# Αναγωγή στο 1ο τεταρτημόριο

> Τέσσερις συμμετρίες στον κύκλο, και κάθε γωνία γίνεται γωνία από 0° ως 90°.

Μαθηματικά, Β΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-b/math/reduction-first-quadrant

## Τι θα μάθεις

- Να συνδέεις τις αντίθετες γωνίες, τις παραπληρωματικές και όσες διαφέρουν κατά 180° με μια συμμετρία στον τριγωνομετρικό κύκλο.
- Να γράφεις τους τριγωνομετρικούς αριθμούς των −ω, 180° − ω, 180° + ω και 90° − ω με τη βοήθεια της ω.
- Να ανάγεις οποιαδήποτε γωνία, σε μοίρες ή σε ακτίνια, σε γωνία του 1ου τεταρτημορίου.
- Να απλοποιείς τριγωνομετρικές παραστάσεις και να αποδεικνύεις σχέσεις στα στοιχεία ενός τριγώνου.

## Αρκούν οι γωνίες από $0°$ ως $90°$

Ξέρεις ότι $\eta\mu 30° = \frac{1}{2}$. Πόσο είναι το $\eta\mu 150°$, το $\eta\mu 210°$, το $\eta\mu(-30°)$; Δεν χρειάζεσαι νέο πίνακα για καθένα. Στον τριγωνομετρικό κύκλο, οι γωνίες αυτές καταλήγουν σε σημεία **συμμετρικά** του σημείου των $30°$, και η συμμετρία λέει ακριβώς ποια συντεταγμένη αλλάζει πρόσημο.

*Ο τριγωνομετρικός κύκλος με τα σημεία των 30°, 150°, 210° και −30°, κορυφές ενός ορθογωνίου: έχουν τις ίδιες συντεταγμένες με το σημείο των 30°, με άλλα πρόσημα.*

Θυμήσου τον ορισμό: αν η τελική πλευρά της γωνίας $\omega$ τέμνει τον κύκλο στο $M(x, y)$, τότε $\sigma\upsilon\nu\,\omega = x$ και $\eta\mu\,\omega = y$. Και επειδή μια πλήρης στροφή φέρνει το σημείο στη θέση του:

$$
\eta\mu(360° \cdot \kappa + \omega) = \eta\mu\,\omega, \quad \sigma\upsilon\nu(360° \cdot \kappa + \omega) = \sigma\upsilon\nu\,\omega, \quad \kappa \in \mathbb{Z}
$$

Το ίδιο ισχύει για εφαπτομένη και συνεφαπτομένη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τέσσερις γωνίες, ένα μέτρο*

## Τέσσερις συμμετρίες

**Αντίθετες γωνίες**, $-\omega$ και $\omega$. Τα σημεία είναι συμμετρικά ως προς τον άξονα $x'x$: ίδια τετμημένη, αντίθετη τεταγμένη.

$$
\sigma\upsilon\nu(-\omega) = \sigma\upsilon\nu\,\omega, \quad \eta\mu(-\omega) = -\eta\mu\,\omega, \quad \varepsilon\varphi(-\omega) = -\varepsilon\varphi\,\omega, \quad \sigma\varphi(-\omega) = -\sigma\varphi\,\omega
$$

**Γωνίες με άθροισμα $180°$**, $180° - \omega$ και $\omega$. Τα σημεία είναι συμμετρικά ως προς τον άξονα $y'y$: ίδια τεταγμένη, αντίθετη τετμημένη.

$$
\eta\mu(180° - \omega) = \eta\mu\,\omega, \quad \sigma\upsilon\nu(180° - \omega) = -\sigma\upsilon\nu\,\omega, \quad \varepsilon\varphi(180° - \omega) = -\varepsilon\varphi\,\omega, \quad \sigma\varphi(180° - \omega) = -\sigma\varphi\,\omega
$$

**Γωνίες που διαφέρουν κατά $180°$**, $180° + \omega$ και $\omega$. Τα σημεία είναι συμμετρικά ως προς την αρχή $O$: αντίθετες και οι δύο συντεταγμένες.

