# Χρωμοσωμικές ανωμαλίες

> Δομικές και αριθμητικές ανωμαλίες: σύνδρομα Down, Turner, Klinefelter.

Βιολογία, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/chromosomal-mutations

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τις αριθμητικές από τις δομικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες και να δίνεις παράδειγμα για καθεμιά.
- Να εξηγείς πώς ο μη διαχωρισμός στη μείωση δίνει γαμέτες με ένα χρωμόσωμα παραπάνω ή λιγότερο.
- Να περιγράφεις τον καρυότυπο των συνδρόμων Down, Turner και Klinefelter.
- Να βρίσκεις, από τον γονότυπο ενός παιδιού με ανευπλοειδία, σε ποιον γονέα και σε ποια μειωτική διαίρεση έγινε ο μη διαχωρισμός.

## Όταν το λάθος φαίνεται στο μικροσκόπιο

Μια γονιδιακή μετάλλαξη αλλάζει μία ή λίγες βάσεις, και στο μικροσκόπιο δεν φαίνεται. Οι **χρωμοσωμικές ανωμαλίες** αλλάζουν τον **αριθμό** των χρωμοσωμάτων ή τη **δομή** τους σε έκταση που αφορά πολλά γονίδια μαζί, και συνήθως φαίνονται σε έναν **καρυότυπο**: τα χρωμοσώματα ενός κυττάρου στη μετάφαση, φωτογραφημένα και ταξινομημένα σε ζεύγη.

Ο φυσιολογικός ανθρώπινος καρυότυπος έχει $46$ χρωμοσώματα: $44$ αυτοσωμικά και δύο φυλετικά. Γράφεται **46,XX** για τη γυναίκα και **46,XY** για τον άνδρα.

## Αριθμητικές ανωμαλίες

Υπάρχουν δύο είδη:

- **Ανευπλοειδία:** λείπει ή περισσεύει ένα (ή λίγα) χρωμόσωμα. Με ένα παραπάνω έχεις **τρισωμία** ($2n + 1$), με ένα λιγότερο **μονοσωμία** ($2n - 1$).
- **Πολυπλοειδία:** ο οργανισμός έχει ολόκληρες επιπλέον σειρές χρωμοσωμάτων ($3n$, $4n$). Στον άνθρωπο και στα περισσότερα ζώα δεν είναι συμβατή με τη ζωή, αλλά είναι συχνή στα φυτά, και πολλά καλλιεργούμενα φυτά είναι πολυπλοειδή.

### Ο μη διαχωρισμός

Η ανευπλοειδία προκύπτει συνήθως από **μη διαχωρισμό** στη μείωση: δύο χρωμοσώματα που έπρεπε να πάνε σε διαφορετικά κύτταρα πηγαίνουν μαζί στο ίδιο.

| Πότε γίνεται         | Τι δεν χωρίζει             | Γαμέτες από το κύτταρο                                            |
| -------------------- | -------------------------- | ----------------------------------------------------------------- |
| 1η μειωτική διαίρεση | τα **ομόλογα** χρωμοσώματα | όλοι ανώμαλοι: δύο με ένα χρωμόσωμα παραπάνω, δύο με ένα λιγότερο |
| 2η μειωτική διαίρεση | οι **αδελφές χρωματίδες**  | δύο φυσιολογικοί, ένας με ένα παραπάνω, ένας με ένα λιγότερο      |

Όταν ένας γαμέτης με ένα χρωμόσωμα παραπάνω ($n + 1 = 24$) γονιμοποιηθεί από φυσιολογικό γαμέτη ($n = 23$), το ζυγωτό έχει $47$ χρωμοσώματα: τρισωμία.

