# Η Γαλλική Επανάσταση και ο Ναπολέων

> Η έκρηξη του 1789, ο χαρακτήρας και το έργο της, και η εποχή του Ναπολέοντα.

Ιστορία, Β΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-b/history/french-revolution-napoleon

## Τι θα μάθεις

- Να αφηγείσαι την έκρηξη της Επανάστασης το 1789, από τη σύγκληση των Γενικών Τάξεων ως τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων, με τις ημερομηνίες της.
- Να εξηγείς πώς η Τρίτη Τάξη έγινε Εθνική και μετά Συντακτική Συνέλευση, και γιατί η 4η Αυγούστου σήμανε το τέλος του Παλαιού Καθεστώτος.
- Να περιγράφεις την εποχή του Ναπολέοντα (1799–1815) ως το Συνέδριο της Βιέννης και τις αρχές της ισορροπίας δυνάμεων και της νομιμότητας.
- Να αναλύεις τον χαρακτήρα και το έργο της Γαλλικής Επανάστασης στην πολιτική, στην κοινωνία, στην οικονομία, στην εκπαίδευση και στη θρησκεία.

## Μια συνέλευση για φόρους που έγινε επανάσταση

Τον Μάιο του 1789 ο βασιλιάς της Γαλλίας κάλεσε τους αντιπροσώπους του λαού για
έναν απλό σκοπό: να εγκρίνουν **νέους φόρους**. Μέσα σε τρεις μήνες η συνέλευση
είχε αυτοανακηρυχθεί Εθνική, ο λαός του Παρισιού είχε καταλάβει ένα φρούριο, τα
προνόμια των ευγενών είχαν καταργηθεί και η Γαλλία είχε μια Διακήρυξη
Δικαιωμάτων. Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα οι βασιλιάδες της Ευρώπης κάθισαν στη
Βιέννη για να τα σβήσουν όλα αυτά, και δεν τα κατάφεραν. Γιατί;

Το πλαίσιο, με μία φράση (εκτός εξεταστέας ύλης): η γαλλική κοινωνία ήταν
χωρισμένη σε **τρεις τάξεις**, τον **Κλήρο**, τους **Ευγενείς** και την **Τρίτη
Τάξη**, και οι δύο πρώτες είχαν όλα τα προνόμια, ενώ η τρίτη είχε μόνο
υποχρεώσεις· τα ελλείμματα του κράτους και η ακρίβεια του ψωμιού έφεραν την
κρίση.

## Η έκρηξη της Επανάστασης (1789)

### Η σύγκληση των Γενικών Τάξεων

Η οικονομική κρίση ανάγκασε τον **Λουδοβίκο ΙΣΤ΄** να ξαναφέρει ως υπουργό
οικονομικών τον **Νεκέρ (1788)**. Εκείνος πρότεινε ως μόνη λύση τη **σύγκληση των
Γενικών Τάξεων**, δηλαδή της συνέλευσης των αντιπροσώπων και των τριών τάξεων,
για να εγκρίνουν **νέους φόρους**.

- **5 Μαΐου 1789.** Η συνέλευση αρχίζει. Περίπου τα μισά μέλη είναι ευγενείς και
  κληρικοί, τα άλλα μισά της **Τρίτης Τάξης**, που έχει **ελαφρά πλειοψηφία**. Οι
  αντιπρόσωποι της Τρίτης Τάξης είναι στην πλειονότητά τους **αστοί**· κανένας
  εργάτης ή αγρότης.
- **Η απογοήτευση.** Η Τρίτη Τάξη περίμενε **μεταρρυθμίσεις**. Είδε ότι ο στόχος
  ήταν **νέοι φόροι που θα πλήρωνε μόνο αυτή**.
- **Η Εθνική Συνέλευση.** Με το επιχείρημα ότι εκπροσωπούσαν το **98% των Γάλλων**,
  οι αντιπρόσωποί της **αυτοανακηρύχθηκαν Εθνική Συνέλευση**. Ο Λουδοβίκος δεν την
  αναγνώρισε.
- **20 Ιουνίου: ο Όρκος του Σφαιριστηρίου.** Μαζεμένοι στην αίθουσα του
  σφαιριστηρίου των ανακτόρων, ορκίστηκαν να **μη διαλυθούν πριν δώσουν σύνταγμα**
  στη Γαλλία. Από φόβο μήπως συλληφθούν, ανακήρυξαν τα μέλη της Συνέλευσης
  **απαραβίαστα**.
- **Η Συντακτική.** Ο βασιλιάς προσπάθησε μάταια να εμποδίσει τις αποφάσεις και την
  προσχώρηση κληρικών και ευγενών στην Εθνική Συνέλευση. Η Συνέλευση έγινε
  **Συντακτική**.

