# Γράφω κείμενο επιχειρηματολογίας

> Από τη θέση στον επίλογο: σχέδιο, παράγραφοι που αποδεικνύουν, αντίκρουση.

Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, Β΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-b/language/argumentative-text

## Τι θα μάθεις

- Να διαβάζεις την εκφώνηση ενός θέματος παραγωγής λόγου και να βρίσκεις το επικοινωνιακό πλαίσιο: ποιος γράφει, σε ποιον, πού, με ποιο σκοπό.
- Να κάνεις σχέδιο κειμένου επιχειρηματολογίας: θέση, επιχειρήματα, αντίκρουση, επίλογος.
- Να γράφεις παράγραφο με θεματική περίοδο, λεπτομέρειες και κατακλείδα, και να τη συνδέεις με την επόμενη.
- Να αντικρούεις μια αντίθετη άποψη με παραχώρηση και αντεπιχείρημα.

## Πριν γράψεις: ποιος, σε ποιον, πού, γιατί

Ένα κείμενο επιχειρηματολογίας δεν γράφεται στο κενό. Η εκφώνηση σού δίνει
πάντα ένα **επικοινωνιακό πλαίσιο**, και αυτό αποφασίζει τον τόνο, το
πρόσωπο, το λεξιλόγιο, ακόμη και την προσφώνηση. Στις Πανελλαδικές, το
Θέμα Δ ζητά κριτικό κείμενο **300 ως 400 λέξεων** σε δοσμένο επικοινωνιακό
πλαίσιο και παίρνει **30 από τις 100 μονάδες**. Πριν από το σχέδιο, διαβάζεις
την εκφώνηση με τέσσερις ερωτήσεις:

| Ερώτηση                                                           | Τι αλλάζει στο κείμενο                           |
| ----------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------ |
| **Ποιος γράφει;** (μαθητής, εκπρόσωπος, πολίτης)                  | το «εγώ» ή το «εμείς», το κύρος του πομπού       |
| **Σε ποιον;** (συμμαθητές, δήμαρχος, αναγνώστες εφημερίδας)       | επίσημο ή οικείο ύφος, β΄ πρόσωπο ή όχι          |
| **Πού;** (σχολική εφημερίδα, επιστολή, ιστολόγιο, ομιλία)         | το κειμενικό είδος: τίτλος, προσφώνηση, υπογραφή |
| **Με ποιο σκοπό;** (να πείσεις, να προτείνεις, να διαμαρτυρηθείς) | η θέση και ο επίλογος                            |

Η εκφώνηση έχει συνήθως και **δύο ζητούμενα** («να εξηγήσεις γιατί… και να
προτείνεις τρόπους…»). Τα υπογραμμίζεις. Ένα κείμενο που απαντά καλά στο ένα
και ξεχνά το άλλο χάνει μονάδες, όσο καλογραμμένο κι αν είναι.

> **Κλειδί**
>
> Το κείμενο επιχειρηματολογίας είναι **μια θέση που αποδεικνύεται**. Κάθε
> παράγραφος του κύριου μέρους είναι ένα επιχείρημα· κάθε επιχείρημα έχει
> θεματική περίοδο, στήριξη και κατακλείδα. Αν μπορείς να γράψεις το σχέδιο σε
> πέντε γραμμές, μπορείς να γράψεις και το κείμενο.

## Το σχέδιο

Δικό μας θέμα, για άσκηση: *Το μαθητικό συμβούλιο του σχολείου σου
συζητά αν πρέπει να καταργηθούν οι γραπτές εργασίες για το σπίτι στο
Λύκειο. Γράφεις άρθρο για τη σχολική εφημερίδα, όπου παίρνεις θέση και
προτείνεις μια εναλλακτική.*

Επικοινωνιακό πλαίσιο: **μαθητής** → **συμμαθητές και καθηγητές** →
**σχολική εφημερίδα** → **να πείσει και να προτείνει**. Άρα: άρθρο με τίτλο,
χωρίς προσφώνηση, ύφος σοβαρό αλλά όχι ψυχρό, α΄ πληθυντικό όπου μιλάς ως
μαθητής.

