# Αριθμός οξείδωσης και αντιδράσεις οξειδοαναγωγής

> Αριθμοί οξείδωσης, οξειδωτικά και αναγωγικά, και πώς συμπληρώνεις μια αντίδραση οξειδοαναγωγής.

Χημεία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/redox

## Τι θα μάθεις

- Να υπολογίζεις τον αριθμό οξείδωσης ενός στοιχείου σε ένωση ή ιόν, και κάθε ατόμου άνθρακα σε μια οργανική ένωση.
- Να αναγνωρίζεις οξείδωση, αναγωγή, οξειδωτικό και αναγωγικό σώμα σε μια αντίδραση.
- Να γράφεις τα προϊόντα των κυριότερων οξειδωτικών και αναγωγικών, και των αντιδράσεων μετάλλων με οξέα.
- Να συμπληρώνεις συντελεστές με τη μέθοδο μεταβολής του αριθμού οξείδωσης.

## Από το οξυγόνο στα ηλεκτρόνια

«Οξείδωση» σήμαινε αρχικά ένωση με οξυγόνο, όπως στον σίδηρο που σκουριάζει. Στην $2Na + Cl_2 \to 2NaCl$ όμως οξυγόνο δεν υπάρχει, και συμβαίνει το ίδιο: κάθε $Na$ δίνει ένα ηλεκτρόνιο, κάθε $Cl$ παίρνει ένα. Το ουσιώδες είναι τα **ηλεκτρόνια**, και για να τα παρακολουθείς σε κάθε ένωση, ιοντική ή ομοιοπολική, χρειάζεσαι ένα λογιστικό εργαλείο.

## Ο αριθμός οξείδωσης

**Αριθμός οξείδωσης** ενός ατόμου είναι:

- σε **ιοντική** ένωση, το πραγματικό φορτίο του ιόντος του
- σε **ομοιοπολική** ένωση, το φαινομενικό φορτίο που θα αποκτούσε αν τα κοινά ζεύγη ηλεκτρονίων πήγαιναν όλα στο πιο ηλεκτραρνητικό άτομο

Στην πράξη δεν σχεδιάζεις ηλεκτρόνια· χρησιμοποιείς λίγους κανόνες.

| Περίπτωση                                                    | Αριθμός οξείδωσης                                                             |
| ------------------------------------------------------------ | ----------------------------------------------------------------------------- |
| Στοιχείο σε ελεύθερη κατάσταση ($Fe$, $O_2$, $Cl_2$)         | $0$                                                                           |
| Φθόριο σε ενώσεις                                            | $-1$                                                                          |
| Οξυγόνο                                                      | $-2$, εκτός από τα υπεροξείδια ($-1$, όπως στο $H_2O_2$) και το $OF_2$ ($+2$) |
| Υδρογόνο                                                     | $+1$, εκτός από τα υδρίδια μετάλλων ($-1$, όπως στο $NaH$)                    |
| Αλκάλια ($Na$, $K$) / αλκαλικές γαίες ($Mg$, $Ca$) / αργίλιο | $+1$ / $+2$ / $+3$                                                            |
| Μονοατομικό ιόν                                              | ίσος με το φορτίο του                                                         |

Και ο κανόνας που τα δένει όλα: **το άθροισμα των αριθμών οξείδωσης** είναι **μηδέν** σε ουδέτερη ένωση και **ίσο με το φορτίο** σε πολυατομικό ιόν. Για το θείο στο $H_2SO_4$: $2(+1) + x + 4(-2) = 0$, άρα $x = +6$.

