Βιολογία · Γ΄ Λυκείου
Επαναληπτικές 2022
Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α25 μονάδες
Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.
- 1.
- 2.
- 3.
- 4.
- 5.
Θέμα Β25 μονάδες
- 1.
Β1. Να αντιστοιχίσετε τα γεγονότα που περιγράφονται στη Στήλη Ι του παρακάτω πίνακα με τις φάσεις της μείωσης που αναφέρονται στη Στήλη ΙΙ. Μία επιλογή από τη Στήλη ΙΙ περισσεύει.(7 μονάδες)
Στήλη Ι και Στήλη ΙΙ Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. Σύναψη των ομόλογων χρωμοσωμάτων Α. Μετάφαση ΙΙ 2. Τοποθέτηση των χρωμοσωμάτων στο ισημερινό επίπεδο, σε τυχαία σειρά Β. Πρόφαση Ι 3. Ανεξάρτητος συνδυασμός χρωμοσωμάτων Γ. Μετάφαση Ι 4. Σπάσιμο του κεντρομεριδίου και μετακίνηση κάθε αδελφής χρωματίδας στον αντίθετο πόλο Δ. Ανάφαση ΙΙ 5. Σχηματισμός δύο απλοειδών πυρήνων, στους οποίους τα χρωμοσώματα αποτελούνται από δύο αδελφές χρωματίδες Ε. Τελόφαση ΙΙ 6. Μετακίνηση κάθε ομόλογου χρωμοσώματος προς τον αντίθετο πόλο ΣΤ. Ανάφαση Ι 7. Σχηματισμός δύο απλοειδών πυρήνων με τη μισή ποσότητα γενετικού υλικού από το αρχικό κύτταρο Ζ. Πρόφαση ΙΙ — Η. Τελόφαση Ι - 2.
Β2. Να ορίσετε τις παρακάτω έννοιες:
- α)
α) πυρηνίσκος.(2 μονάδες)
- β)
β) δευτεροταγής δομή πρωτεΐνης.(2 μονάδες)
- γ)
γ) πρωτοογκογονίδιο.(2 μονάδες)
- α)
- 3.
Β3. Να αναφέρετε τις χρήσεις των ιών στη βιοτεχνολογία.(6 μονάδες)
- 4.
Β4. Στο Σχήμα 1 απεικονίζεται ένα χρωμόσωμα και η θέση δύο γονιδίων (Α και Β) σε αυτό. Να αναφέρετε δύο τρόπους με τους οποίους μπορούν να διαχωριστούν αυτά τα γονίδια (μονάδες 4), καθώς και σε ποιες φάσεις του κυτταρικού κύκλου μπορεί να γίνει ο διαχωρισμός. (μονάδες 2)(6 μονάδες)

Θέμα Γ25 μονάδες
Για τα Γ1–Γ3
Στο Σχήμα 2 δίνεται τμήμα DNA που περιέχει ένα ασυνεχές γονίδιο το οποίο κωδικοποιεί ένα πεπτίδιο. Ανάμεσα στα σημεία 1 και 2 βρίσκεται ο υποκινητής του γονιδίου, ενώ ανάμεσα στα σημεία 3 και 4 βρίσκεται το εσώνιο.
- 1.
Γ1. Να γράψετε την αλληλουχία του mRNA που προκύπτει από αυτό το γονίδιο και μεταφράζεται σε αμινοξέα.(1 μονάδα)
↓1 ↓2 ↓3 ↓4 ↓5 5΄-GA TATAA CTTATGCCGCCAT AACCCTGA CAGGCTT TTGAC-3΄ 3΄-CT ATATT GAATACGGCGGTA TTGGGACT GTCCGAA AACTG-5΄ Σχήμα 2 - 2.
Γ2. Στο συγκεκριμένο τμήμα DNA ενός ατόμου έγινε θραύση στα σημεία 1 και 2 με αποτέλεσμα να αποκοπεί η αλληλουχία του υποκινητή. Στη συνέχεια, τα σημεία 1 και 2 ενώνονται μεταξύ τους και η αλληλουχία του υποκινητή ενσωματώνεται στη θέση 5. Ποιες συνέπειες θα έχει η μετατόπιση της αλληλουχίας του υποκινητή στην έκφραση του τμήματος DNA του Σχήματος 2;(8 μονάδες)
- 3.
Γ3. Να γράψετε δύο αλληλουχίες μήκους 8 βάσεων, οι οποίες να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως ανιχνευτές, έτσι ώστε: α) η πρώτη αλληλουχία να ανιχνεύει το γονίδιο του Σχήματος 2 σε γονιδιωματική βιβλιοθήκη, αλλά όχι σε cDNA βιβλιοθήκη. (μονάδες 3) β) η δεύτερη αλληλουχία να ανιχνεύει το γονίδιο του Σχήματος 2 σε cDNA βιβλιοθήκη, αλλά όχι σε γονιδιωματική βιβλιοθήκη. (μονάδες 3)(6 μονάδες)
- 4.
Γ4. Σε κάποιο είδος φυτού, τα άνθη μπορούν να εμφανίζουν τα ακόλουθα χρώματα: κίτρινο, ροζ, κόκκινο, λευκό. Ένα φυτό με κόκκινα άνθη διασταυρώθηκε με ένα φυτό με λευκά άνθη και προέκυψαν απόγονοι με τα εξής χρώματα: 192 απόγονοι με ροζ άνθη, 198 απόγονοι με κόκκινα άνθη, 201 απόγονοι με λευκά άνθη και 208 απόγονοι με κίτρινα άνθη. Δεν απαιτείται η διατύπωση των νόμων του Mendel.
- α)
α) Πώς κληρονομείται το χαρακτηριστικό «χρώμα ανθέων» στο συγκεκριμένο είδος φυτού;(4 μονάδες)
- β)
β) Ποιοι είναι οι πιθανοί απόγονοι από τη διασταύρωση ενός φυτού με κόκκινα άνθη με ένα φυτό με ροζ άνθη;(6 μονάδες)
- α)
Θέμα Δ25 μονάδες
Στο Σχήμα 3 απεικονίζεται το συνεχές ευκαρυωτικό γονίδιο α με τον υποκινητή του (Υ). Το γονίδιο πρόκειται να κλωνοποιηθεί σε βακτήρια, για την παραγωγή πεπτιδίου για φαρμακευτική χρήση. Με Ν, Ε (θέσεις Ε1 και Ε2) και R επισημαίνονται οι θέσεις αναγνώρισης για τρεις διαφορετικές περιοριστικές ενδονουκλεάσες.
Για την κλωνοποίηση του γονιδίου χρησιμοποιείται το πλασμίδιο β, το οποίο φέρει το γονίδιο ανθεκτικότητας για το αντιβιοτικό τετρακυκλίνη Τ και το γονίδιο L που είναι υπεύθυνο για την παραγωγή μιας γαλάζιας χρωστικής. Στο Σχήμα 4 απεικονίζονται τα γονίδια Τ και L με τους υποκινητές τους, καθώς και οι θέσεις αναγνώρισης για τις περιοριστικές ενδονουκλεάσες Ν, E και R στο πλασμίδιο.
Για την κλωνοποίηση του γονιδίου α χρησιμοποιείται η περιοριστική ενδονουκλεάση Ε.


