# Η ομιλία

> Ένα κείμενο που ακούγεται: προσφώνηση, άμεσος τόνος και ένας επίλογος που μένει.

Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, Β΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-b/language/speech

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τα γνωρίσματα της ομιλίας ως κειμένου που γράφεται για να ακουστεί.
- Να γράφεις προσφώνηση και αποφώνηση που ταιριάζουν στο ακροατήριο και στην περίσταση.
- Να χρησιμοποιείς μέσα που βοηθούν τον ακροατή: προαναγγελία, επανάληψη, σύντομες περιόδους, ρητορικές ερωτήσεις.
- Να μετατρέπεις ένα γραπτό άρθρο σε ομιλία, αλλάζοντας πρόσωπο, ρυθμό και δομή.

## Ένα κείμενο που δεν ξαναδιαβάζεται

Όταν διαβάζεις ένα άρθρο και χάνεις τον ειρμό, γυρίζεις μία παράγραφο πίσω.
Όταν ακούς μια ομιλία, δεν μπορείς. Ό,τι δεν κατάλαβες τη στιγμή που
ειπώθηκε, χάθηκε. Από αυτή τη μία διαφορά βγαίνουν σχεδόν όλα τα γνωρίσματα
της **ομιλίας**: ενός κειμένου που γράφεται στο χαρτί, αλλά για να
**ακουστεί**.

| Γνώρισμα                                               | Γιατί χρειάζεται                                                             |
| ------------------------------------------------------ | ---------------------------------------------------------------------------- |
| **Προσφώνηση** στην αρχή, **αποφώνηση** στο τέλος      | η ομιλία είναι συνάντηση με ανθρώπους που κάθονται απέναντί σου              |
| **β΄ και α΄ πληθυντικό** («σας», «όλοι μας»)           | ο ομιλητής απευθύνεται σε συγκεκριμένους ακροατές και τους κάνει συμμέτοχους |
| **Προαναγγελία** («θα σταθώ σε τρία σημεία»)           | ο ακροατής ξέρει πού πηγαίνεις, αφού δεν βλέπει παραγράφους                  |
| **Επανάληψη** της θέσης και λέξεων-κλειδιών            | ό,τι ακούγεται μία φορά ξεχνιέται· ό,τι επανέρχεται μένει                    |
| **Σύντομες περίοδοι**                                  | μια μακριά υπόταξη χάνεται στο αυτί                                          |
| **Ρητορικές ερωτήσεις**, **παραδείγματα**, **εικόνες** | κρατούν την προσοχή ζωντανή                                                  |
| **Επίλογος που μένει**                                 | είναι το τελευταίο που θα ακούσουν, και ό,τι θα πάρουν μαζί τους             |

> **Κλειδί**
>
> Η ομιλία είναι επιχειρηματολογία **για το αυτί**. Τα επιχειρήματα είναι ίδια
> με ενός άρθρου· αλλάζει ο τρόπος που φτάνουν. Γράφεις για έναν ακροατή που
> δεν μπορεί να γυρίσει πίσω, να υπογραμμίσει ή να σου κάνει ερώτηση. Γι' αυτό
> **του λες πού πας, του θυμίζεις πού είστε, και του λες πού φτάσατε**.

## Προσφώνηση και αποφώνηση

Η προσφώνηση δείχνει **σε ποιον μιλάς** και **με τι σχέση**. Ταιριάζει στο
ακροατήριο και στην περίσταση:

| Περίσταση                                     | Προσφώνηση                                                                          |
| --------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------- |
| εκδήλωση του σχολείου με γονείς και καθηγητές | «Κύριε διευθυντή, αγαπητοί καθηγητές, αγαπητοί γονείς, συμμαθητές και συμμαθήτριες» |
| συνέλευση μαθητών                             | «Συμμαθητές και συμμαθήτριες» ή «Αγαπητοί συμμαθητές»                               |
| δημοτικό συμβούλιο                            | «Κύριε δήμαρχε, κυρίες και κύριοι σύμβουλοι»                                        |
| ημερίδα με κοινό                              | «Κυρίες και κύριοι»                                                                 |

Η σειρά πηγαίνει από το πιο επίσημο πρόσωπο προς το ευρύτερο κοινό. Η
**αποφώνηση** είναι συνήθως σύντομη: «Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.»