### Ο άνθρακας στις οργανικές ενώσεις

Στην αιθανόλη $C_2H_6O$ το άθροισμα δίνει $2x + 6 - 2 = 0$, δηλαδή $x = -2$. Αυτό όμως είναι **μέσος όρος** δύο διαφορετικών ατόμων. Για να δεις ποιο άτομο οξειδώνεται σε μια αντίδραση, μετράς **ανά άτομο άνθρακα**, από τους δεσμούς του:

- κάθε δεσμός με **υδρογόνο** δίνει $-1$ (ο άνθρακας είναι ηλεκτραρνητικότερος)
- κάθε δεσμός με **οξυγόνο**, άζωτο ή αλογόνο δίνει $+1$ (ο διπλός δεσμός με $O$ μετράει $+2$)
- δεσμοί άνθρακα με άνθρακα δίνουν $0$

Στην $CH_3CH_2OH$ ο άνθρακας του $CH_3$ έχει $-3$, ο άνθρακας του $CH_2OH$ έχει $-2 + 1 = -1$. Μέσος όρος $-2$, όπως πριν. Στο αιθανικό οξύ $CH_3COOH$ ο άνθρακας του καρβοξυλίου έχει $+2 + 1 = +3$. Άρα από αιθανόλη σε αιθανικό οξύ οξειδώνεται **μόνο** ο δεύτερος άνθρακας, από $-1$ σε $+3$: μεταβολή $4$. Η σκάλα αλκοόλη → αλδεΰδη → οξύ, που είδες στις οργανικές συνθέσεις, είναι ακριβώς αυτή η άνοδος του αριθμού οξείδωσης.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο αριθμός οξείδωσης βγαίνει **κλασματικός** όταν το ίδιο στοιχείο είναι σε διαφορετικές θέσεις: στο $Fe_3O_4$ βγαίνει $+\tfrac{8}{3}$, γιατί υπάρχουν ιόντα $Fe^{2+}$ και $Fe^{3+}$ ανακατεμένα. Στις οργανικές ενώσεις μη συμπληρώνεις εξίσωση με τον μέσο όρο αν δεν αλλάζουν όλοι οι άνθρακες: πάρε τη μεταβολή του ατόμου που αλλάζει.

## Οξείδωση και αναγωγή

- **Οξείδωση** είναι η **αύξηση** του αριθμού οξείδωσης, δηλαδή αποβολή ηλεκτρονίων.
- **Αναγωγή** είναι η **μείωση** του αριθμού οξείδωσης, δηλαδή πρόσληψη ηλεκτρονίων.

Τα δύο γίνονται πάντα **μαζί**: ηλεκτρόνια που φεύγουν από κάπου πρέπει να πάνε κάπου.

> **Κλειδί**
>
> **Το οξειδωτικό σώμα ανάγεται, το αναγωγικό οξειδώνεται.** Το οξειδωτικό είναι αυτό που **προκαλεί** την οξείδωση του άλλου, παίρνοντάς του ηλεκτρόνια· άρα το ίδιο κερδίζει ηλεκτρόνια και ο αριθμός οξείδωσής του πέφτει.
>
> Στην $Zn + CuSO_4 \to ZnSO_4 + Cu$ ο ψευδάργυρος πάει από $0$ σε $+2$ (οξειδώνεται, είναι το **αναγωγικό**) και ο χαλκός από $+2$ σε $0$ (ανάγεται, άρα το $CuSO_4$ είναι το **οξειδωτικό**).
>
> Τα ηλεκτρόνια που δίνει το αναγωγικό είναι **ακριβώς όσα** παίρνει το οξειδωτικό. Πάνω σε αυτή την ισότητα στηρίζεται η συμπλήρωση των αντιδράσεων και όλη η στοιχειομετρία της οξειδοαναγωγής.

Στην εξουδετέρωση και στις καταβυθίσεις κανένας αριθμός οξείδωσης δεν αλλάζει: είναι **μεταθετικές**. Κάθε σύνθεση από στοιχεία ή διάσπαση σε στοιχεία, αντίθετα, είναι οξειδοαναγωγή.

