# Μεταγραφή

> RNA πολυμεράση, υποκινητής, και η ωρίμανση του mRNA στους ευκαρυωτικούς.

Βιολογία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/transcription

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τη μεταγραφή: υποκινητής, RNA πολυμεράση, κατεύθυνση σύνθεσης, αλληλουχίες λήξης.
- Να ξεχωρίζεις τη μεταγραφόμενη (μη κωδική) από την κωδική αλυσίδα ενός γονιδίου και να γράφεις το mRNA με τα άκρα του.
- Να εξηγείς τι είναι τα εσώνια και τα εξώνια και πώς ωριμάζει το πρόδρομο mRNA στους ευκαρυωτικούς.
- Να συγκρίνεις τη μεταγραφή σε προκαρυωτικούς και ευκαρυωτικούς οργανισμούς.

## Από το DNA στο RNA

Η γενετική πληροφορία ρέει από το DNA στο RNA και από το RNA στις πρωτεΐνες. Το πρώτο βήμα, η σύνθεση RNA με βάση την πληροφορία ενός γονιδίου, λέγεται **μεταγραφή**: το «κείμενο» μένει γραμμένο με νουκλεοτίδια, απλώς αντιγράφεται σε άλλο υλικό.

Από τη μεταγραφή προκύπτουν όλα τα είδη RNA:

- το **αγγελιαφόρο RNA (mRNA)**, που μεταφέρει την πληροφορία για τη σύνθεση μιας πρωτεΐνης στα ριβοσώματα,
- το **μεταφορικό RNA (tRNA)**, που φέρνει τα αμινοξέα στα ριβοσώματα,
- το **ριβοσωμικό RNA (rRNA)**, που μαζί με πρωτεΐνες σχηματίζει τα ριβοσώματα,
- και, στους ευκαρυωτικούς, μικρά RNA του πυρήνα, που συμμετέχουν στην ωρίμανση του mRNA.

Μόνο το mRNA μεταφράζεται σε πρωτεΐνη. Τα γονίδια των tRNA και rRNA μεταγράφονται, αλλά το προϊόν τους είναι το ίδιο το RNA.

## Ο μηχανισμός

Τη μεταγραφή την κάνει το ένζυμο **RNA πολυμεράση**.

**Έναρξη.** Πριν από κάθε γονίδιο υπάρχει μια αλληλουχία DNA που λέγεται **υποκινητής**. Η RNA πολυμεράση προσδένεται στον υποκινητή, ξετυλίγει τοπικά τη διπλή έλικα και αρχίζει τη σύνθεση. Στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς, η RNA πολυμεράση δεν αναγνωρίζει μόνη της τον υποκινητή: χρειάζεται πρωτεΐνες που λέγονται **μεταγραφικοί παράγοντες**. Ο υποκινητής δεν μεταγράφεται· δείχνει μόνο πού και προς τα πού θα ξεκινήσει η μεταγραφή.

**Επιμήκυνση.** Η RNA πολυμεράση χρησιμοποιεί ως καλούπι **μόνο τη μία** από τις δύο αλυσίδες του γονιδίου. Συνδέει ριβονουκλεοτίδια, συμπληρωματικά προς αυτήν, με φωσφοδιεστερικούς δεσμούς, απέναντι από A βάζει **U**, και συνθέτει το RNA **με κατεύθυνση 5΄→3΄**. Κάθε νέο ριβονουκλεοτίδιο μπαίνει στο 3΄ άκρο του RNA που μεγαλώνει. Η μήτρα λοιπόν διαβάζεται από το **3΄ προς το 5΄** άκρο της. Σε αντίθεση με τις DNA πολυμεράσες, η RNA πολυμεράση **δεν χρειάζεται πρωταρχικό τμήμα**. Πίσω της, η διπλή έλικα του DNA ξανακλείνει, και το RNA αποκολλάται από τη μήτρα.

