# Φυλοσύνδετα γονίδια και γενεαλογικά δέντρα

> Πώς κληρονομούνται η αιμορροφιλία και η αχρωματοψία, και πώς διαβάζεις ένα γενεαλογικό δέντρο.

Βιολογία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/sex-linked-pedigrees

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς πώς καθορίζεται το φύλο στον άνθρωπο και γιατί τα φυλοσύνδετα υπολειπόμενα γνωρίσματα εμφανίζονται συχνότερα στους άνδρες.
- Να λύνεις διασταυρώσεις για την αιμορροφιλία και τη μερική αχρωματοψία στο πράσινο και το κόκκινο, χωριστά για κόρες και γιους.
- Να ξεχωρίζεις την πιθανότητα «να γεννηθεί γιος που πάσχει» από την πιθανότητα «ένας γιος να πάσχει», και να συνδυάζεις ένα φυλοσύνδετο με ένα αυτοσωμικό γονίδιο.
- Να διαβάζεις τα σύμβολα ενός γενεαλογικού δέντρου και να αναγνωρίζεις το μοτίβο ενός φυλοσύνδετου υπολειπόμενου γνωρίσματος.

## Ένα ζεύγος χρωμοσωμάτων που δεν είναι ζεύγος

Από τα $23$ ζεύγη χρωμοσωμάτων του ανθρώπου, τα $22$ είναι **αυτοσωμικά** και ίδια στα δύο φύλα. Το 23ο είναι το ζεύγος των **φυλετικών χρωμοσωμάτων**: η γυναίκα έχει **XX**, ο άνδρας **XY**.

Στη μείωση, η γυναίκα δίνει πάντα ωάρια με X. Ο άνδρας δίνει σπερματοζωάρια με X και σπερματοζωάρια με Y σε ίσες αναλογίες. Έτσι το φύλο του παιδιού το καθορίζει το **σπερματοζωάριο**, και η πιθανότητα για αγόρι ή κορίτσι είναι $\frac{1}{2}$ σε κάθε γέννηση.

Τα X και Y διαφέρουν πολύ σε μέγεθος και περιεχόμενο. Το X φέρει πολλά γονίδια που **δεν** έχουν αντίστοιχο αλληλόμορφο στο Y. Τα γονίδια αυτά λέγονται **φυλοσύνδετα**, και ο τρόπος που κληρονομούνται είναι διαφορετικός στα δύο φύλα.

## Γιατί ο άνδρας «εκτίθεται»

Μια γυναίκα έχει δύο αλληλόμορφα για κάθε φυλοσύνδετο γονίδιο, ένα σε κάθε X, όπως για ένα αυτοσωμικό. Ένας άνδρας έχει **ένα μόνο**, στο μοναδικό του X. Γι' αυτό λέμε ότι ο άνδρας είναι **ημίζυγος** για τα φυλοσύνδετα γονίδια. Αν το αλληλόμορφο που έχει είναι υπολειπόμενο, δεν υπάρχει δεύτερο να το καλύψει, και ο χαρακτήρας εκδηλώνεται.

Τα συμβολίζεις πάνω στο X: $X^A$ για το φυσιολογικό αλληλόμορφο, $X^a$ για το υπολειπόμενο που προκαλεί την ασθένεια. Το Y γράφεται χωρίς εκθέτη.

| Φύλο    | Γονότυπος | Φαινότυπος              |
| ------- | --------- | ----------------------- |
| Γυναίκα | $X^A X^A$ | φυσιολογική             |
| Γυναίκα | $X^A X^a$ | φυσιολογική, **φορέας** |
| Γυναίκα | $X^a X^a$ | πάσχει                  |
| Άνδρας  | $X^A Y$   | φυσιολογικός            |
| Άνδρας  | $X^a Y$   | πάσχει                  |

Πέντε γονότυποι, όχι έξι: ο άνδρας δεν μπορεί να είναι φορέας. Ή έχει το $X^a$ και πάσχει, ή δεν το έχει.

Δύο κλασικά παραδείγματα φυλοσύνδετων υπολειπόμενων ασθενειών είναι:

- η **αιμορροφιλία Α**, όπου λείπει ή δεν λειτουργεί ο **παράγοντας VIII** της πήξης του αίματος, και το αίμα πήζει πολύ αργά,
- η **μερική αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο**, όπου το άτομο δυσκολεύεται να ξεχωρίσει τα δύο χρώματα.

