# Αδίδακτο: ο πλάγιος λόγος

> Από τον ευθύ στον πλάγιο: εγκλίσεις, χρόνοι, πρόσωπα και αντωνυμίες.

Αρχαία Ελληνικά, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/ancient-greek/indirect-speech

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τον ευθύ από τον πλάγιο λόγο και να αναγνωρίζεις το ρήμα εξάρτησης και τον χρόνο του.
- Να μετατρέπεις κύριες προτάσεις κρίσεως, επιθυμίας και ερωτήσεις του ευθέος λόγου σε ειδικό απαρέμφατο, ειδική πρόταση, κατηγορηματική μετοχή, τελικό απαρέμφατο ή πλάγια ερώτηση.
- Να εφαρμόζεις την ευκτική του πλαγίου λόγου μετά από ιστορικό χρόνο, και να αλλάζεις σωστά πρόσωπα, αντωνυμίες και επιρρήματα.
- Να μετατρέπεις πλάγιο λόγο σε ευθύ σε ένα αδίδακτο της Ἀναβάσεως.

## Ευθύς και πλάγιος λόγος

Ένας συγγραφέας μεταφέρει τα λόγια ενός προσώπου με δύο τρόπους:

- **Ευθύς λόγος**: τα γράφει όπως ειπώθηκαν, με ένα ρήμα πριν ή ανάμεσα
  (εἶπε, ἔφη, ἤρετο): Κλέαρχος δὲ τάδε εἶπεν· «ἀπαγγέλλετε Ἀριαίῳ…».
- **Πλάγιος λόγος**: τα εξαρτά από ένα ρήμα και τα μεταφέρει έμμεσα, με τις
  αλλαγές που απαιτεί η εξάρτηση: οὗτοι ἔλεγον ὅτι Κῦρος τέθνηκεν.

Στο Θέμα Γ ζητείται συχνά η **μετατροπή** από τον έναν στον άλλο. Για να την
κάνεις, κοιτάς τέσσερα πράγματα:

1. τι είναι η πρόταση του ευθέος λόγου: **κρίσεως**, **επιθυμίας** ή
   **ερώτηση**, κύρια ή δευτερεύουσα,
2. τι είδους είναι το **ρήμα εξάρτησης** (λεκτικό, γνωστικό, κελευστικό,
   ερωτηματικό κ.λπ.),
3. σε ποιον **χρόνο** είναι το ρήμα εξάρτησης: **αρκτικό** (ενεστώτας,
   μέλλοντας, παρακείμενος) ή **ιστορικό** (παρατατικός, αόριστος,
   υπερσυντέλικος),
4. ποια **πρόσωπα** και **αντωνυμίες** πρέπει να αλλάξουν.

## Οι κύριες προτάσεις

| Ευθύς λόγος   | Ρήμα εξάρτησης                                              | Πλάγιος λόγος                     |
| ------------- | ----------------------------------------------------------- | --------------------------------- |
| **Κρίσεως**   | λεκτικό, δοξαστικό (λέγω, φημί, νομίζω, οἶμαι)              | **ειδικό απαρέμφατο**             |
| **Κρίσεως**   | λεκτικό, γνωστικό, αισθητικό (λέγω, οἶδα, ἀκούω)            | **ειδική πρόταση** (ὅτι, ὡς)      |
| **Κρίσεως**   | γνωστικό, αισθητικό, αγγελίας (οἶδα, ὁρῶ, ἀγγέλλω)          | **κατηγορηματική μετοχή**         |
| **Επιθυμίας** | κελευστικό, απαγορευτικό, ευχετικό (κελεύω, κωλύω, εὔχομαι) | **τελικό απαρέμφατο** (άρνηση μή) |
| **Ερώτηση**   | ερωτηματικό, απορίας, φροντίδας (ἐρωτῶ, ἀπορῶ, σκοπῶ)       | **πλάγια ερωτηματική** πρόταση    |