> **Κλειδί**
>
> Μια σημαντική διαφορά για τις ασκήσεις: μετά από μη διαχωρισμό στην **1η** μειωτική διαίρεση, ο γαμέτης με το επιπλέον χρωμόσωμα έχει **δύο διαφορετικά ομόλογα**, ένα από κάθε γονέα του γονέα. Μετά από μη διαχωρισμό στη **2η**, έχει **δύο αντίγραφα του ίδιου** χρωμοσώματος, αφού οι αδελφές χρωματίδες είναι πανομοιότυπες.
>
> Αν λοιπόν ξέρεις τα αλληλόμορφα ενός γονιδίου πάνω στο επιπλέον χρωμόσωμα, μπορείς να βρεις σε ποιον γονέα και σε ποια διαίρεση έγινε το λάθος.

### Τρία σύνδρομα

| Σύνδρομο    | Καρυότυπος            | Φύλο       | Τι σημαίνει                  |
| ----------- | --------------------- | ---------- | ---------------------------- |
| Down        | 47,XX,+21 ή 47,XY,+21 | και τα δύο | τρισωμία του χρωμοσώματος 21 |
| Turner      | 45,X                  | γυναίκα    | μονοσωμία του X              |
| Klinefelter | 47,XXY                | άνδρας     | ένα επιπλέον X σε άνδρα      |

- Στο **σύνδρομο Down** υπάρχει νοητική υστέρηση σε ποικίλο βαθμό, χαρακτηριστικά του προσώπου και συχνά προβλήματα της καρδιάς. Η πιθανότητα για παιδί με σύνδρομο Down **αυξάνεται με την ηλικία της μητέρας**. Ένα μικρό ποσοστό περιπτώσεων δεν οφείλεται σε επιπλέον ελεύθερο χρωμόσωμα αλλά σε μετατόπιση τμήματος του 21 σε άλλο χρωμόσωμα.
- Στο **σύνδρομο Turner** οι γυναίκες έχουν μικρό ανάστημα και συνήθως είναι στείρες, γιατί οι ωοθήκες δεν αναπτύσσονται κανονικά.
- Στο **σύνδρομο Klinefelter** οι άνδρες είναι συνήθως ψηλοί και στείροι.

Για να διαβάσεις έναν καρυότυπο, μετράς πρώτα τα χρωμοσώματα, μετά κοιτάς τα φυλετικά, και τέλος ψάχνεις ποιο ζεύγος έχει τρία ή ένα. Ο καρυότυπος γίνεται συνήθως από λεμφοκύτταρα του αίματος, που καλλιεργούνται και σταματούν στη μετάφαση, όταν τα χρωμοσώματα είναι πιο συμπυκνωμένα.

Τα δύο τελευταία σύνδρομα δείχνουν κάτι για τον καθορισμό του φύλου στον άνθρωπο: ένα άτομο 45,X είναι γυναίκα και ένα 47,XXY άνδρας. Το φύλο εξαρτάται από την **παρουσία του Y**, όχι από τον αριθμό των X.

*Τα χρωμοσώματα ενός κυττάρου με τρισωμία 21, στη μετάφαση. Έτσι ξεκινά κάθε καρυότυπος: μόνο όταν αυτά τα ραβδάκια κοπούν, μπουν σε ζεύγη και μετρηθούν, φαίνεται ότι είναι 47 και ότι το 21 έχει τρία αντίγραφα.*

## Η μέθοδος: σε ποιον γονέα και σε ποια διαίρεση;

Στις ασκήσεις σού δίνουν ένα παιδί με ανευπλοειδία των φυλετικών χρωμοσωμάτων και ένα φυλοσύνδετο γνώρισμα, όπως η αιμορροφιλία ή η αχρωματοψία. Τα αλληλόμορφα πάνω στα X λειτουργούν σαν ετικέτες: δείχνουν από πού ήρθε κάθε X.