Και οι δύο είναι πολύ συχνότερες στους άνδρες. Ένας άνδρας χρειάζεται **ένα** $X^a$ για να πάσχει. Μια γυναίκα χρειάζεται **δύο**, ένα από κάθε γονέα, και άρα πατέρα που πάσχει.

> **Κλειδί**
>
> Δύο κανόνες που λύνουν σχεδόν κάθε άσκηση φυλοσύνδετης κληρονομικότητας:
>
> 1. Ο γιος παίρνει το X του **πάντα από τη μητέρα** του. Από τον πατέρα παίρνει το Y.
> 2. Η κόρη παίρνει **ένα X από κάθε γονέα**. Το X του πατέρα πάει σε **όλες** τις κόρες του.
>
> Γι' αυτό ένας άνδρας δεν μεταβιβάζει ποτέ φυλοσύνδετο γονίδιο στον γιο του, και μια γυναίκα που πάσχει από φυλοσύνδετη υπολειπόμενη ασθένεια ($X^a X^a$) έχει **όλους** τους γιους της να πάσχουν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αιμορροφιλία: κόρες και γιοι*

## Οι τέσσερις διασταυρώσεις που ξαναβρίσκεις

Σχεδόν κάθε άσκηση καταλήγει σε μία από αυτές. Δεν τις αποστηθίζεις: τις ξαναβγάζεις με τους δύο κανόνες.

| Μητέρα × Πατέρας       | Κόρες                             | Γιοι             |
| ---------------------- | --------------------------------- | ---------------- |
| $X^A X^a \times X^A Y$ | όλες υγιείς, οι μισές φορείς      | οι μισοί πάσχουν |
| $X^A X^a \times X^a Y$ | οι μισές πάσχουν, οι μισές φορείς | οι μισοί πάσχουν |
| $X^A X^A \times X^a Y$ | όλες φορείς                       | όλοι υγιείς      |
| $X^a X^a \times X^A Y$ | όλες φορείς                       | όλοι πάσχουν     |

Η τελευταία γραμμή είναι η πιο χρήσιμη στις αιτιολογήσεις: μια μητέρα που πάσχει δεν μπορεί να έχει υγιή γιο.

## Η πιθανότητα: πρόσεξε τον παρονομαστή

> **Πρόσεχε**
>
> Πρόσεξε **τι ρωτάει** η άσκηση, γιατί αλλάζει ο παρονομαστής. Για τη διασταύρωση $X^A X^a \times X^A Y$:
>
> - «Πιθανότητα να γεννηθεί **παιδί** που πάσχει» μετράει σε όλα τα παιδιά: $\frac{1}{4}$.
> - «Πιθανότητα να γεννηθεί **αγόρι που πάσχει**» μετράει επίσης σε όλα τα παιδιά: ένα κουτί στα τέσσερα, $\frac{1}{4}$.
> - «Πιθανότητα ένας **γιος** τους να πάσχει», ή «**αν** γεννηθεί αγόρι, να πάσχει», μετράει μόνο στους γιους: $\frac{1}{2}$.
>
> Η ίδια διασταύρωση, τρεις διατυπώσεις, δύο διαφορετικοί αριθμοί. Στην πρώτη και στη δεύτερη ο παρονομαστής είναι **όλα** τα παιδιά. Στην τρίτη το φύλο είναι ήδη γνωστό, και ο παρονομαστής είναι **μόνο οι γιοι**.

Ένας γρήγορος έλεγχος: «αγόρι που πάσχει» = $\frac{1}{2}$ (να είναι αγόρι) $\times$ $\frac{1}{2}$ (να πάρει το $X^a$ της μητέρας) $= \frac{1}{4}$. Αν σου έχουν πει ήδη ότι είναι αγόρι, φεύγει ο πρώτος παράγοντας.

## Φυλοσύνδετα επικρατή

Λιγότερα, αλλά υπάρχουν και φυλοσύνδετα αλληλόμορφα που προκαλούν ασθένεια και είναι **επικρατή**. Τότε $X^A$ είναι το αλληλόμορφο της ασθένειας και αρκεί ένα για να εκδηλωθεί, σε άνδρα ή σε γυναίκα. Οι δύο κανόνες ισχύουν ίδιοι, και δίνουν δύο νέες βεβαιότητες:

- Ένας άνδρας που πάσχει ($X^A Y$) έχει **όλες** τις κόρες του να πάσχουν.
- Ένας γιος που πάσχει έχει **μητέρα που πάσχει**, γιατί από εκεί πήρε το X του.

