# Χημική ισορροπία και Le Chatelier

> Δυναμική ισορροπία, απόδοση αντίδρασης, και πώς αντιδρά το σύστημα σε μια αλλαγή.

Χημεία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/equilibrium

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τη χημική ισορροπία ως δυναμική κατάσταση με ίσες ταχύτητες και να ξεχωρίζεις την ομογενή από την ετερογενή.
- Να στήνεις πίνακα mol αρχικά–αντιδρούν–ισορροπία και να υπολογίζεις την απόδοση από το ελλειμματικό αντιδρών.
- Να προβλέπεις τη μετατόπιση με την αρχή Le Chatelier για συγκέντρωση, όγκο, θερμοκρασία, καταλύτη και αδρανές αέριο.
- Να αναγνωρίζεις τη διαταραχή από διάγραμμα συγκέντρωσης–χρόνου.

## Τίποτα δεν σταμάτησε

Όταν μια αμφίδρομη αντίδραση φτάσει σε **χημική ισορροπία**, οι συγκεντρώσεις παύουν να αλλάζουν. Είναι εύκολο να συμπεράνεις ότι η αντίδραση σταμάτησε. Δεν σταμάτησε.

Στην αρχή τρέχει γρήγορα μόνο η ευθεία αντίδραση, γιατί υπάρχουν μόνο αντιδρώντα. Καθώς αυτά λιγοστεύουν, η ταχύτητά της πέφτει. Καθώς μαζεύονται προϊόντα, η αντίστροφη επιταχύνεται. Κάποια στιγμή οι δύο ταχύτητες γίνονται ίσες:

$$
\upsilon_1 = \upsilon_2
$$

Από εκεί και πέρα ό,τι φτιάχνεται καταστρέφεται με τον ίδιο ρυθμό. Η ισορροπία είναι **δυναμική**: και οι δύο κατευθύνσεις τρέχουν, το καθαρό αποτέλεσμα είναι μηδέν. Η απόδειξη δίνεται με ισότοπα: αν βάλεις σημασμένο άτομο στα αντιδρώντα, το βρίσκεις μετά από λίγο και στα προϊόντα, χωρίς οι συγκεντρώσεις να κουνηθούν.

Δύο συνέπειες που ρωτιούνται:

- Η ισορροπία αποκαθίσταται μόνο σε **κλειστό σύστημα**. Αν ένα αέριο προϊόν φεύγει, η αντίδραση τρέχει ως το τέλος.
- Φτάνεις στην **ίδια** ισορροπία από όποια μεριά κι αν ξεκινήσεις. Στο ίδιο δοχείο και στην ίδια θερμοκρασία, $1$ mol $H_2$ με $1$ mol $I_2$ και $2$ mol $HI$ σκέτο καταλήγουν στο ίδιο μείγμα.

**Ομογενής** λέγεται η ισορροπία όπου όλα τα σώματα είναι σε μία φάση, π.χ. όλα αέρια: $N_2(g) + 3H_2(g) \rightleftharpoons 2NH_3(g)$. **Ετερογενής** όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερες φάσεις: η $CaCO_3(s) \rightleftharpoons CaO(s) + CO_2(g)$ έχει δύο στερεά και ένα αέριο.

## Απόδοση και ο πίνακας mol

Μια αντίδραση ισορροπίας δεν φτάνει ποτέ στο τέλος. Πόσο κοντά φτάνει το λέει η **απόδοση** α: τα mol προϊόντος που σχηματίστηκαν, διά τα mol που θα σχηματίζονταν αν η αντίδραση ήταν πλήρης.

Η «πλήρης» ποσότητα βγαίνει από το αντιδρών σε **έλλειμμα**, σαν η αντίδραση να ήταν μονόδρομη. Ίδιος αριθμός προκύπτει αν συγκρίνεις τα mol του ελλειμματικού που αντέδρασαν με τα αρχικά του. Στις διασπάσεις ($PCl_5 \rightleftharpoons PCl_3 + Cl_2$) η ίδια ποσότητα λέγεται **βαθμός διάσπασης**.