1. **Γράψε τον γονότυπο του παιδιού**, με όλα τα φυλετικά του χρωμοσώματα: $X^a X^a Y$, $X^A$, κ.λπ.
2. **Γράψε τους γονότυπους των γονέων** από τους φαινότυπους τους. Ο πατέρας έχει ένα μόνο X, και το δίνει όπως είναι.
3. **Μοίρασε τα χρωμοσώματα του παιδιού στους γονείς.** Το Y έρχεται πάντα από τον πατέρα. Ένα X που ο ένας γονέας δεν έχει, ήρθε από τον άλλο.
4. **Βγάλε τη διαίρεση από τον γαμέτη:**
   - δύο **διαφορετικά** X από τη μητέρα ($X^A X^a$): 1η μειωτική διαίρεση,
   - δύο **ίδια** X από μητέρα ετερόζυγη: 2η μειωτική διαίρεση,
   - X **και** Y μαζί από τον πατέρα: 1η μειωτική διαίρεση, γιατί τα X και Y είναι το ζεύγος των φυλετικών,
   - γαμέτης **χωρίς** φυλετικό χρωμόσωμα: δεν ξέρεις τη διαίρεση, γίνεται και στις δύο.
5. **Αν ταιριάζουν περισσότερες εξηγήσεις, γράψε τις όλες.** Μην κρατάς την πρώτη που βρίσκεις.

Και οι αριθμοί, για ένα κύτταρο που κάνει μείωση: μη διαχωρισμός στην 1η διαίρεση δίνει γαμέτες με $24$, $24$, $22$, $22$ χρωμοσώματα. Στη 2η, σε ένα από τα δύο κύτταρα, δίνει $23$, $23$, $24$, $22$.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο ομόζυγος γονέας δεν σου λέει τίποτα για τη διαίρεση. Αν η μητέρα είναι $X^A X^A$ και το παιδί $X^A X^A Y$, τα δύο X της είναι ίδια, είτε χώρισαν τα ομόλογα είτε οι χρωματίδες. Η διαίρεση βρίσκεται μόνο όταν ο γονέας είναι **ετερόζυγος**.

## Δομικές ανωμαλίες

Εδώ ο αριθμός των χρωμοσωμάτων μένει ίδιος, αλλά ένα χρωμόσωμα σπάει και το τμήμα του χάνεται ή ξανακολλάει σε λάθος θέση:

| Ανωμαλία         | Τι γίνεται                                                                                                            |
| ---------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Έλλειψη**      | χάνεται ένα τμήμα χρωμοσώματος, μαζί με τα γονίδιά του                                                                |
| **Διπλασιασμός** | ένα τμήμα υπάρχει δύο φορές στο ίδιο χρωμόσωμα                                                                        |
| **Αναστροφή**    | ένα τμήμα κόβεται και ξανακολλάει ανάποδα, στη θέση του                                                               |
| **Μετατόπιση**   | ένα τμήμα μεταφέρεται σε άλλο, μη ομόλογο χρωμόσωμα· στην **αμοιβαία** μετατόπιση δύο μη ομόλογα ανταλλάσσουν τμήματα |

Ένα γνωστό παράδειγμα έλλειψης είναι το **σύνδρομο cri-du-chat** («κλάμα της γάτας»), από έλλειψη τμήματος του **χρωμοσώματος 5**. Πήρε το όνομά του από το χαρακτηριστικό κλάμα των βρεφών.

Στην αναστροφή και στην αμοιβαία μετατόπιση δεν χάνεται γενετικό υλικό, και ο φορέας συνήθως είναι υγιής. Στη μείωση όμως μπορεί να σχηματίσει γαμέτες με **έλλειψη ή περίσσεια** τμημάτων, οπότε οι απόγονοί του κινδυνεύουν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι είδους μετάλλαξη;*

> **Πρόσεχε**
>
> Μην πεις ότι το σύνδρομο Down «κληρονομείται από τους γονείς» όπως η δρεπανοκυτταρική αναιμία. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων οι γονείς έχουν φυσιολογικό καρυότυπο: το λάθος έγινε **στη μείωση**, κατά τον σχηματισμό ενός γαμέτη. Αυτό που κληρονομείται είναι το αποτέλεσμα ενός γεγονότος, όχι ένα αλληλόμορφο που υπήρχε στην οικογένεια.