Σχέδιο:

1. **Πρόλογος**: αφόρμηση από τη συζήτηση στο συμβούλιο· **θέση**: όχι
   κατάργηση, αλλά λιγότερες και πιο ουσιαστικές εργασίες.
2. **Επιχείρημα 1**: η εξάσκηση χρειάζεται· ό,τι δεν δοκιμάζεις μόνος σου, δεν
   το έχεις μάθει. Στήριξη: παράδειγμα από τα μαθηματικά.
3. **Επιχείρημα 2**: ο σημερινός όγκος δεν βοηθά· οι μαθητές αντιγράφουν για
   να προλάβουν. Στήριξη: τα ωράρια ενός μαθητή Λυκείου.
4. **Αντίκρουση**: «χωρίς εργασίες θα μείνει ελεύθερος χρόνος για ξεκούραση».
   Παραχώρηση και αντεπιχείρημα.
5. **Επίλογος**: η πρόταση, μία εργασία την εβδομάδα ανά μάθημα, με σχόλια
   από τον καθηγητή· μια φράση που μένει.

## Η παράγραφος που αποδεικνύει

Κάθε παράγραφος του κύριου μέρους έχει τρία μέρη:

- **Θεματική περίοδος**: λέει την ιδέα της παραγράφου, συνήθως στην αρχή.
- **Λεπτομέρειες** (ή **σχόλια**, ή **στηρικτικές προτάσεις**, ανάλογα με
  το εγχειρίδιο): αιτιολογούν, εξηγούν, δίνουν παραδείγματα και τεκμήρια.
- **Κατακλείδα**: κλείνει την ιδέα, συχνά δένοντάς τη με τη θέση. Δεν είναι
  υποχρεωτική, αλλά δίνει στην παράγραφο αίσθηση ολοκλήρωσης.

Οι λεπτομέρειες αναπτύσσονται με έναν ή περισσότερους **τρόπους ανάπτυξης**:
αιτιολόγηση, παραδείγματα, σύγκριση και αντίθεση, αίτιο και αποτέλεσμα,
ορισμός, διαίρεση. Δεν χρειάζεται να τους ονομάζεις όταν γράφεις· χρειάζεται
να ξέρεις τι κάνει κάθε πρόταση.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Χτίσε την παράγραφο*

## Συνοχή και συνεκτικότητα

Δύο λέξεις που μοιάζουν και σημαίνουν άλλο:

- **Συνοχή** είναι η **γλωσσική** σύνδεση: διαρθρωτικές λέξεις (επιπλέον,
  ωστόσο, επομένως, για παράδειγμα), αντωνυμίες που ξαναπιάνουν κάτι, επανάληψη
  λέξεων-κλειδιών. Φαίνεται στο κείμενο.
- **Συνεκτικότητα** είναι η **νοηματική** ροή: κάθε ιδέα βγαίνει λογικά από
  την προηγούμενη, και όλες υπηρετούν τη θέση. Φαίνεται μόνο όταν
  καταλαβαίνεις το κείμενο.

Ένα κείμενο μπορεί να έχει συνοχή χωρίς συνεκτικότητα: «Επιπλέον, οι
γάτες κοιμούνται πολύ. Επομένως, το σχολείο αρχίζει στις οκτώ.» Οι λέξεις
συνδέουν· οι ιδέες όχι.

## Η αντίκρουση

Ένα κείμενο που αγνοεί την άλλη πλευρά μοιάζει μονόπλευρο. Η αντίκρουση
γίνεται σε δύο κινήσεις:

1. **Παραχώρηση**: δέχεσαι ό,τι στέκει στην αντίθετη άποψη («Είναι αλήθεια
   ότι…», «Ασφαλώς…», «Δεν αμφισβητώ ότι…»).
2. **Αντεπιχείρημα**: δείχνεις γιατί δεν αλλάζει τη θέση σου («Ωστόσο…», «Όμως
   αυτό δεν σημαίνει ότι…»).

