Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επαναληπτικές 2020

Επαναληπτικές Πανελλαδικές ΓΕΛ, 9 Σεπτεμβρίου 2020. Τα θέματα όπως δόθηκαν (PDF του υπουργείου). Οι απαντήσεις είναι δικές μας: τα σημεία που ψάχνει ο βαθμολογητής.

Λύσε το στην οθόνη ή στο χαρτί. Τα ανοιχτά θέματα τα γράφεις στο τετράδιο. Με την «Παράδοση» η σελίδα βαθμολογεί τις κλειστές ερωτήσεις και σου δείχνει τις λύσεις για τις υπόλοιπες.

Βιολογία · Γ΄ Λυκείου

Επαναληπτικές 2020

Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες

Θέμα Α25 μονάδες

Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

  1. 1.
    Α1. Τρία κοινά μορφολογικά γνωρίσματα ενός βακτηρίου, ενός πρωτοζώου και ενός ανθρώπινου ηπατικού κυττάρου είναι(5 μονάδες)
  2. 2.
    Εκτός ύλης 2026-27Α2. Στον ερυθρό μυελό των οστών πραγματοποιούνται(5 μονάδες)
  3. 3.
    Α3. Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός διαφορετικών πολυπεπτιδικών αλυσίδων των αιμοσφαιρινών που μπορεί να συνθέσει ένα ενήλικο άτομο-φορέας της δρεπανοκυτταρικής αναιμίας;(5 μονάδες)
  4. 4.
    Α4. Βακτήρια E.coli αναπτύσσονται σε θρεπτικό υλικό με μοναδικές πηγές άνθρακα γλυκόζη και λακτόζη. Ο αριθμός των γονιδίων του οπερονίου της λακτόζης που εκφράζονται είναι(5 μονάδες)
  5. 5.
    Α5. Ποια από τις παρακάτω αλληλουχίες μορίων νουκλεϊκών οξέων μπορεί να αποτελέσει θέση αναγνώρισης από περιοριστική ενδονουκλεάση;(5 μονάδες)

Θέμα Β25 μονάδες

  1. 1.

    Β1. Να μεταφέρετε τον παρακάτω πίνακα στο τετράδιό σας και να σημειώσετε με «+» με ποιο ή ποια από τα ραδιενεργά στοιχεία που δίνονται μπορούν να ιχνηθετηθούν τα βιολογικά μακρομόρια/δομές της στήλης Ι.(7 μονάδες)

    Πίνακας του Β1
    Στήλη ΙN¹⁵S³⁵P³²
    ιστόνη………
    ριβόσωμα………
    tRNA………
  2. 2.

    Β2. Διαθέτουμε δοκιμαστικό σωλήνα στον οποίο περιέχονται αντίγραφα ενός δίκλωνου μορίου DNA. Χωρίζουμε το περιεχόμενο του δοκιμαστικού σωλήνα σε δύο ίσα μέρη. Στο πρώτο μέρος επιδρούμε με την περιοριστική ενδονουκλεάση Χ της οποίας η θέση αναγνώρισης αποτελείται από 4 ζεύγη βάσεων. Στο δεύτερο μέρος επιδρούμε με την περιοριστική ενδονουκλεάση Y της οποίας η θέση αναγνώρισης αποτελείται από 6 ζεύγη βάσεων. Σε ποιο από τα δύο μέρη είναι πιθανότερο να εντοπιστεί ο μεγαλύτερος αριθμός θραυσμάτων DNA (μονάδες 2); Δικαιολογήστε την απάντησή σας (μονάδες 2).(4 μονάδες)

  3. 3.

    Β3. Να αναφέρετε δύο παραδείγματα γενετικών ασθενειών του ανθρώπου που ακολουθούν τον Μεντελικό τρόπο κληρονόμησης για τις οποίες το περιβάλλον μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση του φαινοτύπου (μονάδες 2) και με ποιο τρόπο συμβαίνει αυτό (μονάδες 2).(4 μονάδες)

  4. 4.

    Εκτός ύλης 2026-27Β4. Με ποιους τρόπους παράγεται NH3\text{NH}_3 σε ένα χερσαίο οικοσύστημα και πώς αυτή μετατρέπεται σε αξιοποιήσιμη μορφή για τους παραγωγούς;(6 μονάδες)

  5. 5.

    Εκτός ύλης 2026-27Β5. Πώς συμβάλλει ο βλεννογόνος της αναπνευστικής οδού στην άμυνα του οργανισμού;(4 μονάδες)

Θέμα Γ25 μονάδες

  1. 1.

