# Δομή ατόμου και περιοδικός πίνακας

> Τροχιακά, κβαντικοί αριθμοί και ηλεκτρονιακή δόμηση.

Χημεία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/atomic-structure-advanced

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις ένα ηλεκτρόνιο με τους τέσσερις κβαντικούς αριθμούς και να κρίνεις αν μια τετράδα είναι δυνατή.
- Να γράφεις τη δόμηση ατόμων και ιόντων ως Z = 36 με τις αρχές δόμησης, μαζί με τις εξαιρέσεις Cr και Cu.
- Να μετράς μονήρη ηλεκτρόνια με τον κανόνα του Hund και να κρίνεις αν ένα ιόν είναι παραμαγνητικό.
- Να βρίσκεις ομάδα, περίοδο και τομέα από τη δόμηση, και το αντίστροφο.

## Από τις στιβάδες στα τροχιακά

Στο Γυμνάσιο το ηλεκτρόνιο κινούνταν σε στιβάδες, σαν πλανήτης σε τροχιά. Το μοντέλο του Bohr εξηγούσε το φάσμα του υδρογόνου και τίποτε άλλο: για άτομα με πολλά ηλεκτρόνια και για τους χημικούς δεσμούς αποτύγχανε.

Η κβαντομηχανική δίνει κάτι λιγότερο βολικό και πιο σωστό: δεν υπάρχει τροχιά, υπάρχει **τροχιακό**. Είναι μια περιοχή του χώρου όπου η πιθανότητα να βρεθεί το ηλεκτρόνιο είναι μεγάλη. Δεν ρωτάμε πού είναι· ρωτάμε πού είναι πιθανό να είναι. Αν σχεδιάσεις αυτή την πιθανότητα σαν πυκνότητα κουκκίδων, παίρνεις το **ηλεκτρονιακό νέφος**.

Τα τροχιακά $s$ είναι σφαιρικά, και μεγαλώνουν όσο μεγαλώνει το $n$. Τα τροχιακά $p$ έχουν σχήμα διπλού λοβού, με τρεις προσανατολισμούς πάνω στους άξονες: $p_x$, $p_y$, $p_z$.

## Οι τέσσερις κβαντικοί αριθμοί

Κάθε ηλεκτρόνιο σε ένα άτομο περιγράφεται πλήρως από τέσσερις αριθμούς:

| Σύμβολο    | Όνομα                     | Τιμές                             | Τι καθορίζει                               |
| ---------- | ------------------------- | --------------------------------- | ------------------------------------------ |
| $n$        | κύριος                    | $1, 2, 3, \dots$                  | μέγεθος και ενέργεια: η στιβάδα K, L, M, N |
| $\ell$     | δευτερεύων ή αζιμουθιακός | $0$ ως $n-1$                      | σχήμα: η υποστιβάδα s, p, d, f             |
| $m_{\ell}$ | μαγνητικός                | $-\ell$ ως $+\ell$                | προσανατολισμός: ποιο τροχιακό             |
| $m_s$      | του spin                  | $+\tfrac{1}{2}$ ή $-\tfrac{1}{2}$ | το spin του ηλεκτρονίου                    |

Οι τρεις πρώτοι ορίζουν το **τροχιακό**, ο τέταρτος το ηλεκτρόνιο μέσα σε αυτό. Από τους κανόνες των τιμών βγαίνουν όλες οι μετρήσεις που ζητιούνται:

- Η υποστιβάδα με δευτερεύοντα $\ell$ έχει $2\ell + 1$ τροχιακά: η $s$ ένα, η $p$ τρία, η $d$ πέντε, η $f$ επτά.
- Κάθε τροχιακό χωράει **δύο** ηλεκτρόνια, οπότε οι χωρητικότητες είναι $2, 6, 10, 14$.
- Η στιβάδα $n$ έχει $n$ υποστιβάδες, $n^2$ τροχιακά και χωράει ως $2n^2$ ηλεκτρόνια.

**Πώς ελέγχεις μια τετράδα:** πρώτα αν $\ell \le n - 1$, μετά αν $|m_{\ell}| \le \ell$, μετά αν το $m_s$ είναι $\pm\tfrac{1}{2}$. Μία παράβαση αρκεί για να είναι αδύνατη. Και για να **ονομάσεις** το τροχιακό, γράφεις το $n$ και το γράμμα του $\ell$: $n = 3$, $\ell = 2$ είναι $3d$.