## Τα κυριότερα οξειδωτικά και αναγωγικά

Ένα στοιχείο στον **μέγιστο** αριθμό οξείδωσής του μπορεί μόνο να κατέβει, άρα δρα μόνο ως οξειδωτικό ($Mn$ $+7$ στο $KMnO_4$, $Cr$ $+6$ στο $K_2Cr_2O_7$, $N$ $+5$ στο $HNO_3$). Στον **ελάχιστο** μπορεί μόνο να ανέβει ($S$ $-2$ στο $H_2S$). Σε **ενδιάμεσο** μπορεί και τα δύο: το $S$ $+4$ του $SO_2$, το $O$ $-1$ του $H_2O_2$.

Τα προϊόντα δεν βγαίνουν από κανόνα· τα μαθαίνεις.

| Οξειδωτικό                               | Γίνεται                         |
| ---------------------------------------- | ------------------------------- |
| $KMnO_4$ σε όξινο περιβάλλον ($H_2SO_4$) | $Mn^{2+}$ (ιώδες → άχρωμο)      |
| $K_2Cr_2O_7$ σε όξινο περιβάλλον         | $Cr^{3+}$ (πορτοκαλί → πράσινο) |
| $HNO_3$ πυκνό / αραιό                    | $NO_2$ / $NO$                   |
| $H_2SO_4$ πυκνό και θερμό                | $SO_2$                          |
| $MnO_2$                                  | $Mn^{2+}$                       |
| $Cl_2$, $Br_2$, $I_2$                    | $Cl^-$, $Br^-$, $I^-$           |
| $H_2O_2$                                 | $H_2O$                          |
| $SO_2$ (απέναντι σε $H_2S$)              | $S$                             |
| $Fe^{3+}$                                | $Fe^{2+}$                       |

| Αναγωγικό                               | Γίνεται               |
| --------------------------------------- | --------------------- |
| Μέταλλα                                 | κατιόντα μετάλλου     |
| $H_2S$                                  | $S$                   |
| $HCl$, $HBr$, $HI$                      | $Cl_2$, $Br_2$, $I_2$ |
| $SO_2$ και θειώδη                       | $SO_4^{2-}$           |
| $H_2O_2$ (απέναντι σε $KMnO_4$)         | $O_2$                 |
| $Fe^{2+}$                               | $Fe^{3+}$             |
| Οξαλικό οξύ $H_2C_2O_4$ ή $C_2O_4^{2-}$ | $CO_2$                |
| $C$, $CO$                               | $CO_2$                |
| Πρωτοταγής αλκοόλη / αλδεΰδη            | καρβοξυλικό οξύ       |
| Δευτεροταγής αλκοόλη                    | κετόνη                |

Με $KMnO_4$ ή $K_2Cr_2O_7$ σε περίσσεια, η πρωτοταγής αλκοόλη φτάνει ως το οξύ. Η κετόνη δεν οξειδώνεται με αυτά τα ήπια μέσα· γι' αυτό η αλδεΰδη ξεχωρίζει από την κετόνη.

## Μέταλλα και οξέα

**Με $HCl$ ή αραιό $H_2SO_4$** οξειδωτικό είναι το $H^+$, και ανάγεται σε $H_2$. Αντιδρούν μόνο τα μέταλλα που είναι **πριν** από το υδρογόνο στη σειρά δραστικότητας:

$$
K\ Ba\ Ca\ Na\ Mg\ Al\ Mn\ Zn\ Cr\ Fe\ Co\ Ni\ Sn\ Pb\ \mathbf{H}\ Cu\ Hg\ Ag\ Pt\ Au
$$

Έτσι $Zn + 2HCl \to ZnCl_2 + H_2$, ενώ ο $Cu$ και ο $Ag$ δεν αντιδρούν. Το $H^+$ είναι ήπιο οξειδωτικό, οπότε μέταλλο με δύο αριθμούς οξείδωσης παίρνει τον **μικρότερο**: $Fe + 2HCl \to FeCl_2 + H_2$.

