# Θερμοχημεία

> Ενθαλπία, νόμος του Hess και ο ενεργειακός ισολογισμός.

Χημεία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/thermochemistry

## Τι θα μάθεις

- Να χρησιμοποιείς τη θερμοχημική εξίσωση ως αναλογία, και με περίσσεια αντιδρώντος.
- Να ξεχωρίζεις τις πρότυπες ενθαλπίες σχηματισμού, καύσης, εξουδετέρωσης και διάλυσης.
- Να υπολογίζεις ΔΗ με τον νόμο του Hess, από ενθαλπίες σχηματισμού και από ενέργειες δεσμών.
- Να βρίσκεις ΔΗ από μετρήσεις θερμιδομέτρου και να λύνεις προβλήματα μειγμάτων καυσίμων.

## Η ενέργεια που μπαίνει στην εξίσωση

Ένα σπίρτο ανάβει και ζεσταίνει τον αέρα γύρω του. Μια παγοκύστη σπάει και κρυώνει το χέρι σου. Και στις δύο γίνεται χημική αντίδραση, αλλά η ενέργεια πάει προς αντίθετη κατεύθυνση.

Κάθε χημική αντίδραση σπάει δεσμούς και φτιάχνει άλλους. Το σπάσιμο **απαιτεί** ενέργεια, το φτιάξιμο **αποδίδει**, και το καθαρό αποτέλεσμα, μετρημένο υπό σταθερή πίεση, είναι η **μεταβολή ενθαλπίας** της αντίδρασης:

$$
\Delta H = H_{\text{prod}} - H_{\text{react}}
$$

Το πρόσημο είναι σύμβαση με λογική: κοιτάμε πάντα από τη μεριά **του συστήματος**.

|               | $\Delta H$ | Τι αισθάνεται το δοχείο                |
| ------------- | ---------- | -------------------------------------- |
| **Εξώθερμη**  | αρνητικό   | ζεσταίνεται: το σύστημα έχασε ενέργεια |
| **Ενδόθερμη** | θετικό     | κρυώνει: το σύστημα κέρδισε ενέργεια   |

Η ενθαλπία είναι **καταστατική συνάρτηση**: εξαρτάται μόνο από το πού βρίσκεται το σύστημα, όχι από το πώς έφτασε εκεί. Το $\Delta H$ εξαρτάται από τη φύση των αντιδρώντων, τη **φυσική τους κατάσταση**, την πίεση και τη θερμοκρασία. Γι' αυτό δίπλα σε κάθε τύπο γράφεται (s), (l), (g) ή (aq): το νερό ως υγρό και το νερό ως ατμός δίνουν άλλο $\Delta H$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το προφίλ της αντίδρασης*

> **Κλειδί**
>
> Το $\Delta H$ και η **ενέργεια ενεργοποίησης** είναι δύο ανεξάρτητα μεγέθη. Το $\Delta H$ λέει **πόση** ενέργεια εκλύεται ή απορροφάται. Η $E_a$ λέει **πόσο δύσκολα** ξεκινά η αντίδραση.
>
> Η καύση της βενζίνης είναι σφόδρα εξώθερμη και έχει μεγάλο φράγμα. Γι' αυτό η βενζίνη κάθεται στο ρεζερβουάρ χωρίς να συμβαίνει τίποτα, και αρκεί ένας σπινθήρας για να συμβούν όλα. **«Εξώθερμη» δεν σημαίνει «γρήγορη»**: η ταχύτητα και η $E_a$ είναι το θέμα της χημικής κινητικής, στην επόμενη ενότητα.