### Το τέλος του Παλαιού Καθεστώτος

- **Ο στρατός στις Βερσαλλίες.** Ο βασιλιάς αντέδρασε στο σχέδιο συντάγματος
  μαζεύοντας **στρατό στις Βερσαλλίες**, και ο λαός αγανάκτησε.
- **14 Ιουλίου: η Βαστίλη.** Με το σύνθημα **ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη**, ο
  λαός κατέλαβε τη **Βαστίλη**, φυλακή των αντιφρονούντων και **σύμβολο της
  απολυταρχικής καταπίεσης**.
- **Οι επαρχίες.** Η εξέγερση απλώθηκε: καταλύθηκαν οι δημοτικές αρχές και
  εκλέχθηκαν νέες, οργανώθηκε η **εθνοφυλακή**, λεηλατήθηκαν οι πύργοι των ευγενών.
- **4 Αυγούστου: κατάργηση των προνομίων.** Η Συντακτική Συνέλευση κατάργησε τα
  προνόμια· η πράξη σήμανε το **τέλος του Παλαιού Καθεστώτος**.
- **26 Αυγούστου: η Διακήρυξη.** Ψηφίστηκε η **Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του
  Ανθρώπου και του Πολίτη**, με τις θεμελιώδεις αρχές του Διαφωτισμού, ελευθερία,
  ισότητα, δικαιοσύνη, πάνω στις οποίες θα χτιζόταν το νέο καθεστώς.
- **Ο βασιλιάς στο Παρίσι.** Ο Λουδοβίκος αναγκάστηκε να **επικυρώσει τα
  τετελεσμένα** και να εγκατασταθεί στο **Παρίσι**, υπό τον έλεγχο των επαναστατών.

Από το 1789 ως το 1799 ακολούθησαν η συνταγματική μοναρχία, η Δημοκρατία, η
Τρομοκρατία και το Διευθυντήριο, ως το πραξικόπημα του Ναπολέοντα τον Νοέμβριο
του 1799· αυτά είναι εκτός εξεταστέας ύλης.

## Η εποχή του Ναπολέοντα (1799–1815)

Ο **Ναπολέων Βοναπάρτης** κυβέρνησε πρώτα ως **ύπατος (1799–1804)** και μετά ως
**αυτοκράτορας (1804–1815)**.

- **Η επέκταση.** Κατέλαβε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, από την **Ιταλία** ως την
  **Ισπανία** και την **Πορτογαλία**, και ετοίμαζε απόβαση στην **Αγγλία**. Νίκησε
  τους **αντιγαλλικούς συνασπισμούς**.
- **Η αρχή του τέλους.** Η εκστρατεία στη **Ρωσία (Ιούνιος–Δεκέμβριος 1812)**.
- **Οι δύο ήττες.** Στη **Λειψία (1813)** και στο **Βατερλό (1815)**, απέναντι στις
  ενωμένες ευρωπαϊκές δυνάμεις.
- **Το τέλος.** Εξορίστηκε στην **Αγία Ελένη**, νησί του Ατλαντικού, όπου πέθανε το
  **1821**.

**Μετά τον Ναπολέοντα.** Οι νικητές **επανέφεραν την παλαιά τάξη** σε όλη την
Ευρώπη και αποκατέστησαν τα **απολυταρχικά καθεστώτα**. Ως κανόνες του διεθνούς
δικαίου καθιερώθηκαν οι αρχές της **ισορροπίας δυνάμεων** και της
**νομιμότητας**. Η νέα συγκυρία είχε τρία γνωρίσματα:

1. την **υποχώρηση της γαλλικής δύναμης**·
2. τη διαίρεση της Ευρώπης σε **τρεις ζώνες επιρροής**, **αυστριακή**, **ρωσική** και
   **πρωσική**·
3. την αναγνώριση της **Αγγλίας** ως **παγκόσμιας δύναμης**.

Το νέο **status quo** διατυπώθηκε, μετά από μακριές διαπραγματεύσεις, σε μια
σειρά διπλωματικών πράξεων με επιστέγασμα τις αποφάσεις του **Συνεδρίου της
Βιέννης (1815)**.