Τρία παραδείγματα από το Εγχειρίδιο:

| Ευθύς                                              | Πλάγιος                                               |
| -------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------- |
| Χειρίσοφος ἤκουε· «Κῦρος στρατεύει πρὸς Κιλικίαν». | Χειρίσοφος ἤκουε **Κῦρον στρατεύοντα** πρὸς Κιλικίαν. |
| Ἀλέξανδρος ἐκέλευε· «ἐλθέτω ὡς ἐμὲ Παρμενίων».     | Ἀλέξανδρος ἐκέλευε **Παρμενίωνα ἐλθεῖν** ὡς αὐτόν.    |
| Ἀγησίλαος ἤρετο Κῦρον· «παραγγέλλεις τι;»          | Ἀγησίλαος ἤρετο Κῦρον **εἴ τι παραγγέλλοι**.          |

Με το **απαρέμφατο** και τη **μετοχή**, ο χρόνος του ευθέος λόγου μένει ίδιος
(μέλλοντας → απαρέμφατο μέλλοντα, παρακείμενος → απαρέμφατο παρακειμένου),
και οι δυνητικές εγκλίσεις κρατούν το **ἄν** (ἂν πολεμοῖμεν → ἂν πολεμεῖν).
Αν το υποκείμενο είναι το ίδιο με του ρήματος εξάρτησης (**ταυτοπροσωπία**),
δεν γράφεται, και ό,τι συμφωνεί μαζί του μπαίνει σε ονομαστική: ἔφη
**στρατηγὸς** εἶναι.

## Η ευκτική του πλαγίου λόγου

Όταν ο πλάγιος λόγος είναι **πρόταση** (ειδική, πλάγια ερώτηση, ή
δευτερεύουσα του ευθέος λόγου) και το ρήμα εξάρτησης είναι σε **ιστορικό
χρόνο**:

- η **οριστική** και η **υποτακτική** μπορούν να γίνουν **ευκτική** του ίδιου
  χρόνου (η αλλαγή είναι **προαιρετική**),
- η **υποτακτική με ἄν** γίνεται ευκτική **χωρίς ἄν**, και ο σύνδεσμος χάνει
  το ἄν του: ἐάν → εἰ, ὅταν → ὅτε, ἐπειδάν → ἐπειδή,
- **δεν αλλάζουν** οι δυνητικές εγκλίσεις, οι οριστικές ιστορικών χρόνων στις
  δευτερεύουσες (π.χ. αντίθετο του πραγματικού), και οι προτάσεις μετά από
  αρκτικό χρόνο.

| Ευθύς λόγος                  | Μετά από αρκτικό χρόνο                 | Μετά από ιστορικό χρόνο                             |
| ---------------------------- | -------------------------------------- | --------------------------------------------------- |
| «οὐκ ἔστιν ἄλλη ὁδός»        | λέγουσιν ὅτι οὐκ **ἔστιν** ἄλλη ὁδός   | ἔλεγον ὅτι οὐκ **εἴη** (ἔστιν) ἄλλη ὁδός            |
| «μανθάνω ἃ οὐκ ἐπίσταμαι»    | λέγει ὅτι μανθάνει ἃ οὐκ **ἐπίσταται** | ἔλεγεν ὅτι μανθάνοι ἃ οὐκ **ἐπίσταιτο** (ἐπίσταται) |
| «θύσομεν, ἔνθα ἂν ἀφικώμεθα» | εὔχονται θύσειν, ἔνθα ἂν **ἀφίκωνται** | ηὔχοντο θύσειν, ἔνθα **ἀφίκοιντο**                  |

## Πρόσωπα, αντωνυμίες, επιρρήματα

Ο πλάγιος λόγος βλέπει τα πράγματα από τη θέση αυτού που τα μεταφέρει.
Γι’ αυτό:

- το **α΄ και β΄ πρόσωπο** του ευθέος λόγου γίνονται συνήθως **γ΄**:
  «ἡμεῖς νικῶμεν» → ἔλεγεν ὅτι **σφεῖς** νικῷεν,
- οι αντωνυμίες του ομιλητή γίνονται **πλάγιες αυτοπαθείς** ή
  **επαναληπτικές**: ἐμέ → **ἑαυτόν** ή **αὐτόν**, ἡμᾶς → **σφᾶς**,
- τα επιρρήματα αλλάζουν οπτική: ἐνθάδε → **ἐκεῖ**, νῦν → **τότε**, δεῦρο →
  **ἐκεῖσε**.

