# Ένζυμα

> Ενεργό κέντρο, εξειδίκευση, και τι επηρεάζει τη δράση τους.

Βιολογία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/enzymes

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς πώς ένα ένζυμο επιταχύνει μια αντίδραση μειώνοντας την ενέργεια ενεργοποίησης.
- Να περιγράφεις το ενεργό κέντρο, το σύμπλοκο ενζύμου-υποστρώματος και την εξειδίκευση των ενζύμων.
- Να εξηγείς πώς επηρεάζουν τη δράση ενός ενζύμου η θερμοκρασία, το pH και η συγκέντρωση του υποστρώματος.
- Να διαβάζεις διαγράμματα και πίνακες δράσης ενζύμων και να ερμηνεύεις πειράματα, ξεχωρίζοντας τη μετουσίωση από την απλή επιβράδυνση.

## Αντιδράσεις που δεν θα γίνονταν ποτέ

Η γλυκόζη μπορεί να καεί και να δώσει διοξείδιο του άνθρακα και νερό, ελευθερώνοντας ενέργεια. Μια κουταλιά ζάχαρη όμως μένει στο τραπέζι για χρόνια χωρίς να αλλάξει. Η αντίδραση είναι ενεργειακά «εύκολη», αλλά για να ξεκινήσει χρειάζεται ένα αρχικό ποσό ενέργειας, την **ενέργεια ενεργοποίησης**. Στη φωτιά τη δίνει η φλόγα. Μέσα στο κύτταρο, στους $37$ °C, κάτι τέτοιο δεν γίνεται.

Το κύτταρο λύνει το πρόβλημα με τα **ένζυμα**: βιολογικούς καταλύτες, στη μεγάλη τους πλειονότητα πρωτεΐνες, που επιταχύνουν τις χημικές αντιδράσεις χωρίς να καταναλώνονται. Χωρίς αυτά, ο μεταβολισμός θα ήταν τόσο αργός που η ζωή δεν θα ήταν δυνατή.

## Ο μηχανισμός δράσης

Ένα ένζυμο **μειώνει την ενέργεια ενεργοποίησης** μιας αντίδρασης. Δεν αλλάζει ούτε τα αρχικά σώματα ούτε τα προϊόντα ούτε την ενέργεια που ελευθερώνεται ή απορροφάται συνολικά: προσφέρει έναν εναλλακτικό, «χαμηλότερο» δρόμο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο λόφος που χαμηλώνει*

Η ουσία στην οποία δρα ένα ένζυμο λέγεται **υπόστρωμα**. Η δράση γίνεται σε τρία βήματα:

1. Το υπόστρωμα προσδένεται σε μια συγκεκριμένη περιοχή του ενζύμου, το **ενεργό κέντρο**, μια μικρή «κοιλότητα» στην επιφάνεια του μορίου.
2. Σχηματίζεται το **σύμπλοκο ενζύμου-υποστρώματος**. Η πρόσδεση φέρνει τα μόρια στη σωστή θέση και καταπονεί δεσμούς, και έτσι η αντίδραση γίνεται πιο εύκολα.
3. Τα **προϊόντα** απελευθερώνονται και το ένζυμο μένει **αμετάβλητο**, έτοιμο να δεχτεί νέο μόριο υποστρώματος.

$$
\text{E} + \text{S} \to \text{ES} \to \text{E} + \text{P}
$$

Το ενεργό κέντρο σχηματίζεται από λίγα αμινοξέα, που μπορεί να βρίσκονται πολύ μακριά το ένα από το άλλο στην αλληλουχία. Έρχονται κοντά επειδή η αλυσίδα διπλώνεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο: το ενεργό κέντρο είναι προϊόν της **τριτοταγούς δομής**.

> **Κλειδί**
>
> Το σχήμα του ενεργού κέντρου ταιριάζει στο σχήμα του υποστρώματος, όπως μια κλειδαριά σε ένα κλειδί. Γι' αυτό κάθε ένζυμο δρα σε **ένα** υπόστρωμα ή σε λίγα παρόμοια, και καταλύει **μία** συγκεκριμένη αντίδραση. Αυτό είναι η **εξειδίκευση** των ενζύμων.
>
> Το ταίριασμα δεν είναι άκαμπτο: όταν το υπόστρωμα προσδένεται, το ενεργό κέντρο αλλάζει λίγο σχήμα και «αγκαλιάζει» το υπόστρωμα ακόμη καλύτερα. Αυτό λέγεται **επαγόμενη προσαρμογή**.