Κάθε ποσοτική άσκηση ισορροπίας λύνεται με τον ίδιο πίνακα:

1. Γράψε την εξίσωση ισοσταθμισμένη. Από κάτω, τρεις γραμμές: **αρχικά**, **αντιδρούν / παράγονται**, **ισορροπία**.
2. Στη μεσαία γραμμή βάλε άγνωστο $x$ και πολλαπλασίασέ τον με τους **συντελεστές**. Τα αντιδρώντα παίρνουν μείον, τα προϊόντα συν.
3. Βρες το $x$ από το δεδομένο της ισορροπίας: τα mol μιας ουσίας, τα συνολικά mol, ή την πίεση.
4. Υπολόγισε ό,τι ζητείται. Για την απόδοση, βρες πρώτα ποιο αντιδρών είναι σε έλλειμμα.

> **Κλειδί**
>
> Στη μεσαία γραμμή του πίνακα οι ποσότητες είναι **ανάλογες των συντελεστών**. Στις άλλες δύο δεν είναι: τα αρχικά τα διαλέγει το πείραμα, και η ισορροπία είναι το άθροισμα.
>
> Όταν δίνεται **πίεση** σε σταθερό όγκο και θερμοκρασία, από την $PV = nRT$ οι πιέσεις είναι ανάλογες των συνολικών mol αερίων: $\dfrac{P_2}{P_1} = \dfrac{n_2}{n_1}$, με $1$ την αρχή και $2$ την ισορροπία. Τα συνολικά mol της ισορροπίας γράφονται με $x$, και έτσι βγαίνει ο άγνωστος.

Πόση ακριβώς είναι η απόδοση σε δεδομένη θερμοκρασία το λέει η σταθερά ισορροπίας, που είναι το θέμα της ενότητας «Kc και Kp». Εδώ τα δεδομένα δίνουν το $x$ απευθείας.

## Η αρχή Le Chatelier

> Όταν διαταράξεις ένα σύστημα σε ισορροπία, αυτό μετατοπίζεται προς την κατεύθυνση που **αντιτίθεται** στη διαταραχή.

Η διατύπωση είναι απλή και η εφαρμογή όχι, γιατί κάθε διαταραχή συλλογίζεται διαφορετικά:

| Διαταραχή                    | Κοιτάς                        | Μετατόπιση                        |
| ---------------------------- | ----------------------------- | --------------------------------- |
| προσθήκη ουσίας              | σε ποια μεριά είναι           | προς την **άλλη** μεριά           |
| αφαίρεση ουσίας              | σε ποια μεριά είναι           | προς τη **μεριά της**             |
| μείωση όγκου (αύξηση πίεσης) | τα mol **αερίων** κάθε μεριάς | προς τα **λιγότερα** mol          |
| αύξηση όγκου (μείωση πίεσης) | τα mol αερίων                 | προς τα **περισσότερα** mol       |
| αύξηση θερμοκρασίας          | το πρόσημο του $\Delta H$     | προς την **ενδόθερμη** κατεύθυνση |
| μείωση θερμοκρασίας          | το πρόσημο του $\Delta H$     | προς την **εξώθερμη** κατεύθυνση  |
| καταλύτης                    | —                             | καμία                             |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τέσσερις διαταραχές, τέσσερις διαφορετικοί συλλογισμοί*

Τρεις περιπτώσεις θέλουν προσοχή:

- **Στερεό ή καθαρό υγρό.** Η προσθήκη ή αφαίρεσή του **δεν** μετατοπίζει την ισορροπία, όσο υπάρχει έστω λίγο. Η «συγκέντρωση» ενός στερεού δεν αλλάζει.
- **Αδρανές αέριο.** Σε **σταθερό όγκο** δεν κάνει τίποτα: η ολική πίεση ανεβαίνει, αλλά οι συγκεντρώσεις και οι μερικές πιέσεις των συμμετεχόντων μένουν ίδιες. Σε **σταθερή πίεση** ο όγκος μεγαλώνει, και αυτό είναι αραίωση: μετατόπιση προς τα περισσότερα mol αερίων.
- **Μεταβολή όγκου.** Αλλάζουν απότομα **όλες** οι συγκεντρώσεις μαζί. Αν τα mol αερίων είναι ίσα στις δύο μεριές, δεν γίνεται μετατόπιση, αν και οι συγκεντρώσεις άλλαξαν.