## Οι αρχές δόμησης

Στο βιβλίο, **αρχές δόμησης** (aufbau) λέγονται μαζί τρεις κανόνες. Ο καθένας απαντά σε άλλη ερώτηση.

**Αρχή ελάχιστης ενέργειας: σε ποια υποστιβάδα;** Τα ηλεκτρόνια καταλαμβάνουν πρώτα τα τροχιακά με τη μικρότερη ενέργεια. Η ενέργεια μιας υποστιβάδας κρίνεται από το άθροισμα $n + \ell$: μικρότερο άθροισμα, μικρότερη ενέργεια. Σε ισοπαλία, χαμηλότερα είναι η υποστιβάδα με το μικρότερο $n$.

Γι' αυτό η $4s$ ($4 + 0 = 4$) γεμίζει **πριν** την $3d$ ($3 + 2 = 5$), και η $3d$ πριν την $4p$ (και τα δύο $5$, αλλά η $3d$ έχει μικρότερο $n$). Η σειρά ως $Z = 36$:

$$
1s \; 2s \; 2p \; 3s \; 3p \; 4s \; 3d \; 4p
$$

**Απαγορευτική αρχή του Pauli: πόσα σε κάθε τροχιακό;** Δύο ηλεκτρόνια του ίδιου ατόμου δεν μπορούν να έχουν και τους τέσσερις κβαντικούς αριθμούς ίδιους. Πρακτικά: το πολύ δύο ηλεκτρόνια ανά τροχιακό, με αντίθετο spin.

**Κανόνας του Hund: πώς μέσα στην υποστιβάδα;** Τα ηλεκτρόνια απλώνονται πρώτα μονήρη, ένα σε κάθε τροχιακό με **παράλληλο spin**, και μόνο μετά ζευγαρώνουν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η δόμηση, ηλεκτρόνιο το ηλεκτρόνιο*

## Η δόμηση βήμα βήμα

1. **Πόσα ηλεκτρόνια:** στο ουδέτερο άτομο όσο το $Z$. Στο κατιόν αφαιρείς το φορτίο, στο ανιόν το προσθέτεις.
2. **Γέμισε με τη σειρά** $n + \ell$, μέχρι τη χωρητικότητα κάθε υποστιβάδας. Η τελευταία παίρνει όσα περισσεύουν.
3. **Συντόμευσε** με το ευγενές αέριο που προηγείται: $[Ne]$ για τα $10$ πρώτα, $[Ar]$ για τα $18$.
4. **Έλεγξε** ότι το άθροισμα των εκθετών είναι ίσο με το πλήθος των ηλεκτρονίων.

Στη γραφή του αποτελέσματος οι υποστιβάδες μπαίνουν συνήθως **κατά στιβάδα**: $[Ar]\,3d^6\,4s^2$. Η γραφή με τη σειρά γεμίσματος, $[Ar]\,4s^2\,3d^6$, λέει το ίδιο πράγμα, και είναι κι αυτή σωστή.

**Δύο εξαιρέσεις ως $Z = 36$.** Το χρώμιο είναι $[Ar]\,3d^5\,4s^1$ και ο χαλκός $[Ar]\,3d^{10}\,4s^1$, αντί για $3d^4\,4s^2$ και $3d^9\,4s^2$. Η ημισυμπληρωμένη και η συμπληρωμένη $d$ είναι σταθερότερες, και η $4s$ είναι τόσο κοντά ενεργειακά ώστε ένα ηλεκτρόνιο μετακινείται. Το βιβλίο τις αναφέρει ως περιπτώσεις έξω από τον κανόνα· αρκεί να τις ξέρεις ονομαστικά.