## Η θερμοχημική εξίσωση είναι αναλογία

Η θερμοχημική εξίσωση γράφει το $\Delta H$ δίπλα στην ισοσταθμισμένη εξίσωση:

$$
2H_2(g) + O_2(g) \to 2H_2O(l), \quad \Delta H = -572 \text{ kJ}
$$

Διαβάζεται όπως τα mol της στοιχειομετρίας: **όταν αντιδρούν $2$ mol $H_2$, εκλύονται $572$ kJ**. Η θερμότητα είναι ένας ακόμη «όρος» της αναλογίας. Η μέθοδος:

1. Μετάτρεψε τη δοσμένη ποσότητα (g, L σε STP, συγκέντρωση επί όγκο) σε **mol**.
2. Αν δίνονται δύο αντιδρώντα, βρες ποιο **περιορίζει**. Η θερμότητα βγαίνει από αυτό που καταναλώνεται ολόκληρο.
3. Γράψε την αναλογία με τον **συντελεστή** της ουσίας: όσα mol ορίζει ο συντελεστής, τόσα kJ δίνει το $\Delta H$.
4. Δώσε το πρόσημο με λέξεις: «εκλύονται» ή «απορροφώνται».

Από αυτό βγαίνουν και οι δύο κανόνες χειρισμού. Αν **πολλαπλασιάσεις** τους συντελεστές, πολλαπλασιάζεται και το $\Delta H$, γιατί η ενθαλπία είναι **εκτατικό** μέγεθος. Αν **αντιστρέψεις** την αντίδραση, το $\Delta H$ αλλάζει πρόσημο με το ίδιο μέτρο.

## Οι πρότυπες ενθαλπίες

Για να συγκρίνονται μετρήσεις, ορίζονται σε **πρότυπη κατάσταση**: $25\ ^\circ\text{C}$, $1$ atm και, για διαλύματα, $1$ M. Συμβολίζονται με δείκτη μηδέν, $\Delta H^0$. Όλες αφορούν **ένα mol** κάποιας ουσίας, γι' αυτό μετριούνται σε kJ/mol.

**Σχηματισμού** $\Delta H_f^0$: σχηματίζεται ένα mol ένωσης από τα στοιχεία της στη σταθερότερη μορφή τους. Κάθε **στοιχείο** στη σταθερότερη μορφή του έχει $\Delta H_f^0 = 0$. Το $O_2$ έχει μηδέν· το $O_3$ όχι.

**Καύσης** $\Delta H_c^0$: καίγεται πλήρως ένα mol ουσίας. Είναι πάντα αρνητική.

**Εξουδετέρωσης** $\Delta H_n^0$: σχηματίζεται ένα mol νερού από $H^+$ και $OH^-$ σε αραιό υδατικό διάλυμα. Για ισχυρό οξύ με ισχυρή βάση είναι $-57{,}1$ kJ/mol, όποιο κι αν είναι το ζεύγος, γιατί η πραγματική αντίδραση είναι πάντα η ίδια: $H^+ + OH^- \to H_2O$. Με **ασθενές** οξύ ή ασθενή βάση η τιμή είναι **μικρότερη κατ' απόλυτη τιμή**: ένα μέρος της ενέργειας ξοδεύεται για να ιοντιστεί ο ασθενής ηλεκτρολύτης.

**Διάλυσης** $\Delta H_{sol}^0$: διαλύεται ένα mol ουσίας σε πολύ μεγάλη ποσότητα διαλύτη. Είναι άθροισμα τριών βημάτων: σπάει το πλέγμα της διαλυμένης ουσίας (ενδόθερμο), απομακρύνονται τα μόρια του διαλύτη (ενδόθερμο), και τα σωματίδια **εφυδατώνονται** (εξώθερμο). Το πρόσημο εξαρτάται από το ποιο υπερισχύει. Για το $NaCl$ η τιμή είναι μικρή και θετική, οπότε το νερό κρυώνει λίγο.

## Ενέργειες δεσμών

Η **ενθαλπία δεσμού** $\Delta H_B^0$ είναι η ενέργεια που χρειάζεται για να σπάσει ένα mol δεσμών σε αέρια κατάσταση. Είναι πάντα θετική. Στα πολυατομικά μόρια χρησιμοποιείται η **μέση** τιμή: ο δεσμός $C{-}H$ δεν έχει ακριβώς την ίδια ενέργεια στο $CH_4$ και στην αιθανόλη.