**Λήξη.** Στο τέλος του γονιδίου υπάρχουν **αλληλουχίες λήξης της μεταγραφής**. Όταν φτάσει εκεί, η RNA πολυμεράση αποσπάται και το RNA απελευθερώνεται.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η σειρά της μεταγραφής*

## Μεταγραφόμενη και κωδική αλυσίδα

Η αλυσίδα του γονιδίου που χρησιμεύει ως καλούπι λέγεται **μεταγραφόμενη** ή **μη κωδική**. Η άλλη λέγεται **κωδική**, γιατί έχει την **ίδια αλληλουχία με το mRNA**, με T στη θέση του U, και τον ίδιο προσανατολισμό.

|               |                      |
| ------------- | -------------------- |
| Κωδική        | `5΄-ATGGCTTCATGA-3΄` |
| Μεταγραφόμενη | `3΄-TACCGAAGTACT-5΄` |
| mRNA          | `5΄-AUGGCUUCAUGA-3΄` |

Το mRNA είναι **συμπληρωματικό και αντιπαράλληλο** προς τη μεταγραφόμενη αλυσίδα. Το 5΄ άκρο του βρίσκεται απέναντι από το 3΄ άκρο της.

> **Κλειδί**
>
> Για να γράψεις το mRNA ενός γονιδίου υπάρχουν δύο ισοδύναμοι δρόμοι:
>
> - από την **κωδική** αλυσίδα: την αντιγράφεις, με τον ίδιο προσανατολισμό, και αλλάζεις κάθε T σε U·
> - από τη **μεταγραφόμενη**: γράφεις τη συμπληρωματική κάθε βάσης, με U απέναντι από A, και αντιστρέφεις τα άκρα.
>
> Και πάντα το ελέγχεις: το mRNA γράφεται 5΄→3΄, όπως συντίθεται.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κάνε τη μεταγραφή*

> **Πρόσεχε**
>
> «Η μεταγραφόμενη αλυσίδα είναι πάντα η ίδια σε όλο το μόριο DNA.» **Όχι.**
>
> Η μεταγραφόμενη αλυσίδα ορίζεται **για κάθε γονίδιο** χωριστά, από τη θέση και τον προσανατολισμό του υποκινητή του. Σε ένα μόριο DNA, για ένα γονίδιο καλούπι είναι η μία αλυσίδα και για ένα άλλο η άλλη. Αυτό που δεν αλλάζει ποτέ είναι ότι το RNA συντίθεται 5΄→3΄.

## Από τον υποκινητή στη μεταγραφόμενη αλυσίδα

Στα θέματα σου δίνουν συχνά ένα δίκλωνο τμήμα και τη θέση του υποκινητή. Από αυτά βγαίνει ποια αλυσίδα είναι καλούπι, με τρεις σκέψεις:

1. Η RNA πολυμεράση ξεκινά από τον υποκινητή και κινείται **προς το γονίδιο**, δηλαδή μακριά από τον υποκινητή.
2. Το RNA μεγαλώνει από το 5΄ προς το 3΄. Άρα το **5΄ άκρο του RNA** βρίσκεται **από την πλευρά του υποκινητή**.
3. Η μήτρα είναι αντιπαράλληλη προς το RNA. Άρα μεταγραφόμενη είναι η αλυσίδα που έχει το **3΄ άκρο της από την πλευρά του υποκινητή**.

| Υποκινητής | Η RNA πολυμεράση κινείται | Μεταγραφόμενη αλυσίδα       |
| ---------- | ------------------------- | --------------------------- |
| αριστερά   | προς τα δεξιά             | αυτή με το 3΄ άκρο αριστερά |
| δεξιά      | προς τα αριστερά          | αυτή με το 3΄ άκρο δεξιά    |

Αν δεν σου δίνουν υποκινητή αλλά πεπτίδιο ή κωδικόνια, τη δουλειά την κάνει το κωδικόνιο έναρξης. Η πλήρης μέθοδος για δίκλωνο τμήμα χωρίς σημάδια, με όλα τα πλαίσια ανάγνωσης, είναι στην ενότητα «Αλληλουχίες DNA: η μέθοδος».