## Το γενεαλογικό δέντρο

Στον άνθρωπο δεν κάνεις διασταυρώσεις. Μελετάς οικογένειες που υπάρχουν ήδη, και τις σχεδιάζεις ως **γενεαλογικό δέντρο**:

- **τετράγωνο** για τον άνδρα, **κύκλος** για τη γυναίκα,
- **γεμάτο** σύμβολο για όποιον εκδηλώνει τον χαρακτήρα, κενό για όποιον δεν τον εκδηλώνει,
- αν το δέντρο δείχνει φορείς, μισογεμάτο σύμβολο για τον ετερόζυγο, ή **κουκκίδα** στο κέντρο για τη γυναίκα φορέα ενός φυλοσύνδετου,
- **οριζόντια γραμμή** ανάμεσα σε δύο συντρόφους, **κάθετη** προς τα παιδιά τους, και **διπλή** γραμμή όταν οι σύντροφοι είναι συγγενείς εξ αίματος,
- κάθε γενιά με **λατινικό** αριθμό (I, II, III) και κάθε άτομο μέσα στη γενιά με αραβικό, από αριστερά προς τα δεξιά: II-3 είναι το τρίτο άτομο της δεύτερης γενιάς.

*Γενεαλογικό δέντρο τριών γενεών για την αιμορροφιλία. Γενιά I: ο I-1, υγιής άνδρας X^AY, και η I-2, γυναίκα φορέας X^AX^a. Γενιά II: ο II-1, γιος που πάσχει, X^aY· η II-2, κόρη φορέας, X^AX^a· ο II-3, υγιής σύζυγός της, X^AY· ο II-4, υγιής γιος, X^AY. Γενιά III, παιδιά των II-2 και II-3: ο III-1, γιος που πάσχει, X^aY, και η III-2, κόρη φορέας, X^AX^a.*

Αυτό είναι το «πορτρέτο» μιας φυλοσύνδετης υπολειπόμενης ασθένειας. Πάσχουν μόνο άνδρες. Το αλληλόμορφο περνά «αθόρυβα» από γυναίκες φορείς (I-2, II-2) και εμφανίζεται ξανά σε γιους τους. Κανένας πατέρας δεν το δίνει στον γιο του.

Το πορτρέτο όμως **δεν αποδεικνύει** τίποτα. Το ίδιο δέντρο θα μπορούσε να προκύψει και από αυτοσωμικό υπολειπόμενο γονίδιο, αν οι σύζυγοι ήταν φορείς. Στις εξετάσεις δεν γράφεις «μοιάζει φυλοσύνδετο». Γράφεις ποιοι τρόποι **αποκλείονται**, και γιατί. Τη μέθοδο, βήμα βήμα, τη βρίσκεις στην επόμενη ενότητα, «Γενεαλογικά δέντρα: η μέθοδος».

> **Θυμήσου**
>
> - Φυλοσύνδετα: γονίδια του X χωρίς αλληλόμορφο στο Y. Γυναίκα: δύο αλληλόμορφα. Άνδρας: ένα.
> - Φορέας είναι μια ετερόζυγη γυναίκα $X^A X^a$. Ένας άνδρας δεν μπορεί να είναι φορέας φυλοσύνδετου γονιδίου.
> - Πατέρας → όλες οι κόρες παίρνουν το X του. Μητέρα → κάθε παιδί παίρνει ένα από τα δύο X της.
> - «Αγόρι που πάσχει»: παρονομαστής όλα τα παιδιά. «Ο γιος να πάσχει»: παρονομαστής μόνο οι γιοι.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μια γυναίκα με φυσιολογική όραση, της οποίας ο πατέρας είχε αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο, παντρεύεται άνδρα με φυσιολογική όραση. Ποιες είναι οι πιθανότητες για τα παιδιά τους;

1. **Συμβολισμός.** $X^A$ φυσιολογική όραση, $X^a$ αχρωματοψία, με το $X^A$ επικρατές. Ο πατέρας της γυναίκας ήταν $X^a Y$ και της έδωσε **υποχρεωτικά** το X του. Αφού εκείνη βλέπει φυσιολογικά, είναι $X^A X^a$, φορέας.
2. Ο άνδρας βλέπει φυσιολογικά, άρα είναι $X^A Y$.
3. **Γαμέτες:** η γυναίκα δίνει $X^A$ ή $X^a$, ο άνδρας $X^A$ ή $Y$, με πιθανότητα $\frac{1}{2}$ ο καθένας. **Απόγονοι:** $X^A X^A$, $X^A X^a$, $X^A Y$, $X^a Y$.
4. Όλες οι **κόρες** βλέπουν φυσιολογικά (οι μισές είναι φορείς). Από τους **γιους**, οι μισοί έχουν αχρωματοψία. Στο σύνολο των παιδιών, η πιθανότητα για παιδί με αχρωματοψία είναι $\frac{1}{4}$.

