# Ομοιότητα

> Ίδιο σχήμα, άλλο μέγεθος — και τι γίνεται με τα εμβαδά.

Μαθηματικά, Β΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-b/math/similarity

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις την ομοιότητα από την ισότητα σχημάτων.
- Να εφαρμόζεις τα τρία κριτήρια ομοιότητας τριγώνων.
- Να υπολογίζεις άγνωστες πλευρές με τον λόγο ομοιότητας.
- Να εξηγείς γιατί τα εμβαδά μεγαλώνουν με το τετράγωνο και οι όγκοι με τον κύβο του λόγου.

## Ίδιο σχήμα, άλλο μέγεθος

Δύο σχήματα είναι **όμοια** όταν το ένα είναι μεγέθυνση ή σμίκρυνση του άλλου. Επίσημα, για τρίγωνα:

- οι γωνίες τους είναι **ίσες** μία προς μία,
- οι αντίστοιχες πλευρές είναι **ανάλογες**.

Ο κοινός λόγος $\lambda$ των πλευρών λέγεται **λόγος ομοιότητας**. Όταν $\lambda = 1$ τα τρίγωνα δεν είναι απλώς όμοια — είναι **ίσα**.

Η ισότητα είναι λοιπόν η ειδική περίπτωση της ομοιότητας όπου δεν άλλαξε τίποτα στο μέγεθος.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ένας αριθμός αλλάζει τα πάντα*

## Τα τρία κριτήρια

Δεν χρειάζεται να ελέγξεις και τις τρεις γωνίες και τις τρεις πλευρές. Αρκεί ένα από τα παρακάτω:

**Γωνία–Γωνία.** Δύο γωνίες του ενός ίσες με δύο του άλλου. Η τρίτη έρχεται δωρεάν, αφού το άθροισμα είναι πάντα $180°$.

**Πλευρά–Πλευρά–Πλευρά.** Και οι τρεις λόγοι αντίστοιχων πλευρών ίσοι.

**Πλευρά–Γωνία–Πλευρά.** Δύο ζεύγη πλευρών ανάλογα, και οι **περιεχόμενες** γωνίες ίσες.

> **Πρόσεχε**
>
> Στο τρίτο κριτήριο η γωνία πρέπει να είναι **ανάμεσα** στις δύο πλευρές. Με γωνία σε άλλη θέση το κριτήριο καταρρέει, ακριβώς όπως και στα κριτήρια ισότητας.
>
> Και στο πρώτο: «δύο γωνίες ίσες» δεν σημαίνει «δύο γωνίες με ίσο άθροισμα». Κάθε γωνία χωριστά.

Στην πράξη το **Γωνία–Γωνία** είναι αυτό που χρησιμοποιείς σχεδόν πάντα, γιατί ίσες γωνίες προκύπτουν εύκολα: από παραλληλία, από κοινή γωνία, από κατακορυφήν.

## Ό,τι είναι μήκος, πολλαπλασιάζεται με λ

Κάθε **μήκος** του σχήματος ακολουθεί τον ίδιο λόγο $\lambda$: όχι μόνο οι πλευρές, αλλά και τα ύψη, οι διάμεσοι, οι διχοτόμοι, η περίμετρος, οι ακτίνες των εγγεγραμμένων κύκλων.

**κάθε μήκος του δεύτερου ÷ το αντίστοιχο του πρώτου = λ**

Τα **εμβαδά** όμως όχι.

> **Κλειδί**
>
> Αν ο λόγος ομοιότητας είναι $\lambda$, τότε
>
> $$
> \frac{E_2}{E_1} = \lambda^2, \qquad \frac{V_2}{V_1} = \lambda^3
> $$
>
> Ο λόγος είναι διαστατικός: το εμβαδόν είναι γινόμενο **δύο** μηκών, άρα κάθε ένα από αυτά πολλαπλασιάζεται με $\lambda$. Ο όγκος είναι γινόμενο τριών.
>
> Πρακτικά: αν διπλασιάσεις τις διαστάσεις μιας πίτσας, δεν παίρνεις διπλάσια πίτσα — παίρνεις **τετραπλάσια**.

Αυτό εξηγεί γιατί ένα μυρμήγκι στο μέγεθος ανθρώπου δεν θα μπορούσε να σταθεί όρθιο: το βάρος του θα μεγάλωνε με τον **κύβο** της κλίμακας, ενώ η αντοχή των ποδιών του, που εξαρτάται από τη διατομή, μόνο με το **τετράγωνο**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δύο τρίγωνα έχουν γωνίες \$50°, 60°\$ και \$60°, 70°\$ αντίστοιχα. Είναι όμοια;

1. **Συμπληρώνω τις τρίτες γωνίες.**

   Πρώτο: $180° - 50° - 60° = 70°$. Γωνίες: $50°, 60°, 70°$.
2. Δεύτερο: $180° - 60° - 70° = 50°$. Γωνίες: $50°, 60°, 70°$.
3. Ίδιες και οι τρεις, άρα τα τρίγωνα είναι **όμοια** με το κριτήριο Γωνία–Γωνία.
4. **Τι δεν ξέρουμε.** Ο λόγος ομοιότητας — για αυτόν χρειάζεται τουλάχιστον ένα μήκος.