Αφού το σπάσιμο απορροφά και το φτιάξιμο αποδίδει:

$$
\Delta H = \sum \Delta H_B^0(\text{broken}) - \sum \Delta H_B^0(\text{formed})
$$

Η σειρά εδώ είναι **ανάποδη** από τον τύπο των ενθαλπιών σχηματισμού: πρώτα τα αντιδρώντα. Και επειδή οι μέσες τιμές είναι προσεγγίσεις, το αποτέλεσμα απέχει λίγο από τη μετρημένη τιμή.

## Θερμιδομετρία: πώς μετριέται το ΔΗ

Το $\Delta H$ δεν μετριέται απευθείας. Μετριέται **μια θερμοκρασία**. Η αντίδραση γίνεται μέσα σε **θερμιδόμετρο**, ένα μονωμένο δοχείο με νερό, και η θερμότητα που εκλύεται ανεβάζει τη θερμοκρασία του νερού:

$$
q = m \cdot c \cdot \Delta T
$$

όπου $m$ η μάζα του νερού (ή του διαλύματος), $c$ η ειδική θερμοχωρητικότητα, για το νερό περίπου $4{,}2$ J/(g·°C), και $\Delta T$ η μεταβολή θερμοκρασίας. Αν ζεσταίνεται και το ίδιο το δοχείο, με **θερμοχωρητικότητα** $C$:

$$
q = (m \cdot c + C) \cdot \Delta T
$$

Το $q$ είναι η θερμότητα που **πήρε** το νερό. Η αντίδραση την **έδωσε**, οπότε, για $n$ mol της ουσίας που ορίζει το $\Delta H$:

$$
\Delta H = -\frac{q}{n}
$$

Η θερμοκρασία ανέβηκε, άρα η αντίδραση είναι εξώθερμη και το $\Delta H$ αρνητικό. Αν η θερμοκρασία πέσει, η αντίδραση πήρε θερμότητα από το νερό και το $\Delta H$ είναι θετικό.

## Οι νόμοι της θερμοχημείας

**Νόμος Lavoisier–Laplace.** Η ενθαλπία σχηματισμού μιας ένωσης από τα στοιχεία της είναι **αντίθετη** από την ενθαλπία διάσπασής της στα ίδια στοιχεία. Αν η σύνθεση της αμμωνίας εκλύει ενέργεια, η διάσπασή της απορροφά ακριβώς την ίδια. Αλλιώς, κάνοντας τον κύκλο ξανά και ξανά, θα έβγαζες ενέργεια από το τίποτα.

**Νόμος του Hess.**

> Το $\Delta H$ μιας αντίδρασης είναι το ίδιο, είτε γίνεται σε ένα στάδιο είτε σε πολλά. Εξαρτάται μόνο από την αρχική και την τελική κατάσταση.

Πρακτικά: φτάνεις στη ζητούμενη εξίσωση συνδυάζοντας γνωστές, και το $\Delta H$ ακολουθεί τον ίδιο συνδυασμό. Η τεχνική:

1. Βρες, για κάθε ουσία της ζητούμενης, σε **ποια βοηθητική** εμφανίζεται μόνο μία φορά. Αυτή σε οδηγεί.
2. **Αντίστρεψε** όποια εξίσωση την έχει στη λάθος μεριά, αλλάζοντας πρόσημο στο $\Delta H$.
3. **Πολλαπλασίασε** ώστε ο συντελεστής να ταιριάζει, πολλαπλασιάζοντας και το $\Delta H$.
4. Πρόσθεσε κατά μέλη. Ό,τι εμφανίζεται και στις δύο μεριές απλοποιείται, και πρέπει να μείνει **ακριβώς** η ζητούμενη.

Η πιο συχνή εφαρμογή του, όταν δίνονται ενθαλπίες σχηματισμού:

$$
\Delta H^0 = \sum \Delta H_f^0(\text{prod}) - \sum \Delta H_f^0(\text{react})
$$

> **Θυμήσου**
>
> Στον τύπο αυτόν κάθε ενθαλπία σχηματισμού πολλαπλασιάζεται με τον **συντελεστή** της ουσίας, και τα στοιχεία μπαίνουν με μηδέν. Η σειρά είναι προϊόντα μείον αντιδρώντα. Στις ενέργειες δεσμών είναι το ανάποδο: σπασμένοι μείον σχηματισμένοι.

