# Ρυθμιστικά διαλύματα

> Διάλυμα που αντιστέκεται στην αλλαγή του pH, και η εξίσωση Henderson–Hasselbalch.

Χημεία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/buffers-titration

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις ένα ρυθμιστικό διάλυμα και να εξηγείς πώς δεσμεύει οξύ ή βάση.
- Να φτιάχνεις ρυθμιστικό με μερική εξουδετέρωση και να βρίσκεις τι περισσεύει με πίνακα mol.
- Να υπολογίζεις το pH με την εξίσωση Henderson–Hasselbalch, δηλώνοντας πότε επιτρέπεται.
- Να βρίσκεις το pH μετά από προσθήκη ισχυρού οξέος ή βάσης και να συγκρίνεις ρυθμιστικές ικανότητες.

## Διάλυμα που αντιστέκεται

Ρίξε $0{,}01$ mol $HCl$ σε $1$ L καθαρό νερό: το pH πέφτει από το $7$ στο $2$. Ρίξε τα ίδια $0{,}01$ mol σε $1$ L αίμα: το pH μόλις που κουνιέται από το $7{,}4$. Η διαφορά δεν είναι μαγεία. Είναι ένα ζεύγος ουσιών που περιμένει.

**Ρυθμιστικό** λέγεται το διάλυμα που κρατά το pH του σχεδόν σταθερό όταν του προσθέσεις **μικρή** ποσότητα ισχυρού οξέος ή ισχυρής βάσης, ή όταν το αραιώσεις μέσα σε λογικά όρια. Περιέχει σε συγκρίσιμες ποσότητες:

- **ασθενές οξύ και τη συζυγή του βάση**, π.χ. $CH_3COOH$ / $CH_3COO^-$ (από $CH_3COONa$), ή
- **ασθενή βάση και το συζυγές της οξύ**, π.χ. $NH_3$ / $NH_4^+$ (από $NH_4Cl$).

Ένα ισχυρό οξύ με το άλας του ($HCl$ με $NaCl$) δεν κάνει: το $Cl^-$ είναι αμελητέα βάση και δεν δεσμεύει τίποτα.

> **Κλειδί**
>
> Το ρυθμιστικό έχει **δύο αποθέματα**, ένα για κάθε κατεύθυνση:
>
> - **Προσθέτεις οξύ;** Η συζυγής βάση το δεσμεύει: $CH_3COO^- + H_3O^+ \to CH_3COOH + H_2O$
> - **Προσθέτεις βάση;** Το ασθενές οξύ τη δεσμεύει: $CH_3COOH + OH^- \to CH_3COO^- + H_2O$
>
> Οι αντιδράσεις αυτές είναι **πρακτικά πλήρεις**. Το ισχυρό ιόν χάνεται και στη θέση του εμφανίζεται ασθενές. Αλλάζει μόνο η **αναλογία** των δύο αποθεμάτων, και το pH ακολουθεί τον λογάριθμό της, που αλλάζει ακόμη λιγότερο. Η ρύθμιση τελειώνει όταν εξαντληθεί το ένα από τα δύο.

Στο ίδιο διάλυμα συνυπάρχουν το $HA$ και το $A^-$, οπότε ο ιοντισμός του οξέος καταστέλλεται από το κοινό ιόν, όπως είδες στην ενότητα «Επίδραση κοινού ιόντος και ανάμειξη διαλυμάτων». Γι' αυτό οι συγκεντρώσεις ισορροπίας μένουν σχεδόν ίσες με αυτές που έβαλες.

## Τρεις τρόποι να το φτιάξεις

1. **Ασθενές οξύ μαζί με άλας του** ($CH_3COOH$ + $CH_3COONa$) ή ασθενής βάση με άλας της ($NH_3$ + $NH_4Cl$). Τα βάζεις έτοιμα.
2. **Ασθενές οξύ με λιγότερη ισχυρή βάση.** Το $NaOH$ αντιδρά πλήρως με μέρος του οξέος και φτιάχνει το άλας μέσα στο ποτήρι. Το ίδιο κάνει ασθενής βάση με λιγότερο $HCl$.
3. **Άλας ασθενούς οξέος με λιγότερο ισχυρό οξύ.** Το $HCl$ μετατρέπει μέρος του $CH_3COO^-$ σε $CH_3COOH$.