Ο καταλύτης επιταχύνει εξίσου την ευθεία και την αντίστροφη, όπως είδες στην ενότητα «Ταχύτητα αντίδρασης». Φτάνεις νωρίτερα στην ίδια ισορροπία, όχι σε άλλη.

## Διαγράμματα συγκέντρωσης–χρόνου

Στο Θέμα Β δίνεται συχνά ένα διάγραμμα: οι καμπύλες συγκέντρωσης κάθε ουσίας, οριζόντιες στην ισορροπία, και τη στιγμή $t_1$ κάτι συμβαίνει. Ζητείται **ποια** διαταραχή έγινε. Το διαβάζεις από το σχήμα των καμπυλών τη στιγμή $t_1$:

| Τι βλέπεις τη στιγμή $t_1$                            | Τι έγινε                             |
| ----------------------------------------------------- | ------------------------------------ |
| **Μία** καμπύλη πηδά απότομα, οι άλλες ξεκινούν ομαλά | προστέθηκε ή αφαιρέθηκε αυτή η ουσία |
| **Όλες** πηδούν απότομα, στον ίδιο λόγο               | άλλαξε ο όγκος                       |
| Καμία δεν πηδά, όλες αλλάζουν ομαλά                   | άλλαξε η θερμοκρασία                 |
| Τίποτα δεν αλλάζει                                    | καταλύτης, ή αδρανές σε σταθερό όγκο |

Μετά το $t_1$ οι καμπύλες αλλάζουν **ομαλά** ως τη νέα ισορροπία, και οι μεταβολές τους είναι ανάλογες των συντελεστών. Στην $N_2O_4 \rightleftharpoons 2NO_2$, όσο μειώνεται η $[N_2O_4]$ κατά $c$, η $[NO_2]$ αυξάνεται κατά $2c$.

> **Πρόσεχε**
>
> **Η μετατόπιση δεν αναιρεί τη διαταραχή, τη μετριάζει.** Αν προσθέσεις $N_2$, η ισορροπία πάει δεξιά, αλλά στη νέα ισορροπία το $N_2$ είναι **περισσότερο** από πριν. Αν μειώσεις τον όγκο στο μισό, οι συγκεντρώσεις διπλασιάζονται απότομα· η μετατόπιση τις μειώνει λίγο, όχι πίσω στις αρχικές.
>
> **Μετράς μόνο τα αέρια.** Στην $C(s) + CO_2(g) \rightleftharpoons 2CO(g)$ είναι $1$ mol αερίου αριστερά και $2$ δεξιά. Τον στερεό άνθρακα δεν τον μετράς.
>
> **Η θερμοκρασία είναι η μόνη διαταραχή που αλλάζει και τη σταθερά ισορροπίας.** Οι άλλες μετατοπίζουν την ισορροπία αφήνοντας τη σταθερά ίδια.
>
> **Απόδοση από το ελλειμματικό.** Αν διαιρέσεις με τα mol του αντιδρώντος σε περίσσεια, βγάζεις μικρότερο ποσοστό από το σωστό.

> **Θυμήσου**
>
> Η **αφαίρεση προϊόντος** είναι το εργαλείο της βιομηχανίας. Αν απομακρύνεις συνεχώς το προϊόν, η ισορροπία δεν αποκαθίσταται ποτέ και η αντίδραση τρέχει σχεδόν ως το τέλος, χωρίς να αλλάξεις ούτε θερμοκρασία ούτε πίεση.

*Αντιδραστήρας υψηλής πίεσης για τη σύνθεση της αμμωνίας με τη μέθοδο Haber, κατασκευασμένος το 1921. Σήμερα στέκεται ως μνημείο στην Καρλσρούη της Γερμανίας. Τα χοντρά τοιχώματα έπρεπε να αντέχουν τις μεγάλες πιέσεις που μετατοπίζουν την ισορροπία προς την αμμωνία.*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε δοχείο σταθερού όγκου έχει αποκατασταθεί η ισορροπία \$CaCO\_3(s) \rightleftharpoons CaO(s) + CO\_2(g)\$. Προσθέτουμε λίγο \$CaCO\_3(s)\$, στην ίδια θερμοκρασία. Η ποσότητα του \$CO\_2\$ (α) αυξάνεται, (β) μειώνεται, (γ) μένει ίδια. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

1. **Η ισορροπία είναι ετερογενής:** δύο στερεά και ένα αέριο.
2. **Το στερεό δεν έχει μεταβλητή συγκέντρωση.** Η πυκνότητά του είναι σταθερή, όσο κι αν προσθέσεις. Η προσθήκη του δεν διαταράσσει την ισορροπία.
3. Σωστό το **(γ)**: η ισορροπία δεν μετατοπίζεται και τα mol του $CO_2$ μένουν ίδια. Θα άλλαζαν αν άλλαζες τον όγκο ή τη θερμοκρασία, ή αν αφαιρούσες $CO_2$.