## Μείγματα καυσίμων

Το υγραέριο είναι μείγμα προπανίου και βουτανίου. Όταν καίγεται μείγμα, κάθε συστατικό δίνει τη δική του θερμότητα και οι θερμότητες **προστίθενται**. Αν η σύσταση είναι άγνωστη, ονομάζεις $x$ και $y$ τα mol των δύο και γράφεις **δύο εξισώσεις**: μία για τη μάζα ή τον όγκο του μείγματος, μία για τη συνολική θερμότητα.

> **Πρόσεχε**
>
> Οι παγίδες που κοστίζουν μονάδες:
>
> - **Ανά mol ή ανά εξίσωση.** Το $\Delta H = -572$ kJ της $2H_2 + O_2 \to 2H_2O$ αφορά **δύο** mol νερού. Η $\Delta H_f^0$ του νερού είναι $-286$ kJ/mol.
> - **Φυσική κατάσταση.** Η καύση που δίνει $H_2O(l)$ εκλύει περισσότερο από την ίδια με $H_2O(g)$: η υγροποίηση του ατμού δίνει επιπλέον ενέργεια.
> - **J και kJ.** Το $m \cdot c \cdot \Delta T$ βγαίνει σε J, οι ενθαλπίες σε kJ.
> - **Η μάζα στο θερμιδόμετρο** είναι όλου του διαλύματος: $100$ mL οξύ και $100$ mL βάση κάνουν περίπου $200$ g.
> - **Το πρόσημο της θερμιδομετρίας.** Ανέβηκε η θερμοκρασία, αρνητικό $\Delta H$. Το $q$ είναι του νερού, όχι της αντίδρασης.
> - **Περίσσεια.** Η θερμότητα βγαίνει από το αντιδρών που τελειώνει, όχι από αυτό που περισσεύει.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δίνεται \$N\_2(g) + 3H\_2(g) \to 2NH\_3(g)\$ με \$\Delta H = -92\$ kJ. Ποια είναι η \$\Delta H\_f^0\$ της αμμωνίας, και πόση θερμότητα εκλύεται όταν σχηματίζονται \$6{,}8\$ g \$NH\_3\$; (\$M\_r\$ του \$NH\_3\$: \$17\$)

1. **Η εξίσωση αφορά $2$ mol αμμωνίας**, όχι ένα. Η ενθαλπία είναι εκτατικό μέγεθος, άρα διαιρώ: $\dfrac{-92}{2} = -46$ kJ.
2. Η εξίσωση ξεκινά από τα στοιχεία στη σταθερότερη μορφή τους, άρα αυτή είναι η ενθαλπία σχηματισμού: $\Delta H_f^0 = -46$ kJ/mol.
3. **Σε mol:** $n = \dfrac{6{,}8}{17} = 0{,}4$ mol $NH_3$.
4. **Αναλογία:** $1$ mol εκλύει $46$ kJ, τα $0{,}4$ mol εκλύουν $0{,}4 \cdot 46 = 18{,}4$ kJ.

   **Κατά τον νόμο Lavoisier–Laplace**, η διάσπαση των ίδιων $6{,}8$ g σε $N_2$ και $H_2$ θα **απορροφούσε** $18{,}4$ kJ.

### Παράδειγμα 2: Θέμα Β: Χαρακτήρισε σωστή ή λανθασμένη την πρόταση και αιτιολόγησε. «Η εξουδετέρωση \$1\$ mol \$CH\_3COOH\$ με \$NaOH\$ σε αραιό διάλυμα εκλύει \$57{,}1\$ kJ.»

1. **Λανθασμένη.**
2. Η τιμή $-57{,}1$ kJ/mol ισχύει όταν **και τα δύο** είναι ισχυροί ηλεκτρολύτες. Τότε τα ιόντα είναι ήδη ελεύθερα, και η μόνη αντίδραση είναι η $H^+ + OH^- \to H_2O$.
3. Το $CH_3COOH$ είναι **ασθενές** οξύ: στο διάλυμα υπάρχει κυρίως ως μόρια. Καθώς εξουδετερώνεται, ιοντίζεται κι άλλο, και ο ιοντισμός **απορροφά** ενέργεια.
4. Άρα εκλύονται **λιγότερα** από $57{,}1$ kJ: η $\Delta H_n^0$ είναι αρνητική, αλλά μικρότερη κατ' απόλυτη τιμή.