Στους τρόπους 2 και 3 ο κανόνας είναι ένας: **το ασθενές συστατικό σε περίσσεια**. Αν τα mol είναι ίσα, η εξουδετέρωση είναι πλήρης και μένει μόνο άλας, όχι ρυθμιστικό. Αν περισσεύει το ισχυρό, το pH το ορίζει αυτό.

Η μέθοδος στους τρόπους 2 και 3:

1. Βρες τα **mol** κάθε ουσίας πριν την ανάμειξη.
2. Γράψε την αντίδραση εξουδετέρωσης και κάνε πίνακα **αρχικά / τελικά**. Το ισχυρό αντιδρά πλήρως.
3. Αν μένουν και τα δύο μέλη του ζεύγους, έχεις ρυθμιστικό. Βρες τις συγκεντρώσεις στον **τελικό όγκο**, το άθροισμα των όγκων.

## Η εξίσωση Henderson–Hasselbalch

Από την $K_a$ του οξέος, $K_a = \dfrac{[H_3O^+][A^-]}{[HA]}$, με λογαρίθμιση:

$$
pH = pK_a + \log\frac{c_{\beta}}{c_{o\xi}}
$$

όπου $c_{o\xi}$ η συγκέντρωση του ασθενούς οξέος και $c_{\beta}$ της συζυγούς βάσης, **όπως τις έβαλες**. Για ζεύγος ασθενούς βάσης γράφεις το ίδιο με την $K_b$: $pOH = pK_b + \log\dfrac{c_{o\xi}}{c_{\beta}}$.

> **Πρόσεχε**
>
> **Πότε επιτρέπεται.** Η εξίσωση θεωρεί ότι $[HA] \approx c_{o\xi}$ και $[A^-] \approx c_{\beta}$, δηλαδή ότι το $x$ που ιοντίζεται ή υδρολύεται είναι αμελητέο. Αυτό ισχύει όταν και οι δύο συγκεντρώσεις είναι πολύ μεγαλύτερες από τη σταθερά: στην πράξη $\dfrac{c}{K_a} \ge 100$. Στις Πανελλήνιες γράφεις τον πίνακα ισορροπίας, δηλώνεις ρητά την προσέγγιση και μετά λύνεις. Η εξίσωση σκέτη, χωρίς αιτιολόγηση, μπορεί να κοστίσει μονάδες.
>
> **Ο όγκος που ξεχνιέται.** Μετά από ανάμειξη οι συγκεντρώσεις αλλάζουν. Στον λόγο $\dfrac{c_{\beta}}{c_{o\xi}}$ ο όγκος απλοποιείται, οπότε μπορείς να βάλεις κατευθείαν **mol**. Όχι όμως σε κάθε άλλο σημείο που χρειάζεσαι συγκέντρωση.
>
> **Ποιο μπαίνει πάνω.** Στον αριθμητή η **βάση** του ζεύγους. Αν τα αντιστρέψεις, το pH βγαίνει από τη λάθος πλευρά του $pK_a$.

Τρία πράγματα διαβάζονται κατευθείαν από την εξίσωση:

- Με **ίσες** ποσότητες οξέος και βάσης, $pH = pK_a$.
- Για να αλλάξει το pH κατά **μία** μονάδα, η αναλογία πρέπει να δεκαπλασιαστεί.
- Ένα ρυθμιστικό δουλεύει στην περιοχή $pK_a \pm 1$. Για ορισμένο pH διαλέγεις ζεύγος με $pK_a$ κοντά του.

## Προσθήκη ισχυρού οξέος ή βάσης

Η μέθοδος έχει πάντα την ίδια σειρά:

1. **Ποιο απόθεμα αντιδρά.** Το $H_3O^+$ το δεσμεύει η βάση του ζεύγους. Το $OH^-$ το δεσμεύει το οξύ.
2. **Πίνακας mol.** Η αντίδραση είναι πλήρης: το απόθεμα που αντιδρά μειώνεται κατά $n$, το άλλο αυξάνεται κατά $n$.
3. **Henderson–Hasselbalch** με τα νέα mol.

