# Η ευθεία στο επίπεδο

> Συντελεστής διεύθυνσης, εξισώσεις και αποστάσεις.

Μαθηματικά Προσανατολισμού, Β΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-b/math-or/the-line

## Τι θα μάθεις

- Να συνδέεις τον συντελεστή διεύθυνσης με τη γωνία που σχηματίζει η ευθεία με τον άξονα x.
- Να γράφεις την εξίσωση ευθείας από σημείο και κλίση ή από δύο σημεία.
- Να αναγνωρίζεις πότε δύο ευθείες είναι παράλληλες και πότε κάθετες.
- Να υπολογίζεις την απόσταση σημείου από ευθεία.

## Η κλίση είναι εφαπτομένη

Ο **συντελεστής διεύθυνσης** μιας ευθείας δεν είναι απλώς «πόσο ανεβαίνει». Είναι η εφαπτομένη της γωνίας που σχηματίζει με τον θετικό ημιάξονα $Ox$:

$$
\lambda = \varepsilon\varphi\,\omega
$$

Από αυτό βγαίνουν αμέσως τρία πράγματα που αλλιώς θα ήταν κανόνες προς απομνημόνευση:

- $\lambda > 0$ σημαίνει οξεία γωνία — η ευθεία ανεβαίνει.
- $\lambda < 0$ σημαίνει αμβλεία γωνία — κατεβαίνει.
- Κατακόρυφη ευθεία **δεν έχει** συντελεστή διεύθυνσης, γιατί η $\varepsilon\varphi\, 90°$ δεν ορίζεται.

Από δύο σημεία $A(x_1, y_1)$ και $B(x_2, y_2)$ με $x_1 \neq x_2$:

$$
\lambda = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}
$$

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κλίση και τεταγμένη*

## Οι μορφές της εξίσωσης

**Γνωστό σημείο και κλίση.** Η πιο χρήσιμη, γιατί αυτά είναι τα δεδομένα στις περισσότερες ασκήσεις:

$$
y - y_0 = \lambda(x - x_0)
$$

**Τεταγμένη αρχής.** Λύνοντας ως προς $y$:

$$
y = \lambda x + \beta
$$

**Γενική μορφή.** Καλύπτει και τις κατακόρυφες, που οι άλλες δύο δεν μπορούν:

$$
Ax + By + \Gamma = 0
$$

> **Πρόσεχε**
>
> Η μορφή $y = \lambda x + \beta$ **δεν** μπορεί να περιγράψει κατακόρυφη ευθεία. Η $x = 3$ δεν γράφεται έτσι για καμία τιμή του $\lambda$.
>
> Όταν μια άσκηση ζητάει «όλες τις ευθείες που περνούν από το $A$», η κατακόρυφη είναι η περίπτωση που ξεχνιέται — και συχνά είναι η απάντηση.

## Παράλληλες και κάθετες

$$
\varepsilon_1 \parallel \varepsilon_2 \iff \lambda_1 = \lambda_2
$$

$$
\varepsilon_1 \perp \varepsilon_2 \iff \lambda_1 \lambda_2 = -1
$$

Η δεύτερη ξενίζει, αλλά βγαίνει από το εσωτερικό γινόμενο. Ένα διάνυσμα παράλληλο στην ευθεία $y = \lambda x + \beta$ είναι το $(1, \lambda)$. Δύο τέτοια είναι κάθετα όταν

$$
(1, \lambda_1) \cdot (1, \lambda_2) = 1 + \lambda_1 \lambda_2 = 0
$$

δηλαδή ακριβώς όταν $\lambda_1\lambda_2 = -1$.

> **Κλειδί**
>
> Για να βρεις την κάθετη σε μια ευθεία, **αντιστρέφεις και αλλάζεις πρόσημο**: από $\lambda = \frac{2}{3}$ στο $-\frac{3}{2}$.
>
> Η μία εξαίρεση είναι η οριζόντια ευθεία, με $\lambda = 0$: η κάθετή της είναι κατακόρυφη και δεν έχει συντελεστή. Το γινόμενο $-1$ δεν προκύπτει ποτέ εκεί, γιατί ο ένας παράγοντας δεν υπάρχει.