**Με $HNO_3$ ή πυκνό και θερμό $H_2SO_4$** οξειδωτικό είναι το **άζωτο** ή το **θείο** του οξέος, όχι το $H^+$. Γι' αυτό:

- αντιδρούν και μέταλλα μετά το υδρογόνο: $Cu + 2H_2SO_4 \to CuSO_4 + SO_2 + 2H_2O$
- **δεν** ελευθερώνεται $H_2$, αλλά $NO$, $NO_2$ ή $SO_2$
- μέταλλο με δύο αριθμούς οξείδωσης παίρνει τον **μεγαλύτερο**: $Fe + 4HNO_3 \to Fe(NO_3)_3 + NO + 2H_2O$ με αραιό οξύ

> **Πρόσεχε**
>
> - «Αραιό» και «πυκνό» δεν είναι διακόσμηση: το αραιό $H_2SO_4$ δίνει $H_2$ και $Fe^{2+}$, το πυκνό θερμό δίνει $SO_2$ και $Fe^{3+}$.
> - Ο $Fe$ και το $Al$ **δεν** αντιδρούν με πυκνό και **ψυχρό** $HNO_3$ ή $H_2SO_4$: σχηματίζεται λεπτό στρώμα οξειδίου που τα προστατεύει (παθητικοποίηση).
> - Στο $HNO_3$ με μέταλλο, μέρος του οξέος δεν ανάγεται: δίνει απλώς τα νιτρικά ιόντα του άλατος.

*Χάλκινο σύρμα σε διάλυμα νιτρικού αργύρου: Cu + 2AgNO₃ → Cu(NO₃)₂ + 2Ag. Ο χαλκός οξειδώνεται και περνά στο διάλυμα ως Cu²⁺, που το βάφει γαλάζιο· τα ιόντα αργύρου ανάγονται και κάθονται πάνω στο σύρμα ως γκρίζοι κρύσταλλοι.*

Η ίδια σειρά κρίνει κάθε απλή αντικατάσταση: ο $Cu$ διώχνει τον $Ag$ (φωτογραφία), όχι το αντίστροφο. Στα αμέταλλα το $Cl_2$ διώχνει το βρώμιο και το ιώδιο.

## Συμπλήρωση με τη μεταβολή του αριθμού οξείδωσης

1. **Γράψε τα προϊόντα**, αν δεν δίνονται, από τους πίνακες: τι γίνεται το οξειδωτικό, τι το αναγωγικό, και τι άλας δίνει το περιβάλλον (με $H_2SO_4$ θειικά, με $HCl$ χλωρίδια).
2. **Βρες τις μεταβολές** για **ολόκληρο** τον χημικό τύπο: στο $K_2Cr_2O_7$ υπάρχουν δύο άτομα χρωμίου, άρα η μεταβολή διπλασιάζεται.
3. **Χιαστί**: η μεταβολή του αναγωγικού γίνεται συντελεστής του οξειδωτικού, και αντίστροφα. Απλοποίησε αν γίνεται.
4. **Ισοστάθμισε τα υπόλοιπα**: πρώτα τα μέταλλα, μετά τα αμέταλλα που δεν άλλαξαν αριθμό οξείδωσης ($S$ των θειικών, $N$ των νιτρικών, $Cl$ των χλωριδίων), μετά το υδρογόνο με το νερό.
5. **Έλεγξε το οξυγόνο.** Αν βγαίνει ίσο, η εξίσωση είναι σωστή.

Στον χαλκό με αραιό νιτρικό οξύ το χιαστί δίνει $3\,Cu$ και $2\,NO$. Το οξύ όμως δίνει και τα $6$ νιτρικά του άλατος: $8\,HNO_3$ συνολικά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Χαλκός σε αραιό νιτρικό οξύ*

> **Θυμήσου**
>
> Από τα $8$ μόρια $HNO_3$ μόνο τα $2$ δρουν ως **οξειδωτικό**. Τα άλλα $6$ δίνουν νιτρικά ιόντα στο άλας. Το ίδιο με το $HCl$ απέναντι στο $KMnO_4$: «πόσο οξύ ανάχθηκε (ή οξειδώθηκε);» δεν είναι το ίδιο με «πόσο οξύ καταναλώθηκε;».