Αν το $n$ ξεπεράσει το απόθεμα, το διάλυμα έπαψε να είναι ρυθμιστικό και το pH το ορίζει η περίσσεια του ισχυρού.

## Αραίωση και ρυθμιστική ικανότητα

Η αραίωση διαιρεί και τις δύο συγκεντρώσεις με τον ίδιο αριθμό. Η αναλογία μένει ίδια, άρα **το pH μένει ίδιο**, όσο ισχύουν οι προσεγγίσεις. Σε ακραία αραίωση η προσέγγιση σπάει και το pH πλησιάζει το $7$.

Αυτό που χάνεται με την αραίωση είναι η **ρυθμιστική ικανότητα**: πόσο οξύ ή βάση αντέχει το διάλυμα πριν αλλάξει αισθητά το pH. Μεγαλώνει με δύο τρόπους:

- **Μεγαλύτερες συγκεντρώσεις** των δύο συστατικών: μεγαλύτερα αποθέματα.
- **Αναλογία κοντά στο $1$**: τα αποθέματα αντέχουν εξίσου και προς τις δύο μεριές.

## Το αίμα

Το pH του αίματος μένει μεταξύ $7{,}35$ και $7{,}45$. Το κύριο ρυθμιστικό του πλάσματος είναι το ζεύγος $H_2CO_3$ / $HCO_3^-$, με $pK_a \approx 6{,}1$ στους $37$ °C:

$$
7{,}4 = 6{,}1 + \log\frac{[HCO_3^-]}{[H_2CO_3]}
$$

άρα η αναλογία $\dfrac{[HCO_3^-]}{[H_2CO_3]}$ είναι περίπου $10^{1{,}3} \approx 20$.

Η αναλογία είναι μακριά από το $1$, οπότε το ζεύγος αντέχει πολύ περισσότερο οξύ από βάση. Και ο οργανισμός παράγει κυρίως οξέα, όπως το γαλακτικό οξύ στους μυς που κουράζονται. Το $H_2CO_3$ που σχηματίζεται διασπάται σε $CO_2$ και νερό, και οι πνεύμονες αποβάλλουν το $CO_2$. Έτσι το οξύ του ζεύγους δεν συσσωρεύεται. Μέσα στα κύτταρα δουλεύει και το ζεύγος $H_2PO_4^-$ / $HPO_4^{2-}$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ποια από τα παρακάτω διαλύματα, όγκου \$1\$ L το καθένα, είναι ρυθμιστικά; (α) \$0{,}1\$ mol \$CH\_3COOH\$ και \$0{,}05\$ mol \$NaOH\$, (β) \$0{,}1\$ mol \$NH\_3\$ και \$0{,}1\$ mol \$HCl\$, (γ) \$0{,}1\$ mol \$HCOONa\$ και \$0{,}04\$ mol \$HCl\$, (δ) \$0{,}1\$ mol \$HNO\_3\$ και \$0{,}1\$ mol \$NaNO\_3\$. Να αιτιολογήσεις.

1. **(α) Ναι.** Το $NaOH$ αντιδρά πλήρως: $CH_3COOH + NaOH \to CH_3COONa + H_2O$. Μένουν $0{,}05$ mol $CH_3COOH$ και σχηματίζονται $0{,}05$ mol $CH_3COONa$: ασθενές οξύ με τη συζυγή του βάση.
2. **(β) Όχι.** Ίσα mol: $NH_3 + HCl \to NH_4Cl$, πλήρης εξουδετέρωση. Μένει μόνο $NH_4Cl$, χωρίς $NH_3$. Το διάλυμα είναι όξινο, αλλά δεν έχει απόθεμα για προσθήκη οξέος.
3. **(γ) Ναι.** $HCOONa + HCl \to HCOOH + NaCl$. Σχηματίζονται $0{,}04$ mol $HCOOH$ και μένουν $0{,}06$ mol $HCOO^-$.
4. **(δ) Όχι.** Το $HNO_3$ είναι ισχυρό οξύ. Το $NO_3^-$ δεν δεσμεύει $H_3O^+$, άρα δεν υπάρχει απόθεμα βάσης.

