# Β.7 Η συγκρότηση της πόλεως

> Αριστοτέλης, Πολιτικά: ο άνθρωπος χωρίς νόμο και δίκη, το χειρότερο των ζώων.

Αρχαία Ελληνικά, Γ΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-c/ancient-greek/forming-the-polis

## Τι θα μάθεις

- Να τοποθετείς το απόσπασμα στα Πολιτικά του Αριστοτέλη και να ξέρεις ότι εξετάζεται ως κείμενο σε μετάφραση.
- Να ερμηνεύεις τη θέση ότι ο άνθρωπος, τελεωθείς, είναι το καλύτερο ζώο, και χωρίς νόμο και δίκη το χειρότερο.
- Να εξηγείς γιατί η φρόνησις και η ἀρετή είναι όπλα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για τα αντίθετα, και πώς ορίζονται η δίκη και η δικαιοσύνη.
- Να συγκρίνεις την άποψη του Αριστοτέλη για τη συγκρότηση της πόλης με τον μύθο του Πρωταγόρα.

## Το πλαίσιο

Τα *Πολιτικά* του Αριστοτέλη αρχίζουν με τη γένεση της πόλης. Στο πρώτο βιβλίο
(Α) ο φιλόσοφος δείχνει ότι οι ανθρώπινες κοινότητες προχωρούν από τη μικρότερη
στη μεγαλύτερη: από την οικογένεια (*οἰκία*) στο χωριό (*κώμη*) και από εκεί
στην πόλη, που είναι η τελική, αυτάρκης κοινότητα. Η πόλη υπάρχει **φύσει**, και
ο άνθρωπος είναι **φύσει πολιτικὸν ζῷον** (αυτό θα το δούμε αναλυτικά στην
ενότητα Ε.20). Το απόσπασμά μας κλείνει αυτόν τον συλλογισμό: τι κερδίζει ο
άνθρωπος μέσα στην πόλη, και τι γίνεται έξω από αυτήν.

> **Κλειδί**
>
> **Κείμενο σε μετάφραση.** Κατά την ΥΑ 90176/Δ2/06-07-2026, το Β.7 διδάσκεται και
> εξετάζεται **από μετάφραση**: δεν ζητείται στο Θέμα Α. Ο Φάκελος τυπώνει το
> αρχαίο κείμενο και δύο μεταφράσεις. Εδώ δίνουμε το αρχαίο και **δική μας**
> μετάφραση· η ερμηνεία είναι αυτή που μετρά.

## Το κείμενο

> Φύσει μὲν οὖν ἡ ὁρμὴ ἐν πᾶσιν ἐπὶ τὴν τοιαύτην κοινωνίαν \[: την πόλιν]· ὁ δὲ
> πρῶτος συστήσας μεγίστων ἀγαθῶν αἴτιος. Ὥσπερ γὰρ καὶ τελεωθεὶς βέλτιστον τῶν
> ζῴων ἄνθρωπός ἐστιν, οὕτω καὶ χωρισθεὶς νόμου καὶ δίκης χείριστον πάντων.
> Χαλεπωτάτη γὰρ ἀδικία ἔχουσα ὅπλα· ὁ δὲ ἄνθρωπος ὅπλα ἔχων φύεται φρονήσει καὶ
> ἀρετῇ, οἷς ἐπὶ τἀναντία ἔστι χρῆσθαι μάλιστα. Διὸ ἀνοσιώτατον καὶ ἀγριώτατον
> ἄνευ ἀρετῆς, καὶ πρὸς ἀφροδίσια καὶ ἐδωδὴν χείριστον. Ἡ δὲ δικαιοσύνη
> πολιτικόν· ἡ γὰρ δίκη πολιτικῆς κοινωνίας τάξις ἐστίν, ἡ δὲ δικαιοσύνη τοῦ
> δικαίου κρίσις.
>
> Αριστοτέλης, *Πολιτικά* Α 1.12, 1253a29–39

Το «\[: την πόλιν]» δεν είναι του Αριστοτέλη: είναι διευκρίνιση του σχολικού
βιβλίου. Ο Φάκελος γράφει επίσης *τελεωθεὶς … ἄνθρωπος*· σε άλλες εκδόσεις
διαβάζεται *τελεωθὲν … ὁ ἄνθρωπος*, χωρίς διαφορά στο νόημα.

