Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γ.11 Ο χαρακτήρας και οι στόχοι της παιδείας

Αριστοτέλης, Πολιτικά Θ: παιδεία κοινή και δημόσια, και τι πρέπει να διδάσκεται.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Αρχαία Ελληνικά: Φιλοσοφικός Λόγος Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2022 επαν. Α. Διδαγμένο κείμενο

Θα μάθεις να

  1. Να μεταφράζεις πιστά το απόσπασμα των Πολιτικών Θ 1337a33–b11.
  2. Να εξηγείς γιατί η παιδεία, κατά τον Αριστοτέλη, πρέπει να ορίζεται με νόμο και να είναι κοινή.
  3. Να παρουσιάζεις τα ερωτήματα για τον σκοπό και το περιεχόμενο της παιδείας στα οποία δεν υπήρχε συμφωνία.
  4. Να ερμηνεύεις τη διάκριση ελευθέριων και βάναυσων έργων και το κριτήριο με το οποίο ο Αριστοτέλης την κάνει.

Το πλαίσιο

Τα Πολιτικά του Αριστοτέλη κλείνουν με ένα βιβλίο για την παιδεία, το όγδοο (Θ). Στις πρώτες του γραμμές, λίγο πριν από το απόσπασμα, ο φιλόσοφος έχει πει ότι ο νομοθέτης πρέπει να φροντίσει πάνω από όλα για την εκπαίδευση των νέων, γιατί όπου αυτή παραμελείται βλάπτεται το ίδιο το πολίτευμα. Και επειδή η πόλη έχει ένα τέλος, ένα σκοπό για όλους, η παιδεία πρέπει να είναι μία και η ίδια για όλους και να τη φροντίζει η πόλη, όχι ο καθένας ιδιωτικά, όπως γινόταν ως τότε. Επαινεί σε αυτό τους Σπαρτιάτες, που είχαν δημόσια αγωγή για τα παιδιά τους.

Ο δάσκαλός του, ο Πλάτων, είχε σχεδιάσει την παιδεία μιας ιδανικής πόλης. Ο Αριστοτέλης κοιτάζει την πραγματική εκπαίδευση της εποχής του, και τη βρίσκει γεμάτη διαφωνίες. Μοιράζεται όμως με τον Πλάτωνα δύο παραδοχές: ότι για την παιδεία μπορεί να μιλήσει κανείς μόνο μέσα στο πλαίσιο της πόλης, και ότι ο τελικός της σκοπός είναι η ευημερία της πόλης ως συνόλου.

Το κείμενο

Ὅτι μὲν οὖν νομοθετητέον περὶ παιδείας καὶ ταύτην κοινὴν ποιητέον, φανερόν τίς δ’ ἔσται ἡ παιδεία καὶ πῶς χρὴ παιδεύεσθαι, δεῖ μὴ λανθάνειν. νῦν γὰρ ἀμφισβητεῖται περὶ τῶν ἔργων. Οὐ γὰρ ταὐτὰ πάντες ὑπολαμβάνουσι δεῖν μανθάνειν τοὺς νέους οὔτε πρὸς ἀρετὴν οὔτε πρὸς τὸν βίον τὸν ἄριστον, οὐδὲ φανερὸν πότερον πρὸς τὴν διάνοιαν πρέπει μᾶλλον ἢ πρὸς τὸ τῆς ψυχῆς ἦθος· Ἔκ τε τῆς ἐμποδὼν παιδείας ταραχώδης ἡ σκέψις καὶ δῆλον οὐδὲν πότερον ἀσκεῖν δεῖ τὰ χρήσιμα πρὸς τὸν βίον ἢ τὰ τείνοντα πρὸς ἀρετὴν ἢ τὰ περιττά (πάντα γὰρ εἴληφε ταῦτα κριτάς τινας)· περί τε τῶν πρὸς ἀρετὴν οὐθέν ἐστιν ὁμολογούμενον (καὶ γὰρ τὴν ἀρετὴν οὐ τὴν αὐτὴν εὐθὺς πάντες τιμῶσιν, ὥστ’ εὐλόγως διαφέρονται καὶ πρὸς τὴν ἄσκησιν αὐτῆς).