Στις εξετάσεις, όταν το Θέμα Δ ζητά ομιλία, η προσφώνηση και η αποφώνηση
**μετρούν**: δείχνουν ότι διάβασες το επικοινωνιακό πλαίσιο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Για το αυτί ή για το μάτι;*

## Μια ομιλία από την αρχή ως το τέλος

Δική μας ομιλία, σε συντομία, για μια εκδήλωση του σχολείου:

> Κύριε διευθυντή, αγαπητοί καθηγητές, συμμαθητές και συμμαθήτριες,
>
> ήρθα να σας μιλήσω για μια διάβαση. Αυτή που περνάτε κάθε πρωί έξω από την
> πύλη. Θα σταθώ σε δύο πράγματα: τι συμβαίνει εκεί και τι μπορούμε να
> κάνουμε.
>
> Τι συμβαίνει. Κάθε πρωί, ανάμεσα στις οκτώ παρά τέταρτο και στις οκτώ,
> περνούν από εκεί διακόσια παιδιά. Φανάρι δεν υπάρχει. Τροχονόμος δεν
> υπάρχει. Υπάρχουν μόνο αυτοκίνητα που βιάζονται. Πέρσι δύο συμμαθητές μας
> γλίτωσαν στο παρά πέντε.
>
> Τι μπορούμε να κάνουμε. Ζητάμε από τον δήμο ένα φανάρι για πεζούς. Ως τότε,
> ζητάμε κάτι από εμάς: να περνάμε όλοι μαζί, στις ώρες που η πύλη ανοίγει.
>
> Δεν ζητάμε χάρη. Ζητάμε κάθε παιδί που φεύγει το πρωί από το σπίτι του να
> γυρίζει το μεσημέρι.
>
> Σας ευχαριστώ.

Τι κάνει αυτή η ομιλία:

- **Προαναγγελία** («θα σταθώ σε δύο πράγματα») και **επανάληψη των τίτλων**
  («Τι συμβαίνει.» «Τι μπορούμε να κάνουμε.»): ο ακροατής ξέρει κάθε στιγμή
  πού βρίσκεται.
- **Σύντομες περίοδοι και ασύνδετο** («Φανάρι δεν υπάρχει. Τροχονόμος δεν
  υπάρχει.»): ρυθμός που ακούγεται.
- **α΄ πληθυντικό** («ζητάμε», «εμάς»): ο ομιλητής μιλά ως ένας από τους
  ακροατές, και ζητά και από αυτούς κάτι.
- **Επίλογος με αντίθεση** (χάρη — φεύγει το πρωί, γυρίζει το μεσημέρι): το
  τελευταίο που θα ακουστεί είναι και το πιο δυνατό.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο προφορικός χαρακτήρας **δεν** σημαίνει χαλαρό ή πρόχειρο λόγο. Μια ομιλία
> μπροστά σε διευθυντή και γονείς είναι **επίσημη**. Αποφεύγεις αργκό,
> υπερβολικά αστεία και επιθέσεις. Η αμεσότητα έρχεται από το πρόσωπο και
> τον ρυθμό, όχι από τη χαλαρότητα.

> **Θυμήσου**
>
> - Η ομιλία γράφεται για να **ακουστεί**: ο ακροατής δεν γυρίζει πίσω.
> - **Προσφώνηση** (από το πιο επίσημο πρόσωπο προς το κοινό) και
>   **αποφώνηση**.
> - Μέσα για τον ακροατή: **προαναγγελία**, **επανάληψη**, **σύντομες
>   περίοδοι**, **ρητορικές ερωτήσεις**, **παραδείγματα**.
> - **β΄ και α΄ πληθυντικό**: απεύθυνση και συμμετοχή.
> - **Επίλογος που μένει**: μια εικόνα, μια αντίθεση, μια φράση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γράψε προσφώνηση για ομιλία σε ημερίδα του δήμου για τον εθελοντισμό, όπου είναι παρόντες ο δήμαρχος, εκπρόσωποι συλλόγων και κάτοικοι.