## Ο χαρακτήρας και το έργο της Επανάστασης

Τα «ανακτοβούλια» της Ευρώπης προσπάθησαν **μάταια** στη Βιέννη να γυρίσουν πίσω
τον χρόνο. Η Γαλλική Επανάσταση δεν ήταν μια απλή **πολιτική** επανάσταση· άλλαξε,
άμεσα ή έμμεσα, όλο το φάσμα της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής, στη
Γαλλία και στον κόσμο.

**Στην πολιτική**

- Η **λαϊκή κυριαρχία** εκφράζεται με το **δικαίωμα ψήφου**, και οι **Λέσχες**
  προαναγγέλλουν τα πολιτικά **κόμματα**.
- Κατοχυρώνονται οι **ελευθερίες**, η **ισότητα** και τα **δικαιώματα** των πολιτών.
  Για πρώτη φορά μετά την ελληνική αρχαιότητα, **πολίτης** σημαίνει υπεύθυνο άτομο
  με συνείδηση των **υποχρεώσεων** και των **δικαιωμάτων** του.
- Τα δικαιώματα κατοχυρώνονται και νομοθετικά, με τα **συντάγματα** και με το
  **Αστικό Δίκαιο** (**Ναπολεόντειος Κώδικας, 1804**).
- Οι **μάζες** παίρνουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ιστορία, και ο **τύπος** κάνει
  σημαντική την **κοινή γνώμη**.
- Ως τότε τις εθνικές ομάδες τις ένωνε ο **μονάρχης**. Τώρα το **Έθνος** προβάλλεται
  ως δύναμη **ενοποιητική**, **κυρίαρχη** και **ανώτατη πηγή όλων των εξουσιών**. Η
  ιδέα θα κινήσει τον 19ο αιώνα τα **εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα**.
- Γεννιέται ο **εθνικός στρατός**. Τα γαλλικά στρατεύματα του Ναπολέοντα σκόρπισαν
  σε όλη την Ευρώπη τις ιδέες της **εθνικής ανεξαρτησίας** και της **πολιτικής
  ελευθερίας**.

**Στην οικονομία και στην κοινωνία**: κατάργηση των **φεουδαρχικών δικαιωμάτων**,
δήμευση των περιουσιών πολλών **ευγενών** και της **Εκκλησίας** για το γενικό
συμφέρον, μέτρα υπέρ των **ασθενέστερων τάξεων**.

**Στην εκπαίδευση και στον πολιτισμό**: **δωρεάν και υποχρεωτική παιδεία**,
ανώτερα πνευματικά ιδρύματα, **επιστημονικά ινστιτούτα**, προστασία της
πολιτιστικής κληρονομιάς σε **μουσεία**.

**Στη θρησκεία**: γίνεται πράξη η **ανεξιθρησκία**· η **Εκκλησία χωρίζεται από το
κράτος** και περιορίζεται στις θρησκευτικές της αρμοδιότητες.

**Η σύγκριση.** Η Ένδοξη Επανάσταση (1688) και η Αμερικανική περιορίστηκαν στην
**πολιτική ισότητα**· η Γαλλική ζήτησε και την **κοινωνική**. Κάποιες κατακτήσεις της
περιορίστηκαν στην πορεία ή γύρισαν πίσω, αλλά στο σύνολό της έγινε η «αστείρευτη
πηγή» για όσα θα έρχονταν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πού ανήκει κάθε αλλαγή;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: 1789: ένα καλοκαίρι, και η συνέχεια ως τη Βιέννη*