> **Πρόσεχε**
>
> Η $4s$ γεμίζει πριν την $3d$, αλλά **αδειάζει πρώτη**. Όταν σχηματίζεται κατιόν στοιχείου μετάπτωσης, τα ηλεκτρόνια φεύγουν από την εξωτερική στιβάδα, δηλαδή από την $4s$:
>
> ο σίδηρος είναι $[Ar]\,3d^6\,4s^2$, και το $Fe^{2+}$ είναι $[Ar]\,3d^6$, όχι $[Ar]\,3d^4\,4s^2$.
>
> Είναι το πιο συχνά χαμένο υποερώτημα του κεφαλαίου, επειδή η σειρά γεμίσματος και η σειρά αδειάσματος δεν είναι η ίδια. Στα ανιόντα δεν υπάρχει παγίδα: τα επιπλέον ηλεκτρόνια μπαίνουν με την κανονική σειρά, και το $Cl^-$ είναι $[Ne]\,3s^2\,3p^6$.

## Μονήρη ηλεκτρόνια και παραμαγνητισμός

Για να μετρήσεις μονήρη ηλεκτρόνια, κοιτάς **μόνο τις μισογεμάτες υποστιβάδες**: οι γεμάτες έχουν όλα τα ηλεκτρόνια σε ζεύγη. Στη μισογεμάτη, κατά Hund:

- αν τα ηλεκτρόνια είναι λιγότερα από τα τροχιακά ή ίσα, είναι **όλα μονήρη**
- αν είναι περισσότερα, μονήρη είναι **τα τροχιακά επί δύο μείον τα ηλεκτρόνια**: η $3d^7$ έχει $10 - 7 = 3$

Ουσίες με άτομα ή ιόντα που έχουν ένα ή περισσότερα μονήρη ηλεκτρόνια **έλκονται από μαγνητικό πεδίο** και λέγονται **παραμαγνητικές**. Όσο περισσότερα τα μονήρη, τόσο ισχυρότερη η έλξη. Ένα ιόν με όλα τα ηλεκτρόνια σε ζεύγη, όπως το $Zn^{2+}$, $[Ar]\,3d^{10}$, δεν έλκεται.

## Ο περιοδικός πίνακας διαβάζεται από τη δόμηση

> **Κλειδί**
>
> Ο περιοδικός πίνακας **είναι** η ηλεκτρονιακή δόμηση, σε μορφή πίνακα:
>
> - η **περίοδος** είναι ο αριθμός των στιβάδων, δηλαδή το μεγαλύτερο $n$ που εμφανίζεται
> - ο **τομέας** είναι η υποστιβάδα όπου μπαίνει το τελευταίο ηλεκτρόνιο, αυτό με τη μεγαλύτερη ενέργεια: s, p, d ή f
> - η **ομάδα**, στους τομείς s και p, προκύπτει από τα ηλεκτρόνια της εξωτερικής στιβάδας. Το άζωτο, $2s^2\,2p^3$, έχει πέντε: ομάδα VA, ή $15$ στη νέα αρίθμηση ($10 + 5$). Στον τομέα d μετράς μαζί τα $ns$ και $(n-1)d$: ο σίδηρος, $3d^6\,4s^2$, είναι στην 8η ομάδα
>
> Γι' αυτό ο πίνακας έχει δύο στήλες αριστερά, έξι δεξιά και δέκα στη μέση: είναι οι χωρητικότητες $2$, $6$ και $10$ των υποστιβάδων $s$, $p$ και $d$. Το σχήμα του δεν είναι σύμβαση· είναι αποτέλεσμα.

**Στοιχεία μετάπτωσης** είναι τα στοιχεία του τομέα d. Στην 4η περίοδο, από το $Sc$ ($Z = 21$) ως το $Zn$ ($Z = 30$), γεμίζει η $3d$ ενώ η $4s$ είναι ήδη γεμάτη. Έχουν κοινά γνωρίσματα: είναι μέταλλα, έχουν **πολλούς αριθμούς οξείδωσης** (ο σίδηρος $+2$ και $+3$), σχηματίζουν **σύμπλοκα ιόντα** και **έγχρωμες ενώσεις**, και πολλά δρουν ως **καταλύτες**. Τα περισσότερα έχουν μονήρη $d$ ηλεκτρόνια, γι' αυτό είναι συχνά παραμαγνητικά. Το $Sc$ και ο $Zn$ έχουν έναν μόνο αριθμό οξείδωσης και δεν δίνουν έγχρωμα άλατα, γι' αυτό η κατάταξή τους στα στοιχεία μετάπτωσης θεωρείται καταχρηστική.