1. Ξεκινώ από το πιο **επίσημο** πρόσωπο, μετά τις **ομάδες**, και κλείνω με
   το **ευρύ κοινό**.
2. «Κύριε δήμαρχε, αγαπητοί εκπρόσωποι των συλλόγων, κυρίες και κύριοι,»

### Παράδειγμα 2: Μετάτρεψε σε αρχή ομιλίας προς συμμαθητές τη δική μας αρχή άρθρου: «Η ανακύκλωση στο σχολείο παραμένει σε χαμηλά επίπεδα, παρά την τοποθέτηση ειδικών κάδων στους διαδρόμους.»

1. Το άρθρο έχει **γ΄ πρόσωπο** και **ονοματικό ύφος** («σε χαμηλά επίπεδα»,
   «την τοποθέτηση»). Στο αυτί είναι ψυχρό και αφηρημένο.
2. Ομιλία: «Συμμαθητές και συμμαθήτριες, πόσοι από εσάς έχετε προσέξει τους
   μπλε κάδους στους διαδρόμους; Είναι εκεί από τον Σεπτέμβριο. Και είναι
   σχεδόν άδειοι.»
3. Άλλαξαν: **προσφώνηση**, **β΄ πληθυντικό**, **ερώτηση** που κάνει τον
   ακροατή να σκεφτεί, **σύντομες περίοδοι**, και μια συγκεκριμένη εικόνα
   («μπλε», «σχεδόν άδειοι») στη θέση του «σε χαμηλά επίπεδα».

### Παράδειγμα 3: Στη δική μας ομιλία για τη διάβαση, γιατί ο ομιλητής επαναλαμβάνει αυτούσιες τις φράσεις «Τι συμβαίνει» και «Τι μπορούμε να κάνουμε», που είχε ήδη πει στην προαναγγελία;

1. Σε γραπτό κείμενο θα ήταν περιττή επανάληψη: ο αναγνώστης βλέπει την αλλαγή
   παραγράφου. Ο ακροατής όμως δεν βλέπει παραγράφους.
2. Η επανάληψη λειτουργεί σαν **προφορική επικεφαλίδα**: λέει «τώρα αρχίζει
   το πρώτο μέρος», «τώρα το δεύτερο». Ο ακροατής συνδέει αυτό που ακούει με
   το σχέδιο που του υποσχέθηκαν, και δεν χάνεται.

