# Δομή οργανικών ενώσεων και επαγωγικό φαινόμενο

> Δεσμοί σ και π, υβριδισμός του άνθρακα, και γιατί το χλώριο κάνει ένα οξύ ισχυρότερο.

Χημεία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/bonding-geometry

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τον δεσμό σ από τον δεσμό π και να τους μετράς σε απλό, διπλό και τριπλό δεσμό.
- Να βρίσκεις τον υβριδισμό sp³, sp² ή sp κάθε άνθρακα, με τη γεωμετρία και τις γωνίες του.
- Να εξηγείς γιατί οι πολλαπλοί δεσμοί είναι πιο κοντοί και ισχυροί, και γιατί ο π δεσμός είναι πιο δραστικός.
- Να χρησιμοποιείς το επαγωγικό φαινόμενο (−I, +I) για να συγκρίνεις την ισχύ οξέων και βάσεων.

## Ο δεσμός ως επικάλυψη τροχιακών

Στον τύπο κατά Lewis κάθε παύλα είναι ένα **κοινό ζεύγος ηλεκτρονίων**: μία παύλα ο απλός δεσμός, δύο ο διπλός, τρεις ο τριπλός. Ο τύπος σού λέει πόσα ζεύγη μοιράζονται. Δεν σου λέει **πού** βρίσκονται.

Την απάντηση τη δίνουν τα τροχιακά της προηγούμενης ενότητας. Ομοιοπολικός δεσμός σχηματίζεται όταν δύο τροχιακά, ένα από κάθε άτομο, με ένα μονήρες ηλεκτρόνιο το καθένα, **επικαλύπτονται**: το ζεύγος που προκύπτει περνά τον περισσότερο χρόνο ανάμεσα στους δύο πυρήνες και τους κρατά ενωμένους. Η επικάλυψη γίνεται με δύο τρόπους.

**Δεσμός σ: μετωπική επικάλυψη.** Τα δύο τροχιακά συναντιούνται πάνω στον άξονα που ενώνει τους πυρήνες, και το ηλεκτρονιακό νέφος είναι συγκεντρωμένο **πάνω στον άξονα**. Έτσι ενώνονται δύο $s$ στο $H_2$, ένα $s$ με ένα $p$ στο $HCl$, δύο $p$ στο $Cl_2$.

**Δεσμός π: πλευρική επικάλυψη.** Δύο **παράλληλα** $p$ τροχιακά, κάθετα στον άξονα, επικαλύπτονται πλάγια. Το νέφος σχηματίζεται σε δύο λοβούς, **πάνω και κάτω** από τον άξονα, και πάνω στον ίδιο τον άξονα η πυκνότητά του είναι μηδέν.

| Δεσμός  | Τύπος Lewis  | Από τι αποτελείται |
| ------- | ------------ | ------------------ |
| απλός   | $C-C$        | $1\sigma$          |
| διπλός  | $C=C$        | $1\sigma + 1\pi$   |
| τριπλός | $C \equiv C$ | $1\sigma + 2\pi$   |

> **Κλειδί**
>
> **Ο πρώτος δεσμός ανάμεσα σε δύο άτομα είναι πάντα σ.** Ο π δεσμός σχηματίζεται μόνο δίπλα σε έναν σ που υπάρχει ήδη, και τα δύο π του τριπλού δεσμού βρίσκονται σε κάθετα μεταξύ τους επίπεδα.
>
> Άρα για να μετρήσεις σ και π σε ένα μόριο: κάθε παύλα του τύπου που είναι **η πρώτη** ανάμεσα σε δύο άτομα είναι σ, και κάθε επιπλέον παύλα είναι π.

## Ο άνθρακας: τέσσερις δεσμοί από δύο μονήρη ηλεκτρόνια

Ο άνθρακας στη θεμελιώδη κατάσταση είναι $1s^2\,2s^2\,2p^2$. Κατά Hund, τα δύο ηλεκτρόνια της $2p$ κάθονται μονήρη σε δύο τροχιακά, οπότε θα περίμενες **δύο** δεσμούς. Στο μεθάνιο όμως ο άνθρακας κάνει **τέσσερις**, και μάλιστα πανομοιότυπους: ίδιο μήκος, ίδια ενέργεια, ίδιες γωνίες.