## Περιοδικές ιδιότητες

Μέσα σε μια **περίοδο**, προς τα δεξιά, το πυρηνικό φορτίο μεγαλώνει ενώ η στιβάδα μένει η ίδια: τα ηλεκτρόνια τραβιούνται πιο δυνατά.

|                    | Προς τα δεξιά σε περίοδο | Προς τα κάτω σε ομάδα |
| ------------------ | ------------------------ | --------------------- |
| Ατομική ακτίνα     | μικραίνει                | μεγαλώνει             |
| Ενέργεια ιοντισμού | μεγαλώνει                | μικραίνει             |
| Ηλεκτραρνητικότητα | μεγαλώνει                | μικραίνει             |

> **Θυμήσου**
>
> Η ατομική ακτίνα **μικραίνει** προς τα δεξιά, παρότι προστίθενται ηλεκτρόνια. Δεν είναι παράδοξο: προστίθενται και πρωτόνια, στην ίδια στιβάδα, και η έλξη υπερισχύει.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γράψε την ηλεκτρονιακή δόμηση του θείου, \$Z = 16\$, και βρες τη θέση του στον πίνακα

1. **Σειρά γεμίσματος**, με τις χωρητικότητες:

   $1s$ (2), $2s$ (2), $2p$ (6), $3s$ (2), $3p$ (6)
2. **Μοιράζω τα 16 ηλεκτρόνια:** $2 + 2 + 6 + 2 = 12$, μένουν $4$ για την $3p$.

   $1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^4$
3. **Θέση στον πίνακα:** μεγαλύτερο $n$ το $3$, άρα **τρίτη περίοδος**. Εξωτερικά ηλεκτρόνια $2 + 4 = 6$, άρα ομάδα VIA, δηλαδή **16η**. Τελευταίο ηλεκτρόνιο στην $p$, άρα **τομέας p**.
4. **Μονήρη:** η $3p$ έχει τρία τροχιακά και τέσσερα ηλεκτρόνια. Κατά Hund μπαίνουν τρία μονήρη και το τέταρτο ζευγαρώνει: **δύο μονήρη**, $6 - 4 = 2$.

### Παράδειγμα 2: Στοιχείο έχει δόμηση \$1s^2\\,2s^2\\,2p^6\\,3s^2\\,3p^6\\,4s^2\$. Βρες \$Z\$, ομάδα και περίοδο.

1. **Ο ατομικός αριθμός είναι το σύνολο των ηλεκτρονίων:**

   $2+2+6+2+6+2 = 20$
2. **Περίοδος:** το μεγαλύτερο $n$ είναι $4$.
3. **Ομάδα:** στην εξωτερική στιβάδα υπάρχουν $2$ ηλεκτρόνια, στην $4s$. Τομέας s με δύο ηλεκτρόνια σημαίνει **2η ομάδα** (IIA).
4. Είναι το **ασβέστιο**, αλκαλική γαία.

   **Ο έλεγχος που αξίζει:** η δόμηση τελειώνει σε $4s^2$. Τα στοιχεία αυτά χάνουν εύκολα δύο ηλεκτρόνια και δίνουν κατιόντα $2+$, και πράγματι το ασβέστιο εμφανίζεται πάντα ως $Ca^{2+}$.

### Παράδειγμα 3: Θέμα Β: Ποια από τις τετράδες \$(n, \ell, m\_{\ell}, m\_s)\$ είναι δυνατή για ηλεκτρόνιο; (α) \$(3, 2, -3, +\tfrac{1}{2})\$ (β) \$(2, 2, 0, -\tfrac{1}{2})\$ (γ) \$(4, 0, 0, +\tfrac{1}{2})\$ (δ) \$(3, 1, -1, 0)\$. Αιτιολόγησε.