> **Θυμήσου**
>
> - Αριθμητικές: ανευπλοειδία ($2n \pm 1$) ή πολυπλοειδία. Δομικές: έλλειψη, διπλασιασμός, αναστροφή, μετατόπιση.
> - Μη διαχωρισμός: στην 1η διαίρεση δεν χωρίζουν τα ομόλογα, στη 2η οι αδελφές χρωματίδες.
> - Down 47,+21 · Turner 45,X · Klinefelter 47,XXY. Το φύλο το ορίζει η παρουσία του Y.
> - Οι χρωμοσωμικές ανωμαλίες φαίνονται στον καρυότυπο. Οι γονιδιακές μεταλλάξεις όχι.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα αγόρι με σύνδρομο Klinefelter έχει αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο. Οι γονείς του βλέπουν φυσιολογικά. Σε ποιον γονέα και σε ποια μειωτική διαίρεση έγινε ο μη διαχωρισμός;

1. Το αγόρι είναι XXY και έχει αχρωματοψία, φυλοσύνδετη υπολειπόμενη. Για να την εκδηλώσει με δύο X, πρέπει να είναι $X^a X^a Y$.
2. Ο πατέρας βλέπει φυσιολογικά: είναι $X^A Y$ και δεν έχει $X^a$. Και τα δύο $X^a$ ήρθαν από τη **μητέρα**, που βλέπει φυσιολογικά, άρα είναι $X^A X^a$. Το Y ήρθε από τον πατέρα.
3. Η μητέρα έχει **ένα** μόνο $X^a$. Για να βγει ωάριο με δύο $X^a$, πρέπει να μη χωρίσουν οι **αδελφές χρωματίδες** του ίδιου χρωμοσώματος $X^a$. Αυτό γίνεται στη **2η μειωτική διαίρεση**.
4. Αν ο μη διαχωρισμός είχε γίνει στην 1η διαίρεση της μητέρας, το ωάριο θα είχε και τα δύο ομόλογα, $X^A X^a$, και το αγόρι θα έβλεπε φυσιολογικά.

### Παράδειγμα 2: Ένα κορίτσι με σύνδρομο Turner έχει αιμορροφιλία. Ο πατέρας του δεν πάσχει, η μητέρα του είναι φορέας. Από ποιον γονέα προήλθε ο ανώμαλος γαμέτης;

1. Το κορίτσι είναι 45,X, με ένα μόνο X. Αφού πάσχει, αυτό είναι $X^a$.
2. Ο πατέρας είναι $X^A Y$ και δεν έχει $X^a$. Το $X^a$ ήρθε από τη μητέρα ($X^A X^a$) με ένα φυσιολογικό ωάριο.
3. Από τον πατέρα, λοιπόν, ήρθε σπερματοζωάριο **χωρίς φυλετικό χρωμόσωμα**. Ο μη διαχωρισμός έγινε στη μείωση του **πατέρα**. Με αυτά τα δεδομένα δεν μπορείς να πεις αν έγινε στην 1η ή στη 2η διαίρεση: και οι δύο δίνουν γαμέτες χωρίς φυλετικό χρωμόσωμα.

### Παράδειγμα 3: Πόσα χρωμοσώματα έχει ένα σωματικό κύτταρο ατόμου με σύνδρομο Down και πόσα ένας φυσιολογικός γαμέτης του;

1. Το σωματικό κύτταρο έχει $46 + 1 = 47$ χρωμοσώματα, με τρία αντίγραφα του 21.
2. Στη μείωση, τα τρία χρωμοσώματα 21 δεν μπορούν να μοιραστούν ίσα: ο ένας πόλος παίρνει δύο και ο άλλος ένα. Οι γαμέτες έχουν $23$ ή $24$ χρωμοσώματα.
3. Ένας γαμέτης με $23$, δηλαδή με ένα 21, είναι φυσιολογικός ως προς τον αριθμό.