## Απόσταση σημείου από ευθεία

$$
d(A, \varepsilon) = \frac{|Ax_0 + By_0 + \Gamma|}{\sqrt{A^2 + B^2}}
$$

Ο τύπος απαιτεί **γενική μορφή** με μηδέν στο δεξί μέλος. Αν η ευθεία δίνεται ως $y = 2x + 1$, πρώτα τη γράφεις $2x - y + 1 = 0$ και μετά διαβάζεις $A = 2$, $B = -1$, $\Gamma = 1$.

Η απόλυτη τιμή είναι εκεί γιατί η απόσταση δεν είναι ποτέ αρνητική. Το πρόσημο μέσα της κρύβει πληροφορία — σου λέει σε ποια πλευρά της ευθείας βρίσκεται το σημείο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες την εξίσωση της ευθείας που περνάει από τα \$A(1, 2)\$ και \$B(4, 8)\$

1. **Κλίση πρώτα:**

   $\lambda = \frac{8 - 2}{4 - 1} = \frac{6}{3} = 2$
2. **Σημείο και κλίση**, με το $A$:

   $y - 2 = 2(x - 1)$
3. $y = 2x - 2 + 2 = 2x$
4. **Έλεγχος με το άλλο σημείο**, αυτό που δεν χρησιμοποίησα:

   $y(4) = 8$ ✓

   Αν είχα διαλέξει το $B$ στο βήμα 2, θα κατέληγα στην ίδια εξίσωση — δοκίμασέ το.

### Παράδειγμα 2: Βρες την κάθετη στην \$y = \frac{2}{3}x + 1\$ που περνάει από το \$(6, 5)\$

1. **Κλίση της δοσμένης:** $\lambda_1 = \frac{2}{3}$.
2. **Κλίση της κάθετης:** αντιστρέφω και αλλάζω πρόσημο.

   $\lambda_2 = -\frac{3}{2}$

   Έλεγχος: $\frac{2}{3} \cdot \left(-\frac{3}{2}\right) = -1$ ✓
3. Σημείο και κλίση:

   $y - 5 = -\frac{3}{2}(x - 6)$
4. $y = -\frac{3}{2}x + 9 + 5 = -\frac{3}{2}x + 14$

   **Έλεγχος ότι περνάει από το σημείο:** $-\frac{3}{2} \cdot 6 + 14 = -9 + 14 = 5$ ✓

### Παράδειγμα 3: Πόσο απέχει το σημείο \$M(3, -1)\$ από την ευθεία \$4x - 3y + 2 = 0\$;

1. Η ευθεία είναι ήδη σε γενική μορφή: $A = 4$, $B = -3$, $\Gamma = 2$.
2. **Αριθμητής:**

   $|4 \cdot 3 - 3 \cdot (-1) + 2| = |12 + 3 + 2| = 17$
3. **Παρονομαστής:**

   $\sqrt{16 + 9} = \sqrt{25} = 5$
4. $d = \frac{17}{5} = 3{,}4$

   **Γιατί ο παρονομαστής.** Η ίδια ευθεία γράφεται και $8x - 6y + 4 = 0$. Ο αριθμητής θα διπλασιαζόταν — αλλά και ο παρονομαστής, οπότε η απόσταση μένει η ίδια. Ο τύπος δίνει την ίδια απάντηση όπως κι αν γράψεις την ευθεία, και γι' αυτό η ρίζα είναι εκεί.

### Παράδειγμα 4: Δείξε ότι τα \$A(0, 0)\$, \$B(4, 2)\$, \$\Gamma(2, 6)\$ σχηματίζουν ορθογώνιο τρίγωνο

1. **Υπολογίζω και τις τρεις κλίσεις.**

   $\lambda_{AB} = \frac{2 - 0}{4 - 0} = \frac{1}{2}$
2. $\lambda_{A\Gamma} = \frac{6 - 0}{2 - 0} = 3$

   $\lambda_{B\Gamma} = \frac{6 - 2}{2 - 4} = \frac{4}{-2} = -2$
3. **Ψάχνω ζεύγος με γινόμενο $-1$:**

   $\frac{1}{2} \cdot 3 = \frac{3}{2}$, όχι.

   $\frac{1}{2} \cdot (-2) = -1$ ✓
4. Οι $AB$ και $B\Gamma$ είναι κάθετες, άρα η ορθή γωνία βρίσκεται στην κορυφή **$B$**.