## Ερωτήσεις

1. Ποια διαφορά της ομιλίας από το άρθρο εξηγεί τα περισσότερα γνωρίσματά της;
   - Ο ακροατής δεν μπορεί να γυρίσει πίσω και να ξανακούσει.
   - Η ομιλία δεν χρειάζεται επιχειρήματα, αρκεί το συναίσθημα.
   - Η ομιλία γράφεται πάντα σε πιο χαλαρό, καθημερινό ύφος.
   - Η ομιλία δεν γράφεται ποτέ, αυτοσχεδιάζεται τη στιγμή.
2. Ποια προσφώνηση ταιριάζει σε σχολική εκδήλωση με διευθυντή, καθηγητές και γονείς;
   - «Παιδιά, γεια σας, τι γίνεται;»
   - «Αγαπητοί γονείς, συμμαθητές, κύριε διευθυντή και καθηγητές»
   - «Κύριε διευθυντή, αγαπητοί καθηγητές και γονείς, συμμαθητές»
   - «Προς τη Διεύθυνση του Γενικού Λυκείου»
3. Τι πετυχαίνει η φράση «Θα σταθώ σε τρία σημεία» στην αρχή μιας ομιλίας;
   - Δείχνει ότι ο ομιλητής βιάζεται να τελειώσει.
   - Προαναγγέλλει τη δομή, για να ξέρει ο ακροατής πού πηγαίνει.
   - Αντικρούει την άποψη όσων διαφωνούν με τον ομιλητή.
   - Εισάγει ένα παράδειγμα από την καθημερινή ζωή των ακροατών του.
4. Γιατί οι πολύ μακριές περίοδοι με πολλές δευτερεύουσες προτάσεις αποφεύγονται σε μια ομιλία;
   - Γιατί είναι γραμματικά λάθος στον προφορικό λόγο.
   - Γιατί ο ακροατής χάνει το νόημα πριν φτάσει στο τέλος.
   - Γιατί οι ομιλίες έχουν αυστηρό όριο λέξεων σε κάθε πρόταση.
   - Γιατί κάνουν την ομιλία πιο οικεία και φιλική.
5. Σε άρθρο η επανάληψη της ίδιας φράσης θεωρείται συχνά αδυναμία. Γιατί σε ομιλία μπορεί να είναι αρετή;
   - Γιατί ό,τι επανέρχεται μένει στη μνήμη του ακροατή.
   - Γιατί γεμίζει τον χρόνο που έχει ο ομιλητής στη διάθεσή του.
   - Γιατί δείχνει ότι ο ομιλητής έχει λίγες ιδέες για το θέμα του.
   - Γιατί οι ακροατές συνήθως δεν προσέχουν και πρέπει να ακούσουν δύο φορές.
6. Η δική μας ομιλία για τη διάβαση κλείνει: «Δεν ζητάμε χάρη. Ζητάμε κάθε παιδί που φεύγει το πρωί από το σπίτι του να γυρίζει το μεσημέρι.» Τι κάνει αυτός ο επίλογος;
   - Δίνει νέο στατιστικό στοιχείο για τα ατυχήματα.
   - Αλλάζει θέμα, για να αφήσει τους ακροατές του να χαλαρώσουν λίγο.
   - Κλείνει με αντίθεση και απλή εικόνα, που μένει στη μνήμη.
   - Ζητά συγγνώμη για τον αυστηρό τόνο της υπόλοιπης ομιλίας.
7. Ποια φράση ΔΕΝ ταιριάζει σε ομιλία μπροστά στο δημοτικό συμβούλιο;
   - «Κύριε δήμαρχε, κυρίες και κύριοι σύμβουλοι,»
   - «Θα σταθώ σε δύο σημεία και θα είμαι σύντομος.»
   - «Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.»
   - «Έλα, μην κάνετε πως δεν ξέρετε!»
8. Ο ομιλητής λέει στους συμμαθητές του: «Ως τότε, ζητάμε κάτι από εμάς: να περνάμε όλοι μαζί.» Τι πετυχαίνει το α΄ πληθυντικό;
   - Κρύβει ποιος έκανε το λάθος στη διάβαση.
   - Τον βάζει μέσα στην ομάδα, ώστε το αίτημα να είναι κοινό.
   - Δίνει επίσημο, απρόσωπο τόνο, σαν να ήταν ένα διοικητικό έγγραφο.
   - Δείχνει ότι μιλά εκ μέρους του δήμου.

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται η φράση με την οποία ο ομιλητής χαιρετά το ακροατήριο στην αρχή, και πώς αυτή με την οποία κλείνει;
2. Εξήγησε γιατί η ομιλία χρησιμοποιεί περισσότερο το β΄ και το α΄ πληθυντικό από ένα άρθρο.
3. Δικό μας απόσπασμα ομιλίας: «Συμμαθητές και συμμαθήτριες, πόσες φορές φέτος βρήκατε κλειστή τη βιβλιοθήκη; Εγώ τρεις. Τρεις φορές πήγα, τρεις φορές γύρισα. Σήμερα θα σας πω γιατί συμβαίνει αυτό, και τι μπορούμε να κάνουμε.»
   α) Ποια ερώτηση απευθύνεται στο ακροατήριο;
   β) Ποιο μέσο υπάρχει στο «Τρεις φορές πήγα, τρεις φορές γύρισα»;
   γ) Ποια περίοδος προαναγγέλλει τη δομή;
4. Δικό μας απόσπασμα άρθρου: «Η μείωση της χρήσης πλαστικών μιας χρήσης στο κυλικείο του σχολείου θα μπορούσε να επιτευχθεί με την καθιέρωση επαναχρησιμοποιούμενων ποτηριών.» Ξαναγράψ' το ως κομμάτι ομιλίας προς συμμαθητές.
5. Στις εξετάσεις σού ζητούν ομιλία, αλλά γράφεις ένα καλό άρθρο χωρίς προσφώνηση. Πόσο σοβαρό είναι αυτό το λάθος; Κρίνε.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-b/language/speech