$$
\eta\mu(180° + \omega) = -\eta\mu\,\omega, \quad \sigma\upsilon\nu(180° + \omega) = -\sigma\upsilon\nu\,\omega, \quad \varepsilon\varphi(180° + \omega) = \varepsilon\varphi\,\omega, \quad \sigma\varphi(180° + \omega) = \sigma\varphi\,\omega
$$

**Γωνίες με άθροισμα $90°$**, $90° - \omega$ και $\omega$. Τα σημεία είναι συμμετρικά ως προς τη διχοτόμο $y = x$: η τετμημένη του ενός είναι η τεταγμένη του άλλου.

$$
\eta\mu(90° - \omega) = \sigma\upsilon\nu\,\omega, \quad \sigma\upsilon\nu(90° - \omega) = \eta\mu\,\omega, \quad \varepsilon\varphi(90° - \omega) = \sigma\varphi\,\omega, \quad \sigma\varphi(90° - \omega) = \varepsilon\varphi\,\omega
$$

> **Κλειδί**
>
> Σε μία πρόταση η καθεμιά:
>
> | Γωνίες                       | Ίδιο                                                                                               | Αντίθετο            |
> | ---------------------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------- |
> | $-\omega$ και $\omega$       | συνημίτονο                                                                                         | τα άλλα τρία        |
> | $180° - \omega$ και $\omega$ | ημίτονο                                                                                            | τα άλλα τρία        |
> | $180° + \omega$ και $\omega$ | εφαπτομένη, συνεφαπτομένη                                                                          | ημίτονο, συνημίτονο |
> | $90° - \omega$ και $\omega$  | το ημίτονο της μιας είναι το συνημίτονο της άλλης, η εφαπτομένη της μιας η συνεφαπτομένη της άλλης |                     |
>
> Δεν χρειάζεται να τα αποστηθίσεις: σχεδίασε τα δύο σημεία και κοίτα ποια συντεταγμένη άλλαξε.

Σε ακτίνια οι τύποι είναι οι ίδιοι με $\pi$ στη θέση των $180°$ και $\frac{\pi}{2}$ στη θέση των $90°$. Για παράδειγμα $\frac{2\pi}{3} = \pi - \frac{\pi}{3}$, άρα $\sigma\upsilon\nu\frac{2\pi}{3} = -\sigma\upsilon\nu\frac{\pi}{3} = -\frac{1}{2}$.

## Αναγωγή, βήμα βήμα

Για μια οποιαδήποτε γωνία:

1. **Βγάλε τις πλήρεις στροφές.** Διαίρεσε με το $360°$ (ή το $2\pi$) και κράτα το υπόλοιπο: μια γωνία από $0°$ ως $360°$.
2. **Γράψε την ως** $180° - \omega$, $180° + \omega$ ή $360° - \omega = -\omega + 360°$, με $\omega$ στο 1ο τεταρτημόριο.
3. **Εφάρμοσε την αντίστοιχη συμμετρία.**

> **Πρόσεχε**
>
> Το πρόσημο το αποφασίζει το τεταρτημόριο της **αρχικής** γωνίας, όχι της $\omega$. Για τις $210°$, που είναι στο 3ο τεταρτημόριο, ημίτονο και συνημίτονο είναι αρνητικά, και η εφαπτομένη θετική. Αν ο τύπος σου δώσει άλλο πρόσημο, κάτι έγραψες λάθος. Είναι ένας δωρεάν έλεγχος.

Οι συμμετρίες συνδυάζονται. Επειδή $90° + \omega = 90° - (-\omega)$:

$$
\eta\mu(90° + \omega) = \sigma\upsilon\nu(-\omega) = \sigma\upsilon\nu\,\omega
$$

Και επειδή $270° - \omega = 180° + (90° - \omega)$:

$$
\eta\mu(270° - \omega) = -\eta\mu(90° - \omega) = -\sigma\upsilon\nu\,\omega
$$

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τους τριγωνομετρικούς αριθμούς των \$150°\$

1. **Αναγωγή:** $150° = 180° - 30°$. Γωνίες με άθροισμα $180°$: ίδιο ημίτονο, αντίθετα τα άλλα.
2. $\eta\mu 150° = \eta\mu 30° = \frac{1}{2}$

   $\sigma\upsilon\nu 150° = -\sigma\upsilon\nu 30° = -\frac{\sqrt{3}}{2}$
3. $\varepsilon\varphi 150° = -\varepsilon\varphi 30° = -\frac{\sqrt{3}}{3}$