> **Πρόσεχε**
>
> Τα συχνότερα λάθη στο Θέμα Δ: **αγνοείς το πλαίσιο** (γράφεις έκθεση αντί
> για επιστολή, ξεχνάς προσφώνηση ή τίτλο), **απαντάς στο μισό ζητούμενο**,
> **γενικολογείς** («στη σημερινή εποχή…»), και **ξεπερνάς ή δεν φτάνεις τις
> λέξεις**. Μέτρα: 300–400 λέξεις είναι περίπου πέντε παράγραφοι των 70 λέξεων.

> **Θυμήσου**
>
> - **Επικοινωνιακό πλαίσιο**: ποιος, σε ποιον, πού, με ποιο σκοπό. Και όλα
>   τα ζητούμενα της εκφώνησης.
> - **Σχέδιο**: πρόλογος με θέση, 2–3 επιχειρήματα, αντίκρουση, επίλογος.
> - **Παράγραφος**: θεματική περίοδος, λεπτομέρειες, κατακλείδα.
> - **Συνοχή** (γλωσσική σύνδεση) και **συνεκτικότητα** (νοηματική ροή).
> - **Αντίκρουση**: παραχώρηση και αντεπιχείρημα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες το επικοινωνιακό πλαίσιο και τα ζητούμενα στη δική μας εκφώνηση: «Ο δήμος σκοπεύει να κόψει τα πεύκα της πλατείας για να φτιάξει υπόγειο πάρκινγκ. Ως εκπρόσωπος του μαθητικού συμβουλίου, γράφεις επιστολή στον δήμαρχο, όπου εξηγείς τις επιπτώσεις και προτείνεις άλλη λύση (300–400 λέξεις).»

1. **Ποιος**: εκπρόσωπος μαθητικού συμβουλίου, δηλαδή μιλάς εκ μέρους πολλών:
   α΄ πληθυντικό. **Σε ποιον**: τον δήμαρχο· ύφος επίσημο και ευγενικό.
   **Πού**: επιστολή· άρα προσφώνηση («Κύριε δήμαρχε»), αποφώνηση, υπογραφή.
   **Σκοπός**: να πείσεις να αλλάξει σχέδιο.
2. **Ζητούμενα**: (α) οι επιπτώσεις του κοψίματος, (β) μια άλλη λύση. Το
   σχέδιο χρειάζεται τουλάχιστον μία παράγραφο για το καθένα.

### Παράδειγμα 2: Γράψε παράγραφο αντίκρουσης για το άρθρο των εργασιών, απέναντι στην άποψη: «Χωρίς εργασίες θα μείνει ελεύθερος χρόνος για ξεκούραση και για άλλα ενδιαφέροντα.»

1. **Παραχώρηση**: δέχομαι ό,τι στέκει. «Είναι αλήθεια ότι ένας μαθητής
   Λυκείου έχει ελάχιστο ελεύθερο χρόνο, και ότι η ξεκούραση δεν είναι
   πολυτέλεια.»
2. **Αντεπιχείρημα**: «Ωστόσο, η κατάργηση δεν θα έδινε αυτόν τον χρόνο πίσω·
   θα τον μετέφερε στο φροντιστήριο, όπου η εξάσκηση θα γινόταν έτσι κι αλλιώς,
   χωρίς τον καθηγητή που ξέρει τι δυσκολεύει την τάξη.»
3. **Κατακλείδα**: «Λιγότερες εργασίες προστατεύουν τον ελεύθερο χρόνο·
   καθόλου εργασίες απλώς τον μετακομίζουν.»