> **Κλειδί**
>
> **Γενικές Τάξεις:** η συνέλευση των αντιπροσώπων και των τριών τάξεων της Γαλλίας
> (Κλήρος, Ευγενείς, Τρίτη Τάξη), που συγκλήθηκε στις 5 Μαΐου 1789 για να εγκρίνει
> νέους φόρους.
>
> **Όρκος του Σφαιριστηρίου (20 Ιουνίου 1789):** ο όρκος των αντιπροσώπων της
> Τρίτης Τάξης, που είχαν ανακηρυχθεί Εθνική Συνέλευση, να μη διαλυθούν πριν
> δώσουν σύνταγμα στη Γαλλία.
>
> **Παλαιό Καθεστώς:** η απόλυτη μοναρχία και η κοινωνία των προνομίων πριν από το
> 1789· το τέλος του το σήμανε η κατάργηση των προνομίων στις 4 Αυγούστου 1789.
>
> **Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη (26 Αυγούστου 1789):** το
> κείμενο της Συντακτικής Συνέλευσης με τις θεμελιώδεις αρχές του Διαφωτισμού,
> ελευθερία, ισότητα, δικαιοσύνη, πάνω στις οποίες θα στηριζόταν το νέο καθεστώς.
>
> **Αρχές της ισορροπίας δυνάμεων και της νομιμότητας:** οι κανόνες του διεθνούς
> δικαίου που καθιέρωσαν οι νικητές του Ναπολέοντα: καμία δύναμη να μην κυριαρχεί,
> και επιστροφή στους «νόμιμους», δηλαδή τους παλιούς, ηγεμόνες.

### Παράδειγμα 1: Να εξηγήσετε γιατί η Γαλλική Επανάσταση δεν ήταν «μια απλή πολιτική επανάσταση».

1. **Το σχέδιο.** Η φράση είναι του βιβλίου. Για να την εξηγήσεις, δείξε αλλαγές
   **έξω** από την πολιτική, και κλείσε με τη σύγκριση με τις άλλες επαναστάσεις.
   Ξεκίνα όμως από την πολιτική, για να φανεί ότι δεν σταμάτησε εκεί.
2. **Η πολιτική.** Λαϊκή κυριαρχία με το δικαίωμα ψήφου, Λέσχες, δικαιώματα του
   πολίτη σε συντάγματα και στον Ναπολεόντειο Κώδικα (1804), το Έθνος ως ανώτατη πηγή
   της εξουσίας.
3. **Πέρα από την πολιτική.** **Κοινωνία και οικονομία**: κατάργηση των φεουδαρχικών
   δικαιωμάτων, δήμευση περιουσιών ευγενών και Εκκλησίας, μέτρα για τους
   ασθενέστερους. **Παιδεία**: δωρεάν και υποχρεωτική, επιστημονικά ινστιτούτα,
   μουσεία. **Θρησκεία**: ανεξιθρησκία, χωρισμός Εκκλησίας και κράτους. **Νοοτροπία**:
   οι μάζες στο προσκήνιο, ο τύπος και η κοινή γνώμη.
4. **Η σύγκριση.** Η Ένδοξη Επανάσταση (1688) και η Αμερικανική έμειναν στην
   **πολιτική ισότητα**· η Γαλλική ζήτησε και **κοινωνική**. Αυτό είναι το «όχι απλή».
   Κι επειδή άλλαξε τόσα, δεν μπόρεσε να τη σβήσει ούτε το Συνέδριο της Βιέννης.

### Παράδειγμα 2: Διάβασε μια πηγή: ο Όρκος του Σφαιριστηρίου (20 Ιουνίου 1789).

1. **Η πηγή.** «Η Εθνική Συνέλευση, θεωρώντας ότι, αφού κλήθηκε να θεσπίσει το
   σύνταγμα του βασιλείου, να αναγεννήσει τη δημόσια τάξη και να διατηρήσει τις
   αληθινές αρχές της μοναρχίας, τίποτα δεν μπορεί να την εμποδίσει να συνεχίσει τις
   εργασίες της σε όποιο μέρος αναγκαστεί να εγκατασταθεί, και ότι, όπου κι αν
   συνέρχονται τα μέλη της, εκεί είναι η Εθνική Συνέλευση, αποφασίζει όλα τα μέλη της
   να δώσουν αμέσως επίσημο όρκο να μη χωριστούν ποτέ … ωσότου το σύνταγμα του
   βασιλείου θεσπιστεί και στηριχτεί σε γερά θεμέλια.» — Απόφαση της Εθνικής
   Συνέλευσης, Βερσαλλίες, 20 Ιουνίου 1789, δική μας απόδοση από τα γαλλικά.
2. **Τι είναι καινούργιο.** Η Συνέλευση λέει ότι **η ίδια** είναι η Εθνική Συνέλευση,
   όπου κι αν βρίσκεται: η νομιμότητά της δεν έρχεται από τον βασιλιά, που δεν την
   αναγνώρισε, αλλά από το ότι εκπροσωπεί το **έθνος**, το 98% των Γάλλων. Είναι η
   ιδέα της **λαϊκής κυριαρχίας**.
3. **Τι είναι ακόμα παλιό.** Μιλά για «σύνταγμα του **βασιλείου**» και για τις
   «αληθινές αρχές της **μοναρχίας**». Τον Ιούνιο του 1789 οι αντιπρόσωποι δεν ζητούν
   να καταργήσουν τον βασιλιά· ζητούν να τον **δεσμεύσει ένα σύνταγμα**.
4. **Το συμπέρασμα.** Η πηγή πιάνει την Επανάσταση στην αρχή της: ριζοσπαστική στην
   πηγή της εξουσίας (το έθνος), μετριοπαθής στη μορφή του πολιτεύματος (μοναρχία με
   σύνταγμα). Ο όρκος πέτυχε: η Συνέλευση έγινε Συντακτική και τον Αύγουστο κατάργησε
   το Παλαιό Καθεστώς.