## Στους ευκαρυωτικούς: ωρίμανση του mRNA

Στα βακτήρια, το mRNA που βγαίνει από τη μεταγραφή είναι αμέσως έτοιμο για μετάφραση. Μάλιστα, επειδή δεν υπάρχει πυρήνας, τα ριβοσώματα αρχίζουν να το μεταφράζουν **πριν καν ολοκληρωθεί** η μεταγραφή του. Ένα mRNA των βακτηρίων μπορεί επίσης να περιέχει την πληροφορία για **περισσότερες από μία** πρωτεΐνες, όπως θα δεις στο οπερόνιο της λακτόζης.

Στους ευκαρυωτικούς τα περισσότερα γονίδια είναι **ασυνεχή**: οι περιοχές που κωδικοποιούν αμινοξέα, τα **εξώνια**, διακόπτονται από περιοχές που δεν κωδικοποιούν, τα **εσώνια**. Η μεταγραφή αντιγράφει ολόκληρο το γονίδιο, εξώνια και εσώνια, και δίνει ένα **πρόδρομο mRNA**.

Το πρόδρομο mRNA υφίσταται **ωρίμανση** μέσα στον πυρήνα: ειδικά σύμπλοκα από μικρά μόρια RNA και πρωτεΐνες, τα **μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια**, κόβουν τα εσώνια και ενώνουν τα εξώνια μεταξύ τους. Το **ώριμο mRNA** που προκύπτει βγαίνει από τους πυρηνικούς πόρους στο κυτταρόπλασμα, για να μεταφραστεί.

Δύο λεπτομέρειες χρειάζονται στις ασκήσεις. Πρώτον, οι **αμετάφραστες περιοχές** στα δύο άκρα του mRNA ανήκουν σε εξώνια: μένουν στο ώριμο mRNA, αν και δεν μεταφράζονται. «Εξώνιο» δεν σημαίνει «μεταφράζεται ολόκληρο». Δεύτερον, ένα γονίδιο αρχίζει και τελειώνει με εξώνιο, οπότε τα εξώνια είναι πάντα **ένα περισσότερα** από τα εσώνια.

|                         | Προκαρυωτικά                       | Ευκαρυωτικά                               |
| ----------------------- | ---------------------------------- | ----------------------------------------- |
| Πού γίνεται η μεταγραφή | στο κυτταρόπλασμα                  | στον πυρήνα                               |
| Αναγνώριση υποκινητή    | από την RNA πολυμεράση             | με μεταγραφικούς παράγοντες               |
| Γονίδια                 | συνεχή                             | συνήθως ασυνεχή, με εσώνια                |
| Ωρίμανση                | όχι                                | ναι, στον πυρήνα                          |
| Μετάφραση               | αρχίζει πριν τελειώσει η μεταγραφή | αφού το ώριμο mRNA βγει στο κυτταρόπλασμα |

## Τι μετράς στη μεταγραφή

Οι αριθμητικές ερωτήσεις έχουν λίγους κανόνες, και όλοι βγαίνουν από τον μηχανισμό:

- Το RNA έχει τόσα **ριβονουκλεοτίδια** όσες βάσεις έχει το τμήμα της μήτρας που μεταγράφηκε. Ένα RNA με $n$ νουκλεοτίδια έχει $n - 1$ φωσφοδιεστερικούς δεσμούς.
- Το **πρόδρομο mRNA** έχει το μήκος όλου του μεταγραφόμενου τμήματος: εξώνια **και** εσώνια.
- Το **ώριμο mRNA** έχει το άθροισμα των εξωνίων.
- Στα βακτήρια δεν υπάρχει ωρίμανση: το mRNA που μεταφράζεται έχει όσα νουκλεοτίδια μεταγράφηκαν.

Πρόσεξε τις μονάδες. Το γονίδιο, ως DNA, μετριέται σε **ζεύγη βάσεων**. Το RNA είναι μονόκλωνο και μετριέται σε **νουκλεοτίδια**. Ένα εξώνιο $150$ ζευγών βάσεων δίνει $150$ νουκλεοτίδια στο mRNA, όχι $300$.