### Παράδειγμα 3: Εντόπισε το πρόβλημα στη δική μας παράγραφο: «Επιπλέον, το διάβασμα στο σπίτι είναι σημαντικό. Επομένως, οι καθηγητές πρέπει να είναι αυστηροί. Για παράδειγμα, πολλοί μαθητές έχουν κινητό. Συνεπώς, οι εργασίες πρέπει να μειωθούν.»

1. **Συνοχή** υπάρχει: κάθε πρόταση έχει διαρθρωτική λέξη (επιπλέον, επομένως,
   για παράδειγμα, συνεπώς).
2. **Συνεκτικότητα** δεν υπάρχει. Το «επομένως» δεν βγάζει συμπέρασμα από ό,τι
   προηγήθηκε· το «για παράδειγμα» δεν είναι παράδειγμα της αυστηρότητας· και η
   τελευταία πρόταση λέει το αντίθετο από τη δεύτερη. Οι λέξεις υπόσχονται
   λογική που δεν υπάρχει.
3. Διόρθωση: μία ιδέα ανά παράγραφο, και κάθε διαρθρωτική λέξη να κάνει αυτό
   που λέει. Πρώτα γράφεις τι θες να πεις· μετά βάζεις τις λέξεις που το
   δείχνουν.

## Ερωτήσεις

1. Η εκφώνηση λέει: «Ως μαθητής, γράφεις επιστολή στον διευθυντή του σχολείου.» Ποια επιλογή απορρέει άμεσα από το πλαίσιο;
   - Τίτλος με μεγάλα γράμματα, σαν άρθρο εφημερίδας, και καμία προσφώνηση.
   - Προσφώνηση, ευγενικό και επίσημο ύφος, αποφώνηση και υπογραφή.
   - Οικείο ύφος με αστεία, γιατί ο διευθυντής ξέρει τον μαθητή.
   - Γ΄ πρόσωπο σε όλο το κείμενο, χωρίς καμία αναφορά στον μαθητή.
2. Τι κάνει η θεματική περίοδος μιας παραγράφου;
   - Δίνει ένα παράδειγμα που στηρίζει τη θέση του κειμένου.
   - Διατυπώνει την κύρια ιδέα που θα αναπτύξει η παράγραφος.
   - Κλείνει την παράγραφο και τη δένει με την επόμενη παράγραφο του κειμένου.
   - Αντικρούει την αντίθετη άποψη πριν διατυπωθεί.
3. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε συνοχή και συνεκτικότητα;
   - Η συνοχή είναι η γλωσσική σύνδεση· η συνεκτικότητα, η νοηματική ροή.
   - Η συνοχή αφορά τις παραγράφους· η συνεκτικότητα, τις λέξεις μέσα στην πρόταση.
   - Είναι συνώνυμα που χρησιμοποιούνται σε διαφορετικά σχολικά βιβλία.
   - Η συνοχή είναι της επιχειρηματολογίας· η συνεκτικότητα, της λογοτεχνίας.
4. Ποια φράση ανοίγει παραχώρηση;
   - «Συνεπώς, η πρόταση πρέπει να εφαρμοστεί άμεσα.»
   - «Για παράδειγμα, στη Φινλανδία ισχύει κάτι παρόμοιο.»
   - «Είναι αλήθεια ότι το μέτρο έχει κάποιο κόστος για τον δήμο.»
   - «Πρώτον, η πρόταση είναι οικονομική, απλή και άμεσα εφαρμόσιμη.»
5. Τι ζητά το Θέμα Δ των Πανελλαδικών στη Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία;
   - Συνοπτική απόδοση των απόψεων του μη λογοτεχνικού κειμένου, για 20 μονάδες.
   - Ερμηνευτικό σχόλιο σε λογοτεχνικό κείμενο, 100–200 λέξεων, για 15 μονάδες.
   - Κριτικό κείμενο 300–400 λέξεων σε δοσμένο πλαίσιο, για 30 μονάδες.
   - Ερωτήματα για την πρόθεση και τη στάση του συγγραφέα, για 35 μονάδες.
6. Η εκφώνηση ζητά «να εξηγήσεις γιατί οι νέοι διαβάζουν λιγότερη λογοτεχνία και να προτείνεις τρόπους». Ένας μαθητής γράφει τέσσερις εξαιρετικές παραγράφους για τις αιτίες. Ποιο είναι το πρόβλημα;
   - Κανένα, αφού οι παράγραφοι είναι εξαιρετικές.
   - Ότι ξεπερνά σίγουρα το όριο των λέξεων με τέσσερις παραγράφους.
   - Ότι οι αιτίες δεν ζητούνται σε κείμενο επιχειρηματολογίας.
   - Ότι ξέχασε το δεύτερο ζητούμενο, τις προτάσεις.
7. Ποια είναι μια καλή κατακλείδα για παράγραφο που υποστηρίζει ότι η βιβλιοθήκη πρέπει να ανοίγει τα απογεύματα;
   - «Μια βιβλιοθήκη κλειστή όταν τη χρειάζονται είναι βιβλιοθήκη μόνο στο όνομα.»
   - «Στη σημερινή εποχή, όλοι ξέρουμε πόσο σημαντικά είναι τα βιβλία για όλους.»
   - «Επιπλέον, οι μαθητές χρειάζονται και περισσότερα γήπεδα στη γειτονιά.»
   - «Για παράδειγμα, η βιβλιοθήκη έχει δώδεκα χιλιάδες τίτλους στα ράφια της.»
8. Γιατί ένας πρόλογος που ξεκινά «Στη σημερινή εποχή της τεχνολογίας και της παγκοσμιοποίησης…» θεωρείται αδύναμος;
   - Γιατί αναφέρει την τεχνολογία, που δεν επιτρέπεται στις εξετάσεις.
   - Γιατί είναι γενικόλογος και ταιριάζει σε οποιοδήποτε θέμα.
   - Γιατί είναι πολύ σύντομος για πρόλογο κριτικού κειμένου.
   - Γιατί δεν έχει α΄ πληθυντικό πρόσωπο.