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τον αριθμό οξείδωσης του \$Cr\$ στο \$Cr\_2O\_7^{2-}\$, του \$N\$ στο \$NH\_4^+\$ και κάθε άνθρακα στην αιθανάλη \$CH\_3CHO\$

1. **$Cr_2O_7^{2-}$**, ιόν με φορτίο $-2$: $2x + 7(-2) = -2$, άρα $2x = 12$ και $x = +6$, ο μέγιστος του χρωμίου.
2. **$NH_4^+$**: $x + 4(+1) = +1$, άρα $x = -3$, ο ελάχιστος του αζώτου.
3. **$CH_3CHO$**, ανά άτομο. Ο άνθρακας του $CH_3$ έχει τρεις δεσμούς με $H$ και έναν με $C$: $-3$. Ο άνθρακας του $CHO$ έχει έναν δεσμό με $H$ ($-1$) και διπλό με $O$ ($+2$): $+1$.
4. **Έλεγχος** με τον μέσο όρο: $C_2H_4O$ δίνει $2x + 4 - 2 = 0$, $x = -1$, και πράγματι $\tfrac{-3 + 1}{2} = -1$.

### Παράδειγμα 2: Σε ποια αντίδραση το \$H\_2O\_2\$ δρα ως αναγωγικό; (α) \$H\_2O\_2 + 2KI \to I\_2 + 2KOH\$ (β) \$5H\_2O\_2 + 2KMnO\_4 + 3H\_2SO\_4 \to 2MnSO\_4 + K\_2SO\_4 + 5O\_2 + 8H\_2O\$ (γ) \$H\_2O\_2 + 2FeSO\_4 + H\_2SO\_4 \to Fe\_2(SO\_4)\_3 + 2H\_2O\$. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

1. Στο $H_2O_2$ το οξυγόνο έχει $-1$. Αναγωγικό είναι αν το οξυγόνο του **ανεβαίνει**.
2. **(α)** Το οξυγόνο καταλήγει στο $KOH$ με $-2$: κατέβηκε, ανάχθηκε. Το $I^-$ πήγε από $-1$ σε $0$. Το $H_2O_2$ εδώ είναι **οξειδωτικό**.
3. **(β)** Το οξυγόνο του $H_2O_2$ γίνεται $O_2$, από $-1$ σε $0$: οξειδώθηκε. Το $Mn$ πέφτει από $+7$ σε $+2$.
4. **(γ)** Το οξυγόνο γίνεται νερό ($-2$), ο σίδηρος από $+2$ σε $+3$: πάλι οξειδωτικό.