Ὅτι μὲν οὖν τὰ ἀναγκαῖα δεῖ διδάσκεσθαι τῶν χρησίμων, οὐκ ἄδηλον ὅτι δὲ οὐ πάντα, διῃρημένων τῶν τε ἐλευθερίων ἔργων καὶ τῶν ἀνελευθερίων φανερόν, καὶ ὅτι τῶν τοιούτων δεῖ μετέχειν ὅσα τῶν χρησίμων ποιήσει τὸν μετέχοντα μὴ βάναυσον. Βάναυσον δ’ ἔργον εἶναι δεῖ τοῦτο νομίζειν καὶ τέχνην ταύτην καὶ μάθησιν, ὅσαι πρὸς τὰς χρήσεις καὶ τὰς πράξεις τὰς τῆς ἀρετῆς ἄχρηστον ἀπεργάζονται τὸ σῶμα τῶν ἐλευθέρων [ἢ τὴν ψυχὴν] ἢ τὴν διάνοιαν.

Αριστοτέλης, Πολιτικά Θ 1.3–2.1, 1337a33–b11

Ο Φάκελος τυπώνει το κείμενο χωρίς άνω τελεία μετά τα φανερόν (πριν από το τίς δ’ ἔσται) και οὐκ ἄδηλον (πριν από το ὅτι δὲ)· στη μετάφραση οι δύο περίοδοι χωρίζονται εκεί. Οι αγκύλες στο «[ἢ τὴν ψυχὴν]» είναι του εκδότη: οι λέξεις υπάρχουν στα χειρόγραφα, αλλά πιθανότατα δεν τις έγραψε ο Αριστοτέλης.

Η μετάφραση

Δική μας, πιστή, όπως τη ζητά το Θέμα Α. Σε παρένθεση ό,τι χρειάζεται για να φανεί η σύνταξη.