Η εξήγηση έχει δύο βήματα.

1. **Διέγερση.** Ένα ηλεκτρόνιο της $2s$ ανεβαίνει στο κενό $2p$ τροχιακό: $2s^1\,2p^3$, τέσσερα μονήρη ηλεκτρόνια. Η ενέργεια που ξοδεύεται επιστρέφει με το παραπάνω από τους δύο επιπλέον δεσμούς.
2. **Υβριδισμός.** Τα τροχιακά της στιβάδας σθένους **αναμειγνύονται** και δίνουν ισάριθμα νέα, ισοδύναμα μεταξύ τους τροχιακά, τα **υβριδικά**. Από ένα $s$ και τρία $p$ προκύπτουν τέσσερα ίδια τροχιακά $sp^3$.

Ο άνθρακας δεν αναμειγνύει πάντα και τα τέσσερα. Ανάλογα με το πόσα $p$ μπαίνουν στην ανάμειξη, προκύπτουν τρεις υβριδισμοί.

## sp³: το τετράεδρο

Ένα $s$ και τρία $p$ δίνουν **τέσσερα** $sp^3$ τροχιακά. Απωθούνται και απομακρύνονται όσο γίνεται, δηλαδή προς τις κορυφές ενός **κανονικού τετραέδρου**, με γωνία $109{,}5°$ ανάμεσά τους.

Στο $CH_4$ κάθε $sp^3$ του άνθρακα επικαλύπτεται μετωπικά με το $1s$ ενός υδρογόνου: τέσσερις δεσμοί σ $(sp^3 - s)$. Στο αιθάνιο, $CH_3-CH_3$, οι δύο άνθρακες ενώνονται με δεσμό σ $(sp^3 - sp^3)$. Κάθε άνθρακας με **τέσσερις απλούς δεσμούς** είναι $sp^3$: όλοι οι άνθρακες των αλκανίων, και ο άνθρακας της ομάδας $-CH_3$ σε οποιαδήποτε ένωση.

*Ακατέργαστο διαμάντι. Κάθε άτομο άνθρακα είναι sp³ και δεμένο με σ δεσμούς σε τέσσερα γειτονικά, στις κορυφές ενός τετραέδρου, και το πλέγμα αυτό συνεχίζεται σε όλο τον κρύσταλλο. Γι' αυτό είναι το σκληρότερο φυσικό υλικό.*

## sp²: το επίπεδο και ο διπλός δεσμός

Ένα $s$ και **δύο** $p$ δίνουν τρία $sp^2$ τροχιακά, σε ένα επίπεδο, με γωνία $120°$. Το τρίτο $p$ μένει **αυβρίδιστο**, κάθετο στο επίπεδο, με ένα ηλεκτρόνιο.

Στο αιθένιο, $CH_2=CH_2$, κάθε άνθρακας χρησιμοποιεί:

- δύο $sp^2$ για δύο δεσμούς σ $(sp^2 - s)$ με υδρογόνα
- ένα $sp^2$ για τον δεσμό σ $(sp^2 - sp^2)$ με τον άλλο άνθρακα
- το αυβρίδιστο $p$, που επικαλύπτεται πλευρικά με το $p$ του άλλου άνθρακα και δίνει τον **δεσμό π**

Για να επικαλυφθούν τα δύο $p$, πρέπει να είναι παράλληλα. Αυτό κλειδώνει όλο το μόριο σε **ένα επίπεδο**, και τα έξι άτομά του βρίσκονται στο ίδιο. Σύνολο: $5\sigma$ και $1\pi$.