## Η μετάφραση

Δική μας. Πιστή όσο το επιτρέπει η πυκνή γλώσσα του Αριστοτέλη· σε παρένθεση
ό,τι εννοείται.

| Αρχαίο κείμενο                                                                            | Μετάφραση                                                                                                                                          |
| ----------------------------------------------------------------------------------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Φύσει μὲν οὖν ἡ ὁρμὴ ἐν πᾶσιν ἐπὶ τὴν τοιαύτην κοινωνίαν·                                 | Από τη φύση λοιπόν υπάρχει σε όλους η ορμή για μια τέτοια κοινωνία (την πόλη)·                                                                     |
| ὁ δὲ πρῶτος συστήσας μεγίστων ἀγαθῶν αἴτιος.                                              | εκείνος όμως που πρώτος τη συγκρότησε στάθηκε αίτιος πάρα πολύ μεγάλων αγαθών.                                                                     |
| Ὥσπερ γὰρ καὶ τελεωθεὶς βέλτιστον τῶν ζῴων ἄνθρωπός ἐστιν,                                | Γιατί, όπως ο άνθρωπος, όταν ολοκληρωθεί, είναι το καλύτερο από τα ζώα,                                                                            |
| οὕτω καὶ χωρισθεὶς νόμου καὶ δίκης χείριστον πάντων.                                      | έτσι και, όταν αποκοπεί από τον νόμο και τη δίκη, είναι το χειρότερο από όλα.                                                                      |
| Χαλεπωτάτη γὰρ ἀδικία ἔχουσα ὅπλα·                                                        | Γιατί η πιο επικίνδυνη είναι η αδικία που έχει όπλα·                                                                                               |
| ὁ δὲ ἄνθρωπος ὅπλα ἔχων φύεται φρονήσει καὶ ἀρετῇ, οἷς ἐπὶ τἀναντία ἔστι χρῆσθαι μάλιστα. | και ο άνθρωπος γεννιέται έχοντας όπλα, τη φρόνηση και την αρετή, που μπορεί κανείς να τα χρησιμοποιήσει κατεξοχήν και για τους αντίθετους σκοπούς. |
| Διὸ ἀνοσιώτατον καὶ ἀγριώτατον ἄνευ ἀρετῆς,                                               | Γι' αυτό, χωρίς αρετή, είναι το πιο ανόσιο και το πιο άγριο ον,                                                                                    |
| καὶ πρὸς ἀφροδίσια καὶ ἐδωδὴν χείριστον.                                                  | και το χειρότερο στις σαρκικές απολαύσεις και στο φαγητό.                                                                                          |
| Ἡ δὲ δικαιοσύνη πολιτικόν·                                                                | Η δικαιοσύνη όμως είναι στοιχείο της πόλης·                                                                                                        |
| ἡ γὰρ δίκη πολιτικῆς κοινωνίας τάξις ἐστίν, ἡ δὲ δικαιοσύνη τοῦ δικαίου κρίσις.           | γιατί η δίκη είναι η τάξη της πολιτικής κοινωνίας, και η δικαιοσύνη είναι η κρίση για το τι είναι δίκαιο.                                          |

## Λεξιλόγιο

| Λέξη                                         | Σημασία στο κείμενο                  |
| -------------------------------------------- | ------------------------------------ |
| φύσει                                        | από τη φύση, εκ φύσεως               |
| ὁρμή, ἡ                                      | έμφυτη τάση, παρόρμηση               |
| κοινωνία, ἡ                                  | κοινότητα, ένωση ανθρώπων            |
| συνίστημι, μτχ. αορ. *συστήσας*              | συγκροτώ, ιδρύω                      |
| τελειόω / τελεόω, -ῶ (παθ. μτχ. *τελεωθείς*) | φέρνω στο τέλος, στην ολοκλήρωση     |
| χωρίζομαι + γενική                           | αποχωρίζομαι, αποκόβομαι από κάτι    |
| χαλεπός, -ή, -όν                             | δύσκολος, επικίνδυνος                |
| φύομαι                                       | γεννιέμαι, φυτρώνω                   |
| φρόνησις, ἡ                                  | η διανοητική ικανότητα, η ορθή σκέψη |
| τἀναντία (= τὰ ἐναντία)                      | τα αντίθετα                          |
| ἔστι + απαρέμφατο                            | είναι δυνατό                         |
| ἀνόσιος, -ον                                 | ασεβής, ανίερος                      |
| ἀφροδίσια, τά                                | οι σαρκικές ηδονές                   |
| ἐδωδή, ἡ                                     | το φαγητό                            |
| τάξις, ἡ                                     | τάξη, οργάνωση                       |
| κρίσις, ἡ                                    | κρίση, διάκριση, απόφαση             |