> **Θυμήσου**
>
> - **Μεταγραφή**: σύνθεση RNA από **μία** αλυσίδα του γονιδίου, από την **RNA πολυμεράση**, χωρίς πρωταρχικό τμήμα.
> - Έναρξη στον **υποκινητή** (στους ευκαρυωτικούς με **μεταγραφικούς παράγοντες**), λήξη στις **αλληλουχίες λήξης**.
> - RNA **5΄→3΄**, συμπληρωματικό και αντιπαράλληλο προς τη **μεταγραφόμενη** αλυσίδα· ίδιο με την **κωδική**, με U αντί για T.
> - Μεταγραφόμενη είναι η αλυσίδα με το **3΄ άκρο προς τον υποκινητή**.
> - Ευκαρυωτικά: **εξώνια** και **εσώνια** → πρόδρομο mRNA → **ωρίμανση** (αφαίρεση εσωνίων) → ώριμο mRNA.
> - Προκαρυωτικά: χωρίς ωρίμανση· η μετάφραση αρχίζει πριν τελειώσει η μεταγραφή.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα τμήμα γονιδίου έχει αλυσίδες 5΄-TCATGAAGCCAT-3΄ και 3΄-AGTACTTCGGTA-5΄, και το mRNA που μεταγράφεται από αυτό είναι 5΄-AUGGCUUCAUGA-3΄. Ποια είναι η μεταγραφόμενη αλυσίδα;

1. Το mRNA έχει την ίδια αλληλουχία με την **κωδική** αλυσίδα, με T στη θέση του U. Ψάχνω λοιπόν μια αλυσίδα που, διαβασμένη **από το 5΄ προς το 3΄**, είναι `ATGGCTTCATGA`.
2. Η πάνω αλυσίδα από το 5΄ διαβάζεται `TCATGAAGCCAT`: δεν ταιριάζει. Η κάτω αλυσίδα, διαβασμένη από το 5΄ άκρο της, δηλαδή από δεξιά προς τα αριστερά, είναι `ATGGCTTCATGA`: ταιριάζει.
3. Η κάτω είναι η κωδική, άρα **μεταγραφόμενη είναι η πάνω**. Έλεγχος: το mRNA είναι συμπληρωματικό προς την πάνω και αντιπαράλληλο, με το 5΄ άκρο του απέναντι από το 3΄ άκρο της. Σύγκρινε πάντα **από το 5΄ άκρο**, όχι από αριστερά.

### Παράδειγμα 2: Ένα ευκαρυωτικό γονίδιο δίνει πρόδρομο mRNA \$2\\,400\$ νουκλεοτιδίων. Έχει τρία εσώνια, με μήκος \$400\$, \$300\$ και \$500\$ νουκλεοτίδια. Πόσα νουκλεοτίδια έχει το ώριμο mRNA, και πόσα εξώνια έχει το γονίδιο;

1. Στην ωρίμανση αφαιρούνται τα εσώνια:
   $$
   400 + 300 + 500 = 1\,200
   $$
2. Ώριμο mRNA: $2\,400 - 1\,200 = 1\,200$ νουκλεοτίδια.
3. Τρία εσώνια που **διακόπτουν** εξώνια σημαίνει τέσσερα εξώνια: εξώνιο, εσώνιο, εξώνιο, εσώνιο, εξώνιο, εσώνιο, εξώνιο. Ένα γονίδιο αρχίζει και τελειώνει με εξώνιο.

### Παράδειγμα 3: Ένα ανθρώπινο γονίδιο με εσώνια εισάγεται αυτούσιο σε βακτήριο. Το βακτήριο το μεταγράφει. Θα παραχθεί η σωστή ανθρώπινη πρωτεΐνη;

1. Το βακτήριο μεταγράφει ολόκληρο το γονίδιο, εξώνια και εσώνια, όπως θα έκανε και το ανθρώπινο κύτταρο.
2. Το βακτήριο όμως **δεν** έχει μηχανισμό ωρίμανσης. Τα εσώνια μένουν μέσα στο mRNA, και τα ριβοσώματα τα μεταφράζουν σαν να ήταν κωδικόνια.
3. Όχι: η πρωτεΐνη θα είναι λάθος. Γι' αυτό, όταν θέλουμε να παράγει ένα βακτήριο μια ανθρώπινη πρωτεΐνη, του δίνουμε αντίγραφο του **ώριμου** mRNA σε μορφή DNA, χωρίς εσώνια. Θα το δεις στη βιοτεχνολογία, ως cDNA.