### Παράδειγμα 4: Θέμα Β: Γιατί το σύνδρομο Down διαγιγνώσκεται με καρυότυπο, ενώ η δρεπανοκυτταρική αναιμία όχι;

1. Στο σύνδρομο Down υπάρχει ένα **ολόκληρο επιπλέον χρωμόσωμα** 21. Στον καρυότυπο μετράς $47$ χρωμοσώματα και βλέπεις τρία στη θέση του ζεύγους 21.
2. Η δρεπανοκυτταρική αναιμία οφείλεται σε **γονιδιακή μετάλλαξη**, την αντικατάσταση μίας βάσης στο γονίδιο της β-αλυσίδας. Ο αριθμός και η μορφή των χρωμοσωμάτων μένουν ίδια.
3. Ο καρυότυπος δείχνει αλλαγές σε αριθμό ή σε μεγάλα τμήματα χρωμοσωμάτων. Μια αλλαγή μίας βάσης δεν φαίνεται στο μικροσκόπιο. Χρειάζεται ανάλυση του DNA ή της αιμοσφαιρίνης.

### Παράδειγμα 5: Ένα παιδί έχει σύνδρομο Down, αλλά ο καρυότυπός του έχει \$46\$ χρωμοσώματα. Πώς εξηγείται;

1. Το σύνδρομο Down οφείλεται στην **περίσσεια γενετικού υλικού του 21**, όχι στον αριθμό $47$ καθαυτό.
2. Εδώ το επιπλέον 21 έχει **μετατοπιστεί** και είναι κολλημένο σε άλλο χρωμόσωμα. Ο αριθμός μένει $46$, αλλά τα γονίδια του 21 υπάρχουν σε τρία αντίγραφα.
3. Σε αυτή την περίπτωση ένας από τους γονείς μπορεί να είναι υγιής φορέας μετατόπισης, οπότε ο κίνδυνος για επόμενο παιδί είναι μεγαλύτερος.

### Παράδειγμα 6: Θέμα Δ: Μια γυναίκα φορέας της αχρωματοψίας στο πράσινο και στο κόκκινο και ένας άνδρας με αχρωματοψία αποκτούν αγόρι με σύνδρομο Klinefelter και φυσιολογική όραση. (α) Ποιοι γονότυποι είναι δυνατοί για το αγόρι; (β) Βρες όλες τις δυνατές εξηγήσεις για τον μη διαχωρισμό. (γ) Ανάλυση DNA δείχνει ότι το αγόρι έχει δύο ίδια X από τη μητέρα του. Τι συμπεραίνεις;