> **Κλειδί**
>
> Η μετατροπή γίνεται με **σειρά**: πρώτα αποφασίζεις τι γίνεται κάθε κύρια
> πρόταση (απαρέμφατο, μετοχή, ειδική, τελικό απαρέμφατο, πλάγια ερώτηση) από
> το ρήμα εξάρτησης· μετά, αν το ρήμα αυτό είναι ιστορικός χρόνος, βάζεις
> ευκτική στις οριστικές και υποτακτικές των προτάσεων· τέλος, αλλάζεις
> **πρόσωπα, αντωνυμίες και επιρρήματα**. Αντίστροφα, για τον ευθύ λόγο: η
> ευκτική του πλαγίου λόγου ξαναγίνεται οριστική ή υποτακτική, και το γ΄ πρόσωπο
> γίνεται α΄ ή β΄.

> **Πρόσεχε**
>
> - Το **ειδικό απαρέμφατο** δεν παίρνει ὅτι. Δεν γράφεις ποτέ «ἔφη ὅτι
>   στρατηγὸν εἶναι».
> - Ένα **ρήμα σε ενεστώτα με σημασία παρελθόντος** (ιστορικός ενεστώτας)
>   μετράει ως **ιστορικός** χρόνος.
> - Η ευκτική του πλαγίου λόγου είναι **προαιρετική**. Στο ίδιο κείμενο μπορείς
>   να βρεις τη μία πρόταση με οριστική και την επόμενη με ευκτική.
> - Το **τελικό** απαρέμφατο έχει άρνηση **μή**, το **ειδικό** **οὐ**: ἐκέλευσε
>   **μὴ** ἀπιέναι · ἔφη **οὐκ** ἀπιέναι.

## Το αδίδακτο

Το πρωί μετά τη μάχη στα Κούναξα οι Έλληνες στρατηγοί δεν ξέρουν ακόμη τι
έγινε στην άλλη πλευρά του πεδίου. Ενώ ετοιμάζονται να ξεκινήσουν, φτάνουν
αγγελιοφόροι.

> ἤδη δὲ ἐν ὁρμῇ ὄντων ἅμα ἡλίῳ ἀνέχοντι ἦλθε Προκλῆς ὁ Τευθρανίας ἄρχων,
> γεγονὼς ἀπὸ Δαμαράτου τοῦ Λάκωνος, καὶ Γλοῦς ὁ Ταμώ. οὗτοι ἔλεγον ὅτι Κῦρος
> μὲν τέθνηκεν, Ἀριαῖος δὲ πεφευγὼς ἐν τῷ σταθμῷ εἴη μετὰ τῶν ἄλλων βαρβάρων
> ὅθεν τῇ προτεραίᾳ ὡρμῶντο, καὶ λέγει ὅτι ταύτην μὲν τὴν ἡμέραν περιμένοιεν
> αὐτούς, εἰ μέλλοιεν ἥκειν, τῇ δὲ ἄλλῃ ἀπιέναι φαίη ἐπὶ Ἰωνίας, ὅθενπερ ἦλθε.
> ταῦτα ἀκούσαντες οἱ στρατηγοὶ καὶ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες πυνθανόμενοι βαρέως
> ἔφερον. Κλέαρχος δὲ τάδε εἶπεν· ἀλλ’ ὤφελε μὲν Κῦρος ζῆν· ἐπεὶ δὲ
> τετελεύτηκεν, ἀπαγγέλλετε Ἀριαίῳ ὅτι ἡμεῖς νικῶμέν τε βασιλέα καί, ὡς
> ὁρᾶτε, οὐδεὶς ἔτι ἡμῖν μάχεται, καί, εἰ μὴ ὑμεῖς ἤλθετε, ἐπορευόμεθα ἂν ἐπὶ
> βασιλέα.
>
> Ξενοφών, *Κύρου Ἀνάβασις* 2.1.3–4