### Λεξιλογικά: ετυμολογικά συγγενείς λέξεις

| Λέξη του κειμένου | Συγγενείς λέξεις της νέας ελληνικής       |
| ----------------- | ----------------------------------------- |
| φύσει / φύεται    | φυσικός, φυτό, φυσιολογία, έμφυτος        |
| ὁρμὴ              | ορμητικός, παρόρμηση, αφορμή, ορμόνη      |
| τελεωθεὶς         | τέλος, τέλειος, τελετή, τελειωτικός       |
| ὅπλα              | οπλίτης, οπλισμός, αφοπλισμός, οπλοστάσιο |
| τάξις             | τάξη, τακτικός, σύνταξη, διάταξη          |
| κρίσις            | κριτής, κριτήριο, κριτική, διάκριση       |

## Ερμηνεία

### Η ορμή και ο πρώτος ιδρυτής

Η πρώτη περίοδος έχει δύο σκέλη (*μὲν … δέ*). Η **ορμή** προς την πολιτική
κοινωνία είναι **φυσική** και υπάρχει σε όλους· η πόλη όμως δεν φυτρώνει μόνη
της. Χρειάστηκε κάποιος που πρώτος τη **συγκρότησε**. Ο Αριστοτέλης σκέφτεται
τους μυθικούς ιδρυτές που είχε κάθε πόλη, όπως ο Θησέας για την Αθήνα. Η φύση
δίνει την τάση, ο άνθρωπος την πραγματοποιεί, και ο πρώτος που το έκανε έγινε
αίτιος *μεγίστων ἀγαθῶν*: της επιβίωσης, αλλά και της ευτυχίας που μόνο μέσα
στην πόλη είναι δυνατή.

### Το καλύτερο και το χειρότερο ζώο

> **Κλειδί**
>
> **τέλος**: για τον Αριστοτέλη ο σκοπός ενός όντος, η ολοκληρωμένη μορφή στην
> οποία τείνει. **τελεωθείς** είναι ο άνθρωπος που ανέπτυξε πλήρως τις
> δυνατότητές του, σωματικές, νοητικές και ηθικές. Αυτό γίνεται μόνο **μέσα στην
> πόλη**.
>
> Ο άνθρωπος είναι **βέλτιστον** των ζώων όταν ολοκληρωθεί, και **χείριστον
> πάντων** όταν αποκοπεί από τον νόμο και τη δίκη. Δεν υπάρχει μέση κατάσταση: το
> ίδιο ον μπορεί να φτάσει στα δύο άκρα.

Η αιτιολόγηση (*γάρ*) είναι ότι η πιο επικίνδυνη αδικία είναι η **οπλισμένη**. Ο
άνθρωπος γεννιέται με όπλα: τη **φρόνηση** (εδώ: τη νοημοσύνη του στο σύνολό
της) και την **αρετή** (εδώ: τη φυσική του προδιάθεση να γίνει ενάρετος). Αυτά
τα όπλα όμως είναι **αμφίσημα**: *ἐπὶ τἀναντία ἔστι χρῆσθαι μάλιστα*. Η ίδια
εξυπνάδα που χτίζει, σχεδιάζει και θεραπεύει, μπορεί να εξαπατήσει, να
καταστρέψει, να σκοτώσει. Ένα θηρίο σκοτώνει από ένστικτο, όσο χρειάζεται· ο
άδικος άνθρωπος σκοτώνει με σχέδιο, και χωρίς όριο. Γι' αυτό χωρίς αρετή είναι
**ἀνοσιώτατον καὶ ἀγριώτατον**, και ακόμα και στις σωματικές ανάγκες
(*ἀφροδίσια, ἐδωδή*) δεν έχει μέτρο, χειρότερα από τα ζώα.