### Παράδειγμα 2: Σε κλειστό δοχείο εισάγονται \$2\$ mol \$N\_2\$ και \$9\$ mol \$H\_2\$ και αποκαθίσταται η ισορροπία \$N\_2(g) + 3H\_2(g) \rightleftharpoons 2NH\_3(g)\$. Στην ισορροπία το μείγμα έχει συνολικά \$9{,}4\$ mol αερίων. Βρες τη σύσταση του μείγματος και την απόδοση.

1. **Πίνακας mol**, με $x$ τα mol $N_2$ που αντιδρούν:
   |                        | $N_2$   | $3H_2$   | $2NH_3$ |
   | ---------------------- | ------- | -------- | ------- |
   | αρχικά                 | $2$     | $9$      | $0$     |
   | αντιδρούν / παράγονται | $-x$    | $-3x$    | $+2x$   |
   | ισορροπία              | $2 - x$ | $9 - 3x$ | $2x$    |
2. **Συνολικά mol:** $(2 - x) + (9 - 3x) + 2x = 11 - 2x$. Από το δεδομένο $11 - 2x = 9{,}4$, άρα $x = 0{,}8$.
3. **Σύσταση:** $1{,}2$ mol $N_2$, $9 - 2{,}4 = 6{,}6$ mol $H_2$ και $1{,}6$ mol $NH_3$.
4. **Ποιο είναι σε έλλειμμα;** Τα $2$ mol $N_2$ θέλουν $6$ mol $H_2$ και υπάρχουν $9$. Το $N_2$ είναι σε έλλειμμα και, αν αντιδρούσε όλο, θα έδινε $4$ mol $NH_3$.
5. Η απόδοση είναι $\dfrac{1{,}6}{4} = 0{,}4$, δηλαδή $40\%$.

### Παράδειγμα 3: Δίνεται η ισορροπία \$2SO\_2(g) + O\_2(g) \rightleftharpoons 2SO\_3(g)\$ με \$\Delta H < 0\$. Ποιες από τις παρακάτω μεταβολές αυξάνουν τα mol του \$SO\_3\$; (i) αύξηση θερμοκρασίας, (ii) μείωση όγκου, (iii) προσθήκη \$He\$ σε σταθερό όγκο, (iv) προσθήκη καταλύτη. Αιτιολόγησε.

1. **(i)** Η θέρμανση ευνοεί την ενδόθερμη κατεύθυνση. Η ευθεία είναι εξώθερμη, άρα μετατόπιση αριστερά: λιγότερο $SO_3$.
2. **(ii)** Αριστερά $3$ mol αερίων, δεξιά $2$. Η μείωση όγκου μετατοπίζει προς τα λιγότερα: δεξιά, **περισσότερο** $SO_3$.
3. **(iii)** Σε σταθερό όγκο το ήλιο δεν αλλάζει καμία συγκέντρωση. Καμία μετατόπιση.
4. **(iv)** Ο καταλύτης επιταχύνει και τις δύο κατευθύνσεις εξίσου. Καμία μετατόπιση.
5. Μόνο η **(ii)**. Το (i) δείχνει και το δίλημμα της βιομηχανίας: χαμηλή θερμοκρασία δίνει απόδοση, αλλά η αντίδραση γίνεται αργή. Γι' αυτό δουλεύει με καταλύτη.