> **Πρόσεχε**
>
> - Η **Τρίτη Τάξη** της Συνέλευσης ήταν κυρίως **αστοί**, όχι εργάτες και αγρότες.
> - **Εθνική** Συνέλευση (αυτοανακήρυξη) → **Όρκος** (20 Ιουνίου) → **Συντακτική**. Η
>   σειρά μετράει.
> - Το **Παλαιό Καθεστώς** τελειώνει με την **κατάργηση των προνομίων (4 Αυγούστου)**,
>   όχι με τη Βαστίλη (14 Ιουλίου), που είναι το σύμβολο.
> - Η αρχή της **νομιμότητας** στη Βιέννη σημαίνει επιστροφή των **παλιών ηγεμόνων**,
>   όχι σεβασμό των νόμων της Επανάστασης.
> - Ο Ναπολέων είναι **ύπατος** 1799–1804 και **αυτοκράτορας** 1804–1815. Πέθανε στην
>   Αγία Ελένη το **1821**, τη χρονιά της Ελληνικής Επανάστασης.

> **Θυμήσου**
>
> - **1788** Νεκέρ· **5 Μαΐου 1789** Γενικές Τάξεις, για φόρους· Τρίτη Τάξη: «98%»,
>   **Εθνική Συνέλευση**.
> - **20 Ιουνίου** Όρκος του Σφαιριστηρίου → **Συντακτική**· **14 Ιουλίου** Βαστίλη·
>   **4 Αυγούστου** κατάργηση προνομίων· **26 Αυγούστου** Διακήρυξη· ο βασιλιάς στο
>   Παρίσι.
> - **Ναπολέων**: ύπατος 1799–1804, αυτοκράτορας 1804–1815· Ρωσία **1812**, Λειψία
>   **1813**, Βατερλό **1815**, Αγία Ελένη, †1821.
> - **Βιέννη 1815**: παλαιά τάξη, **ισορροπία δυνάμεων**, **νομιμότητα**· τρεις ζώνες
>   (Αυστρία, Ρωσία, Πρωσία)· Αγγλία παγκόσμια δύναμη.
> - **Έργο**: ψήφος, Λέσχες, πολίτης, **Ναπολεόντειος Κώδικας 1804**, Έθνος, εθνικός
>   στρατός· τέλος φεουδαρχικών δικαιωμάτων· δωρεάν υποχρεωτική παιδεία· χωρισμός
>   Εκκλησίας–κράτους· **κοινωνική** ισότητα, όχι μόνο πολιτική.