### Δίκη και δικαιοσύνη

Η λύση είναι η **δικαιοσύνη**, που είναι *πολιτικόν*, πράγμα της πόλης. Ο
Αριστοτέλης ξεχωρίζει δύο όρους:

| Όρος       | Ορισμός                     | Τι είναι                                                   |
| ---------- | --------------------------- | ---------------------------------------------------------- |
| δίκη       | *πολιτικῆς κοινωνίας τάξις* | η έννομη τάξη της πόλης, οι κανόνες και οι θεσμοί της      |
| δικαιοσύνη | *τοῦ δικαίου κρίσις*        | η ικανότητα να κρίνεις τι είναι δίκαιο· η αρετή του πολίτη |

Η δίκη είναι λοιπόν το αντικειμενικό πλαίσιο, η δικαιοσύνη η προσωπική κρίση που
το εφαρμόζει. Η μία χωρίς την άλλη δεν αρκεί.

### Σύγκριση με τον μύθο του Πρωταγόρα (Β.6)

|                          | Πρωταγόρας (Β.6)                                   | Αριστοτέλης (Β.7)                                             |
| ------------------------ | -------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------- |
| Γιατί πόλη               | ανάγκη: τα θηρία αφάνιζαν τους σκόρπιους ανθρώπους | φυσική ορμή που υπάρχει σε όλους                              |
| Πώς έρχεται η δικαιοσύνη | δώρο του Δία (αἰδὼς καὶ δίκη)                      | ανάγεται στη φύση και στην πόλη· την πραγματοποιεί ο άνθρωπος |
| Τρόπος                   | μύθος                                              | φιλοσοφικός λόγος, τελολογία                                  |
| Κοινό                    | χωρίς δίκη οι άνθρωποι αδικούν και χάνονται        | χωρίς νόμο και δίκη ο άνθρωπος είναι χείριστον πάντων         |

Και οι δύο φτάνουν στο ίδιο συμπέρασμα: η πόλη στέκεται μόνο πάνω στη
δικαιοσύνη. Ο Πρωταγόρας το λέει με θεούς και ήρωες, ο Αριστοτέλης με τη φύση
και τον σκοπό.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Θέμα Β. «Ὥσπερ γὰρ καὶ τελεωθεὶς βέλτιστον τῶν ζῴων ἄνθρωπός ἐστιν, οὕτω καὶ χωρισθεὶς νόμου καὶ δίκης χείριστον πάντων»: Να ερμηνεύσεις τη θέση του Αριστοτέλη, με βάση και τη συνέχεια του κειμένου.

1. **Η σύγκριση.** Η περίοδος είναι παραβολική (*ὥσπερ … οὕτω*) και βάζει τον
   άνθρωπο σε δύο ακραίες θέσεις. Όταν είναι *τελεωθείς*, όταν δηλαδή έχει
   πραγματοποιήσει το τέλος του, την ολοκλήρωση των δυνατοτήτων του, είναι το
   καλύτερο από τα ζώα. Όταν αποκοπεί από τον νόμο και τη δίκη, είναι το
   χειρότερο.
2. **Η αιτιολόγηση.** Ο άνθρωπος γεννιέται με όπλα, τη φρόνηση και την αρετή, που
   μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για τα αντίθετα. Η αδικία που έχει όπλα είναι η
   πιο επικίνδυνη (*χαλεπωτάτη*). Χωρίς αρετή, ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τη νοημοσύνη
   του για να βλάψει, και γίνεται *ἀνοσιώτατον καὶ ἀγριώτατον*, χωρίς μέτρο ακόμα
   και στις σωματικές ανάγκες.
3. **Το συμπέρασμα.** Η ολοκλήρωση του ανθρώπου προϋποθέτει την πόλη, γιατί εκεί
   υπάρχουν ο νόμος και η δίκη (*πολιτικῆς κοινωνίας τάξις*). Η πόλη δεν είναι
   λοιπόν απλό μέσο επιβίωσης· είναι ο χώρος όπου ο άνθρωπος γίνεται αυτό που η
   φύση του τον προορίζει να γίνει.