   **Πώς γράφεται η αιτιολόγηση:** ο κανόνας, γιατί δεν ισχύει εδώ, και η κατεύθυνση της απόκλισης. Τα τρία μαζί παίρνουν όλες τις μονάδες.

### Παράδειγμα 3: Με τον νόμο του Hess, βρες το \$\Delta H\$ της \$C(s) + \tfrac{1}{2}O\_2(g) \to CO(g)\$

1. **Οι γνωστές:**

   (1) $C + O_2 \to CO_2$, με $\Delta H_1 = -393$ kJ

   (2) $CO + \tfrac{1}{2}O_2 \to CO_2$, με $\Delta H_2 = -283$ kJ
2. **Ποια οδηγεί:** το $C$ εμφανίζεται μόνο στην (1), αριστερά, όπως θέλουμε: την κρατάω. Το $CO$ εμφανίζεται μόνο στη (2), αλλά ως αντιδρών. Αντιστρέφω τη (2):

   $CO_2 \to CO + \tfrac{1}{2}O_2$, με $\Delta H = +283$ kJ
3. **Προσθέτω με την (1):**

   $C + O_2 + CO_2 \to CO_2 + CO + \tfrac{1}{2}O_2$

   Το $CO_2$ απλοποιείται, και από το $O_2$ μένει το μισό αριστερά: $C + \tfrac{1}{2}O_2 \to CO$.
4. $\Delta H = -393 + 283 = -110$ kJ

   **Γιατί χρειάστηκε ο Hess:** η μερική καύση του άνθρακα σε $CO$ δεν γίνεται καθαρά στο εργαστήριο, γιατί πάντα σχηματίζεται και $CO_2$. Η τιμή δεν μετριέται, υπολογίζεται.

### Παράδειγμα 4: Από τις ενθαλπίες δεσμών \$H{-}H\$ \$436\$ kJ/mol, \$Cl{-}Cl\$ \$242\$ kJ/mol και \$H{-}Cl\$ \$431\$ kJ/mol, βρες το \$\Delta H\$ της \$H\_2(g) + Cl\_2(g) \to 2HCl(g)\$

1. **Δεσμοί που σπάνε:** ένας $H{-}H$ και ένας $Cl{-}Cl$: $436 + 242 = 678$ kJ απορροφώνται.
2. **Δεσμοί που σχηματίζονται:** δύο $H{-}Cl$, γιατί σχηματίζονται $2$ mol $HCl$: $2 \cdot 431 = 862$ kJ εκλύονται.
3. $\Delta H = 678 - 862 = -184$ kJ
4. **Έλεγχος λογικής:** οι νέοι δεσμοί είναι ισχυρότεροι από τους παλιούς, άρα η αντίδραση είναι εξώθερμη. Και η $\Delta H_f^0$ του $HCl$ βγαίνει $\dfrac{-184}{2} = -92$ kJ/mol, γιατί η εξίσωση φτιάχνει δύο mol.

### Παράδειγμα 5: Καίγονται \$0{,}46\$ g αιθανόλης (\$M\_r = 46\$) σε θερμιδόμετρο με \$500\$ g νερό και θερμοχωρητικότητα δοχείου \$C = 0{,}7\$ kJ/°C. Η θερμοκρασία ανεβαίνει κατά \$4{,}9\ ^\circ\text{C}\$. Βρες την ενθαλπία καύσης της αιθανόλης. (\$c = 4{,}2\$ J/(g·°C))

1. **Σε mol:** $n = \dfrac{0{,}46}{46} = 0{,}01$ mol αιθανόλης.
2. **Θερμοχωρητικότητα νερού και δοχείου:** $m \cdot c = 500 \cdot 4{,}2 = 2100$ J/°C $= 2{,}1$ kJ/°C. Μαζί με το δοχείο: $2{,}1 + 0{,}7 = 2{,}8$ kJ/°C.