Αρχαίο κείμενοΜετάφραση
Ὅτι μὲν οὖν νομοθετητέον περὶ παιδείας καὶ ταύτην κοινὴν ποιητέον, φανερόνΌτι λοιπόν πρέπει να νομοθετήσουμε για την παιδεία και να την κάνουμε κοινή (για όλους), είναι φανερό·
τίς δ’ ἔσται ἡ παιδεία καὶ πῶς χρὴ παιδεύεσθαι, δεῖ μὴ λανθάνειν.δεν πρέπει όμως να μας διαφύγει ποια θα είναι η παιδεία και πώς πρέπει να εκπαιδεύονται (οι νέοι).
νῦν γὰρ ἀμφισβητεῖται περὶ τῶν ἔργων.Γιατί σήμερα υπάρχει διαφωνία για τα αντικείμενά της.
Οὐ γὰρ ταὐτὰ πάντες ὑπολαμβάνουσι δεῖν μανθάνειν τοὺς νέους οὔτε πρὸς ἀρετὴν οὔτε πρὸς τὸν βίον τὸν ἄριστον,Γιατί δεν πιστεύουν όλοι ότι οι νέοι πρέπει να μαθαίνουν τα ίδια πράγματα, ούτε για να αποκτήσουν την αρετή ούτε για την άριστη ζωή,
οὐδὲ φανερὸν πότερον πρὸς τὴν διάνοιαν πρέπει μᾶλλον ἢ πρὸς τὸ τῆς ψυχῆς ἦθος·ούτε είναι φανερό αν ταιριάζει (η παιδεία) να αποβλέπει περισσότερο στη διάνοια ή στον ηθικό χαρακτήρα της ψυχής·
Ἔκ τε τῆς ἐμποδὼν παιδείας ταραχώδης ἡ σκέψιςκαι αν ξεκινήσουμε από την παιδεία που έχουμε μπροστά μας, η εξέταση γίνεται συγκεχυμένη,
καὶ δῆλον οὐδὲν πότερον ἀσκεῖν δεῖ τὰ χρήσιμα πρὸς τὸν βίον ἢ τὰ τείνοντα πρὸς ἀρετὴν ἢ τὰ περιττάκαι δεν είναι καθόλου φανερό αν (οι νέοι) πρέπει να ασκούνται σε όσα είναι χρήσιμα για τη ζωή ή σε όσα οδηγούν στην αρετή ή σε όσα ξεπερνούν τις ανάγκες
(πάντα γὰρ εἴληφε ταῦτα κριτάς τινας)·(γιατί όλα αυτά έχουν βρει κάποιους να τα υποστηρίζουν)·
περί τε τῶν πρὸς ἀρετὴν οὐθέν ἐστιν ὁμολογούμενονκαι για όσα οδηγούν στην αρετή δεν υπάρχει τίποτα παραδεκτό από όλους
(καὶ γὰρ τὴν ἀρετὴν οὐ τὴν αὐτὴν εὐθὺς πάντες τιμῶσιν, ὥστ’ εὐλόγως διαφέρονται καὶ πρὸς τὴν ἄσκησιν αὐτῆς).(γιατί ούτε την ίδια αρετή τιμούν όλοι εξαρχής, ώστε φυσικά διαφωνούν και για τον τρόπο που ασκείται).
Ὅτι μὲν οὖν τὰ ἀναγκαῖα δεῖ διδάσκεσθαι τῶν χρησίμων, οὐκ ἄδηλονΌτι λοιπόν πρέπει να διδάσκονται (οι νέοι) από τα χρήσιμα όσα είναι αναγκαία, δεν είναι αβέβαιο·
ὅτι δὲ οὐ πάντα, διῃρημένων τῶν τε ἐλευθερίων ἔργων καὶ τῶν ἀνελευθερίων φανερόν,είναι φανερό όμως ότι δεν πρέπει να διδάσκονται όλα, αφού έχουν διακριθεί τα έργα που ταιριάζουν σε ελεύθερους από εκείνα που δεν ταιριάζουν σε ελεύθερους,
καὶ ὅτι τῶν τοιούτων δεῖ μετέχειν ὅσα τῶν χρησίμων ποιήσει τὸν μετέχοντα μὴ βάναυσον.και ότι (οι νέοι) πρέπει να μετέχουν μόνο σε εκείνα από τα χρήσιμα που δεν θα κάνουν βάναυσο αυτόν που μετέχει σε αυτά.
Βάναυσον δ’ ἔργον εἶναι δεῖ τοῦτο νομίζειν καὶ τέχνην ταύτην καὶ μάθησιν,Και πρέπει να θεωρούμε βάναυσο εκείνο το έργο, και εκείνη την τέχνη και τη μάθηση,
ὅσαι πρὸς τὰς χρήσεις καὶ τὰς πράξεις τὰς τῆς ἀρετῆς ἄχρηστον ἀπεργάζονται τὸ σῶμα τῶν ἐλευθέρων [ἢ τὴν ψυχὴν] ἢ τὴν διάνοιαν.που κάνουν άχρηστο για την άσκηση και τις πράξεις της αρετής το σώμα των ελεύθερων ανθρώπων [ή την ψυχή] ή τη διάνοια.