### Παράδειγμα 4: Να γράψεις τέσσερις διαφορές της μεταγραφής από την αντιγραφή του DNA.

1. **Τι αντιγράφεται.** Στην αντιγραφή αντιγράφεται **όλο** το DNA, μία φορά σε κάθε κυτταρικό κύκλο. Στη μεταγραφή αντιγράφονται **μόνο** ορισμένα γονίδια, όποτε το κύτταρο τα χρειάζεται, και πολλές φορές.
2. **Ποια αλυσίδα.** Στην αντιγραφή χρησιμεύουν ως μήτρα **και οι δύο** αλυσίδες. Στη μεταγραφή, για κάθε γονίδιο, **μόνο η μία**, η μεταγραφόμενη.
3. **Ένζυμα.** Η αντιγραφή αρχίζει από θέσεις έναρξης, με DNA πολυμεράσες που χρειάζονται **πρωταρχικό τμήμα**. Η μεταγραφή αρχίζει από τον υποκινητή, με την RNA πολυμεράση, χωρίς πρωταρχικό τμήμα.
4. **Προϊόν.** Η αντιγραφή δίνει δίκλωνο DNA, με δεοξυριβονουκλεοτίδια και T. Η μεταγραφή δίνει μονόκλωνο RNA, με ριβονουκλεοτίδια και U. Κοινό και στις δύο: η νέα αλυσίδα συντίθεται 5΄→3΄, συμπληρωματική και αντιπαράλληλη προς τη μήτρα.

### Παράδειγμα 5: Δίνεται τμήμα βακτηριακού γονιδίου με αλυσίδες Α: 5΄-TCACTTGAATGCCAT-3΄ και Β: 3΄-AGTGAACTTACGGTA-5΄. Ο υποκινητής του βρίσκεται δεξιά από το τμήμα. (α) Ποια αλυσίδα είναι η μεταγραφόμενη; (β) Προς ποια κατεύθυνση κινείται η RNA πολυμεράση; (γ) Γράψε το mRNA με τα άκρα του. (δ) Πόσα ριβονουκλεοτίδια και πόσους φωσφοδιεστερικούς δεσμούς έχει αυτό το τμήμα του mRNA;

1. **(β) πρώτα.** Ο υποκινητής είναι δεξιά, και η RNA πολυμεράση κινείται μακριά του, **από δεξιά προς τα αριστερά**.
2. **(α)** Το RNA μεγαλώνει 5΄→3΄, άρα το 5΄ άκρο του είναι δεξιά, από την πλευρά του υποκινητή. Η μήτρα είναι αντιπαράλληλη, άρα έχει το **3΄ άκρο της δεξιά**. Αυτή είναι η **Α**. Η Β είναι η κωδική.
3. **(γ)** Το mRNA είναι ίδιο με την κωδική Β, με U αντί για T. Διαβάζω τη Β από το 5΄ άκρο της, από δεξιά προς τα αριστερά: `5΄-ATGGCATTCAAGTGA-3΄`. Άρα το mRNA είναι:

   `5΄-AUGGCAUUCAAGUGA-3΄`
4. Έλεγχος με τη μήτρα: απέναντι από το 3΄ άκρο της Α (`…CAT-3΄`, διαβασμένο ανάποδα `TAC`) βρίσκεται το `5΄-AUG…` του mRNA. Ταιριάζει, και μάλιστα το mRNA αρχίζει με κωδικόνιο έναρξης.
5. **(δ)** Το τμήμα έχει $15$ βάσεις, άρα το mRNA έχει $15$ ριβονουκλεοτίδια, ενωμένα με $15 - 1 = 14$ φωσφοδιεστερικούς δεσμούς. Βακτήριο σημαίνει χωρίς ωρίμανση: αυτό το mRNA μεταφράζεται όπως είναι.