## sp: η ευθεία και ο τριπλός δεσμός

Ένα $s$ και **ένα** $p$ δίνουν δύο $sp$ τροχιακά, αντιδιαμετρικά, με γωνία $180°$. Μένουν **δύο** αυβρίδιστα $p$, κάθετα μεταξύ τους και στον άξονα.

Στο αιθίνιο, $HC \equiv CH$, κάθε άνθρακας κάνει έναν δεσμό σ $(sp - s)$ με το υδρογόνο και έναν σ $(sp - sp)$ με τον άλλο άνθρακα. Τα δύο ζευγάρια αυβρίδιστων $p$ δίνουν **δύο δεσμούς π**. Το μόριο είναι **ευθύγραμμο**, με $3\sigma$ και $2\pi$.

| Υβριδισμός | Τροχιακά | Αυβρίδιστα $p$ | Γεωμετρία         | Γωνία      | Παράδειγμα       |
| ---------- | -------- | -------------- | ----------------- | ---------- | ---------------- |
| $sp^3$     | $s + 3p$ | κανένα         | τετραεδρική       | $109{,}5°$ | $CH_4$, $C_2H_6$ |
| $sp^2$     | $s + 2p$ | ένα            | τριγωνική επίπεδη | $120°$     | $C_2H_4$         |
| $sp$       | $s + p$  | δύο            | ευθύγραμμη        | $180°$     | $C_2H_2$         |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μέτρα τα γειτονικά άτομα, βρες τον υβριδισμό*

> **Θυμήσου**
>
> **Ο κανόνας που λύνει κάθε άσκηση:** μέτρα πόσα άτομα είναι δεμένα στον άνθρακα.
>
> - **τέσσερα** γειτονικά άτομα, μόνο απλοί δεσμοί: $sp^3$
> - **τρία**, δηλαδή ένας διπλός δεσμός: $sp^2$
> - **δύο**, δηλαδή ένας τριπλός ή δύο διπλοί: $sp$
>
> Ο διπλός δεσμός μετράει **ένα** γειτονικό άτομο, όχι δύο: τα υβριδικά τροχιακά φτιάχνουν μόνο τους σ δεσμούς, και τους π τους φτιάχνουν τα αυβρίδιστα $p$. Γι' αυτό ο άνθρακας του καρβονυλίου, $C=O$, είναι $sp^2$, και ο άνθρακας του $CO_2$, με δύο διπλούς δεσμούς, είναι $sp$.
>
> Το ίδιο μέτρημα δουλεύει και για το άζωτο και το οξυγόνο, αρκεί να μετρήσεις και τα μονήρη ζεύγη: το άζωτο της $NH_3$ και των αμινών είναι $sp^3$, με το μονήρες ζεύγος σε ένα από τα τέσσερα υβριδικά.

## Μήκος, ισχύς και δραστικότητα

Όσο περισσότερα ζεύγη μοιράζονται δύο άνθρακες, τόσο πιο κοντά έλκονται οι πυρήνες και τόσο περισσότερη ενέργεια χρειάζεται για να χωριστούν:

| Δεσμός       | Αποτελείται από  | Μήκος    | Ενέργεια δεσμού      |
| ------------ | ---------------- | -------- | -------------------- |
| $C-C$        | $1\sigma$        | $154$ pm | περίπου $347$ kJ/mol |
| $C=C$        | $1\sigma + 1\pi$ | $134$ pm | περίπου $614$ kJ/mol |
| $C \equiv C$ | $1\sigma + 2\pi$ | $120$ pm | περίπου $839$ kJ/mol |

Ο διπλός δεσμός είναι **ισχυρότερος** από τον απλό και ο τριπλός από τον διπλό. Δεν είναι όμως διπλάσιος: $614 - 347 = 267$ kJ/mol, άρα ο π δεσμός είναι **ασθενέστερος** από τον σ.

