# Περιοριστικές ενδονουκλεάσες σε αλληλουχίες

> Πού κόβει ένα ένζυμο, πόσα κομμάτια βγαίνουν, και πώς μπαίνει ένα γονίδιο σε πλασμίδιο.

Βιολογία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/restriction-sequences

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις τις θέσεις μιας περιοριστικής ενδονουκλεάσης σε δίκλωνη αλληλουχία και να γράφεις τα κομμάτια με τα άκρα τους.
- Να διαλέγεις το ένζυμο που αφήνει ακέραιο το γονίδιο και κόβει το πλασμίδιο μία φορά, και να ξεχωρίζεις τα ανασυνδυασμένα βακτήρια.
- Να εξηγείς πόσοι προσανατολισμοί ενθέματος είναι δυνατοί και πότε εκφράζεται το γονίδιο.
- Να βρίσκεις την κωδική αλυσίδα ενός κομματιού και να εξηγείς πώς μια μετάλλαξη αλλάζει τα κομμάτια.

## Το θέμα με την αλληλουχία

Στο Θέμα Γ ή Δ σού δίνουν συχνά ένα κομμάτι δίκλωνου DNA, ένα ή δύο περιοριστικά ένζυμα και ένα πλασμίδιο. Ζητούν πόσα κομμάτια βγαίνουν, ποιο κομμάτι έχει το γονίδιο, ποιο ένζυμο θα διάλεγες, και ποια βακτήρια θα το εκφράσουν. Οι ερωτήσεις αλλάζουν, η μέθοδος όχι. Είναι επτά βήματα, πάντα με την ίδια σειρά.

Η θεωρία (τι κάνει η EcoRI, τι είναι φορέας, πώς γίνεται η επιλογή) είναι στην ενότητα «Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA». Εδώ τη δουλεύεις πάνω σε αλληλουχίες.

## Βήμα 1: Βρες τις θέσεις αναγνώρισης

Η EcoRI αναγνωρίζει το `5΄-GAATTC-3΄` και κόβει ανάμεσα σε G και A. Άλλα ένζυμα που δίνουν οι ασκήσεις δουλεύουν με τον ίδιο τρόπο, με δική τους αλληλουχία:

| Ένζυμο  | Αναγνωρίζει (5΄→3΄) | Κόβει         | Μονόκλωνο άκρο |
| ------- | ------------------- | ------------- | -------------- |
| EcoRI   | `GAATTC`            | `G` / `AATTC` | `5΄-AATT`      |
| BamHI   | `GGATCC`            | `G` / `GATCC` | `5΄-GATC`      |
| HindIII | `AAGCTT`            | `A` / `AGCTT` | `5΄-AGCT`      |

Όλες αυτές οι αλληλουχίες είναι **παλίνδρομες**: η απέναντι αλυσίδα, διαβασμένη 5΄→3΄, είναι ίδια. Γι' αυτό:

1. **Διαβάζεις 5΄→3΄.** Αν η αλυσίδα δίνεται γραμμένη 3΄→5΄, τη γυρίζεις ανάποδα πριν ψάξεις.
2. **Ψάχνεις σε μία αλυσίδα.** Όπου είναι η θέση στη μία, είναι και στην άλλη, στο ίδιο σημείο. Δεν μετράς δύο θέσεις για το ίδιο σημείο.
3. **Μετράς τις θέσεις** και σημειώνεις πού κόβει κάθε αλυσίδα.

> **Πρόσεχε**
>
> Το `5΄-CTTAAG-3΄` **δεν** είναι θέση EcoRI. Το `CTTAAG` είναι η απέναντι αλυσίδα του `GAATTC`, γραμμένη ανάποδα, από το 3΄ προς το 5΄. Αν το δεις σε αλυσίδα γραμμένη 5΄→3΄, προσπέρασέ το.
>
> Ούτε το `GAATTG` είναι θέση. Ένα ένζυμο αναγνωρίζει **ακριβώς** την αλληλουχία του, χωρίς ούτε μία βάση διαφορετική.

## Βήμα 2: Μέτρησε τα κομμάτια

- Γραμμικό μόριο με $n$ θέσεις: $n + 1$ κομμάτια.
- Κυκλικό μόριο (πλασμίδιο) με $n$ θέσεις: $n$ κομμάτια. Με μία θέση δεν βγαίνει κομμάτι, απλώς ανοίγει.