## Ερωτήσεις

1. Για ποιον σκοπό συγκλήθηκαν οι Γενικές Τάξεις το 1789;
   - Για να ψηφίσουν σύνταγμα για τη Γαλλία
   - Για να καταργήσουν τα προνόμια των ευγενών
   - Για να εγκρίνουν νέους φόρους
   - Για να κηρύξουν πόλεμο στην Αυστρία
2. Με ποιο επιχείρημα οι αντιπρόσωποι της Τρίτης Τάξης αυτοανακηρύχθηκαν Εθνική Συνέλευση;
   - Ότι εκπροσωπούσαν το 98% των Γάλλων
   - Ότι τους είχε διορίσει ο ίδιος ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄
   - Ότι ήταν όλοι εργάτες και αγρότες
   - Ότι είχαν τη συντριπτική πλειοψηφία των εδρών
3. Σε τι δεσμεύτηκαν οι αντιπρόσωποι με τον Όρκο του Σφαιριστηρίου (20 Ιουνίου 1789);
   - Να καταλάβουν τη Βαστίλη
   - Να καταργήσουν αμέσως τη μοναρχία
   - Να επιστρέψουν στις επαρχίες τους
   - Να μη διαλυθούν πριν δώσουν σύνταγμα
4. Ποια πράξη σήμανε το τέλος του Παλαιού Καθεστώτος;
   - Η άλωση της Βαστίλης στις 14 Ιουλίου
   - Η κατάργηση των προνομίων στις 4 Αυγούστου
   - Η εγκατάσταση του βασιλιά στις Βερσαλλίες
   - Η σύγκληση των Γενικών Τάξεων στις 5 Μαΐου
5. Ποιο γεγονός θεωρείται η αρχή του τέλους της γαλλικής κυριαρχίας στην Ευρώπη;
   - Η εκστρατεία στη Ρωσία το 1812
   - Η στέψη του Ναπολέοντα ως αυτοκράτορα το 1804
   - Η εξορία του Ναπολέοντα στην Αγία Ελένη
   - Η κατάληψη της Ισπανίας και της Πορτογαλίας
6. Ποιες αρχές καθιερώθηκαν ως κανόνες του διεθνούς δικαίου μετά την ήττα του Ναπολέοντα;
   - Η λαϊκή κυριαρχία και το δικαίωμα ψήφου
   - Η εθνική ανεξαρτησία και η πολιτική ελευθερία
   - Η ισορροπία δυνάμεων και η νομιμότητα
   - Η ομοσπονδία και η αβασίλευτη δημοκρατία
7. Τι νέο νόημα πήρε η έννοια «πολίτης» με τη Γαλλική Επανάσταση;
   - Ο κάτοικος των πόλεων, σε αντίθεση με τους αγρότες
   - Ο υπήκοος που υπακούει χωρίς δικαιώματα στον μονάρχη
   - Ο ιδιοκτήτης γης που πληρώνει φόρους στο κράτος
   - Το υπεύθυνο άτομο με δικαιώματα και υποχρεώσεις
8. Σε τι διέφερε η Γαλλική Επανάσταση από την Ένδοξη Επανάσταση και την Αμερικανική;
   - Δεν επηρεάστηκε καθόλου από τον Διαφωτισμό
   - Επιδίωξε και κοινωνική ισότητα, όχι μόνο πολιτική
   - Δεν έφτιαξε ποτέ σύνταγμα ούτε αστικό κώδικα
   - Περιορίστηκε στη Γαλλία, χωρίς επίδραση έξω

## Ασκήσεις

1. Με ποιο κείμενο του 1804 κατοχυρώθηκαν νομοθετικά, εκτός από τα συντάγματα, τα δικαιώματα των πολιτών;
2. Στη γραμμή χρόνου, ανάμεσα στον όρκο του Σφαιριστηρίου και στην κατάργηση των προνομίων, λείπει ένα γεγονός του καλοκαιριού του 1789. Ποιο είναι;
   *Γραμμή χρόνου από τις Γενικές Τάξεις του 1789 ως το Βατερλό, με ένα γεγονός του 1789 κρυμμένο.*
3. Εξήγησε πώς άλλαξε ο χάρτης της ισχύος στην Ευρώπη μετά την ήττα του Ναπολέοντα.
4. «Άρθρο 10. Κανείς δεν πρέπει να ενοχλείται για τις απόψεις του, ακόμη και τις θρησκευτικές, εφόσον η εκδήλωσή τους δεν διαταράσσει τη δημόσια τάξη που ορίζει ο νόμος.» «Άρθρο 16. Κάθε κοινωνία όπου η εγγύηση των δικαιωμάτων δεν εξασφαλίζεται, ούτε ορίζεται η διάκριση των εξουσιών, δεν έχει σύνταγμα.» — Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, 26 Αυγούστου 1789, δική μας απόδοση. Ποιες ιδέες του Διαφωτισμού αναγνωρίζεις στα δύο άρθρα, και ποιο έργο της Επανάστασης προαναγγέλλει το άρθρο 10;
5. Το βιβλίο γράφει ότι τα ανακτοβούλια της Ευρώπης προσπάθησαν «μάταια» στη Βιέννη να ανατρέψουν τη ροή των γεγονότων. Κρίνε τη φράση: τι κατάφεραν οι νικητές του 1815 και τι δεν μπορούσαν να σβήσουν;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-b/history/french-revolution-napoleon