### Παράδειγμα 6: Ένα ευκαρυωτικό γονίδιο έχει τρία εξώνια. Το πρόδρομο mRNA του έχει \$1\\,500\$ νουκλεοτίδια και το ώριμο \$900\$. Πόσα εσώνια έχει το γονίδιο και πόσο είναι το συνολικό τους μήκος; Πόσους φωσφοδιεστερικούς δεσμούς έχει το πρόδρομο και πόσους το ώριμο mRNA;

1. Τρία εξώνια, με εξώνιο στην αρχή και στο τέλος: ανάμεσά τους **δύο** εσώνια.
2. Τα εσώνια είναι ό,τι λείπει από το ώριμο: $1\,500 - 900 = 600$ νουκλεοτίδια συνολικά, δηλαδή $600$ ζεύγη βάσεων στο γονίδιο.
3. Ένα μονόκλωνο RNA με $n$ νουκλεοτίδια έχει $n - 1$ φωσφοδιεστερικούς δεσμούς. Πρόδρομο: $1\,499$. Ώριμο: $899$.

## Ερωτήσεις

1. Πού προσδένεται η RNA πολυμεράση για να αρχίσει τη μεταγραφή ενός γονιδίου;
   - Στον υποκινητή του γονιδίου
   - Σε ένα πρωταρχικό τμήμα RNA
   - Στη θέση έναρξης της αντιγραφής
   - Στο κωδικόνιο έναρξης AUG
2. Ποιο mRNA μεταγράφεται από τη μεταγραφόμενη αλυσίδα `3΄-TACGAT-5΄`;
   - `5΄-AUGCUA-3΄`
   - `5΄-ATGCTA-3΄`
   - `3΄-AUGCUA-5΄`
   - `5΄-UAGCAU-3΄`
3. Ποια σχέση έχει η κωδική αλυσίδα ενός γονιδίου με το mRNA του;
   - Ίδια αλληλουχία και ίδιο προσανατολισμό, με T στη θέση του U
   - Είναι συμπληρωματική και αντιπαράλληλη προς το mRNA
   - Είναι η αλυσίδα που διαβάζει η RNA πολυμεράση
   - Περιέχει μόνο τα εσώνια, που αφαιρούνται από το mRNA
4. Ποια διαφορά έχει η RNA πολυμεράση από τις DNA πολυμεράσες;
   - Δεν χρειάζεται πρωταρχικό τμήμα
   - Συνθέτει με κατεύθυνση 3΄→5΄
   - Χρησιμοποιεί και τις δύο αλυσίδες
   - Συνδέει τις βάσεις χωρίς φωσφοδιεστερικούς δεσμούς
5. Τι συμβαίνει στα εσώνια ενός ευκαρυωτικού γονιδίου;
   - Μεταγράφονται και μετά αφαιρούνται από το πρόδρομο mRNA
   - Δεν μεταγράφονται: η RNA πολυμεράση τα προσπερνά
   - Μεταφράζονται στο ριβόσωμα σε αμινοξέα
   - Αφαιρούνται από το DNA πριν από τη μεταγραφή
6. Γιατί στα βακτήρια η μετάφραση ενός mRNA μπορεί να αρχίσει πριν τελειώσει η μεταγραφή του;
   - Δεν έχουν πυρήνα, οπότε DNA και ριβοσώματα βρίσκονται στον ίδιο χώρο
   - Η RNA πολυμεράση τους είναι πιο γρήγορη από τα ριβοσώματα
   - Το mRNA τους πρώτα ωριμάζει και μετά μεταγράφεται
   - Τα ριβοσώματά τους βρίσκονται μέσα στον πυρήνα
7. Ένα πρόδρομο mRNA έχει $1\,800$ νουκλεοτίδια και δύο εσώνια των $350$ νουκλεοτιδίων. Πόσα νουκλεοτίδια έχει το ώριμο mRNA;
   - $1\,100$
   - $1\,450$
   - $2\,500$
   - $700$
8. Ποιος είναι ο ρόλος των μεταγραφικών παραγόντων στους ευκαρυωτικούς;
   - Βοηθούν την RNA πολυμεράση να προσδεθεί στον υποκινητή
   - Κόβουν τα εσώνια από το πρόδρομο mRNA
   - Μεταφέρουν το mRNA από τον πυρήνα στο κυτταρόπλασμα
   - Συνθέτουν τα πρωταρχικά τμήματα της μεταγραφής
9. Με ποια κατεύθυνση διαβάζει η RNA πολυμεράση τη μεταγραφόμενη αλυσίδα;
   - Από το 3΄ προς το 5΄ άκρο της
   - Από το 5΄ προς το 3΄ άκρο της
   - Και προς τις δύο, από τη μέση
   - Εξαρτάται από το αν το γονίδιο έχει εσώνια
10. Σε ένα δίκλωνο τμήμα DNA ο υποκινητής ενός γονιδίου είναι αριστερά. Ποια αλυσίδα είναι η μεταγραφόμενη;
   - Αυτή που έχει το 3΄ άκρο της αριστερά
   - Αυτή που έχει το 5΄ άκρο της αριστερά
   - Πάντα η πάνω αλυσίδα του σχήματος
   - Δεν βρίσκεται χωρίς την αλληλουχία του mRNA