   Τα δύο τρίγωνα μπορεί να είναι ίσα ή το ένα χίλιες φορές μεγαλύτερο. Οι γωνίες δεν το μαρτυρούν.

### Παράδειγμα 2: Δύο όμοια τρίγωνα έχουν λόγο ομοιότητας \$\lambda = 3\$. Το μικρό έχει εμβαδόν \$8\$ cm². Πόσο το μεγάλο;

1. **Το κλασικό λάθος** θα ήταν $8 \cdot 3 = 24$. Αυτό θα ίσχυε για μήκος, όχι για εμβαδόν.
2. $\frac{E_2}{E_1} = \lambda^2 = 9$
3. $E_2 = 8 \cdot 9 = 72$ cm²
4. **Έλεγχος με συγκεκριμένους αριθμούς.** Έστω το μικρό ορθογώνιο τρίγωνο με κάθετες $4$ και $4$: εμβαδόν $8$ ✓

   Το μεγάλο έχει κάθετες $12$ και $12$: εμβαδόν $\frac{12 \cdot 12}{2} = 72$ ✓

### Παράδειγμα 3: Σε ορθογώνιο τρίγωνο, το ύψος προς την υποτείνουσα το χωρίζει σε δύο τρίγωνα. Γιατί είναι όμοια με το αρχικό;

*Τρίγωνο ΑΒΓ ορθογώνιο στο Α, με το ύψος ΑΔ προς την υποτείνουσα ΒΓ.*

1. Έστω τρίγωνο $AB\Gamma$ ορθογώνιο στο $A$, με ύψος $A\Delta$ προς την υποτείνουσα $B\Gamma$.
2. **Το τρίγωνο $\Delta B A$ σε σχέση με το $AB\Gamma$:**

   Έχουν κοινή τη γωνία $\widehat{B}$. Και τα δύο έχουν ορθή γωνία — το ένα στο $\Delta$, το άλλο στο $A$.
3. Δύο ίσες γωνίες, άρα όμοια με το κριτήριο Γωνία–Γωνία. Το ίδιο επιχείρημα δουλεύει και για το $\Delta A \Gamma$, με κοινή τη $\widehat{\Gamma}$.
4. **Η συνέπεια είναι οι μετρικές σχέσεις.** Από την ομοιότητα $\Delta B A \sim AB\Gamma$:

   $\frac{AB}{B\Gamma} = \frac{\Delta B}{AB} \implies AB^2 = B\Gamma \cdot \Delta B$

   Αυτό είναι το θεώρημα της προβολής, και είναι απλώς μια αναλογία γραμμένη χιαστί.

### Παράδειγμα 4: Χάρτης σε κλίμακα 1:25.000. Μια λίμνη καταλαμβάνει 4 cm² στον χάρτη. Πόσα τετραγωνικά χιλιόμετρα;

1. **Ο λόγος ομοιότητας** είναι $\lambda = 25.000$: κάθε μήκος στην πραγματικότητα είναι $25.000$ φορές του χάρτη.
2. Για το εμβαδόν, ο λόγος είναι $\lambda^2$, οπότε το πραγματικό εμβαδόν είναι

   $4 \cdot 25.000^2 = 4 \cdot 625.000.000 = 2{,}5 \cdot 10^{9}$ cm²
3. **Μετατροπή σε km².** Είναι $1$ km $= 100.000$ cm, άρα $1$ km² $= 10^{10}$ cm².

   $\frac{2{,}5 \cdot 10^{9}}{10^{10}} = 0{,}25$ km²
4. Η λίμνη έχει έκταση $0{,}25$ km², δηλαδή $250.000$ m².

   **Γιατί ξαφνιάζει.** Τέσσερα τετραγωνικά εκατοστά χάρτη φαίνονται ελάχιστα, αλλά ο συντελεστής $\lambda^2$ είναι $625$ εκατομμύρια. Η κλίμακα του χάρτη αφορά **μήκη** — ποτέ εμβαδά.

