Βιολογία · Γ΄ Λυκείου
Πανελλήνιες 2025
Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α25 μονάδες
Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.
- 1.
- 2.
- 3.
- 4.
- 5.
Θέμα Β25 μονάδες
- 1.
Β1. Να αντιστοιχίσετε κάθε όρο της στήλης Α του παρακάτω πίνακα με έναν από τους όρους της στήλης Β. Ένας όρος της στήλης Β περισσεύει.(7 μονάδες)
Στήλη Α και στήλη Β Στήλη Α Στήλη Β 1. Πείραμα Griffith α. Ιός δαμαλίτιδας 2. Εντομοκτόνος τοξίνη β. Αδενοϊός 3. Πείραμα Hersey Chase γ. Βακτήριο του γένους Streptomyces 4. Γονιδιωματική βιβλιοθήκη δ. Βακτηριοφάγος T2 5. In vivo γονιδιακή θεραπεία κυστικής ίνωσης ε. Βακτηριοφάγος λ 6. Αντιβιοτικά στ. Πνευμονιόκοκκος 7. Εμβόλια ζ. Βακτήριο του γένους Lactobacillus — η. Bacillus thuringiensis - 2.
Β2. Να ορίσετε τις παρακάτω έννοιες:
- α)
α. κυτταρικός κύκλος.(3 μονάδες)
- β)
β. σύναψη.(3 μονάδες)
- α)
- 3.
Β3. Να αναφέρετε ποιες θα είναι οι συνέπειες σε ένα κύτταρο αν αφαιρεθεί τεχνητά ο πυρήνας του.(6 μονάδες)
- 4.
Β4. Ερευνητές δημιούργησαν στο εργαστήριο έναν συνθετικό φάγο. Ο φάγος αυτός διαθέτει το DNA του φάγου Τ2 και πρωτεΐνες του φάγου Τ4, οι οποίες είναι σημασμένες με ραδιενεργό . Με τους συνθετικούς φάγους οι επιστήμονες μόλυναν βακτήρια E.coli, τα οποία αναπτύχθηκαν σε περιβάλλον με μη ραδιενεργό S (). Να εξηγήσετε α. αν οι πρωτεΐνες των νέων φάγων θα είναι όμοιες με εκείνες του φάγου Τ2 ή του φάγου Τ4. β. αν οι νέοι φάγοι που θα παραχθούν θα έχουν πρωτεΐνες με ραδιενεργό ή με μη ραδιενεργό .(6 μονάδες)
Θέμα Γ25 μονάδες
- 1.
Δυο κλώνοι E.coli, εκ των οποίων ο ένας είναι φυσιολογικός και ο άλλος μεταλλαγμένος, καλλιεργούνται σε θρεπτικό υλικό που αρχικά περιέχει μόνο γλυκόζη και μετά την κατανάλωσή της (χρονική στιγμή ) προστίθεται λακτόζη. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας μετράται συνεχώς η συγκέντρωση της β-γαλακτοζιδάσης, οπότε κατασκευάζεται η καμπύλη της Εικόνας 1. Δίνεται ότι η β-γαλακτοζιδάση και η περμεάση είναι ένζυμα που κωδικοποιούνται από δομικά γονίδια του οπερονίου της λακτόζης.

- α)
Γ1. α. Ποιος κλώνος (1 ή 2) είναι ο φυσιολογικός και ποιος ο μεταλλαγμένος (μονάδες 2);
- β)
β. Να εντοπίσετε τρεις διαφορετικές περιοχές του οπερονίου της λακτόζης, που αν υποστούν μετάλλαξη εξηγούν την καμπύλη του μεταλλαγμένου κλώνου (μονάδες 3).
- γ)
γ. Να εξετάσετε αν οι προτεινόμενες μεταλλάξεις επηρεάζουν με τον ίδιο τρόπο τη συγκέντρωση της περμεάσης (μονάδες 3).
- α)
- 2.
Στο γενεαλογικό δέντρο της Εικόνας 2 απεικονίζεται ο τρόπος κληρονόμησης ενός μονογονιδιακού χαρακτήρα. Γ2. Να αναφέρετε τον τύπο κληρονομικότητας (μονάδες 2) και να υπολογίσετε την πιθανότητα το άτομο ΙΙ₂ να είναι κορίτσι ετερόζυγο (μονάδες 3).(5 μονάδες)