### Παράδειγμα 2: Θέμα Β. Παράλληλο κείμενο: στο πρώτο στάσιμο της Ἀντιγόνης (στ. 365–371) ο Σοφοκλής λέει για τον άνθρωπο ότι, έχοντας κάτι σοφό, την εφευρετικότητα των τεχνών, πέρα από κάθε προσδοκία, πότε βαδίζει προς το κακό και πότε προς το καλό· όταν τιμά τους νόμους της χώρας και τη δίκη των θεών, είναι μεγάλος μέσα στην πόλη· άπολις γίνεται όποιος από τόλμη σμίγει με το κακό (απόδοση δική μας). Να συγκρίνεις με τη θέση του Αριστοτέλη.

1. **Κοινά σημεία.** Και τα δύο κείμενα βλέπουν την ανθρώπινη ικανότητα ως
   **αμφίσημη**: στον Σοφοκλή η σοφία των τεχνών οδηγεί *πότε στο κακό, πότε στο
   καλό*· στον Αριστοτέλη τα όπλα του ανθρώπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν *ἐπὶ
   τἀναντία*. Και τα δύο συνδέουν την καλή χρήση με τον **νόμο** και τη **δίκη**, και
   τοποθετούν τον άνθρωπο μέσα ή έξω από την **πόλη** ανάλογα με αυτό: ο Σοφοκλής
   μιλά για τον ὑψίπολιν και τον ἄπολιν, ο Αριστοτέλης για τον τελεωθέντα και τον
   χωρισθέντα νόμου καὶ δίκης.
2. **Διαφορές.** Ο Σοφοκλής μιλά ποιητικά, με θαυμασμό και φόβο για το «δεινό» ον
   που είναι ο άνθρωπος, και συνδέει τη δίκη με τους θεούς. Ο Αριστοτέλης μιλά
   φιλοσοφικά, χωρίς θεούς: εξηγεί το φαινόμενο με τη φύση και το τέλος, και δίνει
   ορισμούς (*δίκη = τάξις*, *δικαιοσύνη = κρίσις*). Ακόμα, ο Αριστοτέλης θεωρεί
   την ορμή προς την πόλη φυσική σε όλους, κάτι που στο τραγικό κείμενο δεν
   λέγεται.

> **Πρόσεχε**
>
> - **Δεν ζητείται μετάφραση** αυτού του κειμένου στο Θέμα Α· ζητείται κατανόηση
>   και ερμηνεία, και μπορεί να δοθεί για σύγκριση με τα κείμενα που διδάσκονται
>   στο πρωτότυπο.
> - **φρόνησις** εδώ δεν είναι η ειδική αρετή της πρακτικής σοφίας των *Ηθικών
>   Νικομαχείων* (Δ.12), αλλά η νοημοσύνη στο σύνολό της.
> - **φύεται … ἀρετῇ** δεν σημαίνει ότι η αρετή είναι έμφυτη. Ο άνθρωπος έχει από
>   τη φύση τη **δυνατότητα** να την αποκτήσει.
> - **ὅπλα ἔχων φύεται φρονήσει καὶ ἀρετῇ**: η φράση διαβάζεται με δύο τρόπους,
>   «γεννιέται με όπλα τη φρόνηση και την αρετή» ή «γεννιέται με όπλα στην
>   υπηρεσία της φρόνησης και της αρετής». Και στις δύο, τα όπλα στρέφονται και
>   προς τα αντίθετα.

> **Θυμήσου**
>
> - Η ορμή προς την πόλη είναι φυσική· ο πρώτος ιδρυτής έγινε αίτιος μεγίστων
>   ἀγαθῶν.
> - Τελεωθείς, ο άνθρωπος είναι βέλτιστον· χωρίς νόμο και δίκη, χείριστον πάντων.
> - **δίκη** = πολιτικῆς κοινωνίας τάξις· **δικαιοσύνη** = τοῦ δικαίου κρίσις.