Λεξιλόγιο

ΛέξηΣημασία στο κείμενο
νομοθετητέον (ρημ. επίθ. του νομοθετέω)πρέπει να νομοθετήσει κανείς
ποιητέον (ρημ. επίθ. του ποιέω)πρέπει να κάνει κανείς
λανθάνωδιαφεύγω την προσοχή, μένω απαρατήρητος
ἀμφισβητέω, -ῶ (παθ. απρόσ. ἀμφισβητεῖται)διαφωνώ· υπάρχει διαφωνία
τὰ ἔργαεδώ: τα αντικείμενα της παιδείας, τι πρέπει να μαθαίνεται
ὑπολαμβάνωνομίζω, πιστεύω
διάνοια, -ας (ἡ)νους, σκέψη, το διανοητικό μέρος
ἦθος, -ους (τό)χαρακτήρας
ἐμποδών (επίρρ.)μπροστά στα πόδια· ἡ ἐμποδὼν παιδεία: η παιδεία που έχουμε μπροστά μας, η σημερινή
ταραχώδης, -εςσυγκεχυμένος, ταραγμένος
σκέψις, -εως (ἡ)εξέταση, έρευνα
ἀσκέω, -ῶασκώ, καλλιεργώ
τείνω πρός (+ αιτ.)κατευθύνομαι, αποβλέπω σε
περιττός, -ή, -όνπου ξεπερνά το αναγκαίο· εδώ: γνώσεις χωρίς άμεση πρακτική χρήση (όχι «περιττός» = άχρηστος)
κριτής, -οῦ (ὁ)εδώ: όποιος κρίνει κάτι άξιο, υποστηρικτής
ὁμολογούμενος, -η, -ονπαραδεκτός από όλους
εὐθύς (επίρρ.)εξαρχής, από την αρχή
εὐλόγως (επίρρ.)εύλογα, φυσικά
ἄδηλος, -οναβέβαιος, αφανής
διαιρέω, -ῶ (μτχ. παθ. πρκ. διῃρημένος)διακρίνω, χωρίζω
ἐλευθέριος, -ονπου ταιριάζει σε ελεύθερο άνθρωπο
ἀνελεύθερος, -ονπου δεν ταιριάζει σε ελεύθερο, δουλικός
βάναυσος, -ονχειρώνακτας, τεχνίτης· αυτός που η δουλειά του τον κάνει ανίκανο για αρετή
χρῆσις, -εως (ἡ)χρήση, άσκηση
ἀπεργάζομαικάνω, καθιστώ

Λεξιλογικά: ετυμολογικά συγγενείς λέξεις

Λέξη του κειμένουΣυγγενείς λέξεις της νέας ελληνικής
νομοθετητέον (νόμος + τίθημι)νομοθέτης, νομοθεσία, θέση, θέμα, υπόθεση
κοινήν (κοινός)κοινωνία, κοινότητα, κοινοβούλιο, επικοινωνία
σκέψις (σκέπτομαι)σκέψη, σκεπτικισμός, σκοπός, σκοπιά
κριτάς (κρίνω)κριτής, κρίση, κριτήριο, κριτική, διάκριση
ἄσκησιν (ἀσκέω)άσκηση, ασκητής, ασκητικός, ασκούμενος
ἀπεργάζονται (ἔργον)εργασία, εργαλείο, ενέργεια, απεργία, συνεργάτης

Η λέξη βάναυσος έχει αλλάξει σημασία. Στην αρχαιότητα βάναυσος ήταν ο χειρώνακτας, ο τεχνίτης που δούλευε με τα χέρια του για να ζήσει, και η λέξη είχε υποτιμητική απόχρωση, γιατί μια τέτοια δουλειά θεωρούνταν ανάξια για ελεύθερο πολίτη. Σήμερα βάναυσος είναι ο άξεστος, ο χυδαίος, αυτός που φέρεται με σκληρότητα (βάναυση συμπεριφορά, βάναυση παραβίαση). Ομόρριζη: βαναυσότητα.