### Παράδειγμα 2: Διάλυμα περιέχει \$NH\_3\$ \$0{,}2\$ M και \$NH\_4Cl\$ \$0{,}1\$ M. Δίνονται \$K\_b(NH\_3) = 10^{-5}\$, \$\log 2 = 0{,}3\$, \$25\$ °C. Βρες το pH.

1. **Διάσταση του άλατος** (πλήρης): $NH_4Cl \to NH_4^+ + Cl^-$, άρα $[NH_4^+] = 0{,}1$ M αρχικά.
2. **Ιοντισμός της βάσης**, με κοινό ιόν το $NH_4^+$:
   |           | $NH_3$      | $NH_4^+$    | $OH^-$ |
   | --------- | ----------- | ----------- | ------ |
   | αρχικά    | $0{,}2$     | $0{,}1$     | $0$    |
   | ισορροπία | $0{,}2 - x$ | $0{,}1 + x$ | $x$    |
3. **Προσέγγιση.** $\dfrac{0{,}1}{K_b} = 10^4 \ge 100$, και το κοινό ιόν περιορίζει ακόμη περισσότερο το $x$. Άρα $0{,}2 - x \approx 0{,}2$ και $0{,}1 + x \approx 0{,}1$.
4. $K_b = \dfrac{0{,}1\,x}{0{,}2}$, άρα $x = [OH^-] = 2 \cdot 10^{-5}$ M, $pOH = 5 - 0{,}3 = 4{,}7$ και $pH = 9{,}3$. Το ίδιο δίνει η $pOH = pK_b + \log\dfrac{0{,}1}{0{,}2}$.

### Παράδειγμα 3: Αναμειγνύεις \$200\$ mL διαλύματος \$HCOOH\$ \$0{,}5\$ M με \$100\$ mL διαλύματος \$NaOH\$ \$0{,}4\$ M. Δίνονται \$K\_a(HCOOH) = 10^{-4}\$, \$\log 2 = 0{,}3\$, \$\log 3 = 0{,}48\$. Βρες το pH του τελικού διαλύματος.

1. **Mol πριν.** $HCOOH$: $0{,}2 \cdot 0{,}5 = 0{,}1$ mol. $NaOH$: $0{,}1 \cdot 0{,}4 = 0{,}04$ mol.
2. **Εξουδετέρωση**, πλήρης, με περίσσεια το ασθενές:
   |        | $HCOOH$  | $NaOH$   | $HCOONa$ |
   | ------ | -------- | -------- | -------- |
   | αρχικά | $0{,}1$  | $0{,}04$ | $0$      |
   | τελικά | $0{,}06$ | $0$      | $0{,}04$ |
3. **Συγκεντρώσεις** σε $V = 0{,}3$ L: $c_{o\xi} = 0{,}2$ M, $c_{\beta} \approx 0{,}13$ M. Και οι δύο είναι πάνω από $100 K_a$, άρα η προσέγγιση ισχύει.
4. $pH = 4 + \log\dfrac{0{,}04}{0{,}06} = 4 + \log 2 - \log 3 = 3{,}82$. Ο όγκος απλοποιήθηκε στον λόγο, γι' αυτό μπήκαν mol.

