Αρχαία Ελληνικά · Γ΄ Λυκείου
Α.1–Α.3: γιατί φιλοσοφούμε
Διάρκεια 60΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α50 μονάδες
Να διαβάσεις το κείμενο και να απαντήσεις στις ερωτήσεις.
Α.1 Γιατί φιλοσοφεί ο άνθρωπος;
Διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν οἱ ἄνθρωποι καὶ νῦν καὶ τὸ πρῶτον ἤρξαντο φιλοσοφεῖν, ἐξ ἀρχῆς μὲν τὰ πρόχειρα τῶν ἀτόπων θαυμάσαντες, εἶτα κατὰ μικρὸν οὕτω προϊόντες καὶ περὶ τῶν μειζόνων διαπορήσαντες, οἷον περί τε τῶν τῆς σελήνης παθημάτων καὶ τῶν περὶ τὸν ἥλιον καὶ τὰ ἄστρα καὶ περὶ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως. Ὁ δ’ ἀπορῶν καὶ θαυμάζων οἴεται ἀγνοεῖν (διὸ καὶ ὁ φιλόμυθος φιλόσοφός πώς ἐστιν· ὁ γὰρ μῦθος σύγκειται ἐκ θαυμασίων)· ὥστ’ εἴπερ διὰ τὸ φεύγειν τὴν ἄγνοιαν ἐφιλοσόφησαν, φανερὸν ὅτι διὰ τὸ εἰδέναι τὸ ἐπίστασθαι ἐδίωκον καὶ οὐ χρήσεώς τινος ἕνεκεν. Μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸ τὸ συμβεβηκός· σχεδὸν γὰρ πάντων ὑπαρχόντων τῶν ἀναγκαίων καὶ τῶν πρὸς ῥᾳστώνην καὶ διαγωγὴν ἡ τοιαύτη φρόνησις ἤρξατο ζητεῖσθαι. Δῆλον οὖν ὡς δι’ οὐδεμίαν αὐτὴν ζητοῦμεν χρείαν ἑτέραν, ἀλλ’ ὥσπερ ἄνθρωπος, φαμέν, ἐλεύθερος ὁ αὑτοῦ ἕνεκα καὶ μὴ ἄλλου ὤν, οὕτω καὶ αὐτὴν ὡς μόνην οὖσαν ἐλευθέραν τῶν ἐπιστημῶν· μόνη γὰρ αὕτη αὑτῆς ἕνεκέν ἐστιν.
- 1.
Να μεταφράσεις το απόσπασμα «Ὁ δ’ ἀπορῶν καὶ θαυμάζων … οὐ χρήσεώς τινος ἕνεκεν».(20 μονάδες)
- 2.
«ἐξ ἀρχῆς μὲν τὰ πρόχειρα τῶν ἀτόπων θαυμάσαντες … περὶ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως»: Να παρουσιάσεις τα στάδια από τα οποία πέρασε, κατά τον Αριστοτέλη, ο θαυμασμός των ανθρώπων.(15 μονάδες)
- 3.
«ἀλλ’ ὥσπερ ἄνθρωπος, φαμέν, ἐλεύθερος … μόνη γὰρ αὕτη αὑτῆς ἕνεκέν ἐστιν»: Να εξηγήσεις την αναλογία με την οποία ο Αριστοτέλης ονομάζει τη φιλοσοφία τη μόνη ελεύθερη επιστήμη.(15 μονάδες)
Θέμα Β25 μονάδες
Να διαβάσεις το κείμενο και να απαντήσεις στις ερωτήσεις.
Α.3 Η φιλοσοφία ως προϋπόθεση για την ευδαιμονία
Μήτε νέος τις ὢν μελλέτω φιλοσοφεῖν, μήτε γέρων ὑπάρχων κοπιάτω φιλοσοφῶν· οὔτε γὰρ ἄωρος οὐδείς ἐστιν οὔτε πάρωρος πρὸς τὸ κατὰ ψυχὴν ὑγιαῖνον. Ὁ δὲ λέγων ἢ μήπω τοῦ φιλοσοφεῖν ὑπάρχειν ὥραν ἢ παρεληλυθέναι τὴν ὥραν, ὅμοιός ἐστιν τῷ λέγοντι πρὸς εὐδαιμονίαν ἢ μήπω παρεῖναι τὴν ὥραν ἢ μηκέτι εἶναι. Ὥστε φιλοσοφητέον καὶ νέῳ καὶ γέροντι, τῷ μὲν ὅπως γηράσκων νεάζῃ τοῖς ἀγαθοῖς διὰ τὴν χάριν τῶν γεγονότων, τῷ δὲ ὅπως νέος ἅμα καὶ παλαιὸς ᾖ διὰ τὴν ἀφοβίαν τῶν μελλόντων. Μελετᾶν οὖν χρὴ τὰ ποιοῦντα τὴν εὐδαιμονίαν, εἴπερ παρούσης μὲν αὐτῆς πάντα ἔχομεν, ἀπούσης δὲ πάντα πράττομεν εἰς τὸ ταύτην ἔχειν.
- 1.
«Ὥστε φιλοσοφητέον καὶ νέῳ καὶ γέροντι … διὰ τὴν ἀφοβίαν τῶν μελλόντων»: Τι κερδίζει από τη φιλοσοφία ο ηλικιωμένος και τι ο νέος, κατά τον Επίκουρο;(15 μονάδες)
- 2.
Να χαρακτηρίσεις τις προτάσεις, με βάση τα κείμενα Α.1–Α.3.(10 μονάδες)
Θέμα Γ25 μονάδες
- 1.
Παράλληλο κείμενο, σε μετάφραση. Ο Σωκράτης λέει στον νεαρό Θεαίτητο, που ζαλίζεται από τις απορίες: «Ο Θεόδωρος, φίλε μου, φαίνεται πως δεν μάντεψε άσχημα τη φύση σου. Γιατί αυτό είναι πάθος κατεξοχήν του φιλοσόφου, ο θαυμασμός· δεν υπάρχει άλλη αρχή της φιλοσοφίας από αυτήν» (Πλάτων, *Θεαίτητος* 155d, απόδοση δική μας). Να συγκρίνεις το παράλληλο με το Α.1 ως προς την αφετηρία της φιλοσοφίας.(15 μονάδες)
- 2.
Για καθεμιά από τις λέξεις του Α.1 να γράψεις μία ετυμολογικά συγγενή λέξη της νέας ελληνικής.
- α)
θαυμάζειν(2 μονάδες)
- β)
ἄγνοιαν(2 μονάδες)
- γ)
φεύγειν(2 μονάδες)
- δ)
χρήσεως(2 μονάδες)
- ε)
ἐλευθέραν(2 μονάδες)
- α)
Καλή επιτυχία!