Αν δίνονται οι θέσεις σε ζεύγη βάσεων, το μήκος κάθε κομματιού είναι η απόσταση ανάμεσα σε δύο διαδοχικές τομές. Σε κυκλικό μόριο, το τελευταίο κομμάτι κλείνει τον κύκλο: πηγαίνει από την τελευταία τομή, περνά από το «μηδέν», και φτάνει στην πρώτη.

## Βήμα 3: Γράψε τα κομμάτια με τα άκρα τους

Κάθε αλυσίδα κόβεται στο δικό της G / A. Οι δύο τομές απέχουν τέσσερις βάσεις, οπότε κάθε άκρο έχει μια μονόκλωνη προεξοχή `5΄-AATT`. Για ένα κομμάτι ανάμεσα σε δύο θέσεις:

- η πάνω αλυσίδα του αρχίζει με `AATTC` και τελειώνει σε `G`,
- η κάτω αλυσίδα του, διαβασμένη 5΄→3΄, αρχίζει κι αυτή με `AATTC` και τελειώνει σε `G`.

> **Κλειδί**
>
> Ένα κομμάτι κομμένο με EcoRI και στις δύο πλευρές έχει **τέσσερα άκρα** αλυσίδων. Τα δύο 5΄ άκρα προεξέχουν, με `AATT`. Τα δύο 3΄ άκρα είναι «κοντά», σε G.
>
> Όταν γράφεις μια αλυσίδα κομματιού, τη γράφεις 5΄→3΄ και σημειώνεις τα άκρα. Μια αλληλουχία χωρίς 5΄ και 3΄ δεν είναι πλήρης απάντηση.

## Βήμα 4: Διάλεξε ένζυμο

Θέλεις να βγάλεις το γονίδιο **ολόκληρο** και να το βάλεις σε ένα πλασμίδιο. Το ένζυμο που διαλέγεις πρέπει να πληροί τρεις όρους:

1. **Να μην κόβει μέσα στο γονίδιο.** Αλλιώς το γονίδιο σπάει.
2. **Να κόβει και από τις δύο πλευρές** του γονιδίου, για να βγει το κομμάτι που το περιέχει.
3. **Να κόβει το πλασμίδιο σε ένα μόνο σημείο**, και καλύτερα μέσα σε ένα γονίδιο ανθεκτικότητας, για να ξεχωρίσεις τα ανασυνδυασμένα.

Το γονίδιο και το πλασμίδιο κόβονται με το **ίδιο** ένζυμο, για να έχουν συμπληρωματικά μονόκλωνα άκρα.

## Βήμα 5: Πόσοι προσανατολισμοί;

Όταν και τα δύο άκρα του ενθέματος κόπηκαν με το **ίδιο** ένζυμο, είναι ίδια. Το ένθεμα μπαίνει στο πλασμίδιο με **δύο** τρόπους: όπως είναι, ή γυρισμένο ανάποδα.

Αυτό μετράει όταν το γονίδιο μεταγράφεται από έναν **υποκινητή του πλασμιδίου**. Η RNA πολυμεράση προχωρά προς μία κατεύθυνση και διαβάζει το καλούπι από το 3΄ προς το 5΄. Μόνο στον έναν προσανατολισμό το καλούπι είναι η μη κωδική αλυσίδα του γονιδίου. Στον άλλο, μεταγράφεται η λάθος αλυσίδα και η πρωτεΐνη δεν φτιάχνεται.

Αν κόψεις με **δύο διαφορετικά** ένζυμα, ένα σε κάθε πλευρά, τα δύο άκρα του ενθέματος είναι διαφορετικά. Τότε μπαίνει με **έναν** μόνο τρόπο, και το πλασμίδιο δεν μπορεί να ξανακλείσει μόνο του.

## Βήμα 6: Ποια βακτήρια κρατάς

Πλασμίδιο με γονίδια ανθεκτικότητας στην αμπικιλλίνη και στην τετρακυκλίνη, με τη θέση του ενζύμου μέσα στο δεύτερο:

| Τι πήρε το βακτήριο      | Αμπικιλλίνη      | Τετρακυκλίνη     |
| ------------------------ | ---------------- | ---------------- |
| Τίποτα                   | δεν αναπτύσσεται | δεν αναπτύσσεται |
| Πλασμίδιο χωρίς ένθεμα   | αναπτύσσεται     | αναπτύσσεται     |
| Ανασυνδυασμένο πλασμίδιο | αναπτύσσεται     | δεν αναπτύσσεται |

Αν η θέση είναι μέσα στο γονίδιο της αμπικιλλίνης, αλλάζεις τα δύο αντιβιοτικά μεταξύ τους στον πίνακα.