1. **Γονείς.** Η μητέρα είναι φορέας: $X^A X^a$. Ο πατέρας έχει αχρωματοψία: $X^a Y$.
2. **(α)** Το αγόρι είναι XXY και βλέπει φυσιολογικά, οπότε έχει τουλάχιστον ένα $X^A$. Το $X^A$ υπάρχει μόνο στη μητέρα. Δυνατοί γονότυποι: $X^A X^A Y$ ή $X^A X^a Y$.
3. **(β) Πρώτη εξήγηση:** ωάριο $X^A X^A$ με σπερματοζωάριο Y. Δύο ίδια X από ετερόζυγη μητέρα: μη διαχωρισμός στη **2η** μειωτική διαίρεση της μητέρας.
4. **Δεύτερη εξήγηση:** ωάριο $X^A X^a$ με σπερματοζωάριο Y. Δύο διαφορετικά X από τη μητέρα: **1η** μειωτική διαίρεση της μητέρας.
5. **Τρίτη εξήγηση:** ωάριο $X^A$ με σπερματοζωάριο $X^a Y$. Τα X και Y μαζί: **1η** μειωτική διαίρεση του πατέρα. Με τους φαινότυπους μόνο, και οι τρεις στέκουν.
6. **(γ)** Δύο ίδια X από τη μητέρα σημαίνει $X^A X^A Y$. Μένει μόνο η πρώτη εξήγηση: μη διαχωρισμός των αδελφών χρωματίδων στη 2η μειωτική διαίρεση της μητέρας.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ο καρυότυπος μιας γυναίκας με σύνδρομο Turner;
   - 45,X
   - 47,XXY
   - 47,XX,+21
   - 46,XY
2. Τι δείχνουν μαζί τα σύνδρομα Turner (45,X, γυναίκα) και Klinefelter (47,XXY, άνδρας) για τον καθορισμό του φύλου;
   - Ότι το φύλο εξαρτάται από τον αριθμό των X
   - Ότι το φύλο εξαρτάται από την παρουσία του Y
   - Ότι το φύλο εξαρτάται από τα αυτοσωμικά χρωμοσώματα
   - Ότι το φύλο εξαρτάται από τη μητέρα
3. Σε ένα κύτταρο γίνεται μη διαχωρισμός ενός ζεύγους ομολόγων στην 1η μειωτική διαίρεση. Πόσοι από τους τέσσερις γαμέτες θα έχουν φυσιολογικό αριθμό χρωμοσωμάτων;
   - Δύο
   - Τρεις
   - Κανένας
   - Τέσσερις
4. Σε τι οφείλεται το σύνδρομο cri-du-chat;
   - Σε τρισωμία του χρωμοσώματος 5
   - Σε μετατόπιση τμήματος από το 5 στο 21
   - Σε έλλειψη τμήματος του χρωμοσώματος 5
   - Σε αντικατάσταση μιας βάσης του 5
5. Ένας άνθρωπος φέρει αμοιβαία μετατόπιση ανάμεσα σε δύο μη ομόλογα χρωμοσώματα και είναι υγιής. Ποιο είναι το πρόβλημα για τους απογόνους του;
   - Η μετατόπιση γίνεται πάντα έλλειψη στους απογόνους
   - Μπορεί να σχηματίσει γαμέτες με έλλειψη ή περίσσεια τμημάτων
   - Όλοι οι απόγονοί του θα έχουν $47$ χρωμοσώματα
   - Κανένα, αφού στον ίδιο δεν έχει χαθεί καθόλου γενετικό υλικό
6. Ποια πρόταση για το σύνδρομο Down είναι σωστή;
   - Οφείλεται σε υπολειπόμενο αλληλόμορφο που έχουν και οι δύο γονείς
   - Εμφανίζεται μόνο σε αγόρια, γιατί αφορά το χρωμόσωμα Y
   - Η πιθανότητά του αυξάνεται με την ηλικία της μητέρας
   - Δεν φαίνεται στον καρυότυπο, μόνο με ανάλυση του DNA
7. Τι είναι η πολυπλοειδία;
   - Η παρουσία ενός επιπλέον χρωμοσώματος σε ένα ζεύγος
   - Η επανάληψη ενός τμήματος μέσα στο ίδιο χρωμόσωμα
   - Η ύπαρξη πολλών αλληλόμορφων ενός γονιδίου στον πληθυσμό
   - Η ύπαρξη ολόκληρων επιπλέον σειρών χρωμοσωμάτων
8. Ένα αγόρι XXY βλέπει φυσιολογικά. Η μητέρα του έχει αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο ($X^a X^a$) και ο πατέρας του βλέπει φυσιολογικά. Πού έγινε ο μη διαχωρισμός;
   - Στη μείωση της μητέρας, στην 1η διαίρεση
   - Στη μείωση του πατέρα, στην 1η διαίρεση
   - Στη μείωση του πατέρα, στη 2η διαίρεση
   - Στη μείωση της μητέρας, στη 2η διαίρεση
9. Ένα σπερματοζωάριο έχει και το X και το Y χρωμόσωμα. Πότε έγινε ο μη διαχωρισμός;
   - Στην 1η μειωτική διαίρεση
   - Στη 2η μειωτική διαίρεση
   - Σε μια μίτωση του ζυγωτού
   - Σε οποιαδήποτε από τις δύο μειωτικές
10. Από ένα κύτταρο που κάνει μείωση προκύπτουν γαμέτες με $23$, $23$, $24$ και $22$ χρωμοσώματα. Τι συνέβη;
   - Μη διαχωρισμός ομολόγων στην 1η διαίρεση
   - Μη διαχωρισμός χρωματίδων στη 2η διαίρεση
   - Έλλειψη τμήματος ενός χρωμοσώματος
   - Πολυπλοειδία, με μια επιπλέον σειρά χρωμοσωμάτων