   Η μετατροπή σε kJ γίνεται **πριν** την πρόσθεση, αλλιώς προσθέτεις J με kJ.
3. **Θερμότητα:** $q = 2{,}8 \cdot 4{,}9 = 13{,}72$ kJ, που πήρε το θερμιδόμετρο.
4. **Ανά mol, με το πρόσημο της αντίδρασης:**

   $\Delta H_c^0 = -\dfrac{13{,}72}{0{,}01} = -1372$ kJ/mol

   Αρνητικό, όπως πρέπει σε κάθε καύση. Αν είχες ξεχάσει το δοχείο, θα έβγαινε $-1029$ kJ/mol: πολύ μικρότερο κατ' απόλυτη τιμή, γιατί θα έχανες τη θερμότητα που πήρε το ίδιο το θερμιδόμετρο.

### Παράδειγμα 6: Θέμα Δ: \$14{,}6\$ g υγραερίου, μείγμα \$C\_3H\_8\$ και \$C\_4H\_{10}\$, καίγονται πλήρως και εκλύουν \$731{,}8\$ kJ. Δίνονται οι ενθαλπίες καύσης \$-2220\$ kJ/mol για το \$C\_3H\_8\$ και \$-2878\$ kJ/mol για το \$C\_4H\_{10}\$. (α) Βρες τη σύσταση του μείγματος. (β) Αν το μισό της θερμότητας πάει σε νερό, πόσο νερό ζεσταίνεται από \$20\$ σε \$100\ ^\circ\text{C}\$;

1. **Άγνωστοι:** $x$ mol $C_3H_8$ ($M_r = 44$) και $y$ mol $C_4H_{10}$ ($M_r = 58$).

   Μάζα: $44x + 58y = 14{,}6$

   Θερμότητα: $2220x + 2878y = 731{,}8$
2. **Λύνω το σύστημα.** Πολλαπλασιάζω την πρώτη επί $\dfrac{2220}{44} \approx 50{,}45$, ώστε ο όρος του $x$ να γίνει ίδιος με της δεύτερης:

   $2220x + 2926{,}36y = 736{,}64$

   Αφαιρώ τη δεύτερη: $48{,}36y = 4{,}84$, άρα $y = 0{,}1$ mol.
3. **Από τη μάζα:** $44x = 14{,}6 - 5{,}8 = 8{,}8$, άρα $x = 0{,}2$ mol.

   Επαλήθευση στη θερμότητα: $2220 \cdot 0{,}2 + 2878 \cdot 0{,}1 = 444 + 287{,}8 = 731{,}8$ kJ.
4. **Θερμότητα στο νερό:** $\dfrac{731{,}8}{2} = 365{,}9$ kJ.

   Κάθε γραμμάριο νερού θέλει $4{,}2 \cdot 80 = 336$ J για να πάει από $20$ σε $100\ ^\circ\text{C}$:

   $m = \dfrac{365\,900}{336} \approx 1089$ g, δηλαδή περίπου $1{,}1$ kg νερό.
5. **Ο έλεγχος που αξίζει:** $14{,}6$ g σκέτου βουτανίου θα έδιναν περίπου $725$ kJ και σκέτου προπανίου περίπου $737$ kJ. Η θερμότητα του μείγματος πρέπει να πέφτει ανάμεσα, και πέφτει. Αν τα δοσμένα έβγαιναν εκτός, το σύστημα θα έδινε αρνητικό αριθμό mol.