## Ερωτήσεις

1. Πώς εξετάζεται το κείμενο Β.7 κατά την ΥΑ;
   - Από μετάφραση, χωρίς Θέμα Α
   - Ως αδίδακτο στο Θέμα Γ
   - Στο πρωτότυπο, με μετάφραση στο Θέμα Α
   - Δεν εξετάζεται καθόλου
2. Από πού προέρχεται, κατά τον Αριστοτέλη, η ορμή των ανθρώπων προς την πόλη;
   - Από τον φόβο των θηρίων
   - Από ένα δώρο του Δία
   - Από τη φύση
   - Από τον πρώτο νομοθέτη
3. Τι σημαίνει «τελεωθείς» για τον άνθρωπο;
   - Όταν πεθάνει και τελειώσει η ζωή του
   - Όταν πραγματοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του
   - Όταν γίνει τέλειος, χωρίς κανένα απολύτως ελάττωμα
   - Όταν τελειώσει την εκπαίδευσή του
4. Ποια είναι τα «ὅπλα» με τα οποία γεννιέται ο άνθρωπος;
   - Τα χέρια και τα εργαλεία του
   - Ο νόμος και η δίκη
   - Η φρόνηση και η αρετή
   - Η αιδώς και η δικαιοσύνη
5. Γιατί η αδικία του ανθρώπου είναι «χαλεπωτάτη»;
   - Γιατί τα όπλα του μπορούν να στραφούν και στο κακό
   - Γιατί ο άνθρωπος είναι σωματικά πιο δυνατός από τα ζώα
   - Γιατί τιμωρείται από τους θεούς
   - Γιατί οι νόμοι δεν την προβλέπουν
6. Πώς ορίζει ο Αριστοτέλης τη «δίκη»;
   - τοῦ δικαίου κρίσις
   - πολιτικῆς κοινωνίας τάξις
   - τὸ ἀνθρώπινον ἀγαθὸν ἐν τῇ πόλει
   - φύσει ὁρμὴ ἐν πᾶσιν
7. Ποιον εννοεί ο Αριστοτέλης με το «ὁ πρῶτος συστήσας»;
   - Τον Δία, που έστειλε στους ανθρώπους την αιδώ και τη δίκη
   - Τον πρώτο φιλόσοφο που έγραψε για την πόλη
   - Τον πρώτο που κατέκτησε μια πόλη
   - Όποιον πρώτος συγκρότησε μια πόλη, όπως ο Θησέας
8. Σε τι συμφωνούν ο Πρωταγόρας (Β.6) και ο Αριστοτέλης (Β.7);
   - Ότι η πόλη δημιουργήθηκε από φόβο για τα θηρία
   - Ότι η δικαιοσύνη είναι δώρο των θεών
   - Ότι χωρίς δίκη δεν υπάρχει πόλη
   - Ότι μόνο λίγοι είναι ικανοί για αρετή

## Ασκήσεις

1. Πώς ορίζεται η δικαιοσύνη στο κείμενο;
2. Να γράψεις τα δύο επίθετα σε υπερθετικό βαθμό που περιγράφουν τον άνθρωπο «ἄνευ ἀρετῆς», και τον θετικό βαθμό του καθενός.
3. Εξήγησε τη διαφορά ανάμεσα στη δίκη και στη δικαιοσύνη, όπως τις ορίζει ο Αριστοτέλης.
4. Ο Αριστοτέλης λέει ότι η ορμή προς την πόλη υπάρχει «φύσει» σε όλους, αλλά ότι «ὁ πρῶτος συστήσας μεγίστων ἀγαθῶν αἴτιος». Εξήγησε πώς δένουν η φύση και η ανθρώπινη πράξη στη γένεση της πόλης.
5. «Χαλεπωτάτη γὰρ ἀδικία ἔχουσα ὅπλα· ὁ δὲ ἄνθρωπος ὅπλα ἔχων φύεται φρονήσει καὶ ἀρετῇ». Να γράψεις μία ετυμολογικά συγγενή λέξη της νέας ελληνικής για καθεμιά από τις λέξεις.
   α) ἀδικία
   β) ὅπλα
   γ) φύεται
   δ) φρονήσει
6. Ο Αριστοτέλης λέει ότι ο άνθρωπος χωρίς νόμο και δίκη είναι «χείριστον πάντων», χειρότερος δηλαδή και από τα θηρία. Κρίνε αν η θέση αυτή είναι υπερβολική.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-c/ancient-greek/forming-the-polis