   **Σωστή η (β).** Απέναντι σε ισχυρότερο οξειδωτικό, όπως το $KMnO_4$, το $H_2O_2$ δίνει ηλεκτρόνια.

### Παράδειγμα 3: Συμπλήρωσε την \$KMnO\_4 + FeSO\_4 + H\_2SO\_4 \to MnSO\_4 + Fe\_2(SO\_4)\_3 + K\_2SO\_4 + H\_2O\$

1. **Μεταβολές:** $Mn$ από $+7$ σε $+2$, μεταβολή $5$. $Fe$ από $+2$ σε $+3$, μεταβολή $1$ ανά άτομο· το $Fe_2(SO_4)_3$ θέλει δύο άτομα, άρα μετράμε ανά δύο: $2$.
2. **Χιαστί:** $2$ για το $KMnO_4$, $5$ για το ζεύγος των σιδήρων, δηλαδή $10\,FeSO_4$ και $5\,Fe_2(SO_4)_3$. Από το μαγγάνιο $2\,MnSO_4$, από το κάλιο $1\,K_2SO_4$.
3. **Θείο:** δεξιά $2 + 15 + 1 = 18$. Τα $10$ έρχονται από το $FeSO_4$, άρα χρειάζονται $8\,H_2SO_4$. **Υδρογόνο:** $16$ αριστερά, άρα $8\,H_2O$.
4. $$
   \begin{aligned}
   &2KMnO_4 + 10FeSO_4 + 8H_2SO_4 \\
   &\quad \to 2MnSO_4 + 5Fe_2(SO_4)_3 + K_2SO_4 + 8H_2O
   \end{aligned}
   $$
   **Οξυγόνο:** αριστερά $8 + 40 + 32 = 80$, δεξιά $8 + 60 + 4 + 8 = 80$. Κάθε $KMnO_4$ παίρνει $5$ ηλεκτρόνια, όσα δίνουν $5$ ιόντα $Fe^{2+}$.

### Παράδειγμα 4: Συμπλήρωσε την οξείδωση της αιθανόλης σε αιθανικό οξύ με \$K\_2Cr\_2O\_7\$ παρουσία \$H\_2SO\_4\$

1. **Προϊόντα:** το χρώμιο γίνεται $Cr^{3+}$, δηλαδή $Cr_2(SO_4)_3$· το κάλιο γίνεται $K_2SO_4$· η αιθανόλη γίνεται $CH_3COOH$, και σχηματίζεται νερό.
2. **Μεταβολές:** μόνο ο άνθρακας του $CH_2OH$ αλλάζει, από $-1$ σε $+3$: μεταβολή $4$ ανά μόριο. Τα δύο χρώμια πέφτουν από $+6$ σε $+3$: μεταβολή $6$.
3. **Χιαστί** $6$ και $4$, απλοποιημένα $3$ και $2$: $3\,CH_3CH_2OH$ και $2\,K_2Cr_2O_7$, άρα $3\,CH_3COOH$, $2\,Cr_2(SO_4)_3$, $2\,K_2SO_4$.
4. **Θείο:** δεξιά $6 + 2 = 8$, άρα $8\,H_2SO_4$. **Υδρογόνο:** αριστερά $18 + 16 = 34$, δεξιά $12$ στο οξύ, άρα $11\,H_2O$.
   $$
   \begin{aligned}
   &3CH_3CH_2OH + 2K_2Cr_2O_7 + 8H_2SO_4 \\
   &\quad \to 3CH_3COOH + 2Cr_2(SO_4)_3 + 2K_2SO_4 + 11H_2O
   \end{aligned}
   $$
   **Οξυγόνο:** $3 + 14 + 32 = 49$ αριστερά, $6 + 24 + 8 + 11 = 49$ δεξιά. Το πορτοκαλί διάλυμα πρασινίζει.

### Παράδειγμα 5: Ίσες ποσότητες σιδήρου αντιδρούν πλήρως, η μία με \$HCl\$ και η άλλη με αραιό \$HNO\_3\$. Ποια πρόταση είναι σωστή; (α) Και στις δύο ελευθερώνεται \$H\_2\$. (β) Ελευθερώνονται ίσα mol αερίου. (γ) Και στις δύο σχηματίζεται \$Fe^{2+}\$.