### Παράδειγμα 2: Μια γυναίκα με αιμορροφιλία αποκτά παιδιά με άνδρα χωρίς αιμορροφιλία. Τι θα ισχύει για τους γιους και τις κόρες τους;

1. Η γυναίκα πάσχει από φυλοσύνδετη υπολειπόμενη ασθένεια, άρα είναι $X^a X^a$ και δίνει μόνο γαμέτες $X^a$. Ο άνδρας είναι $X^A Y$.
2. Κάθε **γιος** παίρνει X από τη μητέρα και Y από τον πατέρα: $X^a Y$. Όλοι οι γιοι θα έχουν αιμορροφιλία.
3. Κάθε **κόρη** παίρνει $X^a$ από τη μητέρα και $X^A$ από τον πατέρα: $X^A X^a$. Όλες οι κόρες θα είναι υγιείς φορείς.

### Παράδειγμα 3: Θέμα Β: Χαρακτήρισε σωστή ή λανθασμένη κάθε πρόταση και αιτιολόγησε. (α) Ένας άνδρας με αιμορροφιλία πήρε το αλληλόμορφο από τον πατέρα του. (β) Μια γυναίκα με αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο έχει πατέρα με την ίδια αχρωματοψία.

1. **(α) Λανθασμένη.** Ο άνδρας με αιμορροφιλία είναι $X^a Y$. Από τον πατέρα του πήρε το Y, γιατί αλλιώς θα ήταν κορίτσι. Το $X^a$ το πήρε από τη μητέρα του.
2. **(β) Σωστή.** Η γυναίκα που πάσχει είναι $X^a X^a$. Το ένα από τα δύο X της ήρθε από τον πατέρα της, που έχει μόνο ένα X. Αυτό είναι $X^a$, άρα ο πατέρας είναι $X^a Y$ και έχει αχρωματοψία.

### Παράδειγμα 4: Μια γυναίκα φορέας της αιμορροφιλίας αποκτά παιδιά με άνδρα που πάσχει. Βρες την πιθανότητα (α) να γεννηθεί παιδί που πάσχει, (β) να γεννηθεί κόρη που πάσχει, (γ) μια κόρη τους να πάσχει.

1. **Γονότυποι:** $X^A X^a \times X^a Y$. **Γαμέτες:** η μητέρα δίνει $X^A$ ή $X^a$, ο πατέρας $X^a$ ή $Y$.
2. **Απόγονοι, ισοπίθανοι:** $X^A X^a$ (κόρη φορέας), $X^a X^a$ (κόρη που πάσχει), $X^A Y$ (υγιής γιος), $X^a Y$ (γιος που πάσχει).
3. **(α)** Πάσχουν δύο στα τέσσερα: $\frac{1}{2}$. **(β)** Κόρη που πάσχει, στο σύνολο των παιδιών: ένα στα τέσσερα, $\frac{1}{4}$.
4. **(γ)** Εδώ ξέρεις ήδη ότι είναι κόρη. Από τις δύο κόρες, μία πάσχει: $\frac{1}{2}$.

### Παράδειγμα 5: Ένα ζευγάρι έχει έναν γιο και μία κόρη, και τα δύο παιδιά έχουν αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο. Η μητέρα βλέπει φυσιολογικά. Βρες τους γονότυπους των γονέων και την πιθανότητα το επόμενο παιδί να βλέπει φυσιολογικά.

1. Η **κόρη** πάσχει, άρα είναι $X^a X^a$. Πήρε ένα $X^a$ από τον πατέρα, που έχει μόνο ένα X: ο πατέρας είναι $X^a Y$.
2. Πήρε και ένα $X^a$ από τη μητέρα. Η μητέρα βλέπει φυσιολογικά, άρα έχει και ένα $X^A$: είναι $X^A X^a$. Το ίδιο δείχνει και ο γιος $X^a Y$, που πήρε το $X^a$ του από εκείνη.
3. Η διασταύρωση είναι $X^A X^a \times X^a Y$. Βλέπουν φυσιολογικά τα $X^A X^a$ και $X^A Y$, δύο στα τέσσερα: πιθανότητα $\frac{1}{2}$.