| Λέξη              | Σημασία                                                        |
| ----------------- | -------------------------------------------------------------- |
| ἐν ὁρμῇ εἰμι      | είμαι έτοιμος να ξεκινήσω                                      |
| ἅμα ἡλίῳ ἀνέχοντι | με την ανατολή του ήλιου                                       |
| γεγονὼς ἀπό τινος | απόγονος κάποιου                                               |
| Γλοῦς ὁ Ταμώ      | ο Γλους, ο γιος του Ταμώ (Ταμώ: γενική του αττικόκλιτου Ταμώς) |
| ὁ σταθμός         | ο σταθμός, το μέρος όπου στρατοπέδευαν                         |
| ὁρμῶμαι           | ξεκινώ                                                         |
| βαρέως φέρω       | στενοχωριέμαι πολύ, το παίρνω βαριά                            |
| ὤφελε + απαρ.     | μακάρι να… (ανεκπλήρωτη ευχή)                                  |

### Η μετάφραση

| Κείμενο                                                                                                                      | Μετάφραση                                                                                                                                                              |
| ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| ἤδη δὲ ἐν ὁρμῇ ὄντων ἅμα ἡλίῳ ἀνέχοντι ἦλθε Προκλῆς ὁ Τευθρανίας ἄρχων, γεγονὼς ἀπὸ Δαμαράτου τοῦ Λάκωνος, καὶ Γλοῦς ὁ Ταμώ. | Ενώ ήταν πια έτοιμοι να ξεκινήσουν, με την ανατολή του ήλιου, ήρθαν ο Προκλής, ο άρχοντας της Τευθρανίας, απόγονος του Λάκωνα Δαμάρατου, και ο Γλους, ο γιος του Ταμώ. |
| οὗτοι ἔλεγον ὅτι Κῦρος μὲν τέθνηκεν,                                                                                         | Αυτοί έλεγαν ότι ο Κύρος είναι νεκρός,                                                                                                                                 |
| Ἀριαῖος δὲ πεφευγὼς ἐν τῷ σταθμῷ εἴη μετὰ τῶν ἄλλων βαρβάρων ὅθεν τῇ προτεραίᾳ ὡρμῶντο,                                      | ενώ ο Αριαίος έχει καταφύγει και βρίσκεται μαζί με τους άλλους βαρβάρους στον σταθμό από όπου είχαν ξεκινήσει την προηγούμενη μέρα,                                    |
| καὶ λέγει ὅτι ταύτην μὲν τὴν ἡμέραν περιμένοιεν αὐτούς, εἰ μέλλοιεν ἥκειν,                                                   | και ότι εκείνος λέει πως αυτή τη μέρα θα τους περιμένουν, αν σκοπεύουν να έρθουν,                                                                                      |
| τῇ δὲ ἄλλῃ ἀπιέναι φαίη ἐπὶ Ἰωνίας, ὅθενπερ ἦλθε.                                                                            | την επόμενη όμως, λέει, θα φύγει για την Ιωνία, από όπου ακριβώς είχε έρθει.                                                                                           |
| ταῦτα ἀκούσαντες οἱ στρατηγοὶ καὶ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες πυνθανόμενοι βαρέως ἔφερον.                                               | Όταν τα άκουσαν οι στρατηγοί, και οι άλλοι Έλληνες καθώς το μάθαιναν, στενοχωρήθηκαν πολύ.                                                                             |
| Κλέαρχος δὲ τάδε εἶπεν· ἀλλ’ ὤφελε μὲν Κῦρος ζῆν·                                                                            | Ο Κλέαρχος είπε τα εξής: «Μακάρι να ζούσε ο Κύρος·                                                                                                                     |
| ἐπεὶ δὲ τετελεύτηκεν, ἀπαγγέλλετε Ἀριαίῳ ὅτι ἡμεῖς νικῶμέν τε βασιλέα                                                        | αφού όμως πέθανε, αναγγείλετε στον Αριαίο ότι εμείς νικάμε τον βασιλιά                                                                                                 |
| καί, ὡς ὁρᾶτε, οὐδεὶς ἔτι ἡμῖν μάχεται,                                                                                      | και, όπως βλέπετε, κανείς δεν μας πολεμάει πια,                                                                                                                        |
| καί, εἰ μὴ ὑμεῖς ἤλθετε, ἐπορευόμεθα ἂν ἐπὶ βασιλέα.                                                                         | και ότι, αν δεν είχατε έρθει εσείς, θα βαδίζαμε εναντίον του βασιλιά.»                                                                                                 |