1. **Με $HCl$:** οξειδωτικό το $H^+$, που πάει τον σίδηρο ως $+2$: $Fe + 2HCl \to FeCl_2 + H_2$. Ένα mol αερίου ανά mol $Fe$.
2. **Με αραιό $HNO_3$:** οξειδωτικό το άζωτο, που πάει τον σίδηρο ως $+3$ και γίνεται $NO$: $Fe + 4HNO_3 \to Fe(NO_3)_3 + NO + 2H_2O$. Πάλι ένα mol αερίου ανά mol $Fe$.
3. Η (α) είναι λάθος: με νιτρικό οξύ δεν βγαίνει $H_2$. Η (γ) είναι λάθος: με νιτρικό ο σίδηρος γίνεται $Fe^{3+}$. **Σωστή η (β).**
4. **Γιατί ίσα, ενώ τα ηλεκτρόνια διαφέρουν;** Στην πρώτη κάθε $Fe$ δίνει $2$ ηλεκτρόνια και κάθε $H_2$ παίρνει $2$. Στη δεύτερη δίνει $3$ και κάθε $NO$ παίρνει $3$. Ο λόγος βγαίνει $1:1$ και στις δύο.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ο αριθμός οξείδωσης του οξυγόνου στο $H_2O_2$;
   - $-1$
   - $-2$
   - $+1$
   - $0$
2. Οξείδωση ενός ατόμου σημαίνει:
   - αύξηση του αριθμού οξείδωσής του
   - μείωση του αριθμού οξείδωσής του
   - πρόσληψη ηλεκτρονίων
   - πάντα ένωση με οξυγόνο
3. Στην $Zn + CuSO_4 \to ZnSO_4 + Cu$, οξειδωτικό σώμα είναι:
   - το $CuSO_4$
   - ο $Zn$
   - το $ZnSO_4$
   - τα ιόντα $SO_4^{2-}$
4. Ποια από τις παρακάτω **δεν** είναι αντίδραση οξειδοαναγωγής;
   - $HCl + NaOH \to NaCl + H_2O$
   - $Zn + 2HCl \to ZnCl_2 + H_2$
   - $2H_2 + O_2 \to 2H_2O$
   - $Cl_2 + 2KBr \to 2KCl + Br_2$
5. Ποια αντίδραση πραγματοποιείται όπως γράφεται;
   - $Mg + 2HCl \to MgCl_2 + H_2$
   - $Cu + H_2SO_4 \to CuSO_4 + H_2$
   - $2Fe + 6HCl \to 2FeCl_3 + 3H_2$
   - $I_2 + 2NaCl \to 2NaI + Cl_2$
6. Σε τι ανάγεται συνήθως το **αραιό** $HNO_3$ όταν οξειδώνει χαλκό;
   - $NO$
   - $NO_2$
   - $H_2$
   - $N_2O_5$
7. Στην $2KMnO_4 + 10FeSO_4 + 8H_2SO_4 \to 2MnSO_4 + 5Fe_2(SO_4)_3 + K_2SO_4 + 8H_2O$, πόσα mol ηλεκτρονίων παίρνει κάθε mol $KMnO_4$;
   - $5$
   - $10$
   - $7$
   - $1$
8. Στην $3Cu + 8HNO_3 \to 3Cu(NO_3)_2 + 2NO + 4H_2O$, πόσα από τα $8$ μόρια $HNO_3$ δρουν ως οξειδωτικό;
   - $2$
   - $8$
   - $6$
   - $3$
9. Το $H_2O_2$ μπορεί να δράσει:
   - και ως οξειδωτικό και ως αναγωγικό
   - μόνο ως οξειδωτικό
   - μόνο ως αναγωγικό
   - ούτε ως οξειδωτικό ούτε ως αναγωγικό
10. Ποιος είναι ο αριθμός οξείδωσης του άνθρακα στη μεθανάλη $HCHO$;
   - $0$
   - $-2$
   - $+2$
   - $-4$

