Βιολογία · Γ΄ Λυκείου
Πανελλήνιες 2024
Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α25 μονάδες
Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.
- 1.
- 2.
- 3.
- 4.
- 5.
Θέμα Β25 μονάδες
- 1.
Β1. Να αντιστοιχίσετε κάθε στοιχείο της στήλης Α με ένα από τα στοιχεία της στήλης Β.(7 μονάδες)
Στήλη Α και στήλη Β Στήλη Α Στήλη Β 1. κεντροσωμάτιο α. μόνο φυτικό κύτταρο 2. αμυλοπλάστες β. μόνο ζωικό κύτταρο 3. μιτοχόνδρια γ. φυτικό και ζωικό κύτταρο 4. ριβοσώματα — 5. φραγμοπλάστης — 6. πυρηνίσκος — 7. περιφερικός δακτύλιος — - 2.
Β2. Τι υποστηρίζει η κυτταρική θεωρία στη σύγχρονη εκδοχή της;(4 μονάδες)
- 3.
Β3. Ποια είναι η χρησιμότητα των αντιβιοτικών και των μορίων ανιχνευτών στη δημιουργία και χρήση των βιβλιοθηκών;(6 μονάδες)
- 4.
Β4. Να εξηγήσετε γιατί χρησιμοποιούνται στη διαδικασία κατασκευής καρυότυπου i) ουσίες με μιτογόνο δράση και ii) υποτονικό διάλυμα.(4 μονάδες)
- 5.
Β5. Στα κύτταρα ενός διπλοειδούς οργανισμού του είδους Α στη μετάφαση της μίτωσης υπάρχουν 40 μόρια DNA συνολικού μήκους ζευγών βάσεων. Στα κύτταρα ενός διπλοειδούς οργανισμού του είδους Β στην αρχή της μεσόφασης υπάρχουν 80 μόρια DNA συνολικού μήκους ζευγών βάσεων. Να γράψετε τον αριθμό των χρωμοσωμάτων και των ζευγών βάσεων στον πυρήνα φυσιολογικού γαμέτη του κάθε είδους.(4 μονάδες)
Θέμα Γ25 μονάδες
Στα ευκαρυωτικά mRNA τα εσώνια φέρουν στα άκρα τους τα νουκλεοτίδια 5΄ – GU………AG – 3΄. Η ύπαρξη αυτών των αλληλουχιών στα άκρα των εσωνίων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αποκοπή τους από τα μικρά ριβονουκλεοπρωτεϊνικά σωματίδια.
Στην Εικόνα 1 δίνεται η αλληλουχία του φυσιολογικού ασυνεχούς γονιδίου Α που κωδικοποιεί ένα ολιγοπεπτίδιο.AGTAATGCATTTGTCCCAGTAAATGACATATCATTACGTAAACAGGGTCATTTACTGTAT
Η φυσιολογική αλληλουχία του βιολογικά λειτουργικού ολιγοπεπτιδίου απεικονίζεται στην Εικόνα 2.lys – phe – his
Ο γενετικός κώδικας παρατίθεται στη σελίδα 5.
- 1.
Γ1. Να εντοπίσετε την κωδική αλυσίδα του γονιδίου της Εικόνας 1 και να σημειώσετε τους προσανατολισμούς των αλυσίδων στο δίκλωνο μόριο DNA (μονάδες 2). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 4).(6 μονάδες)
Εικόνα 1 AGTAATGCATTTGTCCCAGTAAATGACATA TCATTACGTAAACAGGGTCATTTACTGTATΟ γενετικός κώδικας (δίνεται στο χαρτί) 1ο γράμμα 2ο: U 2ο: C 2ο: A 2ο: G U UUU, UUC: Φαινυλαλανίνη (phe) · UUA, UUG: Λευκίνη (leu) UCU, UCC, UCA, UCG: Σερίνη (ser) UAU, UAC: Τυροσίνη (tyr) · UAA, UAG: λήξη UGU, UGC: Κυστεΐνη (cys) · UGA: λήξη · UGG: Τρυπτοφάνη (trp) C CUU, CUC, CUA, CUG: Λευκίνη (leu) CCU, CCC, CCA, CCG: Προλίνη (pro) CAU, CAC: Ιστιδίνη (his) · CAA, CAG: Γλουταμίνη (gln) CGU, CGC, CGA, CGG: Αργινίνη (arg) A AUU, AUC, AUA: Ισολευκίνη (ile) · AUG: Μεθειονίνη (met), έναρξη ACU, ACC, ACA, ACG: Θρεονίνη (thr) AAU, AAC: Ασπαραγίνη (asn) · AAA, AAG: Λυσίνη (lys) AGU, AGC: Σερίνη (ser) · AGA, AGG: Αργινίνη (arg) G GUU, GUC, GUA, GUG: Βαλίνη (val) GCU, GCC, GCA, GCG: Αλανίνη (ala) GAU, GAC: Ασπαρτικό οξύ (asp) · GAA, GAG: Γλουταμινικό οξύ (glu) GGU, GGC, GGA, GGG: Γλυκίνη (gly) - 2.
Γ2. Να γράψετε την αλληλουχία του mRNA που μεταφέρεται στο κυτταρόπλασμα.(3 μονάδες)
- 3.