## Ιδιότητες των ενζύμων

**Δρουν σε μικρές ποσότητες.** Επειδή βγαίνουν αμετάβλητα από την αντίδραση, κάθε μόριο ενζύμου μετατρέπει χιλιάδες μόρια υποστρώματος ή και περισσότερα, το ένα μετά το άλλο.

**Είναι εξειδικευμένα.** Η αμυλάση διασπά το άμυλο αλλά όχι την κυτταρίνη, αν και τα δύο είναι πολυμερή της γλυκόζης· ο δεσμός ανάμεσα στις μονάδες είναι διαφορετικός, και το ενεργό κέντρο δεν τον «αναγνωρίζει». Τα περισσότερα ένζυμα έχουν ονόματα που τελειώνουν σε **-άση** και θυμίζουν το υπόστρωμά τους: η λακτάση διασπά τη λακτόζη, η DNA πολυμεράση φτιάχνει πολυμερή DNA.

**Επηρεάζονται από τη θερμοκρασία.** Όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία, τα μόρια κινούνται πιο γρήγορα και συναντιούνται πιο συχνά, και η ταχύτητα της αντίδρασης αυξάνεται. Πάνω από μια θερμοκρασία όμως, το ένζυμο, ως πρωτεΐνη, αρχίζει να **μετουσιώνεται**, το ενεργό κέντρο χάνει το σχήμα του, και η ταχύτητα πέφτει απότομα. Η θερμοκρασία όπου η δράση είναι μέγιστη λέγεται **άριστη**· για τα περισσότερα ένζυμα του ανθρώπου είναι κοντά στους $37$ °C. Σε χαμηλή θερμοκρασία το ένζυμο απλώς **υπολειτουργεί**: δεν μετουσιώνεται, και ξαναδουλεύει κανονικά όταν ζεσταθεί.

**Επηρεάζονται από το pH.** Κάθε ένζυμο έχει ένα **άριστο pH**. Μακριά από αυτό, αλλάζουν τα φορτία στα αμινοξέα του ενεργού κέντρου, η πρόσδεση γίνεται δύσκολη και, σε ακραίες τιμές, το ένζυμο μετουσιώνεται. Η πεψίνη του στομάχου δρα καλύτερα σε έντονα όξινο περιβάλλον, γύρω στο pH $2$· η θρυψίνη, που δρα στο λεπτό έντερο, σε ελαφρώς αλκαλικό, γύρω στο pH $8$.

**Επηρεάζονται από τη συγκέντρωση του υποστρώματος.** Με λίγο υπόστρωμα, πολλά ενεργά κέντρα μένουν άδεια· αν προσθέσεις υπόστρωμα, η ταχύτητα αυξάνεται. Από ένα σημείο και πέρα όμως όλα τα ενεργά κέντρα είναι συνεχώς κατειλημμένα, το ένζυμο έχει **κορεσθεί**, και η ταχύτητα δεν αυξάνεται άλλο, όσο υπόστρωμα κι αν προστεθεί. Μόνο περισσότερο ένζυμο την ανεβάζει τότε.

> **Πρόσεχε**
>
> «Στο ψυγείο τα ένζυμα καταστρέφονται, όπως και στη ζέστη.» **Όχι.**
>
> Η υψηλή θερμοκρασία **μετουσιώνει** το ένζυμο, και συνήθως αυτό είναι μη αντιστρεπτό. Η χαμηλή θερμοκρασία απλώς **επιβραδύνει** τη δράση του. Γι' αυτό τα τρόφιμα διατηρούνται στο ψυγείο: τα ένζυμα των μικροβίων και των ίδιων των τροφίμων δουλεύουν πολύ αργά, αλλά δεν έχουν καταστραφεί.