> **Πρόσεχε**
>
> «Ο διπλός δεσμός είναι ισχυρότερος» και «οι ενώσεις με διπλό δεσμό είναι πιο δραστικές» ισχύουν **και τα δύο**, και δεν αντιφάσκουν.
>
> Η πλευρική επικάλυψη είναι μικρότερη από τη μετωπική, οπότε ο π δεσμός σπάει ευκολότερα. Και τα ηλεκτρόνιά του βρίσκονται πάνω και κάτω από τον άξονα, εκτεθειμένα σε ό,τι πλησιάζει το μόριο. Σε μια αντίδραση **σπάει μόνο ο π**, και ο σ κρατά τους δύο άνθρακες ενωμένους.
>
> Αυτός είναι ο λόγος που τα αλκένια και τα αλκίνια δίνουν **αντιδράσεις προσθήκης**, ενώ τα αλκάνια, μόνο με σ δεσμούς, είναι σχετικά αδρανή.

## Το επαγωγικό φαινόμενο

Ο δεσμός σ ανάμεσα σε δύο **ίδια** άτομα είναι συμμετρικός. Αν όμως στη θέση ενός υδρογόνου μπει ένα **ηλεκτραρνητικό** άτομο, όπως το χλώριο, ο δεσμός $C-Cl$ πολώνεται: το χλώριο τραβά προς το μέρος του το κοινό ζεύγος, και ο άνθρακας αποκτά μερικό θετικό φορτίο, $\delta+$.

Αυτός ο άνθρακας, με τη σειρά του, τραβά λίγο τα ηλεκτρόνια του διπλανού δεσμού σ, εκείνος του επόμενου, και η πόλωση μεταφέρεται κατά μήκος της αλυσίδας. Αυτό είναι το **επαγωγικό φαινόμενο**: η μετατόπιση ηλεκτρονίων μέσα από δεσμούς σ, εξαιτίας ενός ατόμου ή μιας ομάδας με διαφορετική ηλεκτραρνητικότητα από τον άνθρακα.

| Είδος    | Τι κάνει                               | Ομάδες                                          |
| -------- | -------------------------------------- | ----------------------------------------------- |
| **$-I$** | **έλκει** ηλεκτρόνια από την αλυσίδα   | $-F$, $-Cl$, $-Br$, $-I$, $-NO_2$, $-OH$, $-CN$ |
| **$+I$** | **απωθεί** ηλεκτρόνια προς την αλυσίδα | αλκύλια: $-CH_3$, $-CH_2CH_3$ κ.ά.              |

> **Κλειδί**
>
> Τρία πράγματα καθορίζουν πόσο ισχυρό είναι το φαινόμενο:
>
> - **η ηλεκτραρνητικότητα** της ομάδας: στα αλογόνα $F > Cl > Br > I$
> - **το πλήθος** των ομάδων: τρία χλώρια έλκουν περισσότερο από ένα
> - **η απόσταση**: το φαινόμενο εξασθενεί γρήγορα με κάθε δεσμό, και μετά από τρεις ή τέσσερις πρακτικά μηδενίζεται

## Επαγωγικό φαινόμενο και ισχύς οξέων και βάσεων

Ένα καρβοξυλικό οξύ ιοντίζεται δίνοντας το πρωτόνιο του υδροξυλίου:

$$
RCOOH + H_2O \rightleftharpoons RCOO^- + H_3O^+
$$

Μια ομάδα **$-I$** κοντά στο καρβοξύλιο τραβά ηλεκτρόνια. Κάνει πιο πολωμένο τον δεσμό $O-H$, ώστε το πρωτόνιο να φεύγει ευκολότερα, και κυρίως **απλώνει το αρνητικό φορτίο** του ανιόντος $RCOO^-$, που έτσι σταθεροποιείται. Η ισορροπία μετατοπίζεται προς τα δεξιά: **μεγαλύτερη $K_a$, ισχυρότερο οξύ**.

