Βιολογία · Γ΄ Λυκείου
Πανελλήνιες 2021
Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α25 μονάδες
Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.
- 1.
- 2.
- 3.
- 4.
- 5.
Θέμα Β25 μονάδες
- 1.
Β1. Να αντιστοιχίσετε τις λειτουργίες της στήλης I με τον τύπο κυτταρικής διαίρεσης της στήλης ΙΙ.(7 μονάδες)
Στήλη Ι και στήλη ΙΙ ΣΤΗΛΗ Ι ΣΤΗΛΗ ΙΙ 1. Επιχιασμός Α. Μόνο μείωση 2. Σχηματισμός ατράκτου Β. Μόνο μίτωση 3. Αντικατάσταση γηρασμένων/κατεστραμμένων κυττάρων Γ. Μίτωση και μείωση 4. Σύναψη ομολόγων χρωμοσωμάτων — 5. Χωρισμός αδερφών χρωματίδων — 6. Διατήρηση της γενετικής σταθερότητας από κύτταρο σε κύτταρο — 7. Διαχωρισμός ομολόγων χρωμοσωμάτων — - 2.
Β2. Με ποιες τεχνικές γίνεται η διάγνωση της δρεπανοκυτταρικής αναιμίας;(6 μονάδες)
- 3.
Β3. Διαθέτουμε δύο (2) στελέχη ενός βακτηρίου. Το στέλεχος Α έχει ανθεκτικότητα στην αμπικιλίνη και το στέλεχος Β έχει ανθεκτικότητα στην πενικιλίνη. Αναμιγνύουμε τα δύο στελέχη και τα μεταφέρουμε σε στερεό θρεπτικό υλικό που περιέχει και τα δύο αντιβιοτικά. Παρατηρούμε την ανάπτυξη ενός μικρού αριθμού αποικιών. Να εξηγήσετε πώς προκύπτουν οι αποικίες των βακτηρίων, τα οποία είναι ανθεκτικά και στα δύο αντιβιοτικά.(6 μονάδες)
- 4.
Β4. Δίνεται η παρακάτω αλληλουχία αμινοξέων που παράγεται κατά τη μετάφραση ενός γονιδίου ευκαρυωτικού κυττάρου: -μεθειονίνη-λευκίνη-βαλίνη-αλανίνη-προλίνη-COOH. Γράψτε το αντικωδικόνιο του tRNA που μόλις απομακρύνθηκε από το ριβόσωμα, τη στιγμή που το tRNA που μεταφέρει το αμινοξύ βαλίνη, προσδένεται σε αυτό (μονάδα 1). Δικαιολογήστε την απάντησή σας (μονάδες 5). Δίνεται η αντιστοίχιση κωδικονίων και αμινοξέων: λευκίνη → CUU, βαλίνη → GUC, αλανίνη → GCC, προλίνη → CCA.(6 μονάδες)
Θέμα Γ25 μονάδες
- 1.
Δίνεται τμήμα DNA (Εικόνα 1) που αποτελεί μισή θηλιά αντιγραφής. Απέναντι από τα υπογραμμισμένα νουκλεοτίδια θα τοποθετηθούν πρωταρχικά τμήματα. Το τμήμα αυτό αντιγράφεται σε περιβάλλον που περιέχει όλα τα κατάλληλα νουκλεοτίδια. Τα ριβονουκλεοτίδια με ουρακίλη (U) και τα δεοξυριβονουκλεοτίδια με γουανίνη (G) είναι ραδιενεργά.
1 2 3΄ CACTAGCCAGCTTCGCGAATAGCTACGGTTCG 5΄ A ^^^^^ ^^^^^ B 5΄ GTGATCGGTCGAAGCGCTTATCGATGCCAAGC 3΄ ^^^^^ 3
- α)
Γ1. Σε ποια θέση Α ή Β βρίσκεται η θέση έναρξης της αντιγραφής (μονάδες 2) και ποιο από τα πρωταρχικά τμήματα τοποθετείται πρώτο στην ασυνεχή αλυσίδα (μονάδες 2); Δεν απαιτείται αιτιολόγηση.
- β)
Γ2. Πόσα ραδιενεργά νουκλεοτίδια ενσωματώνει το πριμόσωμα κατά τη διάρκεια της αντιγραφής του παραπάνω τμήματος και πόσα η DNA πολυμεράση κατά την επιμήκυνση των πρωταρχικών τμημάτων (μονάδες 2); Αιτιολογήστε την απάντησή σας (μονάδες 2).
- γ)
Γ3. Πόσα ραδιενεργά νουκλεοτίδια περιέχονται μετά την ολοκλήρωση της αντιγραφής του παραπάνω τμήματος DNA (μονάδες 2); Αιτιολογήστε την απάντησή σας (μονάδες 4).
- α)
- 2.
Γ4. Δίνονται τα πλασμίδια Α και Β (εικόνα 2). Να γράψετε ποιο από τα δύο πλασμίδια είναι κατάλληλο ως φορέας κλωνοποίησης (μονάδα 1) και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 4).(5 μονάδες)

- 3.