### Παράδειγμα 6: Θέμα Δ: Ο αλφισμός οφείλεται σε αυτοσωμικό υπολειπόμενο αλληλόμορφο. Μια γυναίκα με φυσιολογική χρώση και φυσιολογική πήξη έχει πατέρα με αλφισμό και αιμορροφιλία. Παντρεύεται άνδρα με αλφισμό και φυσιολογική πήξη. Τα δύο γονίδια μεταβιβάζονται ανεξάρτητα. Βρες τους γονότυπους και την πιθανότητα (α) να γεννηθεί γιος με αλφισμό και αιμορροφιλία, (β) να γεννηθεί παιδί υγιές και για τα δύο, (γ) μια κόρη τους να είναι φορέας της αιμορροφιλίας.

1. **Συμβολισμός.** $A$ φυσιολογική χρώση, $a$ αλφισμός. $X^H$ φυσιολογική πήξη, $X^h$ αιμορροφιλία.
2. **Γονότυποι.** Ο πατέρας της γυναίκας είναι $aa\,X^h Y$. Της έδωσε ένα $a$ και το $X^h$. Εκείνη δεν εκδηλώνει κανένα από τα δύο, άρα είναι $Aa\,X^H X^h$. Ο άνδρας είναι $aa\,X^H Y$.
3. **Κάθε γονίδιο χωριστά.** Από $Aa \times aa$: αλφισμός με πιθανότητα $\frac{1}{2}$, φυσιολογική χρώση $\frac{1}{2}$. Από $X^H X^h \times X^H Y$: $X^H X^H$, $X^H X^h$, $X^H Y$, $X^h Y$, ένα τέταρτο το καθένα.
4. **(α)** Γιος με αιμορροφιλία ($X^h Y$) στο σύνολο των παιδιών: $\frac{1}{4}$. Με αλφισμό και αιμορροφιλία, αφού τα γονίδια μεταβιβάζονται ανεξάρτητα:
   $$
   \frac{1}{2} \times \frac{1}{4} = \frac{1}{8}
   $$
5. **(β)** Φυσιολογική χρώση $\frac{1}{2}$, φυσιολογική πήξη τρία στα τέσσερα, $\frac{3}{4}$. Και τα δύο μαζί: $\frac{1}{2} \times \frac{3}{4} = \frac{3}{8}$.
6. **(γ)** Το φύλο είναι γνωστό, και ζητείται μόνο η αιμορροφιλία. Από τις δύο κόρες, $X^H X^H$ και $X^H X^h$, μία είναι φορέας: $\frac{1}{2}$.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος καθορίζει το φύλο του παιδιού στον άνθρωπο;
   - Το ωάριο, ανάλογα με το X που φέρει
   - Το σπερματοζωάριο, ανάλογα με το αν φέρει X ή Y
   - Ο αριθμός των αυτοσωμικών χρωμοσωμάτων του ζυγωτού
   - Η μητέρα, γιατί δίνει και το κυτταρόπλασμα
2. Μια γυναίκα φορέας της αιμορροφιλίας ($X^A X^a$) και ένας υγιής άνδρας αποκτούν γιο. Ποια είναι η πιθανότητα ο γιος να πάσχει;
   - $\frac{1}{4}$
   - $0$
   - $\frac{1}{2}$
   - $1$
3. Ένας άνδρας με αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο αποκτά παιδιά με γυναίκα $X^A X^A$. Τι ισχύει;
   - Οι γιοι του έχουν όλοι αχρωματοψία
   - Οι κόρες του έχουν όλες αχρωματοψία
   - Οι μισοί γιοι του είναι φορείς του αλληλόμορφου
   - Όλες οι κόρες του είναι φορείς
4. Μια γυναίκα εκδηλώνει έναν φυλοσύνδετο υπολειπόμενο χαρακτήρα. Τι συμπεραίνεις με βεβαιότητα;
   - Ο πατέρας της τον εκδηλώνει επίσης
   - Η μητέρα της τον εκδηλώνει επίσης
   - Όλες οι κόρες της θα τον εκδηλώνουν
   - Τα αδέλφια της τον εκδηλώνουν όλα
5. Ένας άνδρας πάσχει από μια φυλοσύνδετη επικρατή ασθένεια και η σύζυγός του είναι υγιής. Ποιοι από τα παιδιά τους θα πάσχουν;
   - Όλα τα παιδιά τους
   - Οι κόρες, όλες
   - Οι μισοί από τους γιους
   - Οι μισές από τις κόρες
6. Από τη διασταύρωση $X^A X^a \times X^A Y$ για την αιμορροφιλία, ποια είναι η πιθανότητα να γεννηθεί αγόρι που πάσχει;
   - $\frac{1}{2}$
   - $\frac{1}{4}$
   - $0$
   - $\frac{1}{8}$
7. Τι προκαλεί την αιμορροφιλία Α;
   - Η έλλειψη αιμοπεταλίων στο αίμα του ασθενούς
   - Η έλλειψη ή δυσλειτουργία του παράγοντα VIII της πήξης
   - Η αλλαγή ενός αμινοξέος στην αιμοσφαιρίνη
   - Μια τρισωμία του χρωμοσώματος X στους άνδρες
8. Από τη διασταύρωση $X^A X^a \times X^a Y$, ποια είναι η πιθανότητα να γεννηθεί κόρη που πάσχει;
   - $0$
   - $\frac{1}{2}$
   - $\frac{1}{4}$
   - $\frac{3}{4}$
9. Γιατί ένας άνδρας δεν μπορεί να είναι φορέας της αιμορροφιλίας;
   - Έχει ένα μόνο X, άρα ένα αλληλόμορφο
   - Το Y φέρει πάντα το φυσιολογικό αλληλόμορφο
   - Τα φυλοσύνδετα εκφράζονται μόνο στους άνδρες
   - Το $X^a$ γίνεται επικρατές στους άνδρες
10. Σε ένα γενεαλογικό δέντρο, τι δείχνει η διπλή γραμμή ανάμεσα σε δύο συντρόφους;
   - Ότι είναι συγγενείς εξ αίματος
   - Ότι έχουν δύο ή περισσότερα παιδιά
   - Ότι είναι και οι δύο φορείς
   - Ότι πάσχουν και οι δύο από το ίδιο