Μια ομάδα **$+I$** κάνει το αντίθετο: σπρώχνει ηλεκτρόνια προς το καρβοξύλιο, συγκεντρώνει περισσότερο το αρνητικό φορτίο του ανιόντος και το κάνει λιγότερο σταθερό. **Μικρότερη $K_a$, ασθενέστερο οξύ.**

| Οξύ          | Τι έχει δίπλα στο $-COOH$       | $K_a$ στους $25°C$    |
| ------------ | ------------------------------- | --------------------- |
| $CH_3COOH$   | $-CH_3$, $+I$                   | $1{,}8 \cdot 10^{-5}$ |
| $HCOOH$      | $-H$, χωρίς επαγωγικό φαινόμενο | $1{,}8 \cdot 10^{-4}$ |
| $ClCH_2COOH$ | ένα $Cl$, $-I$                  | $1{,}4 \cdot 10^{-3}$ |
| $Cl_2CHCOOH$ | δύο $Cl$                        | $5 \cdot 10^{-2}$     |
| $Cl_3CCOOH$  | τρία $Cl$                       | περίπου $0{,}2$       |

Το μυρμηκικό οξύ είναι **δέκα φορές** ισχυρότερο από το οξικό, μόνο επειδή του λείπει το $+I$ μεθύλιο. Το πρώτο χλώριο ανεβάζει την $K_a$ σχεδόν εκατό φορές, και κάθε επόμενο την ανεβάζει κι άλλο: το τριχλωροοξικό οξύ είναι περίπου $10^4$ φορές ισχυρότερο από το οξικό.

> **Πρόσεχε**
>
> **Η απόσταση μετράει όσο και το άτομο.** Στο βουτανοϊκό οξύ, ένα χλώριο στον άνθρακα δίπλα στο καρβοξύλιο, θέση 2, αυξάνει την $K_a$ περίπου εκατό φορές. Το ίδιο χλώριο δύο άνθρακες πιο μακριά, θέση 4, τη διπλασιάζει μόλις.
>
> Σε άσκηση κατάταξης ελέγχεις με τη σειρά: **ποια** ομάδα, **πόσες**, και **πόσο κοντά** στο $-COOH$.

**Στις βάσεις το φαινόμενο δουλεύει ανάποδα.** Μια βάση είναι ισχυρή όταν το μονήρες ζεύγος του αζώτου είναι διαθέσιμο να δεχτεί πρωτόνιο. Στη μεθυλαμίνη, $CH_3NH_2$, το μεθύλιο $+I$ σπρώχνει ηλεκτρόνια προς το άζωτο και κάνει το ζεύγος πιο πρόθυμο: η μεθυλαμίνη είναι **ισχυρότερη βάση** από την αμμωνία, με $K_b = 4{,}4 \cdot 10^{-4}$ έναντι $1{,}8 \cdot 10^{-5}$. Μια ομάδα $-I$ κοντά στο άζωτο θα έκανε το αντίθετο και θα εξασθενούσε τη βάση.

> **Θυμήσου**
>
> - **$-I$ κοντά στο $-COOH$:** ισχυρότερο οξύ, μεγαλύτερη $K_a$
> - **$+I$ κοντά στο $-COOH$:** ασθενέστερο οξύ, μικρότερη $K_a$
> - **$+I$ κοντά στο $-NH_2$:** ισχυρότερη βάση, μεγαλύτερη $K_b$
>
> Και ό,τι ξέρεις από τα οξέα και τις βάσεις ισχύει αυτούσιο: μεγαλύτερη $K_a$ σημαίνει, στην ίδια συγκέντρωση, μεγαλύτερη $[H_3O^+]$, μικρότερο pH και ασθενέστερη συζυγή βάση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Στο \$CH\_2=CH-C \equiv CH\$ βρες τον υβριδισμό κάθε άνθρακα και μέτρησε τους δεσμούς σ και π

1. **Αριθμώ τους άνθρακες** από αριστερά: $C_1H_2=C_2H-C_3 \equiv C_4H$.
2. **Γειτονικά άτομα κάθε άνθρακα:**
   - $C_1$: δύο $H$ και ο $C_2$, τρία άρα $sp^2$
   - $C_2$: ο $C_1$, ένα $H$ και ο $C_3$, τρία άρα $sp^2$
   - $C_3$: ο $C_2$ και ο $C_4$, δύο άρα $sp$
   - $C_4$: ο $C_3$ και ένα $H$, δύο άρα $sp$
3. **Δεσμοί σ:** ένας για κάθε ζεύγος γειτονικών ατόμων.