Ερμηνεία

Μια πρόταση πολιτική: παιδεία με νόμο, κοινή για όλους

Η πρώτη περίοδος συνοψίζει όσα προηγήθηκαν με δύο ρηματικά επίθετα σε -τέος, που δηλώνουν υποχρέωση: νομοθετητέον, ποιητέον. Ο Αριστοτέλης διατυπώνει μια δεοντολογία:

  • η παιδεία είναι ζήτημα νομοθεσίας, δηλαδή υπόθεση της πόλης και όχι της κάθε οικογένειας·
  • πρέπει να είναι κοινή: δημόσια, οργανωμένη από την πόλη, και η ίδια για όλους τους ελεύθερους πολίτες. Σε άλλο σημείο των Πολιτικών το λέει ρητά: πρέπει «τὴν παιδείαν κοινὴν καὶ μίαν ποιεῖν» (1263b36–37).

Η πρόταση είναι πολιτική με δύο έννοιες. Πρώτον, την αναθέτει στον νομοθέτη. Δεύτερον, έχει πολιτικό σκοπό: η κοινή παιδεία φτιάχνει πολίτες με κοινές αξίες, και έτσι στηρίζει την ενότητα της πόλης, την ισότητα των πολιτών και τη συλλογική ευτυχία. Στην Αθήνα της εποχής η εκπαίδευση ήταν ιδιωτική υπόθεση: οι γονείς διάλεγαν και πλήρωναν τους δασκάλους.

Τρία ερωτήματα χωρίς απάντηση

Ότι χρειάζεται νόμος είναι φανερό. Τι θα ορίζει ο νόμος όμως δεν είναι, γιατί «νῦν ἀμφισβητεῖται περὶ τῶν ἔργων». Ο Αριστοτέλης καταγράφει τις διαφωνίες της εποχής του με συμπλεκτικές (οὔτε ... οὔτε) και διαζευκτικές δομές (πότερον ... ἢ ... ἢ):

ΕρώτημαΟι εναλλακτικές
ο σκοπός: για ποιο τέλος μαθαίνουν οι νέοι;πρὸς ἀρετὴν ή πρὸς τὸν βίον τὸν ἄριστον, την ευτυχισμένη ζωή
ο αποδέκτης: τι καλλιεργεί η παιδεία;πρὸς τὴν διάνοιαν, τον νου, ή πρὸς τὸ τῆς ψυχῆς ἦθος, τον χαρακτήρα
το περιεχόμενο: τι διδάσκεται;τὰ χρήσιμα πρὸς τὸν βίον, τὰ τείνοντα πρὸς ἀρετὴν ή τὰ περιττά

Η σημερινή εκπαίδευση δεν βοηθά να βρεθεί η απάντηση: αν ξεκινήσει κανείς από αυτήν (ἐκ τῆς ἐμποδὼν παιδείας), η εξέταση γίνεται ταραχώδης, γιατί καθεμιά από τις τρεις επιλογές έχει τους υποστηρικτές της (εἴληφε κριτάς τινας). Γι' αυτό ο φιλόσοφος ξεκινά από το τέλος, τον σκοπό της παιδείας, και όχι από την πρακτική της εποχής.

Ακόμα και όσοι συμφωνούν ότι η παιδεία πρέπει να οδηγεί στην αρετή διαφωνούν για τον τρόπο, και ο Αριστοτέλης εξηγεί γιατί: δεν τιμούν όλοι την ίδια αρετή. Όποιος θεωρεί ανώτερη αρετή την ανδρεία στον πόλεμο θα ζητήσει άλλη άσκηση από όποιον θεωρεί ανώτερη τη σοφία. Η διαφωνία για τα μέσα είναι λοιπόν εύλογη (εὐλόγως): πηγάζει από μια διαφωνία για τον σκοπό.

Τα περιττά είναι οι γνώσεις που ξεπερνούν τις πρακτικές ανάγκες, που δεν χρησιμεύουν σε κάτι άλλο. Η λέξη δεν είναι υποτιμητική: είναι οι γνώσεις των φιλοσόφων, όπως ο Θαλής και ο Αναξαγόρας, που οι άνθρωποι τις έλεγαν θαυμαστές αλλά άχρηστες. Για τον Αριστοτέλη αυτή η γνώση, που αναζητείται για χάρη του εαυτού της, είναι η πιο ελεύθερη από όλες.