### Παράδειγμα 4: \$1\$ L ρυθμιστικού περιέχει \$0{,}1\$ mol \$CH\_3COOH\$ και \$0{,}1\$ mol \$CH\_3COONa\$, με \$K\_a = 10^{-5}\$. Ο όγκος δεν μεταβάλλεται με τις προσθήκες. Δίνονται \$\log 2 = 0{,}3\$, \$\log 3 = 0{,}48\$. (α) Βρες το pH. (β) Βρες το pH αν προστεθούν \$0{,}02\$ mol \$HCl\$ και σύγκρινε με \$1\$ L νερό. (γ) Βρες το pH αν αντί για \$HCl\$ προστεθούν \$0{,}02\$ mol \$NaOH\$. (δ) Πόσο \$HCl\$ ρίχνει το pH κατά μία μονάδα;

1. **(α)** Ίσες ποσότητες: $pH = pK_a = 5$.
2. **(β)** Το $HCl$ το δεσμεύει η βάση: $CH_3COO^- + H_3O^+ \to CH_3COOH + H_2O$. Μένουν $0{,}08$ mol $CH_3COO^-$ και γίνονται $0{,}12$ mol $CH_3COOH$.

   $pH = 5 + \log\dfrac{0{,}08}{0{,}12} = 5 + \log 2 - \log 3 = 4{,}82$
3. **Στο νερό** τα ίδια $0{,}02$ mol δίνουν $[H_3O^+] = 0{,}02$ M και $pH = 2 - 0{,}3 = 1{,}7$. Το ρυθμιστικό έπεσε $0{,}18$ μονάδες, το νερό $5{,}3$.
4. **(γ)** Το $NaOH$ το δεσμεύει το οξύ: $0{,}12$ mol $CH_3COO^-$ και $0{,}08$ mol $CH_3COOH$, άρα $pH = 5 + \log\dfrac{0{,}12}{0{,}08} = 5{,}18$. Συμμετρικά, γιατί η αναλογία ξεκίνησε από το $1$.
5. **(δ)** Για $pH = 4$ η αναλογία πρέπει να γίνει $\dfrac{1}{10}$: $\dfrac{0{,}1 - n}{0{,}1 + n} = 0{,}1$, άρα $1{,}1n = 0{,}09$ και $n \approx 0{,}082$ mol. Πρέπει να καταναλωθεί πάνω από το $80\%$ του αποθέματος βάσης για να πέσει το pH κατά μία μονάδα.

### Παράδειγμα 5: Ρυθμιστικό Α: \$0{,}1\$ M \$HA\$ και \$0{,}1\$ M \$NaA\$. Ρυθμιστικό Β: το Α αραιωμένο δέκα φορές. Ποιο έχει μεγαλύτερο pH, και ποιο αντέχει περισσότερο οξύ; Δίνονται \$pK\_a = 5\$, \$\log 3 = 0{,}48\$. Έλεγξε με προσθήκη \$0{,}005\$ mol \$HCl\$ σε \$1\$ L από το καθένα.