   $4$ δεσμοί $C-H$ και $3$ δεσμοί $C-C$, σύνολο $7\sigma$.
4. **Δεσμοί π:** οι επιπλέον παύλες. Ένας στον διπλό και δύο στον τριπλό, σύνολο $3\pi$.

   **Ο έλεγχος:** οι παύλες του τύπου είναι $4$ στους $C-H$, $2$ στον $C=C$, $1$ στον $C-C$ και $3$ στον $C \equiv C$, σύνολο $10$. Και πράγματι $7 + 3 = 10$.

### Παράδειγμα 2: Το αιθένιο αποχρωματίζει το κόκκινο διάλυμα βρωμίου, ενώ το αιθάνιο όχι. Γιατί;

1. **Στο αιθάνιο** όλοι οι δεσμοί είναι σ: μετωπική επικάλυψη, ηλεκτρόνια πάνω στους άξονες, ισχυροί δεσμοί. Σε θερμοκρασία δωματίου και στο σκοτάδι, το βρώμιο δεν έχει από πού να «πιάσει» το μόριο.
2. **Στο αιθένιο** ο διπλός δεσμός περιέχει έναν π. Η πλευρική επικάλυψη τον κάνει ασθενέστερο από τον σ, περίπου $267$ έναντι $347$ kJ/mol, και το νέφος του, πάνω και κάτω από το επίπεδο του μορίου, είναι εκτεθειμένο.
3. **Το $Br_2$ προστίθεται:** σπάει μόνο ο π δεσμός, ο σ μένει, και κάθε άνθρακας δένει ένα βρώμιο:

   $CH_2=CH_2 + Br_2 \to BrCH_2-CH_2Br$
4. **Ο υβριδισμός αλλάζει.** Οι δύο άνθρακες είχαν τρία γειτονικά άτομα και τώρα έχουν τέσσερα: από $sp^2$ γίνονται $sp^3$, και η επίπεδη διάταξη με $120°$ γίνεται τετραεδρική.

   Το βρώμιο καταναλώνεται και το χρώμα του χάνεται. Είναι η κλασική δοκιμή για πολλαπλό δεσμό, και η πρώτη αντίδραση προσθήκης της επόμενης ενότητας.

### Παράδειγμα 3: Κατάταξε κατά αυξανόμενη ισχύ τα οξέα \$HCOOH\$, \$CH\_3COOH\$, \$ClCH\_2COOH\$ και \$Cl\_3CCOOH\$, χωρίς πίνακα τιμών

1. **Σημείο αναφοράς το $HCOOH$:** δίπλα στο καρβοξύλιο υπάρχει μόνο ένα υδρογόνο, χωρίς επαγωγικό φαινόμενο.
2. **$CH_3COOH$:** το μεθύλιο είναι $+I$. Σπρώχνει ηλεκτρόνια προς το καρβοξύλιο και αποσταθεροποιεί το ανιόν, άρα είναι **ασθενέστερο** από το $HCOOH$.
3. **$ClCH_2COOH$ και $Cl_3CCOOH$:** το χλώριο είναι $-I$ και σταθεροποιεί το ανιόν, άρα και τα δύο είναι **ισχυρότερα** από το $HCOOH$. Τρία χλώρια στον ίδιο άνθρακα έλκουν περισσότερο από ένα.
4. $CH_3COOH < HCOOH < ClCH_2COOH < Cl_3CCOOH$

   **Επιβεβαίωση από τον πίνακα της ενότητας:** $K_a$ περίπου $1{,}8 \cdot 10^{-5}$, $1{,}8 \cdot 10^{-4}$, $1{,}4 \cdot 10^{-3}$ και $0{,}2$. Η σειρά βγήκε σωστά μόνο από τη δομή.