## Βήμα 7: Βρες την κωδική αλυσίδα

Για να πεις αν και πώς εκφράζεται ένα γονίδιο του κομματιού, βρίσκεις την κωδική του αλυσίδα:

1. Διαβάζεις **κάθε** αλυσίδα 5΄→3΄ και ψάχνεις `ATG`, που αντιστοιχεί στο κωδικόνιο έναρξης AUG.
2. Από το ATG χωρίζεις σε τριάδες, χωρίς να πηδάς βάσεις, ώσπου να βρεις κωδικόνιο λήξης: `TAA`, `TAG` ή `TGA`.
3. Η αλυσίδα όπου το ATG οδηγεί σε κωδικόνιο λήξης **στο ίδιο πλαίσιο** είναι η κωδική. Η άλλη είναι η μη κωδική, το καλούπι της μεταγραφής.
4. Το mRNA έχει την αλληλουχία της κωδικής με U αντί για T. Τα αμινοξέα είναι όσα τα κωδικόνια από το ATG ως πριν από τη λήξη.

## Όταν μια μετάλλαξη αλλάζει μια θέση

Μια αντικατάσταση βάσης μέσα σε ένα `GAATTC` το κάνει, για παράδειγμα, `GAGTTC`. Το ένζυμο δεν το αναγνωρίζει πια, και το DNA δεν κόβεται εκεί: βγαίνει ένα κομμάτι λιγότερο, και μεγαλύτερο. Το αντίθετο γίνεται όταν μια μετάλλαξη **δημιουργεί** νέα θέση. Έτσι, το μέγεθος των κομματιών ξεχωρίζει δύο αλληλόμορφα, ακόμα κι αν διαφέρουν σε μία βάση.

> **Θυμήσου**
>
> 1. Θέσεις: διάβασε 5΄→3΄, ψάξε σε μία αλυσίδα, πρόσεξε το CTTAAG.
> 2. Κομμάτια: γραμμικό $n + 1$, κυκλικό $n$.
> 3. Άκρα: κάθε αλυσίδα κομματιού αρχίζει με `AATTC` και τελειώνει σε `G`, γραμμένη 5΄→3΄.
> 4. Ένζυμο: όχι μέσα στο γονίδιο, ναι γύρω του, μία φορά στο πλασμίδιο.
> 5. Ίδιο ένζυμο στα δύο άκρα: δύο προσανατολισμοί. Δύο ένζυμα: ένας.
> 6. Ανασυνδυασμένο: αναπτύσσεται με το ένα αντιβιοτικό, όχι με εκείνο του γονιδίου που διακόπηκε.
> 7. Κωδική: ATG και κωδικόνιο λήξης στο ίδιο πλαίσιο, διαβασμένα 5΄→3΄.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα γραμμικό δίκλωνο μόριο DNA έχει στη μία αλυσίδα την αλληλουχία 5΄-AGGAATTCTAGCGAATTCCATGAATTCGT-3΄. Πόσα κομμάτια δίνει η EcoRI; Γράψε τις δύο αλυσίδες του τρίτου κομματιού, από αριστερά.

1. Γράφεις και την απέναντι αλυσίδα:
   ```text
   5΄-AGGAATTCTAGCGAATTCCATGAATTCGT-3΄
   3΄-TCCTTAAGATCGCTTAAGGTACTTAAGCA-5΄
   ```
2. Ψάχνεις `GAATTC` στην πάνω αλυσίδα. Βρίσκεις τρεις θέσεις, στα νουκλεοτίδια 3–8, 13–18 και 22–27. Τρεις θέσεις σε γραμμικό μόριο δίνουν **τέσσερα** κομμάτια.
3. Το τρίτο κομμάτι είναι ανάμεσα στη δεύτερη και την τρίτη θέση. Η πάνω αλυσίδα του αρχίζει μετά το G της δεύτερης θέσης και τελειώνει στο G της τρίτης:
   ```text
   5΄-AATTCCATG    -3΄
   3΄-    GGTACTTAA-5΄
   ```
4. Γραμμένες και οι δύο 5΄→3΄: `5΄-AATTCCATG-3΄` και `5΄-AATTCATGG-3΄`. Και οι δύο αρχίζουν με AATTC και τελειώνουν σε G, όπως περιμένεις.