## Ασκήσεις

1. Βρες τον αριθμό οξείδωσης του χλωρίου στο $KClO_3$.
2. Βρες τον αριθμό οξείδωσης κάθε ατόμου άνθρακα στην προπανάλη $CH_3CH_2CHO$, από αριστερά προς τα δεξιά.
3. Πόσα g χαλκού ($A_r = 64$) πρέπει να αντιδράσουν με πυκνό και θερμό $H_2SO_4$ για να πάρεις $2{,}24$ L $SO_2$ σε STP, και πόσα mol $H_2SO_4$ καταναλώνονται;
4. Συμπλήρωσε τους συντελεστές της $K_2Cr_2O_7 + HCl \to KCl + CrCl_3 + Cl_2 + H_2O$, με τη σειρά που γράφονται τα σώματα. Πόσα από τα μόρια $HCl$ δρουν ως αναγωγικό;
5. Ο χαλκός αντιδρά με αραιό νιτρικό οξύ δίνοντας $NO$ και με πυκνό δίνοντας $NO_2$: $Cu + HNO_3 \to Cu(NO_3)_2 + NO + H_2O$ και $Cu + HNO_3 \to Cu(NO_3)_2 + NO_2 + H_2O$. Δίνεται $A_r(Cu) = 64$.
   α) Συμπλήρωσε τους συντελεστές και των δύο, με τη σειρά που γράφονται τα σώματα.
   β) Διαλύεις $6{,}4$ g $Cu$ σε περίσσεια $HNO_3$ και μαζεύεις $4{,}48$ L ενός αερίου, σε STP. Ήταν το οξύ αραιό ή πυκνό;
   γ) Πόσα mol $HNO_3$ ανάχθηκαν, και πόσα καταναλώθηκαν συνολικά;
6. Το χλώριο αντιδρά με θερμό πυκνό διάλυμα $NaOH$: $Cl_2 + NaOH \to NaCl + NaClO_3 + H_2O$.
   α) Ποιο σώμα οξειδώνεται και ποιο ανάγεται;
   β) Συμπλήρωσε τους συντελεστές, με τη σειρά που γράφονται τα σώματα.
   γ) Αντιδρούν $0{,}3$ mol $Cl_2$. Πόσα mol ατόμων χλωρίου οξειδώνονται, και πόσα g $NaClO_3$ ($M_r = 106{,}5$) παίρνεις;
7. Το $SO_2$ αποχρωματίζει διάλυμα $KMnO_4$: (α) $SO_2 + KMnO_4 + H_2O \to K_2SO_4 + MnSO_4 + H_2SO_4$. Αντιδρά όμως και με υδρόθειο: (β) $SO_2 + H_2S \to S + H_2O$.
   α) Συμπλήρωσε τους συντελεστές της (α), με τη σειρά που γράφονται τα σώματα.
   β) Συμπλήρωσε τους συντελεστές της (β).
   γ) Ποιον ρόλο έχει το $SO_2$ σε κάθε αντίδραση;
   δ) Από τα $3$ mol $S$ που δίνει η (β), πόσα προέρχονται από οξείδωση;
8. Διαλύεις $5{,}95$ g ενός μετάλλου Μ σε περίσσεια αραιού $H_2SO_4$. Ελευθερώνονται $1{,}12$ L $H_2$ σε STP, και το μέταλλο περνά στο διάλυμα ως ιόντα $M^{x+}$. Το διάλυμα αυτό αποχρωματίζει ακριβώς $100$ mL διαλύματος $KMnO_4$ $0{,}2$ M, που οξειδώνει όλα τα $M^{x+}$ σε $M^{4+}$.
   α) Ονόμασε $n$ τα mol του Μ. Γράψε μία σχέση για τα $n$ και $x$ από κάθε πείραμα.
   β) Βρες το $x$ και τη σχετική ατομική μάζα του Μ.
   γ) Γράψε την εξίσωση της οξείδωσης του θειικού άλατος του $M^{x+}$ από $KMnO_4$ σε όξινο διάλυμα $H_2SO_4$, με προϊόντα $M(SO_4)_2$, $MnSO_4$, $K_2SO_4$ και $H_2O$, και συμπλήρωσε τους συντελεστές.
   δ) Αν τα ίδια $5{,}95$ g διαλύονταν σε πυκνό και θερμό $H_2SO_4$ και έδιναν κατευθείαν $M^{4+}$, πόσα L $SO_2$ σε STP θα έπαιρνες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/redox