Η δική του πρόταση: χρήσιμα, αλλά όχι βάναυσα

Στη δεύτερη παράγραφο ο Αριστοτέλης περνά από τις απόψεις των άλλων στις δικές του θέσεις, πάλι κλιμακωτά:

  1. Από τα χρήσιμα πρέπει να διδάσκονται τα αναγκαία: αυτό είναι αναμφισβήτητο (οὐκ ἄδηλον).
  2. Όχι όμως όλα τα χρήσιμα, γιατί τα έργα χωρίζονται σε ἐλευθέρια (που ταιριάζουν σε ελεύθερο άνθρωπο) και ἀνελευθέρια.
  3. Οι νέοι πρέπει να μετέχουν μόνο σε όσα χρήσιμα δεν θα τους κάνουν βάναυσους.
  4. Και βάναυσο είναι κάθε έργο, τέχνη ή μάθηση που κάνει άχρηστο για την αρετή το σώμα ή τη διάνοια του ελεύθερου ανθρώπου.

Ο ορισμός του βάναυσου είναι λειτουργικός: δεν λέει ποιες δουλειές είναι βάναυσες, αλλά με ποιο κριτήριο κρίνεται μια δουλειά. Βάναυσο είναι ό,τι παραμορφώνει ή εξαντλεί το σώμα, ή απορροφά τον νου τόσο ώστε να μη μένει χώρος για την αρετή. Στη συνέχεια του κειμένου ο Αριστοτέλης λέει ότι βάναυσες είναι οι τέχνες που χαλούν τη διάπλαση του σώματος και οι εργασίες με μισθό, γιατί αφήνουν τον νου χωρίς σχολή (ελεύθερο χρόνο) και τον ταπεινώνουν· και ότι ακόμα και ένα ελευθέριο μάθημα γίνεται βάναυσο αν το ασκεί κανείς υπερβολικά ή για να υπηρετεί άλλους.

Ελευθερία και παιδεία

Ο Αριστοτέλης θεωρεί την ελευθερία μερικών και τη δουλεία των άλλων δεδομένη: στο πρώτο βιβλίο των Πολιτικών υπερασπίζεται ότι κάποιοι άνθρωποι είναι δούλοι εκ φύσεως. Η παιδεία που περιγράφει είναι για όσους έχουν τον χρόνο να ασχοληθούν με την αρετή και τα κοινά, επειδή τη χειρωνακτική δουλειά την κάνουν άλλοι. Από αυτή τη σκοπιά, η διάκριση ελευθέριων και βάναυσων έργων καθρεφτίζει μια κοινωνία που στηριζόταν στη δουλεία.

Συνδέει όμως την ελευθερία και με την ίδια την παιδεία: ελεύθερος δεν είναι μόνο όποιος δεν είναι δούλος, αλλά όποιος έχει καλλιεργήσει το σώμα, τον νου και τον χαρακτήρα του ώστε να μπορεί να ζει με αρετή. Από αυτή την ιδέα ξεκινά η παράδοση των «ελευθέριων τεχνών», των σπουδών που μορφώνουν τον άνθρωπο και όχι μόνο τον επαγγελματία.

