Μετάβαση στο περιεχόμενο

Δ.14–Δ.15: η μεσότητα και ο ορισμός της αρετής

Διαγώνισμα στις ενότητες: Δ.14 Ηθική αρετή και μεσότητα · Δ.15 Ο ορισμός της αρετής.

Λύσε το στην οθόνη ή στο χαρτί. Τα ανοιχτά θέματα τα γράφεις στο τετράδιο. Με την «Παράδοση» η σελίδα βαθμολογεί τις κλειστές ερωτήσεις και σου δείχνει τις λύσεις για τις υπόλοιπες.

Αρχαία Ελληνικά · Γ΄ Λυκείου

Δ.14–Δ.15: η μεσότητα και ο ορισμός της αρετής

Διάρκεια 60΄ · 100 μονάδες

Θέμα Α50 μονάδες

Να διαβάσεις το κείμενο και να απαντήσεις στις ερωτήσεις.

Δ.15 Ο ορισμός της αρετής

Οἷον καὶ φοβηθῆναι καὶ θαρρῆσαι καὶ ἐπιθυμῆσαι καὶ ὀργισθῆναι καὶ ἐλεῆσαι καὶ ὅλως ἡσθῆναι καὶ λυπηθῆναι ἔστι καὶ μᾶλλον καὶ ἧττον, καὶ ἀμφότερα οὐκ εὖ· τὸ δ’ ὅτε δεῖ καὶ ἐφ’ οἷς καὶ πρὸς οὓς καὶ οὗ ἕνεκα καὶ ὡς δεῖ, μέσον τε καὶ ἄριστον, ὅπερ ἐστὶ τῆς ἀρετῆς. Ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὰς πράξεις ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον. Ἡ δ’ ἀρετὴ περὶ πάθη καὶ πράξεις ἐστίν, ἐν οἷς ἡ μὲν ὑπερβολὴ ἁμαρτάνεται καὶ ψέγεται καὶ ἡ ἔλλειψις, τὸ δὲ μέσον ἐπαινεῖται καὶ κατορθοῦται· ταῦτα δ’ ἄμφω τῆς ἀρετῆς. Μεσότης τις ἄρα ἐστὶν ἡ ἀρετή, στοχαστική γε οὖσα τοῦ μέσου. […]

Ἔστιν ἄρα ἡ ἀρετὴ ἕξις προαιρετική, ἐν μεσότητι οὖσα τῇ πρὸς ἡμᾶς, ὡρισμένῃ λόγῳ καὶ ᾧ ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν. Μεσότης δὲ δύο κακιῶν, τῆς μὲν καθ’ ὑπερβολὴν τῆς δὲ κατ’ ἔλλειψιν· καὶ ἔτι τῷ τὰς μὲν ἐλλείπειν τὰς δ’ ὑπερβάλλειν τοῦ δέοντος ἔν τε τοῖς πάθεσι καὶ ἐν ταῖς πράξεσι, τὴν δ’ ἀρετὴν τὸ μέσον καὶ εὑρίσκειν καὶ αἱρεῖσθαι.

Αριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια Β 6.10–13·16, 1106b18–28·1106b36–1107a6
  1. 1.

    Να μεταφράσεις το απόσπασμα «Ἔστιν ἄρα ἡ ἀρετὴ ἕξις προαιρετική … καὶ εὑρίσκειν καὶ αἱρεῖσθαι».(20 μονάδες)

  2. 2.

    «τὸ δ’ ὅτε δεῖ καὶ ἐφ’ οἷς καὶ πρὸς οὓς καὶ οὗ ἕνεκα καὶ ὡς δεῖ, μέσον τε καὶ ἄριστον»: Να εξηγήσεις ποιες προϋποθέσεις ορίζει ο Αριστοτέλης για να είναι ένα συναίσθημα «μέσον καὶ ἄριστον», δίνοντας ένα δικό σου παράδειγμα.(15 μονάδες)

  3. 3.

    Να αναλύσεις τα στοιχεία του ορισμού της αρετής: «ἕξις», «προαιρετική», «ἐν μεσότητι οὖσα τῇ πρὸς ἡμᾶς», «ὡρισμένῃ λόγῳ καὶ ᾧ ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν».(15 μονάδες)

Θέμα Β25 μονάδες

Να διαβάσεις το κείμενο και να απαντήσεις στις ερωτήσεις.