## Πώς διαβάζεις ένα διάγραμμα δράσης

Στις εξετάσεις τα ένζυμα έρχονται συχνά ως διάγραμμα ή πίνακας: η ταχύτητα της αντίδρασης απέναντι σε έναν παράγοντα. Τέσσερα σχήματα επανέρχονται, και το καθένα έχει τη δική του εξήγηση.

| Παράγοντας στον άξονα                       | Σχήμα της καμπύλης                                           | Τι συμβαίνει στο μόριο                                       |
| ------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------------ |
| Θερμοκρασία                                 | Ανεβαίνει σταδιακά ως την άριστη, μετά πέφτει **απότομα**    | Πιο συχνές συγκρούσεις· πάνω από την άριστη, μετουσίωση      |
| pH                                          | «Καμπάνα» γύρω από το άριστο pH, διαφορετική για κάθε ένζυμο | Αλλάζουν τα φορτία του ενεργού κέντρου· στα άκρα, μετουσίωση |
| Συγκέντρωση υποστρώματος                    | Ανεβαίνει και μετά γίνεται **οριζόντια**                     | Τα ενεργά κέντρα γεμίζουν· κορεσμός                          |
| Ποσότητα ενζύμου, με περίσσεια υποστρώματος | Ανεβαίνει ανάλογα                                            | Περισσότερα ενεργά κέντρα, περισσότερη δράση                 |

Η καμπύλη της θερμοκρασίας **δεν είναι συμμετρική**: αριστερά απλώς πληθαίνουν οι συγκρούσεις, δεξιά η μετουσίωση καταστρέφει γρήγορα το ενεργό κέντρο.

Υπάρχει και ένα πέμπτο διάγραμμα, που μπερδεύει: η **ποσότητα του προϊόντος** απέναντι στον **χρόνο**. Η καμπύλη ανεβαίνει και κάποια στιγμή γίνεται οριζόντια. Αυτό **δεν** σημαίνει ότι το ένζυμο χάλασε. Συνήθως σημαίνει ότι **τελείωσε το υπόστρωμα**: δεν έχει μείνει τίποτα να μετατραπεί.

> **Κλειδί**
>
> Η μέθοδος για κάθε ερώτηση με διάγραμμα ή πείραμα ενζύμου:
>
> 1. **Ποια ποσότητα αλλάζει** και ποιες μένουν σταθερές; Σε ένα σωστό πείραμα αλλάζει ένας μόνο παράγοντας.
> 2. **Ποιος σωλήνας είναι ο μάρτυρας**; Συνήθως αυτός στην άριστη θερμοκρασία και στο άριστο pH.
> 3. **Ποιο είναι το σχήμα** της καμπύλης: καμπάνα, απότομη πτώση ή οριζόντιο τμήμα;
> 4. **Εξήγησε με τη δομή**: η δράση εξαρτάται από το σχήμα του ενεργού κέντρου, που είναι προϊόν της τριτοταγούς δομής. Μετουσίωση σημαίνει ότι χάθηκε η στερεοδιάταξη, ενώ η πρωτοταγής δομή μένει.
> 5. **Αντιστρεπτό ή όχι**; Χαμηλή θερμοκρασία: η δράση επανέρχεται. Υψηλή θερμοκρασία ή ακραίο pH: συνήθως όχι.

Στη γραπτή απάντηση μην μένεις στο «η δράση μειώνεται». Γράψε την αλυσίδα της αιτίας: **παράγοντας → σχήμα ενεργού κέντρου → πρόσδεση υποστρώματος → ταχύτητα**. Αυτή την αλυσίδα περιμένει να δει ο βαθμολογητής.

> **Βοηθοί των ενζύμων**
>
> Πολλά ένζυμα χρειάζονται για να δράσουν και ένα μικρό μη πρωτεϊνικό μόριο ή ιόν. Αρκετά τέτοια μόρια προέρχονται από βιταμίνες· γι' αυτό τις χρειαζόμαστε σε μικρές ποσότητες.