- 3.
Στον άνθρωπο υπάρχει ένα είδος τύφλωσης που οφείλεται σε μιτοχονδριακό γονίδιο. Ένα άλλο είδος τύφλωσης οφείλεται σε υπολειπόμενο φυλοσύνδετο γονίδιο. Άνδρας και γυναίκα που πάσχουν από τύφλωση, απευθύνονται σε ειδικό επιστήμονα για γενετική καθοδήγηση. Ο γενετιστής, μετά από έλεγχο των γονοτύπων τους, τους ενημερώνει ότι αν αποκτήσουν κορίτσι δεν υπάρχει πιθανότητα να πάσχει από τη συγκεκριμένη ασθένεια, ενώ αν αποκτήσουν αγόρι θα πάσχει οπωσδήποτε. Γ3. Αν θεωρήσουμε ότι η ασθένεια σε κάθε γονέα προκαλείται από έναν τύπο μετάλλαξης και ότι οι δύο γονείς έχουν διαφορετικό τύπο μετάλλαξης α. να εξετάσετε τι είδους παθολογικό γονίδιο μπορεί να είναι η αιτία που πάσχει ο κάθε γονέας. β. να γράψετε τους γονότυπους των γονέων και των πιθανών αρσενικών και θηλυκών απογόνων.(12 μονάδες)
Θέμα Δ25 μονάδες
Για τα Δ1–Δ3
Στην Εικόνα 3 παρουσιάζεται τμήμα της αλληλουχίας του 2ου εξωνίου ενός γονιδίου Α. Κατά τη μετάφραση του mRNA, που παράγεται από τη μεταγραφή του τμήματος της Εικόνας 3, χρησιμοποιείται το tRNA που μεταφέρει το αμινοξύ τρυπτοφάνη.
Εικόνα 3αλυσίδα Ι: …CAATTGAATGGCCGTTTTGGATTAATTA…αλυσίδα ΙΙ: …GTTAACTTACCGGCAAAACCTAATTAAT…
Μετάλλαξη στο τμήμα της αλληλουχίας του εξωνίου της Εικόνας 3 οδηγεί στη δημιουργία του τμήματος πεπτιδίου που απεικονίζεται στην Εικόνα 4.
Εικόνα 4 … ile - glu – lys - arg – pro – trp – ile – asn … COOH
Για το Δ4
Επιθυμούμε να κλωνοποιήσουμε το τμήμα του εξωνίου της Εικόνας 3 χρησιμοποιώντας ως φορέα κλωνοποίησης το πλασμίδιο της Εικόνας 5.
Διαθέτουμε δύο διαφορετικές περιοριστικές ενδονουκλεάσες τις ΠΕ-Ι και ΠΕ-ΙΙ.
Το πλασμίδιο φέρει γονίδιο ανθεκτικότητας στην αμπικιλίνη, μία θέση έναρξης αντιγραφής και δύο θέσεις αναγνώρισης από τις περιοριστικές ενδονουκλεάσες ΠΕ-Ι και ΠΕ-ΙΙ.
Παρακάτω δίνονται οι αλληλουχίες έξι ζευγών βάσεων που αναγνωρίζονται από τις ΠΕ-Ι και ΠΕ-ΙΙ (το ↓ δείχνει πού κόβει η ΠΕ σε κάθε αλυσίδα):ΠΕ-Ι: 5΄– C↓AATTG – 3΄ / 3΄– GTTAA↑C – 5΄ΠΕ-ΙΙ: 5΄– T↓AATTA – 3΄ / 3΄– ATTAA↑T – 5΄
Tα βέλη υποδεικνύουν τη θέση που δρα η κάθε περιοριστική ενδονουκλεάση (ΠΕ) στην αλληλουχία αναγνώρισης.
- 1.
Δ1. Να εντοπίσετε την κωδική αλυσίδα του τμήματος του εξωνίου της Εικόνας 3 (μονάδα 1). Να γράψετε τους προσανατολισμούς του DNA (μονάδα 1). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 4).(6 μονάδες)
Ι: …CAATTGAATGGCCGTTTTGGATTAATTA… ΙΙ: …GTTAACTTACCGGCAAAACCTAATTAAT…Ο γενετικός κώδικας (δίνεται στο χαρτί) 1ο γράμμα 2ο: U 2ο: C 2ο: A 2ο: G U UUU, UUC: Φαινυλαλανίνη (phe) · UUA, UUG: Λευκίνη (leu) UCU, UCC, UCA, UCG: Σερίνη (ser) UAU, UAC: Τυροσίνη (tyr) · UAA, UAG: λήξη UGU, UGC: Κυστεΐνη (cys) · UGA: λήξη · UGG: Τρυπτοφάνη (trp) C CUU, CUC, CUA, CUG: Λευκίνη (leu) CCU, CCC, CCA, CCG: Προλίνη (pro) CAU, CAC: Ιστιδίνη (his) · CAA, CAG: Γλουταμίνη (gln) CGU, CGC, CGA, CGG: Αργινίνη (arg) A AUU, AUC, AUA: Ισολευκίνη (ile) · AUG: Μεθειονίνη (met), έναρξη ACU, ACC, ACA, ACG: Θρεονίνη (thr) AAU, AAC: Ασπαραγίνη (asn) · AAA, AAG: Λυσίνη (lys) AGU, AGC: Σερίνη (ser) · AGA, AGG: Αργινίνη (arg) G GUU, GUC, GUA, GUG: Βαλίνη (val) GCU, GCC, GCA, GCG: Αλανίνη (ala) GAU, GAC: Ασπαρτικό οξύ (asp) · GAA, GAG: Γλουταμινικό οξύ (glu) GGU, GGC, GGA, GGG: Γλυκίνη (gly) - 2.
Δ2. Να γράψετε την αλληλουχία του mRNA που προκύπτει (μονάδα 1). Να γράψετε την αλληλουχία των αμινοξέων που προκύπτει από τη μετάφραση του τμήματος mRNA (μονάδες 2).(3 μονάδες)
- 3.
Δ3. Να προσδιορίσετε τη μετάλλαξη (μονάδα 1). Να γράψετε την αλληλουχία του DNA του μεταλλαγμένου εξωνίου της Εικόνας 3 (μονάδες 4).(5 μονάδες)
- 4.
Δ4. Ποια ή ποιες περιοριστική/ές ενδονουκλεάση/ες θα χρησιμοποιηθούν για να κόψουν το τμήμα του γονιδίου και ποια ή ποιες για να κόψουν το πλασμίδιο (μονάδες 2); Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 3)(5 μονάδες)

- 5.
Στην Εικόνα 6 απεικονίζεται στιγμιότυπο της αντιγραφής της μίας αλυσίδας του 5ου εξωνίου του γονιδίου Α. Δ5. Να γράψετε ποια περιοχή αντιγράφεται με συνεχή και ποια με ασυνεχή τρόπο (μονάδες 2). Να εξηγήσετε ποια από τις δύο θέσεις (1 ή 2) μπορεί να αποτελεί θέση έναρξης αντιγραφής (μονάδες 4).(6 μονάδες)

Καλή επιτυχία!