   **Επαλήθευση με Πυθαγόρειο.** $AB^2 = 20$, $B\Gamma^2 = 20$, $A\Gamma^2 = 40$.

   $20 + 20 = 40$ ✓ — και μάλιστα το τρίγωνο είναι ορθογώνιο **και** ισοσκελές.

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η κλίση της ευθείας που περνάει από τα $A(1, 2)$ και $B(4, 8)$;
   - $2$
   - $\frac{1}{2}$
   - $6$
   - $-2$
2. Ποια είναι η κλίση της κάθετης σε ευθεία με $\lambda = \frac{2}{3}$;
   - $-\frac{3}{2}$
   - $\frac{3}{2}$
   - $-\frac{2}{3}$
   - $\frac{2}{3}$
3. Ποια ευθεία **δεν** γράφεται στη μορφή $y = \lambda x + \beta$;
   - Η κατακόρυφη $x = 3$
   - Η οριζόντια $y = 3$
   - Η $y = -x$
   - Καμία — η μορφή καλύπτει όλες τις ευθείες
4. Πόσο απέχει το $M(3, -1)$ από την ευθεία $4x - 3y + 2 = 0$;
   - $3{,}4$
   - $17$
   - $-3{,}4$
   - $2{,}4$
5. Από πού προκύπτει ο κανόνας $\lambda_1\lambda_2 = -1$;
   - Από το εσωτερικό γινόμενο των διανυσμάτων $(1, \lambda_1)$ και $(1, \lambda_2)$
   - Από το Πυθαγόρειο θεώρημα στο τρίγωνο που σχηματίζουν οι δύο ευθείες
   - Είναι σύμβαση χωρίς απόδειξη, που απλώς διευκολύνει τις πράξεις
   - Από τον τύπο της απόστασης σημείου από ευθεία
6. Σε ποιο σημείο τέμνει η ευθεία $y = -2x + 6$ τον άξονα $y'y$;
   - $(0, 6)$
   - $(6, 0)$
   - $(0, -2)$
   - $(3, 0)$
7. Ποια από τις παρακάτω ευθείες είναι παράλληλη στην $y = 4x - 1$;
   - $y = 4x + 5$
   - $y = -4x - 1$
   - $y = -\frac{1}{4}x + 2$
   - $y = x - 1$
8. Μια ευθεία σχηματίζει γωνία $45°$ με τον άξονα $x'x$. Πόσο είναι η κλίση της;
   - $1$
   - $45$
   - $\frac{\sqrt{2}}{2}$
   - $0$

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι η κλίση της ευθείας που περνάει από τα $A(2, 1)$ και $B(5, 7)$;
2. Γράψε την εξίσωση της ευθείας που περνάει από το $A(1, 2)$ και τέμνει τον άξονα $x'x$ στο $x = 3$.
3. Ποια είναι η κλίση κάθε ευθείας κάθετης στην $2x + 5y - 3 = 0$;
4. Δίνονται τα σημεία $A(0, 0)$, $B(6, 0)$ και $\Gamma(2, 4)$. Βρες το σημείο $K$ που απέχει το ίδιο από τις τρεις κορυφές του τριγώνου $AB\Gamma$, και αυτή την κοινή απόσταση.
5. Δίνεται η ευθεία $\varepsilon: 3x + 4y - 7 = 0$.
   α) Πόσο απέχει η $\varepsilon$ από την ευθεία $6x + 8y + 11 = 0$;
   β) Ποιες ευθείες είναι παράλληλες στην $\varepsilon$ και απέχουν $2$ από αυτήν;
6. Δίνονται η ευθεία $\varepsilon: x + 2y - 4 = 0$ και τα σημεία $A(-1, 0)$ και $B(4, -2)$, που βρίσκονται από την ίδια πλευρά της $\varepsilon$.
   α) Βρες το συμμετρικό $A'$ του $A$ ως προς την $\varepsilon$.
   β) Για ποιο σημείο $M$ της $\varepsilon$ το άθροισμα $MA + MB$ γίνεται ελάχιστο, και πόσο είναι τότε;
   γ) Για ποιο σημείο $N$ της $\varepsilon$ η διαφορά $|NA - NB|$ γίνεται μέγιστη, και πόση είναι τότε;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-b/math-or/the-line