### Παράδειγμα 4: Σύγκρινε το pH διαλυμάτων \$CH\_3COOH\$ και \$ClCH\_2COOH\$, \$0{,}1\$ M το καθένα, με \$K\_a = 10^{-5}\$ και \$10^{-3}\$ αντίστοιχα, στους \$25°C\$

1. **Γιατί διαφέρουν οι σταθερές:** το χλώριο του $ClCH_2COOH$ είναι $-I$ και σταθεροποιεί το ανιόν $ClCH_2COO^-$. Η $K_a$ του είναι εκατό φορές μεγαλύτερη.
2. **Έλεγχος προσέγγισης** και για τα δύο:

   $\dfrac{0{,}1}{10^{-5}} = 10^4 \geq 100$ και $\dfrac{0{,}1}{10^{-3}} = 100 \geq 100$. Επιτρέπεται, οριακά στο δεύτερο.
3. **$CH_3COOH$:** $[H_3O^+] = \sqrt{10^{-5} \cdot 10^{-1}} = 10^{-3}$ M, άρα $pH = 3$.

   **$ClCH_2COOH$:** $[H_3O^+] = \sqrt{10^{-3} \cdot 10^{-1}} = 10^{-2}$ M, άρα $pH = 2$.
4. **Ένα άτομο χλωρίου, μία μονάδα pH.** Η $K_a$ εκατονταπλασιάστηκε, η $[H_3O^+]$ δεκαπλασιάστηκε, γιατί η $K_a$ μπαίνει κάτω από ρίζα.

   Ο βαθμός ιοντισμού ακολουθεί: $\alpha = \dfrac{10^{-3}}{0{,}1} = 1\%$ για το οξικό, $\alpha = \dfrac{10^{-2}}{0{,}1} = 10\%$ για το χλωροοξικό.

## Ερωτήσεις

1. Πώς σχηματίζεται ένας δεσμός π;
   - με πλευρική επικάλυψη δύο παράλληλων $p$ τροχιακών
   - με μετωπική επικάλυψη δύο τροχιακών πάνω στον άξονα
   - με επικάλυψη δύο υβριδικών τροχιακών $sp^2$
   - με μεταφορά ενός ηλεκτρονίου από το ένα άτομο στο άλλο
2. Από τι αποτελείται ο διπλός δεσμός $C=C$;
   - έναν δεσμό σ και έναν δεσμό π
   - δύο δεσμούς σ
   - δύο δεσμούς π
   - έναν δεσμό σ και δύο δεσμούς π
3. Ποιος είναι ο υβριδισμός των ατόμων άνθρακα στο αιθένιο, $CH_2=CH_2$;
   - $sp^2$, με γωνίες $120°$
   - $sp^3$, με γωνίες $109{,}5°$
   - $sp$, με γωνίες $180°$
   - $sp^2$, με γωνίες $109{,}5°$
4. Πόσους δεσμούς σ και πόσους δεσμούς π έχει το μόριο του αιθινίου, $HC \equiv CH$;
   - $3\sigma$ και $2\pi$
   - $5\sigma$
   - $2\sigma$ και $3\pi$
   - $4\sigma$ και $1\pi$
5. Γιατί τα αλκένια δίνουν εύκολα αντιδράσεις προσθήκης, παρότι ο διπλός δεσμός είναι ισχυρότερος από τον απλό;
   - ο π δεσμός είναι ασθενέστερος από τον σ
   - στην προσθήκη σπάει ολόκληρος ο διπλός δεσμός
   - ο διπλός δεσμός είναι μακρύτερος από τον απλό δεσμό
   - οι άνθρακες του διπλού δεσμού είναι $sp^3$
6. Ποια είναι η σωστή σειρά των μηκών των δεσμών άνθρακα με άνθρακα;
   - $C \equiv C < C=C < C-C$
   - $C-C < C=C < C \equiv C$
   - και οι τρεις έχουν το ίδιο μήκος
   - $C=C < C \equiv C < C-C$
7. Ποιο από τα παρακάτω οξέα είναι το ισχυρότερο;
   - $ClCH_2COOH$
   - $CH_3COOH$
   - $HCOOH$
   - $CH_3CH_2COOH$
8. Η μεθυλαμίνη, $CH_3NH_2$, είναι ισχυρότερη βάση από την αμμωνία, $NH_3$. Γιατί;
   - το μεθύλιο είναι $+I$ και κάνει το μονήρες ζεύγος του αζώτου πιο διαθέσιμο
   - το μεθύλιο είναι $-I$ και τραβά ηλεκτρόνια από το άζωτο
   - η μεθυλαμίνη έχει περισσότερα υδρογόνα να δώσει
   - το άζωτο της μεθυλαμίνης είναι $sp$