### Παράδειγμα 2: Θέμα Β: Χαρακτήρισε σωστή ή λανθασμένη κάθε πρόταση και αιτιολόγησε. (α) Ένα κυκλικό πλασμίδιο με δύο θέσεις EcoRI δίνει τρία κομμάτια. (β) Κομμάτια ανθρώπινου και βακτηριακού DNA κομμένα με EcoRI έχουν ίδια μονόκλωνα άκρα. (γ) Όταν μια αλυσίδα έχει μία φορά το 5΄-GAATTC-3΄, το μόριο έχει δύο θέσεις αναγνώρισης, μία σε κάθε αλυσίδα.

1. **(α) Λανθασμένη.** Ένα κυκλικό μόριο δεν έχει ελεύθερα άκρα. Η πρώτη τομή απλώς το ανοίγει, και κάθε επόμενη δίνει ένα κομμάτι ακόμα. Δύο θέσεις δίνουν **δύο** κομμάτια.
2. **(β) Σωστή.** Τα άκρα εξαρτώνται μόνο από το ένζυμο, όχι από τον οργανισμό. Όλα έχουν προεξοχή `5΄-AATT`, γι' αυτό ζευγαρώνουν μεταξύ τους.
3. **(γ) Λανθασμένη.** Η αλληλουχία είναι παλίνδρομη: το GAATTC της μίας αλυσίδας και το GAATTC της απέναντι είναι το **ίδιο** δίκλωνο σημείο. Είναι μία θέση, όπου το ένζυμο κόβει και τις δύο αλυσίδες.

### Παράδειγμα 3: Ένα κομμάτι DNA έχει ένα γονίδιο με μία θέση EcoRI στη μέση του. Μία θέση BamHI βρίσκεται λίγο πριν από το γονίδιο και μία λίγο μετά. Το πλασμίδιο έχει μία θέση BamHI μέσα στο γονίδιο ανθεκτικότητας στην αμπικιλλίνη, δύο θέσεις EcoRI, και ακέραιο γονίδιο ανθεκτικότητας στην τετρακυκλίνη. Ποιο ένζυμο διαλέγεις, και πώς ξεχωρίζεις τα βακτήρια με ανασυνδυασμένο πλασμίδιο;

1. Η EcoRI αποκλείεται δύο φορές: κόβει το γονίδιο στη μέση, και κόβει το πλασμίδιο σε δύο κομμάτια.
2. Η BamHI πληροί και τους τρεις όρους: δεν κόβει μέσα στο γονίδιο, κόβει πριν και μετά από αυτό, και κόβει το πλασμίδιο μία φορά. Κόβεις **και τα δύο** με BamHI.
3. Το ένθεμα μπαίνει μέσα στο γονίδιο της **αμπικιλλίνης** και το διακόπτει. Σε θρεπτικό υλικό με **τετρακυκλίνη** αναπτύσσονται όλα τα βακτήρια που πήραν πλασμίδιο.
4. Από αυτά, όσα **δεν** αναπτύσσονται με αμπικιλλίνη έχουν το ανασυνδυασμένο πλασμίδιο. Όσα αναπτύσσονται και με τα δύο πήραν πλασμίδιο χωρίς ένθεμα.

### Παράδειγμα 4: Ένα γονίδιο κόβεται με EcoRI και από τις δύο πλευρές του, και μπαίνει σε πλασμίδιο κομμένο με EcoRI, ακριβώς μετά από έναν υποκινητή του πλασμιδίου. Θα παράγουν την πρωτεΐνη όλα τα βακτήρια με ανασυνδυασμένο πλασμίδιο;