## Ερωτήσεις

1. Σε εξώθερμη αντίδραση, το $\Delta H$ είναι:
   - αρνητικό
   - θετικό
   - μηδέν
   - ίσο με την $E_a$
2. Αντίδραση έχει $\Delta H = -150$ kJ. Η αντίστροφη έχει:
   - $+150$ kJ
   - $-150$ kJ
   - $0$ kJ
   - $+75$ kJ
3. Διπλασιάζουμε τους συντελεστές μιας θερμοχημικής εξίσωσης. Το $\Delta H$:
   - διπλασιάζεται
   - μένει ίδιο
   - υποδιπλασιάζεται
   - αλλάζει πρόσημο
4. Ποια από τις παρακάτω ουσίες έχει πρότυπη ενθαλπία σχηματισμού ίση με μηδέν;
   - $O_2(g)$
   - $O_3(g)$
   - $H_2O(l)$
   - $O_2(l)$
5. Ο νόμος του Hess λέει ότι το $\Delta H$ μιας αντίδρασης:
   - εξαρτάται μόνο από την αρχική και την τελική κατάσταση
   - είναι πάντα αρνητικό, αφού οι αντιδράσεις εκλύουν ενέργεια
   - εξαρτάται από τον καταλύτη και από τα ενδιάμεσα στάδια
   - ισούται με την ενέργεια ενεργοποίησης της αντίδρασης
6. Εξουδετερώνεται $1$ mol $HCN$ (ασθενές οξύ) με $NaOH$ σε αραιό διάλυμα. Η θερμότητα που εκλύεται είναι:
   - λιγότερη από $57{,}1$ kJ
   - ακριβώς $57{,}1$ kJ
   - περισσότερη από $57{,}1$ kJ
   - μηδενική, χωρίς έκλυση
7. Η βενζίνη κάθεται στο ρεζερβουάρ χωρίς να καίγεται, αν και η καύση της είναι σφόδρα εξώθερμη. Γιατί;
   - η ενέργεια ενεργοποίησης είναι μεγάλη
   - το $\Delta H$ της καύσης είναι θετικό
   - δεν υπάρχει αρκετό οξυγόνο
   - η ενθαλπία της βενζίνης είναι μηδέν
8. Γιατί η ενθαλπία εξουδετέρωσης ισχυρού οξέος με ισχυρή βάση είναι $-57{,}1$ kJ/mol, όποιο κι αν είναι το ζεύγος;
   - η πραγματική αντίδραση είναι πάντα η $H^+ + OH^- \to H_2O$
   - όλα τα ισχυρά οξέα έχουν την ίδια ενέργεια δεσμού $H{-}X$
   - είναι τιμή που ορίστηκε με σύμβαση και δεν μετριέται
   - το νερό έχει μηδενική ενθαλπία σχηματισμού στους $25\ ^\circ\text{C}$
9. Σε θερμιδόμετρο, η θερμοκρασία του νερού ανεβαίνει από $20$ σε $25\ ^\circ\text{C}$ ενώ γίνεται μια αντίδραση. Τι συμπεραίνεις;
   - η αντίδραση είναι εξώθερμη, με $\Delta H < 0$
   - η αντίδραση είναι ενδόθερμη, με $\Delta H > 0$
   - η αντίδραση είναι εξώθερμη, με $\Delta H > 0$
   - δεν φτάνουν τα δεδομένα για το πρόσημο του $\Delta H$
10. Σε μια αντίδραση, οι δεσμοί που σχηματίζονται είναι συνολικά ισχυρότεροι από αυτούς που σπάνε. Η αντίδραση είναι:
   - εξώθερμη
   - ενδόθερμη
   - αυθόρμητα γρήγορη
   - θερμικά ουδέτερη