> **Θυμήσου**
>
> - Τα ένζυμα **μειώνουν την ενέργεια ενεργοποίησης** και βγαίνουν **αμετάβλητα**.
> - Υπόστρωμα + ενεργό κέντρο → σύμπλοκο ενζύμου-υποστρώματος → προϊόντα + ένζυμο.
> - **Εξειδίκευση**: το ενεργό κέντρο ταιριάζει σε συγκεκριμένο υπόστρωμα.
> - **Θερμοκρασία**: άριστη τιμή· πάνω από αυτήν μετουσίωση, κάτω από αυτήν απλή επιβράδυνση.
> - **pH**: άριστη τιμή για κάθε ένζυμο. **Υπόστρωμα**: η ταχύτητα αυξάνεται ως τον κορεσμό.
> - Προϊόν που σταματά να αυξάνεται με τον χρόνο: συνήθως τελείωσε το υπόστρωμα, όχι το ένζυμο.
> - Στην απάντηση: παράγοντας → ενεργό κέντρο → πρόσδεση → ταχύτητα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Τρεις δοκιμαστικοί σωλήνες με άμυλο και αμυλάση μένουν \$10\$ λεπτά στους \$0\$ °C, στους \$37\$ °C και στους \$90\$ °C. Μετά μεταφέρονται και οι τρεις στους \$37\$ °C. Σε ποιους θα διασπαστεί το άμυλο στο τέλος;

1. **Στους $37$ °C**, που είναι κοντά στην άριστη θερμοκρασία, η αμυλάση δρα από την αρχή. Το άμυλο διασπάται.
2. **Στους $0$ °C** η αμυλάση σχεδόν δεν δρα, αλλά δεν έχει μετουσιωθεί. Όταν ο σωλήνας ζεσταθεί στους $37$ °C, το ένζυμο ξαναδουλεύει και το άμυλο διασπάται, απλώς αργότερα.
3. **Στους $90$ °C** η αμυλάση μετουσιώνεται. Το ενεργό κέντρο της χάνει το σχήμα του, και η επιστροφή στους $37$ °C δεν το επαναφέρει. Το άμυλο μένει αδιάσπαστο.
4. Το άμυλο διασπάται στον πρώτο και στον δεύτερο σωλήνα. Το πείραμα ξεχωρίζει την **επιβράδυνση** από τη **μετουσίωση**.

### Παράδειγμα 2: Η πεψίνη περνά μαζί με την τροφή από το στομάχι στο λεπτό έντερο, όπου το pH είναι περίπου \$8\$. Συνεχίζει να διασπά πρωτεΐνες εκεί;

1. Το άριστο pH της πεψίνης είναι κοντά στο $2$, το όξινο περιβάλλον του στομάχου.
2. Στο pH $8$ αλλάζουν τα φορτία στο ενεργό κέντρο της, και η πρόσδεση των πρωτεϊνών δεν γίνεται πια σωστά.
3. Όχι: η πεψίνη πρακτικά σταματά να δρα στο λεπτό έντερο. Τη διάσπαση των πρωτεϊνών τη συνεχίζουν εκεί άλλα ένζυμα, όπως η θρυψίνη, που έχουν άριστο pH γύρω στο $8$.

### Παράδειγμα 3: Σε ένα πείραμα η ποσότητα του ενζύμου μένει σταθερή και αυξάνεται σταδιακά η συγκέντρωση του υποστρώματος. Η ταχύτητα αυξάνεται στην αρχή και μετά σταθεροποιείται. Πώς εξηγείται και πώς θα την αυξήσεις περισσότερο;

1. Στην αρχή πολλά ενεργά κέντρα είναι ελεύθερα. Κάθε επιπλέον μόριο υποστρώματος βρίσκει ένζυμο, και η ταχύτητα αυξάνεται.
2. Σε υψηλή συγκέντρωση υποστρώματος όλα τα ενεργά κέντρα είναι συνεχώς κατειλημμένα. Το ένζυμο έχει **κορεσθεί**, και η ταχύτητα δεν μπορεί να ανέβει άλλο.
3. Για μεγαλύτερη ταχύτητα χρειάζονται **περισσότερα ενεργά κέντρα**, δηλαδή περισσότερο ένζυμο. Περισσότερο υπόστρωμα δεν βοηθά.

### Παράδειγμα 4: Εξήγησε γιατί η δράση ενός ενζύμου του ανθρώπου μειώνεται απότομα πάνω από τους \$40\$ °C, ενώ κάτω από τους \$37\$ °C μειώνεται σταδιακά.