1. Τα δύο άκρα του ενθέματος κόπηκαν με το ίδιο ένζυμο, άρα είναι ίδια. Ζευγαρώνουν με τα άκρα του πλασμιδίου και στους **δύο** προσανατολισμούς.
2. Η RNA πολυμεράση αρχίζει από τον υποκινητή του πλασμιδίου και προχωρά προς μία κατεύθυνση. Χρησιμοποιεί ως καλούπι τη σωστή αλυσίδα του γονιδίου, τη μη κωδική, μόνο στον έναν προσανατολισμό.
3. Οι δύο προσανατολισμοί είναι εξίσου πιθανοί. Περίπου τα **μισά** βακτήρια με ανασυνδυασμένο πλασμίδιο παράγουν την πρωτεΐνη. Στα άλλα το γονίδιο είναι γυρισμένο, και η μεταγραφή δεν δίνει το σωστό mRNA.
4. Για να μπαίνει πάντα σωστά, κόβεις με δύο διαφορετικά ένζυμα, ένα σε κάθε πλευρά του γονιδίου, και το πλασμίδιο με τα ίδια δύο.

### Παράδειγμα 5: Θέμα Δ: Δίνεται δίκλωνο τμήμα DNA με πάνω αλυσίδα 5΄-TTGAATTCCGTCACTGTGAAGCCATTCGAATTCAA-3΄, που περιέχει ένα μικρό γονίδιο. (α) Πόσα κομμάτια δίνει η EcoRI; (β) Γράψε τις δύο αλυσίδες του κομματιού με το γονίδιο. (γ) Ποια είναι η κωδική αλυσίδα, ποιο το mRNA, και πόσα αμινοξέα έχει το πεπτίδιο;

1. **(α)** Γράφεις την απέναντι αλυσίδα:
   ```text
   5΄-TTGAATTCCGTCACTGTGAAGCCATTCGAATTCAA-3΄
   3΄-AACTTAAGGCAGTGACACTTCGGTAAGCTTAAGTT-5΄
   ```
   Το `GAATTC` υπάρχει στα νουκλεοτίδια 3–8 και 28–33 της πάνω αλυσίδας. Δύο θέσεις σε γραμμικό μόριο: **τρία** κομμάτια.
2. **(β)** Τα ακραία κομμάτια έχουν λίγες βάσεις. Το γονίδιο είναι στο μεσαίο. Οι αλυσίδες του, γραμμένες 5΄→3΄:
   ```text
   πάνω  5΄-AATTCCGTCACTGTGAAGCCATTCG-3΄
   κάτω  5΄-AATTCGAATGGCTTCACAGTGACGG-3΄
   ```
3. **(γ)** Ψάχνεις ATG σε κάθε αλυσίδα, 5΄→3΄. Η πάνω δεν έχει κανένα. Η κάτω έχει ένα: `ATG GCT TCA CAG TGA`. Από το ATG, χωρίζοντας σε τριάδες, φτάνεις στο TGA, κωδικόνιο λήξης, στο ίδιο πλαίσιο.
4. Η **κάτω** αλυσίδα είναι η κωδική, και η πάνω είναι το καλούπι. Το mRNA είναι `5΄-AUGGCUUCACAGUGA-3΄`.
5. Τα κωδικόνια πριν από τη λήξη είναι τέσσερα, άρα το πεπτίδιο έχει **4** αμινοξέα. Το πρώτο είναι η μεθειονίνη.

### Παράδειγμα 6: Μια περιοχή \$900\$ ζευγών βάσεων ενός γονιδίου έχει, στο φυσιολογικό αλληλόμορφο, θέσεις EcoRI στα \$300\$ και στα \$700\$ ζεύγη βάσεων από το αριστερό άκρο. Στο μεταλλαγμένο αλληλόμορφο, μια αντικατάσταση έκανε το δεύτερο GAATTC σε GAGTTC. Ποια κομμάτια δίνει κάθε αλληλόμορφο, και τι βλέπεις σε έναν ετερόζυγο;

1. **Φυσιολογικό.** Δύο τομές σε γραμμικό τμήμα: τρία κομμάτια, $300$, $700 - 300 = 400$ και $900 - 700 = 200$ ζευγών βάσεων.
2. **Μεταλλαγμένο.** Το GAGTTC δεν αναγνωρίζεται. Μένει μόνο η τομή στα $300$: δύο κομμάτια, $300$ και $600$ ζευγών βάσεων.
3. **Ετερόζυγος.** Έχει και τα δύο αλληλόμορφα, άρα και τα δύο σύνολα κομματιών: $200$, $300$, $400$ και $600$. Το κομμάτι των $600$ δείχνει το μεταλλαγμένο αλληλόμορφο, τα $200$ και $400$ το φυσιολογικό.