## Ασκήσεις

1. Πόσα χρωμοσώματα έχει ένα σωματικό κύτταρο ενός άνδρα με σύνδρομο Klinefelter;
2. Σε ένα κύτταρο γίνεται μη διαχωρισμός σε ένα από τα δύο κύτταρα της 2ης μειωτικής διαίρεσης. Πόσοι από τους τέσσερις γαμέτες έχουν φυσιολογικό αριθμό χρωμοσωμάτων;
3. Ένας γαμέτης με $22$ χρωμοσώματα γονιμοποιεί φυσιολογικό γαμέτη. Πόσα χρωμοσώματα έχει το ζυγωτό και πώς λέγεται η ανωμαλία;
4. Πόσα αυτοσωμικά χρωμοσώματα έχει ένα σωματικό κύτταρο μιας γυναίκας με σύνδρομο Turner, και πόσα ενός άνδρα με σύνδρομο Down;
5. Ένα κορίτσι με σύνδρομο Turner έχει αχρωματοψία στο πράσινο και στο κόκκινο. Η μητέρα του βλέπει φυσιολογικά και ο πατέρας του έχει αχρωματοψία.
   α) Ποιος είναι ο γονότυπος του κοριτσιού;
   β) Αν η μητέρα είναι $X^A X^A$, από ποιον γονέα προήλθε ο γαμέτης χωρίς φυλετικό χρωμόσωμα;
   γ) Αν η μητέρα είναι $X^A X^a$, μπορείς να το πεις με βεβαιότητα;
6. Στη μείωση ενός άνδρα, τα χρωμοσώματα X και Y δεν χωρίζουν στην 1η μειωτική διαίρεση. Τα σπερματοζωάριά του γονιμοποιούν φυσιολογικά ωάρια.
   α) Ποια φυλετικά χρωμοσώματα έχουν οι τέσσερις γαμέτες που προκύπτουν;
   β) Ποιος καρυότυπος προκύπτει από σπερματοζωάριο με XY;
   γ) Ποιος καρυότυπος προκύπτει από σπερματοζωάριο χωρίς φυλετικό χρωμόσωμα;
7. Μια γυναίκα φορέας της αιμορροφιλίας και ένας άνδρας με αιμορροφιλία αποκτούν αγόρι με σύνδρομο Klinefelter που πάσχει από αιμορροφιλία.
   α) Ποιος είναι ο γονότυπος του αγοριού;
   β) Ποιες δύο εξηγήσεις για τον μη διαχωρισμό είναι δυνατές;
   γ) Με ποια πιθανότητα ένας γιος τους με καρυότυπο 46,XY θα έχει αιμορροφιλία;
8. Μια γυναίκα με σύνδρομο Down (τρισωμία 21) αποκτά παιδί με άνδρα με φυσιολογικό καρυότυπο. Στη μείωσή της, δύο από τα τρία χρωμοσώματα 21 πηγαίνουν στον έναν πόλο και ένα στον άλλο, με ίση πιθανότητα για τους δύο πόλους. Ποια είναι η πιθανότητα το παιδί να έχει τρισωμία 21;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/biology/chromosomal-mutations