Στο κείμενο υπάρχουν και οι δύο τρόποι: οι αγγελιοφόροι μεταφέρουν τα λόγια
του Αριαίου σε **πλάγιο** λόγο, ο Κλέαρχος απαντά σε **ευθύ**. Μέσα στον πλάγιο
λόγο, το **τέθνηκεν** και το **λέγει** έμειναν σε οριστική, ενώ τα **εἴη,
περιμένοιεν, μέλλοιεν, φαίη** έγιναν ευκτικές του πλαγίου λόγου: η αλλαγή είναι
προαιρετική, και ο Ξενοφών την κάνει μόνο σε μερικά ρήματα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Θέμα Γ. Να μετατρέψεις σε ευθύ λόγο το «οὗτοι ἔλεγον ὅτι Κῦρος μὲν τέθνηκεν, Ἀριαῖος δὲ πεφευγὼς ἐν τῷ σταθμῷ εἴη μετὰ τῶν ἄλλων βαρβάρων ὅθεν τῇ προτεραίᾳ ὡρμῶντο».

1. Οι δύο ειδικές προτάσεις ήταν στον ευθύ λόγο **κύριες προτάσεις κρίσεως**.
   Το ὅτι φεύγει, και το ρήμα εξάρτησης (ἔλεγον) δεν χρειάζεται πια.
2. Το **τέθνηκεν** μένει. Το **εἴη** είναι ευκτική του πλαγίου λόγου και
   ξαναγίνεται οριστική ενεστώτα: **ἐστί**.
3. Η αναφορική **ὅθεν … ὡρμῶντο** είναι δευτερεύουσα με οριστική
   παρατατικού· μένει όπως είναι.
4. **«Κῦρος μὲν τέθνηκεν, Ἀριαῖος δὲ πεφευγὼς ἐν τῷ σταθμῷ ἐστι μετὰ τῶν ἄλλων
   βαρβάρων ὅθεν τῇ προτεραίᾳ ὡρμῶντο.»**

### Παράδειγμα 2: Θέμα Γ. Να μετατρέψεις σε ευθύ λόγο το μήνυμα του Αριαίου: «ταύτην μὲν τὴν ἡμέραν περιμένοιεν αὐτούς, εἰ μέλλοιεν ἥκειν, τῇ δὲ ἄλλῃ ἀπιέναι φαίη ἐπὶ Ἰωνίας, ὅθενπερ ἦλθε».

1. **Πρόσωπα.** Ο Αριαίος μιλάει για τον εαυτό του και τους δικούς του (α΄
   πρόσωπο) προς τους Έλληνες (β΄ πρόσωπο). Το περιμένοιεν γίνεται α΄ πληθυντικό,
   το αὐτούς γίνεται ὑμᾶς, το μέλλοιεν β΄ πληθυντικό.
2. **Εγκλίσεις.** Οι ευκτικές του πλαγίου λόγου γίνονται οριστικές:
   περιμένοιεν → **περιμένομεν**, μέλλοιεν → **μέλλετε** (υπόθεση πραγματικού).
3. **Το απαρέμφατο.** Το ἀπιέναι, ειδικό απαρέμφατο από το φαίη, ήταν κύρια
   πρόταση κρίσεως: **ἄπειμι** (εἶμι με σημασία μέλλοντα). Το ἦλθε, μέσα σε
   δευτερεύουσα, γίνεται α΄ πρόσωπο: **ἦλθον**.
4. **«Ταύτην μὲν τὴν ἡμέραν περιμένομεν ὑμᾶς, εἰ μέλλετε ἥκειν, τῇ δὲ ἄλλῃ
   ἄπειμι ἐπὶ Ἰωνίας, ὅθενπερ ἦλθον.»**

### Παράδειγμα 3: Θέμα Γ. Να μετατρέψεις σε πλάγιο λόγο τα λόγια του Κλεάρχου «ἀπαγγέλλετε Ἀριαίῳ ὅτι ἡμεῖς νικῶμέν τε βασιλέα καὶ οὐδεὶς ἔτι ἡμῖν μάχεται», με ρήμα εξάρτησης το «Κλέαρχος ἐκέλευσε τοὺς ἀγγέλους».