1. **(α) Αδύνατη.** Με $\ell = 2$, ο $m_{\ell}$ παίρνει τιμές από $-2$ ως $+2$. Το $-3$ είναι εκτός.
2. **(β) Αδύνατη.** Με $n = 2$, ο $\ell$ φτάνει ως $n - 1 = 1$. Δεν υπάρχει υποστιβάδα $2d$.
3. **(δ) Αδύνατη.** Ο κβαντικός αριθμός του spin παίρνει μόνο τις τιμές $+\tfrac{1}{2}$ και $-\tfrac{1}{2}$, ποτέ μηδέν.
4. **(γ) Δυνατή.** $\ell = 0 \le 3$, $m_{\ell} = 0$, $m_s = +\tfrac{1}{2}$. Είναι ηλεκτρόνιο σε τροχιακό $4s$.

   **Πώς γράφεται η αιτιολόγηση:** για κάθε αδύνατη, ο κανόνας που παραβιάζεται και η τιμή που τον παραβιάζει. Το «δεν γίνεται» χωρίς κανόνα δεν παίρνει μονάδες.

### Παράδειγμα 4: Γιατί η δόμηση του χρωμίου (\$Z = 24\$) δεν είναι $\[Ar]\\,3d^4\\,4s^2\$;

1. **Η αρχή ελάχιστης ενέργειας προβλέπει** $[Ar]\,3d^4\,4s^2$: πρώτα γεμίζει η $4s$ και μετά αρχίζει η $3d$.
2. **Το πείραμα δίνει** $[Ar]\,3d^5\,4s^1$.
3. **Ο λόγος είναι η σταθερότητα της ημισυμπληρωμένης υποστιβάδας.** Με πέντε ηλεκτρόνια στα πέντε τροχιακά της $d$, όλα μονήρη και παράλληλα, το άτομο βρίσκεται σε χαμηλότερη ενέργεια από ό,τι με τέσσερα. Η διαφορά ενέργειας ανάμεσα σε $4s$ και $3d$ είναι μικρή, οπότε αξίζει η μετακίνηση.
4. **Η ίδια λογική στον χαλκό** ($Z = 29$): $[Ar]\,3d^{10}\,4s^1$ αντί για $3d^9\,4s^2$, με τη συμπληρωμένη $d$ να παίζει τον ρόλο της ημισυμπληρωμένης.

   **Συνέπεια:** το χρώμιο έχει έξι μονήρη ηλεκτρόνια, πέντε στην $3d$ και ένα στην $4s$, τα περισσότερα από κάθε στοιχείο ως $Z = 36$.

### Παράδειγμα 5: Θέμα Β: Χαρακτήρισε σωστή ή λανθασμένη κάθε πρόταση και αιτιολόγησε. (α) Το ιόν \$Fe^{3+}\$ (\$Z = 26\$) είναι παραμαγνητικό. (β) Το ιόν \$Zn^{2+}\$ (\$Z = 30\$) έλκεται από μαγνητικό πεδίο.

1. **(α) Σωστή.** Ο σίδηρος είναι $[Ar]\,3d^6\,4s^2$. Το $Fe^{3+}$ χάνει πρώτα τα δύο $4s$ και μετά ένα $3d$: $[Ar]\,3d^5$.
2. Πέντε ηλεκτρόνια σε πέντε τροχιακά $d$, κατά Hund, είναι **πέντε μονήρη**. Με μονήρη ηλεκτρόνια, το ιόν έλκεται από μαγνητικό πεδίο: είναι παραμαγνητικό.
3. **(β) Λανθασμένη.** Ο ψευδάργυρος είναι $[Ar]\,3d^{10}\,4s^2$, και το $Zn^{2+}$ χάνει τα δύο $4s$: $[Ar]\,3d^{10}$.
4. Η $3d^{10}$ είναι γεμάτη, όλα τα ηλεκτρόνια σε ζεύγη: **κανένα μονήρες**, άρα δεν είναι παραμαγνητικό.

   **Ο συνδυασμός που ζητείται:** για κάθε ιόν, πρώτα η δόμηση (με τα $4s$ να φεύγουν πρώτα), μετά τα μονήρη, μετά το συμπέρασμα.

### Παράδειγμα 6: Θέμα Δ: Το άτομο στοιχείου \$X\$ με \$Z \le 36\$ έχει στη θεμελιώδη κατάσταση \$14\$ ηλεκτρόνια με \$n = 3\$. Βρες το \$Z\$ και τη θέση του \$X\$ στον πίνακα, πόσα ηλεκτρόνια του έχουν \$\ell = 1\$, πόσα τροχιακά του είναι πλήρως συμπληρωμένα, και τα μονήρη του ιόντος \$X^{2+}\$.