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι τα τρία μέρη μιας παραγράφου;
2. Εξήγησε γιατί ένα κείμενο επιχειρηματολογίας γίνεται πιο πειστικό όταν αντικρούει την αντίθετη άποψη.
3. Δική μας εκφώνηση: «Η τάξη σου ετοιμάζει ιστολόγιο για τον εθελοντισμό. Γράφεις ανάρτηση όπου εξηγείς τι κερδίζει ένας νέος από τον εθελοντισμό και προτρέπεις τους συνομηλίκους σου να συμμετάσχουν (300–400 λέξεις).»
   α) Σε ποιον απευθύνεσαι;
   β) Ποιο ύφος ταιριάζει;
   γ) Ποια είναι τα δύο ζητούμενα;
4. Δική μας παράγραφος: «Τα σχολικά γεύματα είναι σημαντικά. Πολλά παιδιά έρχονται νηστικά. Το ποδόσφαιρο είναι το πιο δημοφιλές άθλημα στο σχολείο. Ένα παιδί που πεινάει δεν μπορεί να προσέξει.» Τι πρόβλημα έχει, και πώς θα τη διόρθωνες;
5. Δική μας εκφώνηση: «Ο δήμος σκέφτεται να κλείσει το κέντρο της πόλης στα αυτοκίνητα τα Σαββατοκύριακα. Γράφεις άρθρο στην τοπική εφημερίδα, όπου παίρνεις θέση και απαντάς σε μια αντίρρηση.» Κάνε το σχέδιο σε πέντε σημεία και κρίνε ποιο σημείο θα ήταν το πιο δύσκολο να στηρίξεις.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-b/language/argumentative-text