1. Το **ἀπαγγέλλετε** είναι κύρια πρόταση επιθυμίας· μετά το κελευστικό ἐκέλευσε
   γίνεται **τελικό απαρέμφατο**: ἀπαγγέλλειν. Το υποκείμενό του είναι το
   αντικείμενο του ἐκέλευσε (τοὺς ἀγγέλους).
2. Η ειδική **ὅτι … μάχεται** είναι δευτερεύουσα του ευθέος λόγου και μένει
   ειδική. Το ἐκέλευσε είναι ιστορικός χρόνος, άρα οι οριστικές μπορούν να γίνουν
   ευκτικές: νικῶμεν → **νικῷεν**, μάχεται → **μάχοιτο**.
3. Τα ἡμεῖς, ἡμῖν (ο Κλέαρχος και οι Έλληνες) γίνονται **σφεῖς, σφίσι**.
   **Κλέαρχος ἐκέλευσε τοὺς ἀγγέλους ἀπαγγέλλειν Ἀριαίῳ ὅτι σφεῖς νικῷέν τε
   βασιλέα καὶ οὐδεὶς ἔτι σφίσι μάχοιτο.**

> **Θυμήσου**
>
> - Κρίσεως → **ειδικό απαρέμφατο**, **ειδική** ή **κατηγορηματική μετοχή** ·
>   επιθυμίας → **τελικό απαρέμφατο** · ερωτήσεις → **πλάγιες ερωτήσεις**.
> - Οι δευτερεύουσες του ευθέος λόγου μένουν ίδιες ως προς το είδος.
> - Μετά από **ιστορικό χρόνο**: οριστική και υποτακτική → **ευκτική του
>   πλαγίου λόγου** (προαιρετικά), ἐάν/ὅταν → εἰ/ὅτε.
> - Αλλάζουν **πρόσωπα**, **αντωνυμίες** (σφεῖς, ἑαυτόν) και **επιρρήματα**
>   (ἐνθάδε → ἐκεῖ).

## Ερωτήσεις

1. Σε τι μετατρέπεται μια κύρια πρόταση επιθυμίας του ευθέος λόγου μετά από κελευστικό ρήμα (κελεύω, παραινῶ);
   - Σε ειδικό απαρέμφατο
   - Σε ειδική πρόταση
   - Σε τελικό απαρέμφατο
   - Σε κατηγορηματική μετοχή
2. Ἀγησίλαος ἤρετο Κῦρον· «παραγγέλλεις τι;» Ποια είναι η σωστή μετατροπή σε πλάγιο λόγο;
   - ἤρετο Κῦρον εἴ τι παραγγέλλοι
   - ἤρετο Κῦρον ὅτι τι παραγγέλλοι
   - ἤρετο Κῦρον παραγγέλλειν τι
   - ἤρετο Κῦρον εἴ τι παραγγέλλοι ἄν
3. Πότε μπορεί να μπει ευκτική του πλαγίου λόγου στη θέση μιας οριστικής;
   - Όταν το ρήμα εξάρτησης είναι σε αρκτικό χρόνο
   - Πάντα, σε κάθε πλάγιο λόγο
   - Μόνο στις πλάγιες ερωτήσεις
   - Όταν το ρήμα εξάρτησης είναι σε ιστορικό χρόνο
4. «…, ὅταν ἔλθῃ» είναι δευτερεύουσα του ευθέος λόγου. Τι γίνεται, αν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικός χρόνος και μπει ευκτική;
   - ὅταν ἔλθοι
   - ὅτε ἔλθοι
   - ὅτε ἦλθε
   - ὅταν ἔλθοι ἄν
5. Ο Ξενοφών λέει «στρατηγός εἰμι». Πώς μεταφέρεται με ειδικό απαρέμφατο μετά το «ἔφη»;
   - ἔφη στρατηγὸν εἶναι
   - ἔφη ὅτι στρατηγὸς εἶναι
   - ἔφη στρατηγὸς εἶναι
   - ἔφη στρατηγὸς εἶναι αὐτόν
6. Μετά από ποιο ρήμα μια πρόταση κρίσεως μπορεί να γίνει κατηγορηματική μετοχή;
   - ὁρῶ
   - κελεύω
   - ἐρωτῶ
   - φημί
7. Το «ἐνθάδε» (εδώ) του ευθέος λόγου, πώς γίνεται συνήθως στον πλάγιο;
   - δεῦρο
   - ἐκεῖ
   - νῦν
   - ἐνθένδε
8. Στο κείμενο: «λέγει ὅτι ταύτην μὲν τὴν ἡμέραν περιμένοιεν αὐτούς, εἰ μέλλοιεν ἥκειν». Τι είναι η ευκτική «μέλλοιεν»;
   - Υπόθεση απλής σκέψης
   - Ευχετική ευκτική (επιθυμία)
   - Ευκτική του πλαγίου λόγου
   - Δυνητική ευκτική χωρίς ἄν