1. **Κάτω από την άριστη θερμοκρασία** τα μόρια του ενζύμου και του υποστρώματος κινούνται πιο αργά. Συναντιούνται λιγότερο συχνά, και σχηματίζονται λιγότερα σύμπλοκα ενζύμου-υποστρώματος στον ίδιο χρόνο. Το ένζυμο όμως διατηρεί το σχήμα του, και η μείωση είναι σταδιακή.
2. **Πάνω από την άριστη θερμοκρασία** σπάνε οι δεσμοί που κρατούν την τριτοταγή δομή. Το ένζυμο μετουσιώνεται και το ενεργό κέντρο χάνει το σχήμα του.
3. Ένα μετουσιωμένο ενεργό κέντρο δεν προσδένει το υπόστρωμα. Όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία, μετουσιώνονται όλο και περισσότερα μόρια ενζύμου, και η ταχύτητα πέφτει γρήγορα. Η πρωτοταγής δομή μένει ίδια· αυτό που χάνεται είναι η στερεοδιάταξη.

### Παράδειγμα 5: Σε έναν σωλήνα με σταθερή ποσότητα ενζύμου και \$10\$ mg υποστρώματος, στους \$37\$ °C, το προϊόν αυξάνεται τα πρώτα \$8\$ λεπτά και μετά μένει σταθερό στα \$10\$ mg. Γιατί σταμάτησε να αυξάνεται; Πώς θα το επιβεβαίωνες;

1. Το προϊόν έφτασε τα $10$ mg, όσο ήταν και το υπόστρωμα στην αρχή. Όλο το υπόστρωμα έχει μετατραπεί.
2. Το ένζυμο δεν καταναλώνεται και, στους $37$ °C, δεν μετουσιώνεται. Η αντίδραση σταμάτησε επειδή δεν υπάρχει πια υπόστρωμα, όχι επειδή χάθηκε το ένζυμο.
3. Επιβεβαίωση: πρόσθεσε στον ίδιο σωλήνα νέο υπόστρωμα. Αν το προϊόν αρχίσει πάλι να αυξάνεται, χωρίς να προσθέσεις ένζυμο, το ένζυμο ήταν ενεργό σε όλη τη διάρκεια.

### Παράδειγμα 6: Δύο ένζυμα που διασπούν πρωτεΐνες, το Χ και το Ψ, μελετώνται στους \$37\$ °C. Το Χ έχει μέγιστη δράση σε pH \$2\$, και στο pH \$5\$ η δράση του είναι το \$10\\%\$ της μέγιστης. Το Ψ έχει μέγιστη δράση σε pH \$8\$ και καμία δράση στο pH \$3\$. (α) Ποιο από τα δύο δρα πιθανότατα στο στομάχι και ποιο στο λεπτό έντερο; (β) Σε σωλήνα με pH \$2\$ βάζεις και τα δύο ένζυμα και πρωτεΐνη. Μετά από \$20\$ λεπτά ανεβάζεις το pH στο \$8\$. Ποιο ένζυμο δρα σε κάθε φάση; (γ) Αν στον ίδιο σωλήνα έβαζες λίπος αντί για πρωτεΐνη, τι θα έβλεπες;

1. (α) Το στομάχι έχει έντονα όξινο περιβάλλον, το λεπτό έντερο ελαφρώς αλκαλικό. Το Χ, με άριστο pH $2$, είναι ένζυμο του στομάχου, όπως η πεψίνη. Το Ψ, με άριστο pH $8$, είναι ένζυμο του λεπτού εντέρου, όπως η θρυψίνη.
2. (β) Στο pH $2$ δρα το Χ. Το Ψ βρίσκεται πολύ μακριά από το άριστο pH του: τα φορτία του ενεργού κέντρου του αλλάζουν και, σε τόσο όξινο περιβάλλον, μετουσιώνεται.
3. Στο pH $8$ το Χ σχεδόν σταματά. Το Ψ θα δρούσε, αν δεν είχε μετουσιωθεί. Η μετουσίωση από ακραίο pH είναι συνήθως μη αντιστρεπτή, οπότε η δράση του Ψ πιθανότατα δεν επανέρχεται. Η διάσπαση της πρωτεΐνης γίνεται κυρίως στην πρώτη φάση.
4. (γ) Καμία διάσπαση, σε κανένα pH. Τα δύο ένζυμα είναι εξειδικευμένα στις πρωτεΐνες: το ενεργό κέντρο τους δεν ταιριάζει στο λίπος.