1. **Η στιβάδα $n = 3$** έχει τις $3s$, $3p$ και $3d$. Οι $3s$ και $3p$ χωράνε μαζί $8$, οπότε τα άλλα $6$ είναι στην $3d$: $3s^2\,3p^6\,3d^6$.
2. **Η $3d$ αρχίζει να γεμίζει μόνο αφού γεμίσει η $4s$**, γιατί έχει μεγαλύτερο $n + \ell$. Άρα το άτομο είναι $[Ar]\,3d^6\,4s^2$, με $Z = 18 + 6 + 2 = 26$: ο σίδηρος.

   Ένας έλεγχος για τις εξαιρέσεις: το χρώμιο, $[Ar]\,3d^5\,4s^1$, έχει $13$ ηλεκτρόνια με $n = 3$, όχι $14$. Η λύση είναι μοναδική.
3. **Θέση:** μεγαλύτερο $n$ το $4$, άρα **4η περίοδος**. Τελευταίο ηλεκτρόνιο στην $3d$, άρα **τομέας d**. Ομάδα: $2 + 6 = 8$, άρα **8η**.
4. **Ηλεκτρόνια με $\ell = 1$:** όσα είναι σε υποστιβάδες $p$: $2p^6$ και $3p^6$, δηλαδή **$12$**.
5. **Πλήρως συμπληρωμένα τροχιακά:** $1s$, $2s$, τα τρία $2p$, $3s$, τα τρία $3p$ και $4s$ κάνουν $10$. Στην $3d^6$, κατά Hund, πέντε ηλεκτρόνια μπαίνουν μονήρη και το έκτο ζευγαρώνει: ένα ακόμη γεμάτο. Σύνολο **$11$**.
6. **Το $X^{2+}$** χάνει τα δύο $4s$: $[Ar]\,3d^6$, με $10 - 6 = 4$ **μονήρη**. Είναι παραμαγνητικό.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι ένα τροχιακό;
   - περιοχή του χώρου με μεγάλη πιθανότητα να βρεθεί το ηλεκτρόνιο
   - η κυκλική τροχιά που διαγράφει το ηλεκτρόνιο γύρω από τον πυρήνα
   - η στιβάδα του ατόμου
   - το σύνολο των ηλεκτρονίων σθένους
2. Πόσα ηλεκτρόνια χωράει η υποστιβάδα $3d$;
   - $10$
   - $5$
   - $6$
   - $14$
3. Η απαγορευτική αρχή του Pauli λέει ότι:
   - δεν υπάρχουν δύο ηλεκτρόνια με ίδια τετράδα κβαντικών αριθμών
   - τα ηλεκτρόνια μπαίνουν πρώτα στα τροχιακά χαμηλότερης ενέργειας
   - τα ηλεκτρόνια απλώνονται πριν ζευγαρώσουν
   - κάθε στιβάδα χωράει $2n^2$ ηλεκτρόνια
4. Πόσα μονήρη ηλεκτρόνια έχει το άζωτο, $Z = 7$;
   - $3$
   - $1$
   - $5$
   - $0$
5. Ποια υποστιβάδα γεμίζει πρώτη;
   - η $4s$, πριν την $3d$
   - η $3d$, γιατί έχει μικρότερο $n$
   - γεμίζουν ταυτόχρονα
   - εξαρτάται από το στοιχείο
6. Ο σίδηρος είναι $[Ar]\,4s^2\,3d^6$. Ποια η δόμηση του $Fe^{2+}$;
   - $[Ar]\,3d^6$
   - $[Ar]\,4s^2\,3d^4$
   - $[Ar]\,4s^1\,3d^5$
   - $[Ar]\,4s^2\,3d^6$
7. Στοιχείο έχει δόμηση $1s^2\,2s^2\,2p^6\,3s^2\,3p^3$. Σε ποια περίοδο ανήκει;
   - στην τρίτη
   - στην πέμπτη
   - στη δέκατη πέμπτη
   - στην πρώτη
8. Προχωρώντας προς τα δεξιά σε μια περίοδο, η ατομική ακτίνα:
   - μικραίνει
   - μεγαλώνει, αφού προστίθενται ηλεκτρόνια
   - μένει σταθερή
   - μεγαλώνει μέχρι τη μέση και μετά μικραίνει
9. Ποια τετράδα κβαντικών αριθμών $(n, \ell, m_{\ell}, m_s)$ **δεν** είναι δυνατή;
   - $(2, 2, 1, +\tfrac{1}{2})$
   - $(3, 2, -2, -\tfrac{1}{2})$
   - $(2, 1, -1, +\tfrac{1}{2})$
   - $(4, 0, 0, -\tfrac{1}{2})$
10. Ποιο από τα ιόντα **δεν** έλκεται από μαγνητικό πεδίο; ($Z$: $Mn$ 25, $Fe$ 26, $Cu$ 29, $Zn$ 30)
   - $Zn^{2+}$
   - $Fe^{3+}$
   - $Cu^{2+}$
   - $Mn^{2+}$

