Αρχαία Ελληνικά · Γ΄ Λυκείου
Δ.12–Δ.13: η ηθική αρετή και ο εθισμός
Διάρκεια 60΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α50 μονάδες
Να διαβάσεις το κείμενο και να απαντήσεις στις ερωτήσεις.
Δ.12 Η ηθική αρετή
Διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης, τῆς μὲν διανοητικῆς τῆς δὲ ἠθικῆς, ἡ μὲν διανοητικὴ τὸ πλεῖον ἐκ διδασκαλίας ἔχει καὶ τὴν γένεσιν καὶ τὴν αὔξησιν, διόπερ ἐμπειρίας δεῖται καὶ χρόνου, ἡ δ’ ἠθικὴ ἐξ ἔθους περιγίνεται, ὅθεν καὶ τοὔνομα ἔσχηκε μικρὸν παρεκκλῖνον ἀπὸ τοῦ ἔθους. Ἐξ οὗ καὶ δῆλον ὅτι οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται· οὐθὲν γὰρ τῶν φύσει ὄντων ἄλλως ἐθίζεται, οἷον ὁ λίθος φύσει κάτω φερόμενος οὐκ ἂν ἐθισθείη ἄνω φέρεσθαι, οὐδ’ ἂν μυριάκις αὐτὸν ἐθίζῃ τις ἄνω ῥιπτῶν, οὐδὲ τὸ πῦρ κάτω, οὐδ’ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἄλλως πεφυκότων ἄλλως ἂν ἐθισθείη. Οὔτ’ ἄρα φύσει οὔτε παρὰ φύσιν ἐγγίνονται αἱ ἀρεταί, ἀλλὰ πεφυκόσι μὲν ἡμῖν δέξασθαι αὐτάς, τελειουμένοις δὲ διὰ τοῦ ἔθους.
Ἔτι ὅσα μὲν φύσει ἡμῖν παραγίνεται, τὰς δυνάμεις τούτων πρότερον κομιζόμεθα, ὕστερον δὲ τὰς ἐνεργείας ἀποδίδομεν (ὅπερ ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων δῆλον· οὐ γὰρ ἐκ τοῦ πολλάκις ἰδεῖν ἢ πολλάκις ἀκοῦσαι τὰς αἰσθήσεις ἐλάβομεν, ἀλλ’ ἀνάπαλιν ἔχοντες ἐχρησάμεθα, οὐ χρησάμενοι ἔσχομεν)· τὰς δ’ ἀρετὰς λαμβάνομεν ἐνεργήσαντες πρότερον, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν· ἃ γὰρ δεῖ μαθόντας ποιεῖν, ταῦτα ποιοῦντες μανθάνομεν, οἷον οἰκοδομοῦντες οἰκοδόμοι γίνονται καὶ κιθαρίζοντες κιθαρισταί· οὕτω δὴ καὶ τὰ μὲν δίκαια πράττοντες δίκαιοι γινόμεθα, τὰ δὲ σώφρονα σώφρονες, τὰ δ’ ἀνδρεῖα ἀνδρεῖοι.
- 1.
Να μεταφράσεις το απόσπασμα «Ἔτι ὅσα μὲν φύσει … οὐ χρησάμενοι ἔσχομεν)».(20 μονάδες)
- 2.
«οἷον ὁ λίθος φύσει κάτω φερόμενος … ἄλλως ἂν ἐθισθείη»: Πώς αποδεικνύει ο Αριστοτέλης με το παράδειγμα της πέτρας και της φωτιάς ότι καμία ηθική αρετή δεν υπάρχει μέσα μας εκ φύσεως;(15 μονάδες)
- 3.
«Οὔτ’ ἄρα φύσει οὔτε παρὰ φύσιν ἐγγίνονται αἱ ἀρεταί, ἀλλὰ πεφυκόσι μὲν ἡμῖν δέξασθαι αὐτάς, τελειουμένοις δὲ διὰ τοῦ ἔθους»: Να εξηγήσεις τη θέση του Αριστοτέλη για τη σχέση φύσης και αρετής.(15 μονάδες)
Θέμα Β25 μονάδες
Να διαβάσεις το κείμενο και να απαντήσεις στις ερωτήσεις.
Δ.13 Η ηθική αρετή και η ηθική πράξη (απόσπασμα)
Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ’ ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.
- 1.
«οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς … ἀγαθὴ φαύλης»: Ποιος είναι ο ρόλος του νομοθέτη, κατά τον Αριστοτέλη, και πώς κρίνεται ένα πολίτευμα;(15 μονάδες)
- 2.
Να χαρακτηρίσεις τις προτάσεις, με βάση τα κείμενα Δ.12–Δ.13.(10 μονάδες)
Θέμα Γ25 μονάδες
- 1.
Παράλληλο κείμενο, σε μετάφραση. Ο Δημόκριτος γράφει: «Η φύση και η διδασκαλία μοιάζουν· γιατί και η διδασκαλία αναπλάθει τον άνθρωπο, και αναπλάθοντάς τον του δημιουργεί φύση» (απ. 33 DK, απόδοση δική μας). Να συγκρίνεις την άποψη του Δημόκριτου με τη θέση του Αριστοτέλη στο Δ.12 για τη σχέση φύσης και αρετής.(15 μονάδες)
- 2.
Για καθεμιά από τις λέξεις του Δ.12 να γράψεις μία ετυμολογικά συγγενή λέξη της νέας ελληνικής.
- α)
διδασκαλίας(2 μονάδες)
- β)
ἔθους(2 μονάδες)
- γ)
αὔξησιν(2 μονάδες)
- δ)
ἐμπειρίας(2 μονάδες)
- ε)
αἰσθήσεων(2 μονάδες)
- α)
Καλή επιτυχία!