## Ερωτήσεις

1. Πώς επιταχύνει ένα ένζυμο μια χημική αντίδραση;
   - Μειώνει την ενέργεια ενεργοποίησής της
   - Αυξάνει τη θερμοκρασία στο σημείο της αντίδρασης
   - Προσθέτει ενέργεια στα προϊόντα της αντίδρασης
   - Γίνεται το ίδιο μέρος των προϊόντων
2. Το ενεργό κέντρο ενός ενζύμου σχηματίζεται:
   - από αμινοξέα που έρχονται κοντά όταν η αλυσίδα διπλωθεί
   - από τα δύο πρώτα αμινοξέα στο αμινικό άκρο της αλυσίδας
   - από το ίδιο το υπόστρωμα, όταν προσδεθεί στην επιφάνεια
   - από έναν πεπτιδικό δεσμό που σπάει την ώρα της αντίδρασης
3. Η αμυλάση διασπά το άμυλο αλλά όχι την κυτταρίνη. Ποια ιδιότητα των ενζύμων δείχνει αυτό;
   - Την εξειδίκευση
   - Τη μετουσίωση
   - Τον κορεσμό
   - Τη δράση σε μικρές ποσότητες
4. Γιατί ένα κύτταρο χρειάζεται μικρή ποσότητα από κάθε ένζυμο;
   - Κάθε μόριο ενζύμου βγαίνει αμετάβλητο και ξαναχρησιμοποιείται
   - Τα ένζυμα είναι πολύ μεγάλα μόρια και δεν χωρούν πολλά στο κύτταρο
   - Κάθε ένζυμο καταλύει μία μόνο αντίδραση και μετά αποδομείται
   - Σε μεγάλη ποσότητα τα ένζυμα μετουσιώνονται το ένα το άλλο
5. Ένα ένζυμο του ανθρώπου μένει μία ώρα στους $4$ °C. Τι θα συμβεί όταν επανέλθει στους $37$ °C;
   - Θα δράσει κανονικά
   - Δεν θα δράσει, γιατί μετουσιώθηκε στο κρύο
   - Θα δράσει πιο γρήγορα από πριν
   - Θα δράσει σε άλλο υπόστρωμα
6. Η πεψίνη δρα καλύτερα σε pH περίπου $2$. Τι θα συμβεί αν την τοποθετήσεις σε διάλυμα με pH $8$;
   - Η δράση της θα μειωθεί πολύ ή θα σταματήσει
   - Θα δρα πιο γρήγορα, αφού το pH ανέβηκε
   - Η δράση της δεν θα αλλάξει καθόλου
   - Θα αρχίσει να διασπά άμυλο αντί για πρωτεΐνες
7. Σε υψηλή συγκέντρωση υποστρώματος η ταχύτητα μιας ενζυμικής αντίδρασης δεν αυξάνεται άλλο. Γιατί;
   - Όλα τα ενεργά κέντρα είναι συνεχώς κατειλημμένα
   - Το υπόστρωμα μετουσιώνει το ένζυμο
   - Η ενέργεια ενεργοποίησης αυξήθηκε ξανά
   - Τα προϊόντα καταναλώνουν το ένζυμο
8. Τι περιγράφει η επαγόμενη προσαρμογή;
   - Το ενεργό κέντρο αλλάζει λίγο σχήμα όταν προσδεθεί το υπόστρωμα
   - Το ένζυμο προσαρμόζεται μόνιμα ώστε να δέχεται κάθε υπόστρωμα
   - Το κύτταρο φτιάχνει περισσότερο ένζυμο όταν αυξηθεί το υπόστρωμα
   - Το ένζυμο ανεβάζει την άριστη θερμοκρασία του όταν ζεσταθεί
9. Σε έναν σωλήνα στους $37$ °C, η ποσότητα του προϊόντος αυξάνεται για λίγα λεπτά και μετά μένει σταθερή. Ποια είναι η πιθανότερη εξήγηση;
   - Έχει μετατραπεί όλο το υπόστρωμα
   - Το ένζυμο καταναλώθηκε στην αντίδραση
   - Το ένζυμο μετουσιώθηκε στους $37$ °C
   - Τα ενεργά κέντρα κορέστηκαν από υπόστρωμα
10. Στο διάγραμμα ταχύτητας-θερμοκρασίας ενός ενζύμου, γιατί η πτώση μετά την άριστη θερμοκρασία είναι πιο απότομη από την άνοδο πριν από αυτήν;
   - Η μετουσίωση χαλά γρήγορα το ενεργό κέντρο
   - Το υπόστρωμα εξατμίζεται στις υψηλές θερμοκρασίες
   - Τα μόρια κινούνται πιο αργά όσο ζεσταίνονται
   - Η ενέργεια ενεργοποίησης μηδενίζεται