### Παράδειγμα 4: Στην ισορροπία \$N\_2O\_4(g) \rightleftharpoons 2NO\_2(g)\$, σε σταθερή θερμοκρασία, τη στιγμή \$t\_1\$ οι συγκεντρώσεις και των δύο αερίων διπλασιάζονται απότομα. Μετά η $\[NO\_2]\$ μειώνεται και η $\[N\_2O\_4]\$ αυξάνεται, ως μια νέα ισορροπία. Τι έγινε τη στιγμή \$t\_1\$ και γιατί η ισορροπία μετατοπίστηκε αριστερά;

1. **Όλες οι καμπύλες πήδηξαν μαζί, στον ίδιο λόγο.** Αυτό το κάνει μόνο η μεταβολή του όγκου. Αφού διπλασιάστηκαν, ο όγκος **υποδιπλασιάστηκε**.
2. **Mol αερίων:** $1$ αριστερά, $2$ δεξιά. Η αύξηση της πίεσης ευνοεί τη μεριά με τα λιγότερα, την αριστερή.
3. **Οι μεταβολές μετά το $t_1$ είναι σε λόγο $2:1$.** Για κάθε $c$ που κερδίζει η $[N_2O_4]$, η $[NO_2]$ χάνει $2c$.
4. **Στη νέα ισορροπία η $[NO_2]$ μένει μεγαλύτερη από πριν το $t_1$.** Η μετατόπιση μετριάζει τον διπλασιασμό, δεν τον αναιρεί. Η αύξηση όγκου θα έδειχνε το ανάποδο: απότομη πτώση όλων και μετά μετατόπιση δεξιά.

### Παράδειγμα 5: Σε δοχείο σταθερού όγκου εισάγονται \$2\$ mol \$CO\$ και \$2\$ mol \$H\_2\$ και αποκαθίσταται, σε σταθερή θερμοκρασία, η ισορροπία \$CO(g) + 2H\_2(g) \rightleftharpoons CH\_3OH(g)\$. Στην ισορροπία υπάρχουν \$0{,}5\$ mol \$CH\_3OH\$. Βρες την απόδοση και τον λόγο της πίεσης στην ισορροπία προς την αρχική πίεση. Με ποιους δύο τρόπους αυξάνεται η απόδοση στην ίδια θερμοκρασία;

1. **Πίνακας mol** με $x = 0{,}5$:
   |                        | $CO$     | $2H_2$ | $CH_3OH$ |
   | ---------------------- | -------- | ------ | -------- |
   | αρχικά                 | $2$      | $2$    | $0$      |
   | αντιδρούν / παράγονται | $-0{,}5$ | $-1$   | $+0{,}5$ |
   | ισορροπία              | $1{,}5$  | $1$    | $0{,}5$  |
2. **Έλλειμμα:** τα $2$ mol $CO$ θα ήθελαν $4$ mol $H_2$ και υπάρχουν $2$. Σε έλλειμμα είναι το $H_2$, που θα έδινε το πολύ $1$ mol $CH_3OH$. Η απόδοση είναι $\dfrac{0{,}5}{1} = 50\%$.
3. **Πίεση:** σε σταθερά $V$ και $T$ η πίεση είναι ανάλογη των mol αερίων. Αρχικά $4$ mol, στην ισορροπία $1{,}5 + 1 + 0{,}5 = 3$ mol. Ο λόγος είναι $\dfrac{3}{4} = 0{,}75$.
4. **Αύξηση απόδοσης:** μείωση όγκου (αριστερά $3$ mol αερίων, δεξιά $1$) και συνεχής απομάκρυνση της $CH_3OH$. Και η προσθήκη $CO$ αυξάνει το ποσοστό του $H_2$ που αντιδρά.