## Ερωτήσεις

1. Δύο όμοια τρίγωνα έχουν λόγο ομοιότητας $3$. Αν το μικρό έχει εμβαδόν $8$ cm², πόσο έχει το μεγάλο;
   - $72$ cm²
   - $24$ cm²
   - $216$ cm²
   - $11$ cm²
2. Ποιο κριτήριο αρκεί για να είναι δύο τρίγωνα όμοια;
   - Δύο γωνίες του ενός ίσες με δύο του άλλου
   - Δύο πλευρές ανάλογες, χωρίς άλλη πληροφορία
   - Ίσες περίμετροι
   - Ίσα εμβαδά
3. Πότε δύο όμοια τρίγωνα είναι και ίσα;
   - Όταν ο λόγος ομοιότητας είναι $1$
   - Ποτέ — η ομοιότητα αποκλείει την ισότητα
   - Πάντα, αφού έχουν ίδιες γωνίες
   - Όταν έχουν ίσα εμβαδά μόνο
4. Σε χάρτη κλίμακας $1:25.000$, τι εκφράζει ο αριθμός $25.000$;
   - Τον λόγο των μηκών — όχι των εμβαδών
   - Τον λόγο των εμβαδών
   - Πόσα τετραγωνικά χιλιόμετρα δείχνει ο χάρτης
   - Τον λόγο των γωνιών
5. Γιατί ένα έντομο στο μέγεθος ανθρώπου δεν θα μπορούσε να σταθεί όρθιο;
   - Το βάρος μεγαλώνει με τον κύβο της κλίμακας, η αντοχή των ποδιών μόνο με το τετράγωνο
   - Οι γωνίες του σώματός του θα άλλαζαν και τα πόδια του θα λύγιζαν
   - Το βάρος και η αντοχή των ποδιών μεγαλώνουν εξίσου, με το τετράγωνο της κλίμακας
   - Ο όγκος μένει σταθερός, ενώ το ύψος του σώματος πολλαπλασιάζεται
6. Δύο όμοια στερεά έχουν λόγο ομοιότητας $2$. Πόσο είναι ο λόγος των όγκων τους;
   - $8$
   - $2$
   - $4$
   - $6$
7. Δύο τρίγωνα έχουν δύο γωνίες ίσες μία προς μία. Είναι όμοια;
   - Ναι, και μόνο αυτό αρκεί.
   - Όχι, χρειάζεται και μία ίση πλευρά.
   - Όχι, χρειάζονται και οι τρεις γωνίες ίσες.
   - Μόνο αν είναι ορθογώνια.
8. Είναι όλα τα τετράγωνα όμοια μεταξύ τους;
   - Ναι — έχουν πάντα ίδιες γωνίες και ανάλογες πλευρές.
   - Όχι, μόνο αν έχουν ίδιο εμβαδόν.
   - Όχι, η ομοιότητα ορίζεται μόνο για τρίγωνα.
   - Μόνο αν οι πλευρές τους είναι ακέραιοι αριθμοί.

## Ασκήσεις

1. Δύο τρίγωνα είναι όμοια με λόγο ομοιότητας $4$. Μια πλευρά του μικρού είναι $3$ cm. Πόσο είναι η αντίστοιχη πλευρά του μεγάλου;
2. Δύο όμοια τρίγωνα έχουν περιμέτρους $12$ cm και $30$ cm. Το μικρό έχει εμβαδόν $6$ cm². Πόσο είναι το εμβαδόν του μεγάλου;
3. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ είναι $AB = 6$ και $A\Gamma = 12$. Πάνω στην πλευρά $A\Gamma$ παίρνεις σημείο $\Delta$ τέτοιο ώστε $\widehat{AB\Delta} = \hat\Gamma$. Πόσο είναι το $A\Delta$, και τι μέρος του εμβαδού του $AB\Gamma$ είναι το εμβαδόν του $AB\Delta$;
4. Στα παραμύθια ο γίγαντας είναι ένας άνθρωπος σε μεγέθυνση. Φαντάσου ότι γίνεσαι $10$ φορές ψηλότερος, με ακριβώς τις ίδιες αναλογίες: κάθε μήκος του σώματός σου πολλαπλασιάζεται με $10$.
   α) Εκτίμησε τη μάζα σου σήμερα. Πόση θα ήταν ως γίγαντας;
   β) Το βάρος σου το σηκώνουν τα κόκαλα των ποδιών, και η αντοχή τους εξαρτάται από το εμβαδόν της διατομής τους. Πόσες φορές περισσότερο βάρος θα σήκωνε κάθε cm² του κόκαλου;
5. Ένα τριγωνικό χωράφι $AB\Gamma$ έχει την πλευρά $B\Gamma = 60$ m πάνω στον δρόμο. Δύο αδέρφια θέλουν να το μοιράσουν σε δύο κομμάτια με ίσο εμβαδόν, με έναν φράχτη $\Delta E$ παράλληλο στον δρόμο, το $\Delta$ πάνω στην $AB$ και το $E$ πάνω στην $A\Gamma$.
   α) Πόσος είναι ο λόγος ομοιότητας του τριγώνου $A\Delta E$ προς το $AB\Gamma$;
   β) Πόσο μακρύς είναι ο φράχτης;
   γ) Αν ήθελαν τρία κομμάτια με ίσο εμβαδόν, με δύο φράχτες παράλληλους στον δρόμο, πόσο μακρύς θα ήταν ο κοντύτερος;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-b/math/similarity