## Ασκήσεις

1. Ποιος είναι ο υβριδισμός του άνθρακα στο μεθάνιο, $CH_4$;
2. Πόσα αυβρίδιστα $p$ τροχιακά έχει ένα άτομο άνθρακα με υβριδισμό $sp$;
3. Ένας άκυκλος υδρογονάνθρακας έχει τρία άτομα άνθρακα και δύο δεσμούς π στο μόριό του. Πόσα άτομα υδρογόνου και πόσους δεσμούς σ έχει;
4. Κατάταξε κατά αυξανόμενη ισχύ τα οξέα $CH_3CH_2COOH$, $ClCH_2CH_2COOH$, $CH_3CHClCOOH$ και $CH_3CHFCOOH$.
5. Δίνεται το 1-πεντεν-3-ίνιο, $CH_2=CH-C \equiv C-CH_3$. Αρίθμησε τους άνθρακες από αριστερά.
   α) Πόσοι άνθρακες βρίσκονται πάνω στην ίδια ευθεία, και ποιοι;
   β) Βρίσκονται και οι πέντε άνθρακες στο ίδιο επίπεδο;
   γ) Πόσους δεσμούς σ και πόσους π έχει το μόριο, και πόσα mol $H_2$ προσθέτει $1$ mol του ώσπου να γίνει κορεσμένο;
6. Δίνονται τα ανιόντα $CH_3COO^-$, $HCOO^-$, $ClCH_2COO^-$ και $Cl_2CHCOO^-$.
   α) Κατάταξέ τα κατά αυξανόμενη ισχύ ως βάσεις.
   β) Διαλύματα των αλάτων νατρίου τους έχουν όλα συγκέντρωση $0{,}1$ M. Ποιο έχει το μεγαλύτερο pH;
   γ) Ποια βάση είναι ισχυρότερη, η $CH_3CH_2NH_2$ ή η $ClCH_2CH_2NH_2$;
7. Οι άκυκλοι υδρογονάνθρακες με τύπο $C_4H_6$ είναι τέσσερα ισομερή: δύο με έναν τριπλό δεσμό και δύο με δύο διπλούς.
   α) Πόσους δεσμούς σ και πόσους δεσμούς π έχει κάθε ισομερές;
   β) Σε ποιο ισομερές βρίσκονται και οι τέσσερις άνθρακες πάνω στην ίδια ευθεία;
   γ) Ποιο ισομερές έχει άνθρακα με υβριδισμό $sp$ χωρίς να έχει τριπλό δεσμό;
8. Στους $25$ °C δίνονται $K_b(NH_3) = 10^{-5}$, $K_b(CH_3NH_2) = 4 \cdot 10^{-4}$ και $K_w = 10^{-14}$. Το διάλυμα Δ1 περιέχει $NH_3$ $0{,}1$ M.
   α) Βρες το pH του Δ1.
   β) Ποια από τις δύο βάσεις είναι ισχυρότερη, και τι στη δομή της το προκαλεί;
   γ) Τι συγκέντρωση πρέπει να έχει διάλυμα $CH_3NH_2$ για να έχει το ίδιο pH με το Δ1;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/bonding-geometry
