Αρχαία Ελληνικά · Γ΄ Λυκείου
Προσομοίωση Πανελληνίων 1
Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α: Διδαγμένο κείμενο50 μονάδες
Να διαβάσεις το κείμενο και να απαντήσεις στις ερωτήσεις Α1–Α5.
Δ.13 Η ηθική αρετή και η ηθική πράξη
Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ’ ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.
Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ’ ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται. Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.
- 1.
Α1. Να αποδώσεις στη νέα ελληνική το απόσπασμα «Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει … οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί».(10 μονάδες)
- 2.
Α2. «Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται … ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί»: Να αναπτύξεις τον συλλογισμό του Αριστοτέλη και τη λειτουργία της αναλογίας με τις τέχνες.(10 μονάδες)
- 3.
Α3. Παράλληλο κείμενο, σε μετάφραση. Ο Πρωταγόρας λέει στον Σωκράτη για την αγωγή των παιδιών στην Αθήνα: «Αρχίζοντας από τότε που είναι μικρά παιδιά και όσο ζουν, τα διδάσκουν και τα νουθετούν. Μόλις το παιδί καταλάβει τι του λένε, η τροφός, η μητέρα, ο παιδαγωγός και ο ίδιος ο πατέρας αγωνίζονται να γίνει όσο το δυνατόν καλύτερο, δείχνοντάς του σε κάθε έργο και σε κάθε λόγο ότι αυτό είναι δίκαιο κι εκείνο άδικο, αυτό ωραίο κι εκείνο άσχημο» (Πλάτων, *Πρωταγόρας* 325c–d, απόδοση δική μας). Να συγκρίνεις το παράλληλο με την τελευταία περίοδο του κειμένου («Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει … μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν»).(10 μονάδες)
- 4.
Α4. Να χαρακτηρίσεις τις προτάσεις, με βάση τις εισαγωγές του βιβλίου.(10 μονάδες)
- 5.
Α5. Για καθεμιά από τις λέξεις του κειμένου να γράψεις μία ετυμολογικά συγγενή λέξη της νέας ελληνικής.
- α)
νομοθέται(2 μονάδες)
- β)
βούλημα(2 μονάδες)
- γ)
φθείρεται(2 μονάδες)
- δ)
συναλλάγμασι(2 μονάδες)
- ε)
ἐπιθυμίας(2 μονάδες)
- α)
Θέμα Β: Αδίδακτο κείμενο50 μονάδες
Ο Σωκράτης, στην απολογία του, εξηγεί από πού ξεκίνησε η φήμη του ως σοφού. Μιλά για τον παιδικό του φίλο Χαιρεφώντα, που είχε πεθάνει πριν από τη δίκη. Να διαβάσεις το κείμενο και να απαντήσεις στις ερωτήσεις Β1–Β3.
Ο χρησμός για τον Σωκράτη
Καὶ ἴστε δὴ οἷος ἦν Χαιρεφῶν, ὡς σφοδρὸς ἐφ’ ὅτι ὁρμήσειεν. Καὶ δή ποτε καὶ εἰς Δελφοὺς ἐλθὼν ἐτόλμησε τοῦτο μαντεύσασθαι—καί, ὅπερ λέγω, μὴ θορυβεῖτε, ὦ ἄνδρες—ἤρετο γὰρ δὴ εἴ τις ἐμοῦ εἴη σοφώτερος. Ἀνεῖλεν οὖν ἡ Πυθία μηδένα σοφώτερον εἶναι. Καὶ τούτων πέρι ὁ ἀδελφὸς ὑμῖν αὐτοῦ οὑτοσὶ μαρτυρήσει, ἐπειδὴ ἐκεῖνος τετελεύτηκεν. Σκέψασθε δὴ ὧν ἕνεκα ταῦτα λέγω· μέλλω γὰρ ὑμᾶς διδάξειν ὅθεν μοι ἡ διαβολὴ γέγονεν. Ταῦτα γὰρ ἐγὼ ἀκούσας ἐνεθυμούμην οὑτωσί· τί ποτε λέγει ὁ θεός, καὶ τί ποτε αἰνίττεται; ἐγὼ γὰρ δὴ οὔτε μέγα οὔτε σμικρὸν σύνοιδα ἐμαυτῷ σοφὸς ὤν· τί οὖν ποτε λέγει φάσκων ἐμὲ σοφώτατον εἶναι; οὐ γὰρ δήπου ψεύδεταί γε· οὐ γὰρ θέμις αὐτῷ.
- 1.
Β1. Να μεταφράσεις το κείμενο. Λεξιλόγιο: μαντεύομαι = ζητώ χρησμό· ἀναιρῶ (για μαντείο) = δίνω χρησμό, απαντώ· αἰνίττομαι = μιλώ με αινίγματα, υπαινίσσομαι· σύνοιδα ἐμαυτῷ = έχω συνείδηση, ξέρω καλά για τον εαυτό μου.(20 μονάδες)
- 2.
Β2. Να γράψεις τους τύπους που ζητούνται.
- α)
ἴστε: το γ΄ ενικό της οριστικής ενεστώτα και υπερσυντελίκου.(2 μονάδες)
- β)
ἐλθών: το β΄ ενικό της προστακτικής του ίδιου χρόνου.(2 μονάδες)
- γ)
ἀνεῖλεν: το ίδιο πρόσωπο στην οριστική μέλλοντα, και το απαρέμφατο του ίδιου χρόνου (αορίστου).(2 μονάδες)
- δ)
μαρτυρήσει: το απαρέμφατο αορίστου και το β΄ ενικό της προστακτικής ενεστώτα.(2 μονάδες)
- ε)
σοφώτερος: τον θετικό και τον υπερθετικό βαθμό στο ίδιο γένος και στην ίδια πτώση.(2 μονάδες)
- α)
- 3.
Β3α. Να αναγνωρίσεις συντακτικά τους παρακάτω όρους και προτάσεις.
- α)
οἷος ἦν Χαιρεφῶν(2 μονάδες)
- β)
εἴ τις ἐμοῦ εἴη σοφώτερος(2 μονάδες)
- γ)
ἐμοῦ(2 μονάδες)
- δ)
εἶναι (μηδένα σοφώτερον εἶναι)(2 μονάδες)
- ε)
ὤν (σύνοιδα ἐμαυτῷ σοφὸς ὤν)(2 μονάδες)
- α)
- 4.
Β3β. Μετατροπές.
- α)
Να μετατρέψεις σε πλάγιο λόγο τις ερωτήσεις «τί ποτε λέγει ὁ θεός, καὶ τί ποτε αἰνίττεται;», με εξάρτηση από το «ἐνεθυμούμην».(5 μονάδες)
- β)
Να μετατρέψεις τη δευτερεύουσα «ἐπειδὴ ἐκεῖνος τετελεύτηκεν» σε ισοδύναμη μετοχή.(5 μονάδες)
- α)
Καλή επιτυχία!