Γ5. Το τμήμα DNA της εικόνας 3 κωδικοποιεί ένα πενταπεπτίδιο που λειτουργεί ως ένζυμο. Το τμήμα αυτό κόβεται από την περιοριστική ενδονουκλεάση EcoRI. Το τμήμα με τα μονόκλωνα άκρα που προκύπτει από τη δράση της EcoRI εισάγεται με το σωστό προσανατολισμό σε πλασμίδιο (Εικόνα 4) που έχει μια θέση αναγνώρισης από την περιοριστική ενδονουκλεάση EcoRI και είναι κατάλληλο ως φορέας κλωνοποίησης. Στην περιοχή του πλασμιδίου που εισάγεται το γονίδιο, δημιουργείται η παρακάτω αλληλουχία (Εικόνα 5). Να γράψετε μια πιθανή αλληλουχία 14 νουκλεοτιδίων που να μπορεί να λειτουργήσει ως ανιχνευτής και να ανιχνεύει το γονίδιο μόνο αν έχει τοποθετηθεί με τον σωστό προσανατολισμό (μονάδα 1) και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 5).(6 μονάδες)
Εικόνα 3 GAATTCATGTTTCACAAAGAGTGAATTC CTTAAGTACAAAGTGTTTCTCACTTAAG Εικόνα 5 GGGGGAATTCATGTTTCACAAAGAGTGAATTCGGGG CCCCCTTAAGTACAAAGTGTTTCTCACTTAAGCCCC
Θέμα Δ25 μονάδες
Για τα Δ1–Δ2
Ο Κώστας και η Ελένη είναι υγιείς ως προς την ομοκυστινουρία. Ο πατέρας του Κώστα (παππούς 1) και η μητέρα της Ελένης (γιαγιά 2) πάσχουν από την ασθένεια, ενώ η μητέρα του Κώστα (γιαγιά 1) και ο πατέρας της Ελένης (παππούς 2) είναι φορείς της ασθένειας. Η ομοκυστινουρία κληρονομείται με αυτοσωμικό υπολειπόμενο τύπο κληρονομικότητας και το υπεύθυνο γονίδιο βρίσκεται στο 21ο χρωμόσωμα.
Για τα Δ3–Δ4
Σε ένα είδος εντόμου τα φτερά είναι είτε κανονικά είτε ατροφικά και οι κεραίες είτε μικρές είτε μεγάλες.
Διασταυρώνεται ένα αρσενικό έντομο με ένα θηλυκό (άτομα πατρικής γενιάς) και προκύπτουν απόγονοι στην πρώτη θυγατρική γενιά (F1). Οι απόγονοι της πρώτης θυγατρικής γενιάς διασταυρώνονται μεταξύ τους και στη δεύτερη θυγατρική γενιά (F2) προκύπτουν οι εξής απόγονοι:600 θηλυκοί με μικρές κεραίες και κανονικά φτερά200 θηλυκοί με μικρές κεραίες και ατροφικά φτερά300 αρσενικοί με μικρές κεραίες και κανονικά φτερά100 αρσενικοί με μικρές κεραίες και ατροφικά φτερά300 αρσενικοί με μεγάλες κεραίες και κανονικά φτερά100 αρσενικοί με μεγάλες κεραίες και ατροφικά φτερά
Δίνονται ότι: Το έντομο είναι διπλοειδής ευκαρυωτικός οργανισμός και το φύλο καθορίζεται όπως στον άνθρωπο. Τα γονίδια βρίσκονται σε διαφορετικά ζεύγη χρωμοσωμάτων. Δεν απαιτείται η αναγραφή των νόμων του Mendel.
- 1.
Δ1. Ο Κώστας και η Ελένη αποκτούν ένα αγόρι, τον Νίκο, που πάσχει από ομοκυστινουρία. Να γράψετε ποιος είναι ο ελάχιστος αριθμός χρωμοσωμάτων που έχει κληρονομήσει ο Νίκος από τον πατέρα του πατέρα του (παππούς 1) (μονάδα 1). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 4).(5 μονάδες)
- 2.
Δ2. Ο Κώστας και η Ελένη αποκτούν και δεύτερο παιδί, τη Μαρία, που πάσχει από σύνδρομο Down (τρισωμία 21). Η μοριακή ανάλυση DNA στα χρωμοσώματα 21 της Μαρίας έδειξε ότι υπάρχουν τρεις διαφορετικές αλληλουχίες βάσεων. Να εξηγήσετε αν η Μαρία θα πάσχει ή όχι από ομοκυστινουρία.(6 μονάδες)
- 3.
Δ3. Να γράψετε τον τρόπο κληρονομικότητας των δύο χαρακτηριστικών και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.(4 μονάδες)
- 4.
Δ4. Να γράψετε τους πιθανούς γονοτύπους των ατόμων της πατρικής και της πρώτης θυγατρικής γενιάς (μονάδες 4) και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 6).(10 μονάδες)
Καλή επιτυχία!