## Ερωτήσεις

1. Ποια από τις παρακάτω αλληλουχίες, γραμμένες 5΄→3΄, είναι παλίνδρομη, όπως οι θέσεις των περιοριστικών ενδονουκλεασών;
   - `GGTACG`
   - `GAATTG`
   - `GGATCC`
   - `AAGCTA`
2. Ένα γραμμικό δίκλωνο μόριο DNA έχει τρεις θέσεις αναγνώρισης της EcoRI. Πόσα κομμάτια δίνει η πλήρης πέψη του;
   - $3$
   - $4$
   - $6$
   - $7$
3. Τι παθαίνει ένα κυκλικό πλασμίδιο με μία θέση EcoRI όταν το κόψεις με EcoRI;
   - Σπάει σε δύο κομμάτια, ένα σε κάθε πλευρά της θέσης
   - Μένει κυκλικό, γιατί κόβεται μόνο η μία αλυσίδα
   - Χάνει τέσσερα ζεύγη βάσεων, τα AATT
   - Γίνεται ένα γραμμικό μόριο με δύο μονόκλωνα άκρα
4. Μια αλυσίδα δίνεται γραμμένη από το 3΄ προς το 5΄ και περιέχει το `3΄-CTTAAG-5΄`. Είναι αυτό θέση της EcoRI;
   - Όχι, γιατί η EcoRI αναγνωρίζει μόνο το GAATTC
   - Ναι, διαβασμένο 5΄→3΄ είναι GAATTC
   - Όχι, γιατί είναι η απέναντι αλυσίδα της θέσης
   - Μόνο αν το μόριο είναι κυκλικό
5. Θέλεις να βγάλεις ένα γονίδιο από ένα τμήμα DNA και να το βάλεις σε πλασμίδιο. Ποιο ένζυμο **δεν** κάνει;
   - Ένα που κόβει πριν και μετά από το γονίδιο
   - Ένα που κόβει το πλασμίδιο μία φορά
   - Ένα που κόβει μέσα στο γονίδιο
   - Ένα που αφήνει μονόκλωνα άκρα
6. Ένα ένθεμα έχει κοπεί με EcoRI και στις δύο πλευρές του. Με πόσους τρόπους μπορεί να μπει σε πλασμίδιο κομμένο με EcoRI;
   - Με έναν, γιατί τα άκρα είναι συμπληρωματικά
   - Με δύο, κανονικά ή γυρισμένο
   - Με τέσσερις, όσες και οι βάσεις του άκρου
   - Με κανέναν, χρειάζονται δύο ένζυμα
7. Ένα πλασμίδιο έχει γονίδια ανθεκτικότητας στην αμπικιλλίνη και στην τετρακυκλίνη, με τη θέση της EcoRI μέσα στο δεύτερο. Ένα βακτήριο αναπτύσσεται με αμπικιλλίνη αλλά όχι με τετρακυκλίνη. Τι πήρε;
   - Ανασυνδυασμένο πλασμίδιο
   - Πλασμίδιο χωρίς ένθεμα
   - Κανένα πλασμίδιο
   - Δύο πλασμίδια, ένα για κάθε αντιβιοτικό
8. Σε ένα κομμάτι DNA, πώς αναγνωρίζεις την κωδική αλυσίδα ενός γονιδίου;
   - Είναι πάντα η πάνω αλυσίδα, όπως δίνεται
   - Έχει ATG και κωδικόνιο λήξης στο ίδιο πλαίσιο
   - Έχει περισσότερα G και C από την άλλη
   - Έχει την αλληλουχία TAC στην αρχή της
9. Μια μετάλλαξη αλλάζει το GAATTC μιας από τις δύο θέσεις EcoRI ενός γραμμικού τμήματος σε GAATTA. Τι γίνεται στην πέψη με EcoRI;
   - Βγαίνουν τα ίδια τρία κομμάτια, με μία βάση διαφορά
   - Βγαίνουν τέσσερα κομμάτια
   - Το τμήμα δεν κόβεται πουθενά
   - Βγαίνουν δύο κομμάτια αντί για τρία
10. Γιατί το γονίδιο και το πλασμίδιο κόβονται με το ίδιο ένζυμο;
   - Για να έχουν το ίδιο μήκος
   - Για να μη χρειαστεί DNA δεσμάση
   - Για να έχουν συμπληρωματικά άκρα
   - Για να μην κοπεί το γονίδιο