1. **Το pH είναι ίδιο**, $5$: η αραίωση άφησε την αναλογία $1$.
2. **Στο Α:** μένουν $0{,}095$ mol $A^-$ και γίνονται $0{,}105$ mol $HA$, $pH \approx 4{,}96$. Σχεδόν τίποτα.
3. **Στο Β:** $1$ L περιέχει $0{,}01$ mol από το καθένα. Μένουν $0{,}005$ mol $A^-$ και γίνονται $0{,}015$ mol $HA$: $pH = 5 + \log\dfrac13 = 4{,}52$.
4. **Ίδιο pH, διαφορετική ικανότητα.** Το Α έχει δεκαπλάσια αποθέματα. Η αραίωση δεν αλλάζει το pH, αλλά μικραίνει την αντοχή.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο από τα παρακάτω είναι ρυθμιστικό διάλυμα;
   - $CH_3COOH$ μαζί με $CH_3COONa$
   - $HCl$ μαζί με $NaCl$
   - σκέτο $CH_3COOH$ σε νερό
   - $NaOH$ μαζί με $NaCl$
2. Πώς αντιδρά ένα ρυθμιστικό $CH_3COOH$ / $CH_3COO^-$ στην προσθήκη λίγου $HCl$;
   - το $CH_3COO^-$ δεσμεύει τα $H_3O^+$ και γίνεται $CH_3COOH$
   - το $CH_3COOH$ δεσμεύει τα $H_3O^+$ και γίνεται $CH_3COO^-$
   - τα $H_3O^+$ μένουν ελεύθερα, αλλά η $K_a$ του οξέος μεγαλώνει
   - το νερό τα εξουδετερώνει, όπως σε κάθε υδατικό διάλυμα
3. Σε ρυθμιστικό με ίσες συγκεντρώσεις ασθενούς οξέος και συζυγούς βάσης ισχύει:
   - $pH = 7$, γιατί οξύ και βάση ισορροπούν
   - $pH = pK_a$
   - $pH = 14 - pK_a$
   - $pH = \frac12 pK_a$
4. Αραιώνεις ένα ρυθμιστικό διάλυμα στον διπλάσιο όγκο. Τι παθαίνει το pH;
   - ανεβαίνει κατά $\log 2$, δηλαδή $0{,}3$
   - πλησιάζει το $7$ όπως σε κάθε αραίωση
   - μένει πρακτικά ίδιο
   - υποδιπλασιάζεται μαζί με τις συγκεντρώσεις
5. Αναμειγνύεις $0{,}1$ mol $CH_3COOH$ με $0{,}1$ mol $NaOH$. Το διάλυμα που προκύπτει:
   - είναι ρυθμιστικό με $pH = pK_a$
   - δεν είναι ρυθμιστικό και είναι βασικό
   - δεν είναι ρυθμιστικό και είναι ουδέτερο
   - είναι ρυθμιστικό με $pH > pK_a$
6. Δύο ρυθμιστικά έχουν το ίδιο pH: το Α με $0{,}5$ M $HA$ και $0{,}5$ M $NaA$, το Β με $0{,}05$ M από το καθένα. Ποια πρόταση ισχύει;
   - το Β αντέχει περισσότερο, γιατί είναι πιο αραιό
   - αντέχουν το ίδιο, αφού έχουν το ίδιο pH
   - το Α αντέχει περισσότερο οξύ και βάση
   - το Α αντέχει περισσότερο οξύ, το Β περισσότερη βάση
7. Θέλεις ρυθμιστικό για $pH \approx 9$. Ποιο ζεύγος διαλέγεις;
   - $NH_3$ με $NH_4Cl$, που έχει $pK_a$ κοντά στο $9{,}2$
   - $CH_3COOH$ με $CH_3COONa$, που έχει $pK_a = 4{,}75$
   - $HCl$ με $NaCl$, σε πολύ μικρή συγκέντρωση
   - οποιοδήποτε ζεύγος, αρκεί να ρυθμίσεις την αναλογία
8. Πότε **δεν** δίνει σωστό αποτέλεσμα η εξίσωση Henderson–Hasselbalch;
   - όταν οι συγκεντρώσεις των δύο συστατικών είναι ίσες
   - όταν το ζεύγος είναι ασθενής βάση με το άλας της
   - όταν το διάλυμα φτιάχτηκε με μερική εξουδετέρωση
   - όταν οι συγκεντρώσεις είναι συγκρίσιμες με την $K_a$
9. Στο πλάσμα του αίματος ($pH = 7{,}4$) το ζεύγος $H_2CO_3$ / $HCO_3^-$ έχει $pK_a \approx 6{,}1$. Τι σημαίνει αυτό;
   - υπάρχει περίπου εικοσαπλάσιο $H_2CO_3$ από $HCO_3^-$
   - υπάρχει περίπου εικοσαπλάσιο $HCO_3^-$ από $H_2CO_3$
   - οι δύο μορφές βρίσκονται σε ίσες συγκεντρώσεις
   - το ζεύγος δεν μπορεί να λειτουργεί ως ρυθμιστικό