## Ασκήσεις

1. Γράψε τον γονότυπο μιας γυναίκας που είναι φορέας της αιμορροφιλίας.
2. Ένας άνδρας με αιμορροφιλία αποκτά παιδιά με γυναίκα $X^A X^A$. Τι ποσοστό των κορών του θα είναι φορείς;
3. Από τη διασταύρωση $X^A X^a \times X^a Y$ γεννιέται γιος. Ποια είναι η πιθανότητα να έχει αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο;
4. Από τη διασταύρωση $X^A X^a \times X^A Y$ για την αιμορροφιλία, τι ποσοστό των κορών θα είναι φορείς;
5. Μια γυναίκα με φυσιολογική όραση έχει αδελφό με αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο, ενώ οι γονείς τους βλέπουν φυσιολογικά.
   α) Ποιος είναι ο γονότυπος της μητέρας τους;
   β) Ποια είναι η πιθανότητα η γυναίκα να είναι φορέας;
6. Μια γυναίκα πάσχει από μια φυλοσύνδετη επικρατή ασθένεια, ενώ ο πατέρας της είναι υγιής. Παντρεύεται υγιή άνδρα.
   α) Ποιος είναι ο γονότυπος της γυναίκας;
   β) Ποια είναι η πιθανότητα ένας γιος τους να πάσχει;
   γ) Ποια είναι η πιθανότητα να γεννηθεί κόρη που πάσχει;
7. Ένα ζευγάρι χωρίς αιμορροφιλία έχει μια κόρη χωρίς αιμορροφιλία και έναν γιο με αιμορροφιλία. Η κόρη παντρεύεται άνδρα με αιμορροφιλία.
   α) Ποια είναι η πιθανότητα η κόρη να είναι φορέας;
   β) Ποια είναι η πιθανότητα το πρώτο της παιδί να είναι γιος με αιμορροφιλία;
   γ) Ποια είναι η πιθανότητα το πρώτο της παιδί να μην έχει αιμορροφιλία;
8. Μια γυναίκα ομάδας αίματος A, φορέας της αιμορροφιλίας, της οποίας η μητέρα ήταν ομάδας O, αποκτά παιδιά με άνδρα ομάδας O χωρίς αιμορροφιλία. Τα δύο γονίδια μεταβιβάζονται ανεξάρτητα.
   α) Ποια είναι η πιθανότητα να γεννηθεί γιος ομάδας O με αιμορροφιλία;
   β) Ποια είναι η πιθανότητα να γεννηθεί κόρη ομάδας A με αιμορροφιλία;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/sex-linked-pedigrees