Δ.14 Ηθική αρετή και μεσότητα

Ἐν παντὶ δὴ συνεχεῖ καὶ διαιρετῷ ἔστι λαβεῖν τὸ μὲν πλεῖον τὸ δ’ ἔλαττον τὸ δ’ ἴσον, καὶ ταῦτα ἢ κατ’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἢ πρὸς ἡμᾶς [...]. Λέγω δὲ τοῦ μὲν πράγματος μέσον τὸ ἴσον ἀπέχον ἀφ’ ἑκατέρου τῶν ἄκρων, ὅπερ ἐστὶν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πᾶσιν, πρὸς ἡμᾶς δὲ ὃ μήτε πλεονάζει μήτε ἐλλείπει· τοῦτο δ’ οὐχ ἕν, οὐδὲ ταὐτὸν πᾶσιν. Οἷον εἰ τὰ δέκα πολλὰ τὰ δὲ δύο ὀλίγα, τὰ ἓξ μέσα λαμβάνουσι κατὰ τὸ πρᾶγμα· ἴσῳ γάρ ὑπερέχει τε καὶ ὑπερέχεται· τοῦτο δὲ μέσον ἐστὶ κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν. Τὸ δὲ πρὸς ἡμᾶς οὐχ οὕτω ληπτέον· οὐ γὰρ εἴ τῳ δέκα μναῖ φαγεῖν πολὺ δύο δὲ ὀλίγον, ὁ ἀλείπτης ἓξ μνᾶς προστάξει· ἔστι γὰρ ἴσως καὶ τοῦτο πολὺ τῷ ληψομένῳ ἢ ὀλίγον· Μίλωνι μὲν γὰρ ὀλίγον, τῷ δὲ ἀρχομένῳ τῶν γυμνασίων πολύ. Ὁμοίως ἐπὶ δρόμου καὶ πάλης. Οὕτω δὴ πᾶς ἐπιστήμων τὴν ὑπερβολὴν μὲν καὶ τὴν ἔλλειψιν φεύγει, τὸ δὲ μέσον ζητεῖ καὶ τοῦθ’ αἱρεῖται, μέσον δὲ οὐ τὸ τοῦ πράγματος ἀλλὰ τὸ πρὸς ἡμᾶς.

Αριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια Β 6.4–8, 1106a26–b7
  1. 1.

    Να εξηγήσεις τη διάκριση ανάμεσα στο «μέσον τοῦ πράγματος» και στο «μέσον πρὸς ἡμᾶς», με βάση και το παράδειγμα του Μίλωνα.(15 μονάδες)

  2. 2.
    Το «ἴσῳ γάρ ὑπερέχει τε καὶ ὑπερέχεται» λέγεται για το έξι, γιατί:(5 μονάδες)
  3. 3.
    Ο Μίλων, που αναφέρει ο Αριστοτέλης, ήταν:(5 μονάδες)

Θέμα Γ25 μονάδες

  1. 1.

    Για καθεμιά από τις λέξεις των κειμένων να γράψεις μία ετυμολογικά συγγενή λέξη της νέας ελληνικής.

    1. α)

      ὑπερβολή(3 μονάδες)

    2. β)

      ἔλλειψις(3 μονάδες)

    3. γ)

      ἐπαινεῖται(3 μονάδες)

    4. δ)

      ὁρίσειεν(3 μονάδες)

    5. ε)

      φρόνιμος(3 μονάδες)

  2. 2.

    Να χαρακτηρίσεις τις προτάσεις, με βάση τα κείμενα Δ.14–Δ.15.(10 μονάδες)

    • Πρόταση αα)Η αρετή έχει σχέση με πάθη και πράξεις.
    • Πρόταση ββ)Στα πάθη και στις πράξεις η υπερβολή επαινείται, ενώ η έλλειψη κατακρίνεται.
    • Πρόταση γγ)Ο Αριστοτέλης ορίζει την αρετή ως μεσότητα ανάμεσα σε δύο κακίες.
    • Πρόταση δδ)Το μέσο πρὸς ἡμᾶς είναι ένα και το ίδιο για όλους τους ανθρώπους.
    • Πρόταση εε)Κατά τον Αριστοτέλη, κάθε ειδικός αποφεύγει την υπερβολή και την έλλειψη και ζητά το μέσο πρὸς ἡμᾶς.

Καλή επιτυχία!

7 κλειστές απαντήσεις είναι ακόμα κενές.

Όλες οι ενότητες