## Ασκήσεις

1. Αντίδραση έχει $\Delta H = -92$ kJ. Είναι εξώθερμη ή ενδόθερμη;
2. Για την $2H_2(g) + O_2(g) \to 2H_2O(l)$ είναι $\Delta H = -572$ kJ. Πόσο είναι το $\Delta H$ της $4H_2(g) + 2O_2(g) \to 4H_2O(l)$;
3. Η πρότυπη ενθαλπία καύσης της αιθανόλης, $C_2H_5OH(l)$, είναι $-1368$ kJ/mol. Δίνονται οι πρότυπες ενθαλπίες σχηματισμού $CO_2(g)$ $-393$ kJ/mol και $H_2O(l)$ $-286$ kJ/mol. Βρες την πρότυπη ενθαλπία σχηματισμού της αιθανόλης.
4. Δίνονται οι πρότυπες ενθαλπίες καύσης: $C_2H_2(g)$ $-1300$ kJ/mol, $C(s)$ $-393$ kJ/mol και $H_2(g)$ $-286$ kJ/mol, με το νερό σε υγρή μορφή. Για το $C_2H_2$, $M_r = 26$.
   α) Βρες την πρότυπη ενθαλπία σχηματισμού του αιθινίου, $2C(s) + H_2(g) \to C_2H_2(g)$.
   β) Σε υψηλή πίεση το αιθίνιο μπορεί να διασπαστεί εκρηκτικά σε άνθρακα και υδρογόνο. Είναι η διάσπαση εξώθερμη ή ενδόθερμη, και πόση θερμότητα δίνουν $5{,}2$ g;
5. Σε θερμιδόμετρο αμελητέας θερμοχωρητικότητας αναμειγνύεις $100$ mL διαλύματος $HCl$ $0{,}5$ M με $150$ mL διαλύματος $NaOH$ $0{,}4$ M, και τα δύο στους $20\ ^\circ\text{C}$. Η $\Delta H_n^0$ είναι $-57{,}1$ kJ/mol. Θεώρησε ότι το διάλυμα έχει πυκνότητα $1$ g/mL και $c = 4{,}2$ J/(g·°C). Ποια θερμοκρασία δείχνει το θερμόμετρο στο τέλος;
6. Δίνονται οι μέσες ενθαλπίες δεσμών $H{-}H$ $436$ kJ/mol, $O{=}O$ $498$ kJ/mol και $O{-}H$ $463$ kJ/mol, και η πρότυπη ενθαλπία καύσης του υδρογόνου, $-286$ kJ/mol, με το νερό σε υγρή μορφή.
   α) Από τις ενθαλπίες δεσμών, βρες το $\Delta H$ της $H_2 + \tfrac{1}{2}O_2 \to H_2O$. Σε ποια φυσική κατάσταση είναι το νερό αυτής της εξίσωσης;
   β) Βρες από τα δεδομένα την ενθαλπία εξάτμισης του νερού, $H_2O(l) \to H_2O(g)$.
   γ) Ένας κινητήρας καίει $1$ kg $H_2$, και το νερό φεύγει με τα καυσαέρια ως ατμός. Πόση θερμότητα παίρνεις λιγότερη από την καύση που δίνει υγρό νερό, και τι ποσοστό είναι;
7. Βράζεις νερό για μακαρόνια σε κουζίνα υγραερίου. Θεώρησε το αέριο καθαρό προπάνιο, με ενθαλπία καύσης $-2220$ kJ/mol, και ότι μόνο το μισό της θερμότητας της φλόγας πηγαίνει στο νερό. Για να ζεσταθεί $1$ g νερού κατά $1\ ^\circ\text{C}$ χρειάζονται περίπου $4{,}2$ J. Πόσο νερό βάζεις και πόσο κρύο είναι το εκτιμάς εσύ. ($M_r$ του $C_3H_8$: $44$)
   α) Πόση θερμότητα χρειάζεται για να φτάσει το νερό στους $100\ ^\circ\text{C}$;
   β) Πόσα γραμμάρια προπάνιο καίγονται;
   γ) Πόσες τέτοιες κατσαρόλες βράζεις με $1$ kg προπάνιο;
8. Δίνονται οι πρότυπες ενθαλπίες καύσης: $CH_4(g)$ $-890$ kJ/mol, $C_2H_6(g)$ $-1560$ kJ/mol και $H_2(g)$ $-286$ kJ/mol, με το νερό σε υγρή μορφή. $A_r$: $C = 12$, $H = 1$.
   α) Ένας προμηθευτής διαφημίζει μείγμα $CH_4$ και $C_2H_6$ που δίνει $56$ kJ ανά γραμμάριο. Δείξε ότι αυτό δεν γίνεται, όποια κι αν είναι η σύσταση.
   β) Ένα μείγμα $CH_4$ και $H_2$ εκλύει $588$ kJ ανά mol μείγματος. Βρες την αναλογία mol των δύο αερίων και πόσα kJ δίνει ανά γραμμάριο.
   γ) Ανά λίτρο σε STP, το ίδιο μείγμα δίνει περισσότερη ή λιγότερη θερμότητα από το καθαρό $CH_4$, και τι ποσοστό της;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/thermochemistry