## Ασκήσεις

1. Το $HCOOH$ είναι ασθενές οξύ. Με ποιο άλας νατρίου πρέπει να αναμειχθεί για να σχηματίσει ρυθμιστικό διάλυμα;
2. Σε $500$ mL διαλύματος $CH_3COOH$ $0{,}2$ M διαλύεις στερεό $CH_3COONa$, χωρίς να αλλάξει ο όγκος, ώστε να πάρεις ρυθμιστικό με $pH = 5{,}05$. Πόσα g χρειάζεσαι; Δίνονται $pK_a = 4{,}75$, $\log 2 = 0{,}3$ και $M_r(CH_3COONa) = 82$.
3. Στο πλάσμα ($37$ °C) το ζεύγος $H_2CO_3$ / $HCO_3^-$ έχει $pK_a = 6{,}1$. Σε έναν ασθενή το pH έπεσε στο $7{,}1$, με $[HCO_3^-] = 0{,}024$ M. Βρες τη $[H_2CO_3]$, και πόσες φορές είναι η $[H_3O^+]$ μεγαλύτερη από ό,τι στο φυσιολογικό $pH = 7{,}4$. Δίνεται $\log 2 = 0{,}3$.
4. Σε $1$ L νερού διαλύεις $0{,}2$ mol $CH_3COONa$ και $0{,}05$ mol $HCl$. Δίνονται $pK_a(CH_3COOH) = 4{,}75$ και $\log 3 = 0{,}48$. Βρες το pH.
5. $1$ L ρυθμιστικού περιέχει $0{,}1$ mol $NH_3$ και $0{,}1$ mol $NH_4Cl$, με $K_b(NH_3) = 10^{-5}$. Πόσα mol στερεού $NaOH$ πρέπει να προσθέσεις, χωρίς μεταβολή όγκου, ώστε το pH να γίνει $9{,}48$; Δίνεται $\log 3 = 0{,}48$.
6. Σε τρία ποτήρια βάζεις από $100$ mL διαλύματος $NH_3$ $0{,}2$ M και προσθέτεις διάλυμα $HCl$ $0{,}2$ M: (α) $50$ mL, (β) $100$ mL, (γ) $150$ mL. Δίνονται $K_b(NH_3) = 10^{-5}$, $\log 2 = 0{,}3$, $25$ °C.
   α) Ποιο από τα τρία τελικά διαλύματα είναι ρυθμιστικό;
   β) Βρες το pH του (α).
   γ) Βρες το pH του (γ). Θεώρησε αμελητέο τον ιοντισμό του $NH_4^+$ μπροστά στο ισχυρό οξύ που περισσεύει.
7. Δύο πανομοιότυπα ρυθμιστικά διαλύματα Δ1 και Δ2 περιέχουν το καθένα ένα ασθενές οξύ $HA$, με $pK_a = 5$, και το άλας του $NaA$. Στο Δ1 προσθέτεις $2$ mmol $HCl$ και το pH γίνεται $5$. Στο Δ2 προσθέτεις $2$ mmol $NaOH$ και το pH γίνεται $5{,}48$. Οι όγκοι δεν αλλάζουν. Δίνονται $\log 3 = 0{,}48$ και $\log 5 = 0{,}7$, $25$ °C.
   α) Πόσα mmol $HA$ και πόσα mmol $A^-$ περιέχει το καθένα;
   β) Ποιο ήταν το pH τους πριν από τις προσθήκες;
   γ) Καθένα φτιάχτηκε με ανάμειξη $100$ mL διαλύματος $HA$ με $100$ mL διαλύματος $NaOH$ $0{,}1$ M. Ποια ήταν η συγκέντρωση του διαλύματος $HA$;
8. Στο πλάσμα ($37$ °C) το ζεύγος $H_2CO_3$ / $HCO_3^-$ έχει $pK_a = 6{,}1$. Ένα λίτρο πλάσματος έχει $pH = 7{,}4$ και $[HCO_3^-] = 0{,}024$ M. Δίνονται $\log 2 = 0{,}3$, $\log 9{,}5 \approx 0{,}98$, $\log 19 \approx 1{,}28$.
   α) Βρες τη $[H_2CO_3]$.
   β) Στο λίτρο αυτό εισέρχονται $0{,}0012$ mol $H_3O^+$ από γαλακτικό οξύ. Αν το $CO_2$ δεν απομακρυνόταν, πόσο θα γινόταν το pH;
   γ) Οι πνεύμονες αποβάλλουν $CO_2$ ώσπου η $[H_2CO_3]$ να ξαναγίνει $0{,}0012$ M. Πόσο γίνεται τότε το pH;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/buffers-titration