## Ερωτήσεις

1. Σε χημική ισορροπία:
   - και οι δύο αντιδράσεις τρέχουν, με ίσες ταχύτητες
   - η αντίδραση έχει σταματήσει και στις δύο κατευθύνσεις
   - οι συγκεντρώσεις αντιδρώντων και προϊόντων είναι ίσες
   - έχουν καταναλωθεί όλα τα αντιδρώντα του δοχείου
2. Ποια από τις παρακάτω ισορροπίες είναι ετερογενής;
   - $C(s) + H_2O(g) \rightleftharpoons CO(g) + H_2(g)$
   - $N_2(g) + 3H_2(g) \rightleftharpoons 2NH_3(g)$
   - $2NO_2(g) \rightleftharpoons N_2O_4(g)$
   - $H_2(g) + I_2(g) \rightleftharpoons 2HI(g)$
3. Σε $2$ mol $N_2$ και $3$ mol $H_2$ σχηματίζονται στην ισορροπία $1$ mol $NH_3$. Η απόδοση της $N_2 + 3H_2 \rightleftharpoons 2NH_3$ είναι:
   - $50\%$
   - $25\%$
   - $33\%$
   - $20\%$
4. Προσθέτουμε καταλύτη σε σύστημα που βρίσκεται σε ισορροπία. Τι γίνεται;
   - η ισορροπία δεν μετατοπίζεται
   - μετατοπίζεται προς τα προϊόντα
   - αυξάνεται η απόδοση της αντίδρασης
   - μηδενίζονται οι δύο ταχύτητες
5. Μειώνουμε τον όγκο του δοχείου στην $N_2(g) + 3H_2(g) \rightleftharpoons 2NH_3(g)$, σε σταθερή θερμοκρασία. Πού μετατοπίζεται;
   - προς τα δεξιά, όπου τα mol αερίων είναι λιγότερα
   - προς τα αριστερά, όπου υπάρχουν περισσότερα μόρια
   - πουθενά, γιατί η θερμοκρασία δεν άλλαξε καθόλου
   - εξαρτάται από το πρόσημο του $\Delta H$
6. Στην $H_2(g) + I_2(g) \rightleftharpoons 2HI(g)$, τι κάνει η αύξηση της πίεσης με μείωση όγκου;
   - δεν τη μετατοπίζει, τα mol αερίων είναι ίσα
   - τη μετατοπίζει δεξιά, όπου σχηματίζεται το $HI$
   - τη μετατοπίζει αριστερά, όπου υπάρχουν δύο ουσίες
   - δεν αλλάζει καμία από τις συγκεντρώσεις
7. Σε εξώθερμη ισορροπία αυξάνουμε τη θερμοκρασία. Τι γίνεται;
   - μετατοπίζεται αριστερά και η σταθερά μειώνεται
   - μετατοπίζεται δεξιά και η σταθερά αυξάνεται
   - μετατοπίζεται αριστερά και η σταθερά μένει ίδια
   - δεν μετατοπίζεται, αλλά γίνεται πιο γρήγορη
8. Στην $PCl_5(g) \rightleftharpoons PCl_3(g) + Cl_2(g)$ προσθέτουμε $He$ σε **σταθερή πίεση**. Τι γίνεται;
   - ο όγκος μεγαλώνει και μετατοπίζεται δεξιά
   - τίποτα, γιατί το ήλιο είναι αδρανές
   - η πίεση ανεβαίνει και μετατοπίζεται αριστερά
   - το ήλιο αντιδρά με το $Cl_2$ και πάει δεξιά
9. Σε διάγραμμα συγκέντρωσης–χρόνου, τη στιγμή $t_1$ καμία καμπύλη δεν πηδά, αλλά όλες αρχίζουν να αλλάζουν ομαλά ως νέα ισορροπία. Τι έγινε τη στιγμή $t_1$;
   - άλλαξε η θερμοκρασία του συστήματος
   - προστέθηκε ποσότητα ενός αντιδρώντος
   - άλλαξε ο όγκος του δοχείου
   - προστέθηκε καταλύτης στο σύστημα
10. Ποια είναι η συνηθισμένη βιομηχανική μέθοδος για να τρέξει μια αντίδραση ισορροπίας σχεδόν ως το τέλος;
   - συνεχής απομάκρυνση του προϊόντος
   - προσθήκη καταλύτη στον αντιδραστήρα
   - αύξηση της θερμοκρασίας του αντιδραστήρα
   - μείωση της πίεσης στον αντιδραστήρα