## Ασκήσεις

1. Η BamHI αναγνωρίζει το `5΄-GGATCC-3΄` και κόβει ανάμεσα στα δύο G. Ποιο μονόκλωνο άκρο αφήνει, από το 5΄ προς το 3΄;
2. Η μία αλυσίδα ενός γραμμικού δίκλωνου μορίου DNA είναι `5΄-ACTTAAGCGAATTCGGCTTAAGTT-3΄`. Πόσα κομμάτια δίνει η EcoRI;
3. Ένα κυκλικό πλασμίδιο $5\,000$ ζευγών βάσεων έχει θέσεις EcoRI στα $1\,200$ και στα $3\,000$ ζεύγη βάσεων, μετρώντας από ένα σημείο του. Τι μεγέθη έχουν τα κομμάτια της πλήρους πέψης;
4. Η αλληλουχία `5΄-CCATGCCGTTTGGCTAGCA-3΄` ανήκει στη μία από τις δύο αλυσίδες ενός γονιδίου που κωδικοποιεί πεπτίδιο.
   α) Είναι η δοσμένη αλυσίδα η κωδική ή η μη κωδική;
   β) Γράψε το mRNA του γονιδίου, από το κωδικόνιο έναρξης ως το κωδικόνιο λήξης.
   γ) Πόσα αμινοξέα έχει το πεπτίδιο;
5. Ένα γονίδιο κόβεται με EcoRI από τις δύο πλευρές του και μπαίνει σε πλασμίδιο κομμένο με EcoRI, ακριβώς μετά από έναν υποκινητή του πλασμιδίου.
   α) Με πόσους προσανατολισμούς μπορεί να μπει το ένθεμα;
   β) Τι ποσοστό των ανασυνδυασμένων βακτηρίων περιμένεις να παράγει την πρωτεΐνη;
   γ) Με πόσους προσανατολισμούς θα έμπαινε αν η μία πλευρά κοβόταν με EcoRI και η άλλη με BamHI, και το πλασμίδιο με τα ίδια δύο;
6. Μια περιοχή $1\,000$ ζευγών βάσεων έχει, στο φυσιολογικό αλληλόμορφο, θέσεις EcoRI στα $250$ και στα $600$ ζεύγη βάσεων από το αριστερό άκρο. Στο μεταλλαγμένο αλληλόμορφο μια αντικατάσταση καταργεί τη θέση στα $600$.
   α) Τι κομμάτια δίνει το φυσιολογικό αλληλόμορφο;
   β) Τι κομμάτια δίνει το μεταλλαγμένο;
   γ) Πόσα κομμάτια διαφορετικού μεγέθους δίνει ένας ετερόζυγος;
7. Ένα γραμμικό δίκλωνο τμήμα DNA έχει πάνω αλυσίδα `5΄-ACGAATTCTCAACGAGGTTTCCACATCGAATTCTA-3΄` και περιέχει ένα μικρό γονίδιο. Το κόβεις με EcoRI.
   α) Πόσα κομμάτια προκύπτουν;
   β) Γράψε, 5΄→3΄, την κωδική αλυσίδα του κομματιού με το γονίδιο.
   γ) Πόσα αμινοξέα έχει το πεπτίδιο που κωδικοποιεί;
8. Ένα γονίδιο έχει μία θέση EcoRI λίγο πριν από την αρχή του και μία θέση BamHI λίγο μετά το τέλος του, και καμία θέση μέσα του. Το πλασμίδιο έχει ακέραιο γονίδιο ανθεκτικότητας στην αμπικιλλίνη, και μία θέση EcoRI και μία BamHI, κοντά τη μία στην άλλη, μέσα στο γονίδιο ανθεκτικότητας στην τετρακυκλίνη. Κόβεις και τα δύο μόρια με τα δύο ένζυμα.
   α) Πόσα κομμάτια δίνει το πλασμίδιο;
   β) Μπορεί το μεγάλο κομμάτι του πλασμιδίου να κλείσει μόνο του, χωρίς ένθεμα;
   γ) Σε ποιο αντιβιοτικό δεν αναπτύσσονται τα βακτήρια με το ανασυνδυασμένο πλασμίδιο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/restriction-sequences