## Ασκήσεις

1. Πόσα τροχιακά έχει η υποστιβάδα $3p$;
2. Ποιες τιμές μπορεί να πάρει ο δευτερεύων κβαντικός αριθμός $\ell$ όταν $n = 3$;
3. Το άτομο ενός στοιχείου έχει στη θεμελιώδη κατάσταση $7$ ηλεκτρόνια με $\ell = 1$. Βρες τον ατομικό του αριθμό, την ομάδα και την περίοδό του.
4. Τα στοιχεία Α, Β και Γ έχουν ατομικούς αριθμούς $9$, $17$ και $19$. Κατάταξέ τα κατά αυξανόμενη ατομική ακτίνα και κατά αυξανόμενη ενέργεια πρώτου ιοντισμού.
5. Το μαγγάνιο έχει $Z = 25$. Όλα τα ερωτήματα αφορούν τη θεμελιώδη κατάσταση.
   α) Πόσα ηλεκτρόνια του ατόμου έχουν $m_{\ell} = 0$;
   β) Πόσα ηλεκτρόνια του ιόντος $Mn^{2+}$ έχουν $\ell = 0$;
   γ) Στο $Mn^{2+}$ τα μονήρη ηλεκτρόνια έχουν όλα $m_s = +\tfrac{1}{2}$. Πόσα ηλεκτρόνια του ιόντος έχουν $m_s = +\tfrac{1}{2}$;
6. Ο χαλκός, $Z = 29$, σχηματίζει ιόντα $Cu^+$ και $Cu^{2+}$.
   α) Γράψε τη δόμηση και των δύο ιόντων σε συντομογραφία αργού.
   β) Ποιο από τα δύο ιόντα έλκεται από μαγνητικό πεδίο, και πόσα μονήρη ηλεκτρόνια έχει;
7. Ένα στοιχείο $X$ της 4ης περιόδου έχει στη θεμελιώδη κατάσταση τρία μονήρη ηλεκτρόνια.
   α) Ποιοι ατομικοί αριθμοί είναι δυνατοί για το $X$;
   β) Το $X$ είναι στοιχείο μετάπτωσης, και το ιόν $X^{3+}$ έχει τέσσερα μονήρη ηλεκτρόνια. Ποιο είναι το $Z$ του $X$;
   γ) Σε ποια ομάδα ανήκει το $X$;
8. Εξετάζεις τα στοιχεία με $Z \le 36$, στη θεμελιώδη κατάσταση. Για καθένα μετράς πόσα ηλεκτρόνια του ατόμου του έχουν $\ell = 0$, πόσα $\ell = 1$ και πόσα $\ell = 2$.
   α) Ποια στοιχεία έχουν τόσα ηλεκτρόνια με $\ell = 0$ όσα με $\ell = 1$;
   β) Ποιο στοιχείο έχει τόσα ηλεκτρόνια με $\ell = 2$ όσα με $\ell = 0$;
   γ) Δείξε ότι κανένα στοιχείο που έχει ηλεκτρόνια με $\ell = 2$ δεν έχει τόσα με $\ell = 2$ όσα με $\ell = 1$.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/chemistry/atomic-structure-advanced