- 1.
Δ1. Να εξηγήσετε γιατί δε χρησιμοποιήθηκε η περιοριστική ενδονουκλεάση Ν για την κλωνοποίηση του γονιδίου α.(4 μονάδες)
- 2.
Δ2. Τα τμήματα του γονιδίου α και των πλασμιδίων που προέκυψαν μετά την επίδραση της περιοριστικής ενδονουκλεάσης Ε αναμιγνύονται και προστίθεται DΝΑ δεσμάση. Στη συνέχεια το σύνολο των πλασμιδίων χρησιμοποιείται για το μετασχηματισμό βακτηρίων, ευαίσθητων στην τετρακυκλίνη. Τα βακτήρια καλλιεργούνται σε θρεπτικό υλικό με το αντιβιοτικό τετρακυκλίνη και παρατηρείται η ανάπτυξη γαλάζιων και λευκών αποικιών (Σχήμα 5). Να αιτιολογήσετε γιατί επιλέγονται οι λευκές αποικίες για την παραγωγή του πεπτιδίου.(6 μονάδες)

- 3.
Δ3. Στο γονίδιο α οι σχετικές αποστάσεις μεταξύ των θέσεων αναγνώρισης των περιοριστικών ενδονουκλεασών Ε και R (Σχήμα 3) είναι: Ε1 – R : 1.000 ζ.β., R – Ε2 : 3.500 ζ.β., ενώ στο πλασμίδιο β, οι θέσεις αναγνώρισης των Ε και R απέχουν 500 ζ.β. (Σχήμα 4). Από τα βακτήρια των λευκών αποικιών 1, 2, 3, 4 απομονώνονται πλασμίδια, στα οποία επιδρούμε με την περιοριστική ενδονουκλεάση R. Τα τμήματα DNA που προκύπτουν παρουσιάζονται στον Πίνακα 1. Να μη ληφθεί υπόψιν η περίπτωση μετάλλαξης.
Πίνακας 1 Πλασμίδια/Αποικίες Τμήματα DNA 1 1.500 ζ.β. και 18.500 ζ.β. 2 4.000 ζ.β. και 16.000 ζ.β. 3 4.000 ζ.β. και 16.000 ζ.β. 4 1.500 ζ.β. και 18.500 ζ.β. - α)
α) Ποιο είναι το μήκος του πλασμιδίου β; (μονάδες 2) Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. (μονάδες 2)
- β)
β) Να αιτιολογήσετε ποια ή ποιες από τις αποικίες 1, 2, 3, 4 μπορεί/μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή του πεπτιδίου. (μονάδες 6)
- γ)
γ) Το πεπτίδιο που παράγεται από τα βακτήρια που επιλέξατε στο ερώτημα Δ3-β βρέθηκε ότι δεν είναι βιολογικά λειτουργικό. Να δώσετε μια πιθανή εξήγηση. (μονάδες 5)
- α)
Καλή επιτυχία!