## Ασκήσεις

1. Σε τι μετατρέπεται μια ευθεία ερώτηση, όταν εξαρτηθεί από ρήμα ερωτηματικό;
2. Να χαρακτηρίσεις ως αρκτικό ή ιστορικό τον χρόνο κάθε ρήματος εξάρτησης: λέγουσι, ἔλεγον, εἰρήκασι, ἐρεῖ, εἶπε.
3. Στο «οὗτοι ἔλεγον ὅτι Κῦρος μὲν τέθνηκεν, Ἀριαῖος δὲ … εἴη» οι δύο ειδικές εξαρτώνται από το ίδιο ρήμα, αλλά η μία έχει οριστική και η άλλη ευκτική. Εξήγησε γιατί.
4. «Κλέαρχος δὲ τάδε εἶπεν· ἀλλ’ ὤφελε μὲν Κῦρος ζῆν· ἐπεὶ δὲ τετελεύτηκεν, ἀπαγγέλλετε Ἀριαίῳ ὅτι ἡμεῖς νικῶμέν τε βασιλέα καί, ὡς ὁρᾶτε, οὐδεὶς ἔτι ἡμῖν μάχεται, καί, εἰ μὴ ὑμεῖς ἤλθετε, ἐπορευόμεθα ἂν ἐπὶ βασιλέα.»
   α) Τι εκφράζει η πρόταση «ὤφελε μὲν Κῦρος ζῆν»;
   β) Τι είδους δευτερεύουσα είναι η «ὡς ὁρᾶτε»;
   γ) Αν ο λόγος γίνει πλάγιος μετά το «εἶπεν», τι παθαίνει το «ἐπορευόμεθα ἄν»;
5. Μετατροπές λόγου (δικά μας παραδείγματα).
   α) Σε πλάγιο λόγο, με ευκτική όπου γίνεται: Ὁ Κῦρος ἠρώτα τοὺς Ἕλληνας· «πότερον μενεῖτε ἢ ἄπιτε;»
   β) Σε πλάγιο λόγο με ειδικό απαρέμφατο, μετά το «ὁ ἄγγελος ἔφη»: «οἱ πολέμιοι ἐγγύς εἰσιν».
   γ) Σε ευθύ λόγο: Κλέαρχος ἔλεγεν ὅτι αὐτὸς οὐκ ἂν ἀπέλθοι.
6. Να μετατρέψεις σε πλάγιο λόγο τα λόγια που ακολουθούν, με το ρήμα εξάρτησης που δίνεται (δικά μας παραδείγματα).
   α) Οἱ στρατιῶται ἔφασαν· «οὐ πορευσόμεθα ἐπὶ βασιλέα».
   β) Κλέαρχος ἐκέλευσε τοὺς στρατιώτας· «μένετε ἐνθάδε».
   γ) Οἱ στρατηγοὶ ἠπόρουν· «τί ποιήσομεν;»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/ancient-greek/indirect-speech