    Εκτός ύλης 2026-27Γ1. Νεογνό που τρέφεται με μητρικό γάλα εκτίθεται σε παθογόνο βακτήριο και δεν νοσεί. Αργότερα, κατά την παιδική του ηλικία, επανεκτίθεται στο ίδιο παθογόνο βακτήριο και νοσεί. Να εξηγήσετε τι συμβαίνει σε κάθε περίπτωση.(6 μονάδες)

  2. 2.

    Εκτός ύλης 2026-27Γ2. Στο διπλανό διάγραμμα απεικονίζονται όλες οι κατηγορίες οργανισμών ενός οικοσυστήματος με βάση τον τρόπο που εξασφαλίζουν την απαραίτητη για αυτούς ενέργεια. Να εξηγήσετε ποιοι από τους πληθυσμούς Α, Β, Γ, Δ εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια μέσω οργανικής ύλης που συντέθηκε από άλλους οργανισμούς.(6 μονάδες)

    Διάγραμμα με τέσσερις πληθυσμούς και βέλη: από το Α προς το Β και προς το Δ· από το Δ προς το Β και προς το Γ· από το Γ προς το Β. Στο Α δεν καταλήγει κανένα βέλος· στο Β καταλήγουν βέλη από τα Α, Δ και Γ.
  3. 3.

    Γ3. Δίνεται το παρακάτω γενεαλογικό δένδρο (σχήμα 1) που απεικονίζει την κληρονόμηση της β-θαλασσαιμίας σε μια οικογένεια.

    Σχήμα 1: γενεαλογικό δέντρο τριών γενεών. Ι: υγιής γυναίκα Ι1 και υγιής άνδρας Ι2. ΙΙ: τα παιδιά τους, υγιής άνδρας ΙΙ1, και δίδυμες (δύο διαγώνιες γραμμές από το ίδιο σημείο) η υγιής ΙΙ2 και η πάσχουσα ΙΙ3· η ΙΙ3 παντρεύεται τον υγιή άνδρα ΙΙ4. ΙΙΙ: η κόρη τους ΙΙΙ1, που πάσχει.
    1. α)

      α) Να εξηγήσετε ποια είναι η πιθανότητα το άτομο ΙΙ1 να είναι ομόζυγο για το φυσιολογικό γονίδιο που σχετίζεται με την παραπάνω ασθένεια.(3 μονάδες)

    2. β)

      β) Οι βιοχημικές εξετάσεις στο άτομο ΙΙ4 έδειξαν φυσιολογικά επίπεδα όλων των αιμοσφαιρινών. Επίσης, πραγματοποιήθηκε ανάλυση καρυοτύπου στους γονείς ΙΙ3 και ΙΙ4. Παρακάτω δίνεται η απεικόνιση για 2 ζεύγη ομολόγων χρωμοσωμάτων σε ένα από τα οποία εδράζεται το γονίδιο για την β αλυσίδα της HbA. Θεωρήστε ότι τα υπόλοιπα ζεύγη των ομολόγων χρωμοσωμάτων των γονέων ΙΙ3 και ΙΙ4 είναι φυσιολογικά. Αντιστοιχίστε τα σχήματα 2 και 3 με τα άτομα ΙΙ3 και ΙΙ4 (μονάδες 2) και εξηγήστε τον παθολογικό φαινότυπο του ατόμου ΙΙΙ1 ως προς την ασθένεια της β-θαλασσαιμίας (μονάδες 8). Δίνεται ότι α) δεν έχει συμβεί γονιδιακή μετάλλαξη και β) δεν έχει συμβεί φαινόμενο μη διαχωρισμού κατά τη διάρκεια της μείωσης στους γονείς ΙΙ3 και ΙΙ4.

      Σχήματα 2 και 3: σε καθένα το 11ο ζεύγος ομολόγων χρωμοσωμάτων (λευκά), με βέλος στη γονιδιακή θέση της β-αλυσίδας της HbA κοντά στο κάτω άκρο, και το 15ο ζεύγος (μαύρα). Σχήμα 2: και τα τέσσερα χρωμοσώματα φυσιολογικά. Σχήμα 3: το ένα χρωμόσωμα 11 είναι κοντύτερο, χωρίς το κάτω τμήμα με τη θέση του β γονιδίου· το ένα χρωμόσωμα 15 έχει στο κάτω άκρο του ένα επιπλέον λευκό τμήμα, ίσο με αυτό που λείπει από το 11.