Η γλώσσα του κειμένου

  • νομοθετητέον, ποιητέον: ρηματικά επίθετα σε -τέος, σε απρόσωπη σύνταξη (= δεῖ νομοθετεῖν, δεῖ ποιεῖν)· το ποιητικό αίτιο θα ήταν σε δοτική και εδώ εννοείται. Το ποιητέον κρατά τη σύνταξη του ρήματος: αντικείμενο ταύτην, κατηγορούμενο κοινήν.
  • τίς ... ἔσται και πῶς χρὴ παιδεύεσθαι: πλάγιες ερωτήσεις, υποκείμενα του λανθάνειν· το μὴ λανθάνειν είναι υποκείμενο του δεῖ.
  • πότερον ... πρέπει μᾶλλον ἢ ...: διμελής πλάγια ερώτηση, υποκείμενο του φανερόν (ἐστι).
  • ὥστ’ εὐλόγως διαφέρονται: συμπερασματική πρόταση με οριστική, γιατί το αποτέλεσμα είναι πραγματικό.
  • τῶν χρησίμων: γενική διαιρετική στο τὰ ἀναγκαῖα.
  • διῃρημένων τῶν ... ἔργων: γενική απόλυτη, αιτιολογική.
  • ὅσα ... ποιήσει τὸν μετέχοντα μὴ βάναυσον: αναφορική πρόταση· βάναυσον: κατηγορούμενο στο τὸν μετέχοντα, μέσω του ποιήσει.
  • ἄχρηστον ἀπεργάζονται τὸ σῶμα: το ἄχρηστον είναι κατηγορούμενο του αντικειμένου τὸ σῶμα.

Το απρόσωπο δεῖ επαναλαμβάνεται πέντε φορές στο απόσπασμα (και μία ακόμα ως απαρέμφατο, δεῖν), και μαζί με τα ρηματικά επίθετα και το χρή δίνει στο κείμενο τον τόνο του νομοθέτη: ο Αριστοτέλης δεν περιγράφει απλώς, λέει τι πρέπει να γίνει.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Θέμα Β. «Ὅτι μὲν οὖν νομοθετητέον περὶ παιδείας καὶ ταύτην κοινὴν ποιητέον, φανερόν»: Ποιον χαρακτήρα πρέπει να έχει η παιδεία κατά τον Αριστοτέλη, και γιατί η πρότασή του είναι πολιτική;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Θέμα Β. Παράλληλο κείμενο: στα Μετὰ τὰ φυσικά (982b) ο Αριστοτέλης γράφει για τη φιλοσοφία: «ὥσπερ ἄνθρωπος, φαμέν, ἐλεύθερος ὁ αὑτοῦ ἕνεκα καὶ μὴ ἄλλου ὤν, οὕτω καὶ αὐτὴν ὡς μόνην οὖσαν ἐλευθέραν τῶν ἐπιστημῶν· μόνη γὰρ αὕτη αὑτῆς ἕνεκέν ἐστιν», δηλαδή «όπως λέμε ελεύθερο τον άνθρωπο που υπάρχει για χάρη του εαυτού του και όχι για χάρη άλλου, έτσι και αυτήν (την αναζητούμε) ως τη μόνη ελεύθερη από τις επιστήμες· γιατί μόνο αυτή υπάρχει για χάρη του εαυτού της» (μετάφραση δική μας). Πώς φωτίζει το χωρίο τις έννοιες «περιττά» και «βάναυσον» του κειμένου;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι δηλώνουν τα «νομοθετητέον» και «ποιητέον» στην πρώτη περίοδο;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 6

Ανάμεσα σε ποια δύο, κατά το κείμενο, δεν είναι φανερό σε ποιο πρέπει να αποβλέπει περισσότερο η παιδεία;

Τα κατάφερες;

  • Να μεταφράζεις πιστά το απόσπασμα των Πολιτικών Θ 1337a33–b11.
  • Να εξηγείς γιατί η παιδεία, κατά τον Αριστοτέλη, πρέπει να ορίζεται με νόμο και να είναι κοινή.
  • Να παρουσιάζεις τα ερωτήματα για τον σκοπό και το περιεχόμενο της παιδείας στα οποία δεν υπήρχε συμφωνία.
  • Να ερμηνεύεις τη διάκριση ελευθέριων και βάναυσων έργων και το κριτήριο με το οποίο ο Αριστοτέλης την κάνει.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;