Αρχαία Ελληνικά · Γ΄ Λυκείου
Γ.8–Γ.9: οι δεσμώτες του σπηλαίου και η παιδεία
Διάρκεια 60΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α50 μονάδες
Να διαβάσεις το κείμενο και να απαντήσεις στις ερωτήσεις.
Γ.9 Η αλληγορία του σπηλαίου: η παιδεία
Δεῖ δή, εἶπον, ἡμᾶς τοιόνδε νομίσαι περὶ αὐτῶν, εἰ ταῦτ’ ἀληθῆ· τὴν παιδείαν οὐχ οἵαν τινὲς ἐπαγγελλόμενοί φασιν εἶναι τοιαύτην καὶ εἶναι. Φασὶ δέ που οὐκ ἐνούσης ἐν τῇ ψυχῇ ἐπιστήμης σφεῖς ἐντιθέναι, οἷον τυφλοῖς ὀφθαλμοῖς ὄψιν ἐντιθέντες.
Φασὶ γὰρ οὖν, ἔφη.
Ὁ δέ γε νῦν λόγος, ἦν δ’ ἐγώ, σημαίνει ταύτην τὴν ἐνοῦσαν ἑκάστου δύναμιν ἐν τῇ ψυχῇ καὶ τὸ ὄργανον ᾧ καταμανθάνει ἕκαστος, οἷον εἰ ὄμμα μὴ δυνατὸν ἦν ἄλλως ἢ σὺν ὅλῳ τῷ σώματι στρέφειν πρὸς τὸ φανὸν ἐκ τοῦ σκοτώδους, οὕτω σὺν ὅλῃ τῇ ψυχῇ ἐκ τοῦ γιγνομένου περιακτέον εἶναι, ἕως ἂν εἰς τὸ ὂν καὶ τοῦ ὄντος τὸ φανότατον δυνατὴ γένηται ἀνασχέσθαι θεωμένη· τοῦτο δ’ εἶναί φαμεν τἀγαθόν. Ἦ γάρ;
Ναί.
Τούτου τοίνυν, ἦν δ’ ἐγώ, αὐτοῦ τέχνη ἂν εἴη, τῆς περιαγωγῆς, τίνα τρόπον ὡς ῥᾷστά τε καὶ ἀνυσιμώτατα μεταστραφήσεται, οὐ τοῦ ἐμποιῆσαι αὐτῷ τὸ ὁρᾶν, ἀλλ’ ὡς ἔχοντι μὲν αὐτό, οὐκ ὀρθῶς δὲ τετραμμένῳ οὐδὲ βλέποντι οἷ ἔδει, τοῦτο διαμηχανήσασθαι.
Ἔοικεν γάρ, ἔφη.
Αἱ μὲν τοίνυν ἄλλαι ἀρεταὶ καλούμεναι ψυχῆς κινδυνεύουσιν ἐγγύς τι εἶναι τῶν τοῦ σώματος—τῷ ὄντι γὰρ οὐκ ἐνοῦσαι πρότερον ὕστερον ἐμποιεῖσθαι ἔθεσι καὶ ἀσκήσεσιν—ἡ δὲ τοῦ φρονῆσαι παντὸς μᾶλλον θειοτέρου τινὸς τυγχάνει, ὡς ἔοικεν, οὖσα, ὃ τὴν μὲν δύναμιν οὐδέποτε ἀπόλλυσιν, ὑπὸ δὲ τῆς περιαγωγῆς χρήσιμόν τε καὶ ὠφέλιμον καὶ ἄχρηστον αὖ καὶ βλαβερὸν γίγνεται.
- 1.
Να μεταφράσεις το απόσπασμα «Ὁ δέ γε νῦν λόγος … τοῦτο δ’ εἶναί φαμεν τἀγαθόν».(20 μονάδες)
- 2.
«τὴν παιδείαν οὐχ οἵαν τινὲς ἐπαγγελλόμενοί φασιν … ὄψιν ἐντιθέντες»: Να συγκρίνεις την αντίληψη για την παιδεία που απορρίπτει ο Σωκράτης με εκείνη που προτείνει.(15 μονάδες)
- 3.
«Αἱ μὲν τοίνυν ἄλλαι ἀρεταὶ … καὶ ἄχρηστον αὖ καὶ βλαβερὸν γίγνεται»: Σε τι διαφέρει η αρετή της φρόνησης από τις «ἄλλας ἀρετάς» της ψυχής;(15 μονάδες)
Θέμα Β25 μονάδες
Να απαντήσεις με βάση το Γ.8 (Πολιτεία 514a–515c).
- 1.
«Ἄτοπον, ἔφη, λέγεις εἰκόνα καὶ δεσμώτας ἀτόπους. — Ὁμοίους ἡμῖν, ἦν δ’ ἐγώ»: Να εξηγήσεις τη σημασία της απάντησης του Σωκράτη και τι συμβολίζουν οι δεσμώτες και τα δεσμά τους.(15 μονάδες)
- 2.
Να χαρακτηρίσεις τις προτάσεις, με βάση τα κείμενα Γ.8–Γ.9.(10 μονάδες)
Θέμα Γ25 μονάδες
- 1.
Για καθεμιά από τις λέξεις του Γ.9 να γράψεις μία ετυμολογικά συγγενή λέξη της νέας ελληνικής.
- α)
ψυχῇ(3 μονάδες)
- β)
ὄψιν(3 μονάδες)
- γ)
ὄργανον(3 μονάδες)
- δ)
σώματι(3 μονάδες)
- ε)
ἀσκήσεσιν(3 μονάδες)
- α)
- 2.
- 3.
Καλή επιτυχία!