Θέμα Δ25 μονάδες

Δίνεται το παρακάτω δίκλωνο DNA, που προέκυψε από ασυνεχές πυρηνικό γονίδιο και εμπεριέχεται σε cDNA βιβλιοθήκη.

  1. 1.

    Δ1. Να γράψετε τα άκρα 5΄ και 3΄ των παραπάνω αλυσίδων DNA (μονάδες 2). Ποια από τις δύο αλυσίδες (αλυσίδα 1 ή 2) προέκυψε με τη διαδικασία της αντίστροφης μεταγραφής (μονάδα 1); Αιτιολογήστε την απάντησή σας (μονάδες 4).(7 μονάδες)

    ACGGTCACATAAGGTCAGGCATTAGC   Αλυσίδα 1
    TGCCAGTGTATTCCAGTCCGTAATCG   Αλυσίδα 2
    
                Σχήμα 4
  2. 2.

    Δ2. Το παραπάνω τμήμα DNA αντιγράφεται in vitro με τη μέθοδο PCR. Θεωρήστε ότι για την αντιγραφή απαιτούνται πρωταρχικά τμήματα DNA μήκους 8 νουκλεοτιδίων το καθένα. Να γράψετε την αλληλουχία των τμημάτων αυτών (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 2).(4 μονάδες)

  3. 3.

    Δ3. Σε κατάλληλο περιβάλλον, σε δοκιμαστικό σωλήνα, συνυπάρχουν αντίγραφα του προαναφερόμενου πυρηνικού γονιδίου και του DNA του σχήματος 4 και υφίστανται αποδιάταξη σε κατάλληλη υψηλή θερμοκρασία. Στη συνέχεια η θερμοκρασία σταδιακά μειώνεται έως ότου προκύψουν εκ νέου δίκλωνα μόρια DNA. Να εξηγήσετε πόσα είδη διαφορετικών μορίων DNA είναι δυνατόν να σχηματιστούν.(6 μονάδες)

  4. 4.

    Δ4. Αξιοποιώντας τον γενετικό κώδικα του πίνακα που παρατίθεται παρακάτω, να γράψετε την αλληλουχία των αμινοξέων του πεπτιδίου που κωδικοποιείται από το DNA του σχήματος 4.(2 μονάδες)

    Ο γενετικός κώδικας (δίνεται στο χαρτί)
    1ο γράμμα2ο: U2ο: C2ο: A2ο: G
    UUUU, UUC: Φαινυλαλανίνη (phe) · UUA, UUG: Λευκίνη (leu)UCU, UCC, UCA, UCG: Σερίνη (ser)UAU, UAC: Τυροσίνη (tyr) · UAA, UAG: λήξηUGU, UGC: Κυστεΐνη (cys) · UGA: λήξη · UGG: Τρυπτοφάνη (trp)
    CCUU, CUC, CUA, CUG: Λευκίνη (leu)CCU, CCC, CCA, CCG: Προλίνη (pro)CAU, CAC: Ιστιδίνη (his) · CAA, CAG: Γλουταμίνη (gln)CGU, CGC, CGA, CGG: Αργινίνη (arg)
    AAUU, AUC, AUA: Ισολευκίνη (ile) · AUG: Μεθειονίνη (met), έναρξηACU, ACC, ACA, ACG: Θρεονίνη (thr)AAU, AAC: Ασπαραγίνη (asn) · AAA, AAG: Λυσίνη (lys)AGU, AGC: Σερίνη (ser) · AGA, AGG: Αργινίνη (arg)
    GGUU, GUC, GUA, GUG: Βαλίνη (val)GCU, GCC, GCA, GCG: Αλανίνη (ala)GAU, GAC: Ασπαρτικό οξύ (asp) · GAA, GAG: Γλουταμινικό οξύ (glu)GGU, GGC, GGA, GGG: Γλυκίνη (gly)
  5. 5.

    Δ5. Θεωρήστε ότι στο DNA του σχήματος 4 είναι δυνατή η πραγματοποίηση μετάλλαξης η οποία δεν μεταβάλλει τον αριθμό των νουκλεοτιδίων του. Το νέο τμήμα DNA που προκύπτει κωδικοποιεί το παρακάτω πεπτίδιο: H2N\text{H}_2\text{N}-μεθειονίνη-λυσίνη-βαλίνη-αργινίνη-μεθειονίνη-COOH. Να προσδιορίσετε το είδος της μετάλλαξης (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 4).(6 μονάδες)

Καλή επιτυχία!

5 κλειστές απαντήσεις είναι ακόμα κενές.

Όλες οι ενότητες