   $\sigma\varphi 150° = -\sigma\varphi 30° = -\sqrt{3}$
4. **Έλεγχος προσήμων:** οι $150°$ είναι στο 2ο τεταρτημόριο, όπου μόνο το ημίτονο είναι θετικό ✓

### Παράδειγμα 2: Βρες τους τριγωνομετρικούς αριθμούς των \$1200°\$

1. **Πλήρεις στροφές:** $1200° = 3 \cdot 360° + 120°$, άρα η $1200°$ έχει τους ίδιους τριγωνομετρικούς αριθμούς με την $120°$.
2. **Αναγωγή:** $120° = 180° - 60°$.
3. $\eta\mu 1200° = \eta\mu 60° = \frac{\sqrt{3}}{2}$, $\quad \sigma\upsilon\nu 1200° = -\sigma\upsilon\nu 60° = -\frac{1}{2}$

   $\varepsilon\varphi 1200° = -\sqrt{3}$, $\quad \sigma\varphi 1200° = -\frac{\sqrt{3}}{3}$

### Παράδειγμα 3: Βρες το \$\eta\mu\left(-\frac{21\pi}{4}\right)\$

1. **Το πρόσημο έξω:** $\eta\mu\left(-\frac{21\pi}{4}\right) = -\eta\mu\frac{21\pi}{4}$.
2. **Πλήρεις στροφές:** $\frac{21\pi}{4} = 4\pi + \frac{5\pi}{4}$, δηλαδή δύο στροφές και $\frac{5\pi}{4}$.
3. **Αναγωγή:** $\frac{5\pi}{4} = \pi + \frac{\pi}{4}$, και γωνίες που διαφέρουν κατά $\pi$ έχουν αντίθετο ημίτονο:

   $\eta\mu\frac{5\pi}{4} = -\eta\mu\frac{\pi}{4} = -\frac{\sqrt{2}}{2}$
4. $\eta\mu\left(-\frac{21\pi}{4}\right) = -\left(-\frac{\sqrt{2}}{2}\right) = \frac{\sqrt{2}}{2}$

### Παράδειγμα 4: Σε κάθε τρίγωνο \$AB\Gamma\$ δείξε ότι \$\eta\mu A = \eta\mu(B + \Gamma)\$ και \$\eta\mu\frac{A}{2} = \sigma\upsilon\nu\frac{B + \Gamma}{2}\$

1. **Το άθροισμα των γωνιών:** $A + B + \Gamma = 180°$, άρα $B + \Gamma = 180° - A$.
2. Γωνίες με άθροισμα $180°$ έχουν ίδιο ημίτονο:

   $\eta\mu(B + \Gamma) = \eta\mu(180° - A) = \eta\mu A$
3. **Για τα μισά:** $\frac{B + \Gamma}{2} = 90° - \frac{A}{2}$. Γωνίες με άθροισμα $90°$:

   $\sigma\upsilon\nu\frac{B + \Gamma}{2} = \sigma\upsilon\nu\left(90° - \frac{A}{2}\right) = \eta\mu\frac{A}{2}$

### Παράδειγμα 5: Απλοποίησε την \$\frac{\sigma\upsilon\nu(-\alpha) \cdot \sigma\upsilon\nu(180° + \alpha)}{\eta\mu(-\alpha) \cdot \eta\mu(90° + \alpha)}\$

1. **Κάθε όρος χωριστά:**

   $\sigma\upsilon\nu(-\alpha) = \sigma\upsilon\nu\,\alpha$, $\quad \sigma\upsilon\nu(180° + \alpha) = -\sigma\upsilon\nu\,\alpha$

   $\eta\mu(-\alpha) = -\eta\mu\,\alpha$, $\quad \eta\mu(90° + \alpha) = \sigma\upsilon\nu\,\alpha$
2. $\frac{\sigma\upsilon\nu\,\alpha \cdot (-\sigma\upsilon\nu\,\alpha)}{-\eta\mu\,\alpha \cdot \sigma\upsilon\nu\,\alpha}$
3. Τα δύο μείον φεύγουν και ένα $\sigma\upsilon\nu\,\alpha$ απλοποιείται:

   $\frac{\sigma\upsilon\nu\,\alpha}{\eta\mu\,\alpha} = \sigma\varphi\,\alpha$

## Ερωτήσεις

1. Ποιος τριγωνομετρικός αριθμός μένει **ίδιος** όταν η γωνία $\omega$ γίνει $-\omega$;
   - Το ημίτονο
   - Το συνημίτονο
   - Η εφαπτομένη
   - Κανένας
2. Πόσο είναι το $\sigma\upsilon\nu 150°$;
   - $\frac{\sqrt{3}}{2}$
   - $-\frac{1}{2}$
   - $-\frac{\sqrt{3}}{2}$
   - $\frac{1}{2}$
3. Πόσο είναι η $\varepsilon\varphi 210°$;
   - $\frac{\sqrt{3}}{3}$
   - $-\frac{\sqrt{3}}{3}$
   - $\sqrt{3}$
   - $-\sqrt{3}$
4. Αν $\eta\mu\,\omega = 0{,}6$, πόσο είναι το $\sigma\upsilon\nu(90° - \omega)$;
   - $0{,}8$
   - $-0{,}6$
   - $0{,}4$
   - $0{,}6$
5. Η γωνία $780°$ έχει τους ίδιους τριγωνομετρικούς αριθμούς με τη γωνία:
   - $78°$
   - $60°$
   - $420°$
   - $-60°$
6. Σε κάθε τρίγωνο $AB\Gamma$, με τη γωνία $A$ όχι ορθή, ποια σχέση ισχύει;
   - $\sigma\upsilon\nu(B + \Gamma) = \sigma\upsilon\nu A$
   - $\eta\mu(B + \Gamma) = \eta\mu A$
   - $\varepsilon\varphi(B + \Gamma) = \varepsilon\varphi A$
   - $\eta\mu(B + \Gamma) = \sigma\upsilon\nu A$
7. Πόσο είναι το $\eta\mu\frac{4\pi}{3}$;
   - $\frac{\sqrt{3}}{2}$
   - $-\frac{1}{2}$
   - $\frac{1}{2}$
   - $-\frac{\sqrt{3}}{2}$
8. Με τι ισούται το $\sigma\upsilon\nu(90° + \omega)$;
   - $-\eta\mu\,\omega$
   - $\eta\mu\,\omega$
   - $\sigma\upsilon\nu\,\omega$
   - $-\sigma\upsilon\nu\,\omega$

## Ασκήσεις

1. Πόσο είναι το $\eta\mu(-30°)$;
2. Πόσο είναι το $\eta\mu\frac{3\pi}{4} \cdot \sigma\upsilon\nu\frac{5\pi}{4}$;
3. Πόσο είναι το $\sigma\upsilon\nu(-2850°)$;
4. Απλοποίησε την παράσταση $\eta\mu(\pi - x) \cdot \sigma\upsilon\nu\left(\frac{\pi}{2} - x\right) + \sigma\upsilon\nu(\pi + x) \cdot \sigma\upsilon\nu(-x)$.
5. Βρες όλες τις γωνίες $x$ στο $[0°, 360°)$ για τις οποίες $\eta\mu x = \sigma\upsilon\nu 220°$.
6. Δείξε ότι η παράσταση $\eta\mu^2(\pi - x) + \sigma\upsilon\nu(\pi - x)\,\sigma\upsilon\nu(2\pi - x) + 2\eta\mu^2\left(\frac{\pi}{2} - x\right)$ είναι σταθερή. Πόση είναι η τιμή της;
7. Υπολόγισε τα δύο αθροίσματα και το γινόμενο χωρίς κομπιουτεράκι.
   α) $\eta\mu^2 1° + \eta\mu^2 2° + \eta\mu^2 3° + \dots + \eta\mu^2 89°$
   β) $\varepsilon\varphi 1° \cdot \varepsilon\varphi 2° \cdot \varepsilon\varphi 3° \cdots \varepsilon\varphi 89°$
   γ) $\sigma\upsilon\nu 1° + \sigma\upsilon\nu 2° + \sigma\upsilon\nu 3° + \dots + \sigma\upsilon\nu 359°$

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-b/math/reduction-first-quadrant