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται η διαδικασία με την οποία αφαιρούνται τα εσώνια από το πρόδρομο mRNA, και πού γίνεται;
2. Ένα mRNA είναι `5΄-AUGCCGUUAGGCUAA-3΄`. Γράψε τη μεταγραφόμενη αλυσίδα του γονιδίου από το 5΄ προς το 3΄.
3. Ένα ευκαρυωτικό γονίδιο έχει πέντε εξώνια. Πόσα εσώνια έχει, αν αρχίζει και τελειώνει με εξώνιο;
4. Η μεταγραφόμενη αλυσίδα ενός τμήματος γονιδίου, γραμμένη από το 5΄ προς το 3΄, είναι `5΄-CCATGGTCA-3΄`. Γράψε το mRNA από το 5΄ προς το 3΄.
5. Ένα πρόδρομο mRNA έχει $3\,000$ νουκλεοτίδια. Το ώριμο mRNA που προκύπτει έχει $1\,350$.
   α) Πόσα νουκλεοτίδια είχαν συνολικά τα εσώνια;
   β) Αν τα εσώνια ήταν τρία, ίσου μήκους, πόσο ήταν το καθένα;
6. Ένα μόριο DNA σχεδιάζεται οριζόντια, με την πάνω αλυσίδα να έχει το 5΄ άκρο αριστερά. Το γονίδιο Α μεταγράφεται με καλούπι την πάνω αλυσίδα, και το γονίδιο Β με καλούπι την κάτω.
   α) Προς ποια κατεύθυνση κινείται η RNA πολυμεράση στο γονίδιο Α;
   β) Προς ποια κατεύθυνση κινείται στο γονίδιο Β;
   γ) Από ποια πλευρά του γονιδίου Α βρίσκεται ο υποκινητής του;
7. Ένα τμήμα γονιδίου έχει αλυσίδες Ι: `5΄-GGCATTACGCAT-3΄` και ΙΙ: `3΄-CCGTAATGCGTA-5΄`. Το mRNA του περιέχει το τμήμα `5΄-AUGCGUAAUGCC-3΄`.
   α) Ποια αλυσίδα είναι η μεταγραφόμενη;
   β) Σε ποιο άκρο της αλυσίδας ΙΙ αντιστοιχεί το 5΄ άκρο του mRNA;
8. Ένα ευκαρυωτικό γονίδιο έχει τέσσερα εξώνια, με $210$, $150$, $330$ και $120$ ζεύγη βάσεων, και ανάμεσά τους εσώνια των $500$ ζευγών βάσεων το καθένα.
   α) Πόσα νουκλεοτίδια έχει το πρόδρομο mRNA;
   β) Πόσα νουκλεοτίδια έχει το ώριμο mRNA;
   γ) Το ίδιο γονίδιο, αυτούσιο, μεταγράφεται σε βακτήριο. Πόσα νουκλεοτίδια έχει το mRNA που μεταφράζεται εκεί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/transcription