## Ασκήσεις

1. Χαρακτήρισε ως ομογενή ή ετερογενή κάθε ισορροπία: (α) $CaCO_3(s) \rightleftharpoons CaO(s) + CO_2(g)$, (β) $2SO_2(g) + O_2(g) \rightleftharpoons 2SO_3(g)$, (γ) $C(s) + H_2O(g) \rightleftharpoons CO(g) + H_2(g)$.
2. Το $NO_2$ είναι καφέ και το $N_2O_4$ άχρωμο. Στην ισορροπία $2NO_2(g) \rightleftharpoons N_2O_4(g)$, με $\Delta H < 0$, ψύχουμε το δοχείο. Προς τα πού μετατοπίζεται και τι γίνεται το χρώμα;
3. Στην ισορροπία $C(s) + CO_2(g) \rightleftharpoons 2CO(g)$, σε δοχείο σταθερού όγκου, προσθέτεις λίγο $CO_2$ στην ίδια θερμοκρασία. Στη νέα ισορροπία, σε σχέση με την προηγούμενη, τι έχουν γίνει τα mol του $CO$, του $CO_2$ και του $C(s)$;
4. Σε δοχείο εισάγονται $3$ mol $H_2$ και $2$ mol $I_2$ και αποκαθίσταται η ισορροπία $H_2(g) + I_2(g) \rightleftharpoons 2HI(g)$. Στην ισορροπία υπάρχουν $2{,}4$ mol $HI$. Πόση είναι η απόδοση;
5. Στην ισορροπία $H_2(g) + I_2(g) \rightleftharpoons 2HI(g)$, σε σταθερή θερμοκρασία, είναι $[H_2] = [I_2] = 0{,}2$ M και $[HI] = 0{,}4$ M.
   α) Τη στιγμή $t_1$ η $[HI]$ γίνεται απότομα $0{,}6$ M, ενώ οι άλλες δύο δεν αλλάζουν εκείνη τη στιγμή. Τι έγινε, και προς τα πού μετατοπίζεται η ισορροπία;
   β) Στη νέα ισορροπία είναι $[HI] = 0{,}5$ M. Πόση είναι η $[H_2]$;
   γ) Αργότερα, τη στιγμή $t_2$, όλες οι συγκεντρώσεις αυξάνονται απότομα κατά $50\%$ και μετά μένουν σταθερές. Τι έγινε, και γιατί δεν ακολούθησε μετατόπιση;
6. Σε δοχείο σταθερού όγκου εισάγονται $2$ mol $PCl_5$ και αποκαθίσταται η ισορροπία $PCl_5(g) \rightleftharpoons PCl_3(g) + Cl_2(g)$.
   α) Στους $\theta_1$ η πίεση στην ισορροπία είναι $1{,}3$ φορές η αρχική, στην ίδια θερμοκρασία. Ποιος είναι ο βαθμός διάσπασης;
   β) Σε άλλο πείραμα, με τις ίδιες αρχικές ποσότητες και τον ίδιο όγκο, στους $\theta_2 > \theta_1$, το μείγμα ισορροπίας έχει $1$ mol $PCl_5$. Είναι η διάσπαση ενδόθερμη ή εξώθερμη;
7. Σε δοχείο $2$ L εισάγεται $1$ mol $N_2O_4$ και αποκαθίσταται, σε σταθερή θερμοκρασία, η ισορροπία $N_2O_4(g) \rightleftharpoons 2NO_2(g)$, με $[NO_2] = 0{,}4$ M.
   α) Πόσα mol από κάθε αέριο υπάρχουν στην ισορροπία;
   β) Ποιος είναι ο βαθμός διάσπασης του $N_2O_4$;
   γ) Τη στιγμή $t_1$ ο όγκος διπλασιάζεται, στην ίδια θερμοκρασία. Ποιες είναι οι συγκεντρώσεις αμέσως μετά, και προς τα πού μετατοπίζεται η ισορροπία;
   δ) Ανάμεσα σε ποιες τιμές βρίσκεται η $[NO_2]$ στη νέα ισορροπία;
8. Σε δοχείο εισάγονται $2$ mol $SO_2$ και $2$ mol $O_2$ και αποκαθίσταται, σε σταθερή θερμοκρασία, η ισορροπία $2SO_2(g) + O_2(g) \rightleftharpoons 2SO_3(g)$.
   α) Ανάμεσα σε ποιες τιμές μπορεί να είναι τα συνολικά mol αερίων στην ισορροπία; Μπορεί να είναι $2{,}8$ mol;
   β) Στην ισορροπία το μείγμα έχει $3{,}4$ mol αερίων. Βρες την απόδοση και τα mol του $SO_3$.
   γ) Στη συνέχεια προσθέτεις $1$ mol $O_2$, σε σταθερό όγκο και θερμοκρασία. Μπορεί στη νέα ισορροπία το μείγμα να έχει συνολικά $4{,}6$ mol; Και $4{,}0$ mol;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/equilibrium