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται η ουσία στην οποία δρα ένα ένζυμο, και πώς λέγεται η ένωσή της με το ένζυμο;
2. Ένα ένζυμο διασπά τη λακτόζη σε γλυκόζη και γαλακτόζη. Πώς πιθανότατα ονομάζεται, και ποιο είναι το υπόστρωμά του;
3. Ένα ένζυμο βράζεται για $5$ λεπτά και μετά ψύχεται στους $37$ °C. Η δράση του δεν επανέρχεται. Ποιο επίπεδο δομής του διατηρήθηκε;
4. Ένα μόριο ενζύμου μετατρέπει $600$ μόρια υποστρώματος σε προϊόντα κάθε λεπτό. Πόσα μόρια υποστρώματος μετατρέπει σε μία ώρα, και πόσα μόρια ενζύμου έχουν καταναλωθεί στο τέλος;
5. Ένα ένζυμο του ανθρώπου έχει άριστη θερμοκρασία $37$ °C και άριστο pH $7$. Πόση δράση περιμένεις σε κάθε σωλήνα, σε σύγκριση με τον σωλήνα στους $37$ °C και pH $7$;
   α) $20$ °C, pH $7$
   β) $70$ °C, pH $7$
   γ) $37$ °C, pH $2$
6. Τέσσερις σωλήνες περιέχουν την ίδια ποσότητα πρωτεΐνης ασπραδιού στους $37$ °C: Α με πεψίνη σε pH $2$, Β με πεψίνη σε pH $8$, Γ με θρυψίνη σε pH $8$, Δ με θρυψίνη σε pH $2$.
   α) Σε ποιους σωλήνες διασπάται γρήγορα η πρωτεΐνη;
   β) Αν στη θέση της πρωτεΐνης έβαζες άμυλο, σε ποιους σωλήνες θα διασπαζόταν;
7. Σε ένα πείραμα με σταθερή ποσότητα ενζύμου, η ταχύτητα της αντίδρασης έχει σταθεροποιηθεί σε υψηλή συγκέντρωση υποστρώματος.
   α) Τι θα γίνει η ταχύτητα αν διπλασιάσεις το υπόστρωμα;
   β) Τι θα γίνει αν διπλασιάσεις το ένζυμο;
8. Μετράς την ταχύτητα μιας ενζυμικής αντίδρασης σε έξι θερμοκρασίες, με την ίδια ποσότητα ενζύμου και περίσσεια υποστρώματος. Η μετουσίωση αυτού του ενζύμου είναι μη αντιστρεπτή.

   Προϊόν που σχηματίζεται ανά λεπτό, σε μg (υποθετικά δεδομένα)

   | Θερμοκρασία (°C) | Προϊόν (μg/λεπτό) |
   | --- | --- |
   | $10$ | $4$ |
   | $20$ | $9$ |
   | $30$ | $16$ |
   | $40$ | $22$ |
   | $50$ | $12$ |
   | $60$ | $1$ |

   α) Σε ποια από τις θερμοκρασίες του πίνακα η δράση είναι μέγιστη;
   β) Ο σωλήνας των $10$ °C θερμαίνεται στους $40$ °C. Πόσο προϊόν ανά λεπτό περιμένεις;
   γ) Ο σωλήνας των $60$ °C ψύχεται στους $40$ °C. Πόσο προϊόν ανά λεπτό περιμένεις;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/enzymes