Η αλληλουχία της Εικόνας 1 μεταλλάσσεται και προκύπτει η αλληλουχία της Εικόνας 3, την οποία ορίζουμε ως γονίδιο α. Γ3. Να γράψετε την αλληλουχία του μεταλλαγμένου ολιγοπεπτιδίου αμέσως μετά τη σύνθεσή του στο ριβόσωμα (μονάδες 2). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 4).(6 μονάδες)
Εικόνα 3 AGTAATGCATTTATCCCAGTAAATGACATA TCATTACGTAAATAGGGTCATTTACTGTAT - 4.
Ένα άωρο γεννητικό κύτταρο ετερόζυγου ατόμου (Αα) διαιρείται μειωτικά και παράγει τέσσερεις γαμέτες. Μετά τη γονιμοποίηση των γαμετών αυτών με φυσιολογικούς γαμέτες ενός ατόμου που δεν φέρει την μετάλλαξη σχηματίζονται 50% ανευπλοειδή ζυγωτά και 50% ζυγωτά με φυσιολογικό καρυότυπο. Δίνεται ότι το γονίδιο Α βρίσκεται σε αυτοσωμικό χρωμόσωμα. Γ4. Να γράψετε όλους τους γονότυπους των ζυγωτών που μπορούν να σχηματιστούν. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.(10 μονάδες)
Θέμα Δ25 μονάδες
Δεν απαιτείται η διατύπωση των νόμων του Mendel.
- 1.
Σε ένα είδος εντόμου, το χρώμα σώματος μπορεί να είναι είτε μαύρο είτε λευκό. Από τη διασταύρωση θηλυκού εντόμου με λευκό χρώμα σώματος και αρσενικού εντόμου με μαύρο χρώμα σώματος προέκυψαν 400 θηλυκοί απόγονοι με μαύρο χρώμα και 200 αρσενικοί με λευκό χρώμα σώματος. Το φύλο καθορίζεται όπως και στον άνθρωπο. Δ1. Να προσδιορίσετε τον τρόπο κληρονόμησης του χρώματος του σώματος στο συγκεκριμένο είδος εντόμου (μονάδες 3). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας γράφοντας την κατάλληλη διασταύρωση (μονάδες 4).(7 μονάδες)
- 2.
Στο φυτό Petunia το γονίδιο Α κωδικοποιεί για ένα ένζυμο που παράγει μια γαλάζια χρωστική, ενώ ένα διαφορετικό γονίδιο Β κωδικοποιεί για ένα ένζυμο που μετατρέπει τη γαλάζια χρωστική σε μωβ χρωστική. Το φυτό Arabidopsis έχει άσπρα άνθη χωρίς χρωστικές. Ένα διαγονιδιακό φυτό Arabidopsis, που έχει ενσωματωμένο ένα αντίγραφο του γονιδίου Α σε ένα από τα δύο χρωμοσώματα του δεύτερου ζεύγους, διασταυρώνεται με ένα διαγονιδιακό φυτό Arabidopsis, που έχει ενσωματωμένο ένα αντίγραφο του γονιδίου Β σε ένα από τα δύο χρωμοσώματα του πέμπτου ζεύγους. Δ2. Ποια είναι η φαινοτυπική αναλογία των απογόνων Arabidopsis της F1 γενιάς (μονάδες 2); Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας γράφοντας την κατάλληλη διασταύρωση (μονάδες 4).(6 μονάδες)
- 3.
Διασταυρώνουμε δύο φυτά Arabidopsis της F1 γενιάς, το ένα με άσπρα άνθη και το άλλο με γαλάζια άνθη. Οι φαινοτυπικές αναλογίες των απογόνων της F2 γενιάς που προκύπτουν είναι 1 γαλάζιο:1 άσπρο. Δ3. Να γράψετε το γονότυπο του άσπρου φυτού της F1 γενιάς που χρησιμοποιήθηκε στη διασταύρωση (μονάδες 2). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας γράφοντας τις κατάλληλες διασταυρώσεις (μονάδες 4).(6 μονάδες)
- 4.
Βακτήριο E.coli φέρει στο γονιδίωμά του το οπερόνιο της λακτόζης του οποίου ο χειριστής δεν μπορεί να συνδεθεί λόγω μετάλλαξης με την πρωτεΐνη-καταστολέα. Στο βακτήριο αυτό εισάγουμε πλασμίδιο, το οποίο φέρει μεταξύ του γονιδίου ανθεκτικότητας στο αντιβιοτικό στρεπτομυκίνη και του υποκινητή του, ένα φυσιολογικό χειριστή, στον οποίο μπορεί να προσδένεται η πρωτεΐνη-καταστολέας. Δ4. Να εξηγήσετε πώς θα επηρεαστεί η ανάπτυξη του βακτηρίου E.coli μετά την εισαγωγή του πλασμιδίου σε καλλιέργεια με θρεπτικό υλικό που περιέχει
- α)
α. μόνο λακτόζη ως πηγή άνθρακα.(2 μονάδες)
- β)
β. μόνο γλυκόζη ως πηγή άνθρακα και το αντιβιοτικό στρεπτομυκίνη.(2 μονάδες)
- γ)
γ. μόνο λακτόζη ως πηγή άνθρακα και το αντιβιοτικό στρεπτομυκίνη.(2 μονάδες)
- α)
Καλή επιτυχία!