# Το αδίδακτο της Β΄: μέθοδος και φαινόμενα

> Πώς μεταφράζεις ένα άγνωστο αττικό κείμενο, με τα γραμματικά και συντακτικά της Α΄.

Αρχαία Ελληνικά Προσανατολισμού, Β΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-b/ancient-greek-or/unseen-b

## Τι θα μάθεις

- Να εφαρμόζεις βήμα βήμα την ανάλυση κατά κώλα σε ένα άγνωστο αττικό κείμενο, πριν το μεταφράσεις.
- Να αναγνωρίζεις στο αδίδακτο τα γραμματικά φαινόμενα της Α΄ Λυκείου (γ΄ κλίση, παραθετικά, αόριστο β΄, σχηματισμό χρόνων).
- Να αναγνωρίζεις στο αδίδακτο τα συντακτικά φαινόμενα της Α΄ (μετοχές, απαρέμφατα, απρόσωπη σύνταξη, δευτερεύουσες, υποθετικούς λόγους).
- Να μεταφράζεις ένα απόσπασμα του Λυσία πιστά και σε φυσικά νέα ελληνικά, και να κρίνεις μια μετάφραση.

## Τι είναι το αδίδακτο στη Β΄

Στις γραπτές εξετάσεις της Β΄ παίρνεις, εκτός από τον Υπέρ Μαντιθέου, και ένα
**αδίδακτο** κείμενο: λίγες περίοδοι από έναν αττικό πεζογράφο (Λυσία,
Ξενοφώντα, Ισοκράτη), περίπου 12–20 στίχους, με ένα σύντομο **εισαγωγικό
σημείωμα** και μερικές λέξεις ερμηνευμένες. Σου ζητούν να το **μεταφράσεις**
και να απαντήσεις σε ερωτήσεις **γραμματικής** και **συντακτικού**.

Δεν χρειάζεσαι καινούργια ύλη. Τα φαινόμενα που εξετάζονται είναι όσα έμαθες
στην **Α΄ Λυκείου**:

| Γραμματική                                                                    | Συντακτικό                                                             |
| ----------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------- |
| ουσιαστικά γ΄ κλίσης: φωνηεντόληκτα, υγρόληκτα· ανώμαλα                       | κατηγορούμενο (γενική κατηγορηματική, επιρρηματικό, προληπτικό)        |
| επίθετα γ΄ κλίσης και κλίση μετοχών                                           | αντικείμενο άμεσο και έμμεσο, σύστοιχο, κατηγορούμενο του αντικειμένου |
| ανώμαλα παραθετικά επιθέτων και επιρρημάτων                                   | απαρέμφατο έναρθρο και άναρθρο· απρόσωπη σύνταξη                       |
| κτητικές αντωνυμίες                                                           | μετοχές: κατηγορηματική και επιρρηματική, συνημμένη και απόλυτη        |
| συνηρημένα ρήματα σε -άω, -έω, -όω και οι άλλοι χρόνοι τους                   | β΄ όρος σύγκρισης                                                      |
| αόριστος β΄· παθητικός μέλλοντας και αόριστος α΄                              | ομοιόπτωτοι και ετερόπτωτοι προσδιορισμοί· επιρρηματικοί               |
| υγρόληκτα και ενρινόληκτα ρήματα (μέλλοντας, αόριστος)· μέλλοντας των σε -ίζω | παράταξη και υπόταξη· δευτερεύουσες ονοματικές και επιρρηματικές       |
| συντελικοί χρόνοι των αφωνόληκτων ρημάτων                                     | υποθετικοί λόγοι (υπόθεση και απόδοση)                                 |

## Η μέθοδος: ανάλυση κατά κώλα

Οι οδηγίες του υπουργείου ζητούν **ανάλυση κατά νοηματικές ενότητες**, «κατά
κώλα»: χωρίζεις το κείμενο σε μικρά κομμάτια με νόημα, τα αναλύεις, και μόνο
στο τέλος γράφεις τη μετάφραση. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο **κατανοώ** το
κείμενο και στο **αποδίδω** το κείμενο: πρώτα το πρώτο.

**1. Διάβασε την εισαγωγή και τις λέξεις.** Σου λένε ποιος μιλά, σε ποιον και
γιατί. Πολλές λάθος αναγνώσεις αποκλείονται από εκεί.

**2. Χώρισε σε περιόδους.** Η τελεία και η άνω τελεία κλείνουν περίοδο.

**3. Βρες τα ρήματα σε προσωπικό τύπο.** Κάθε ρήμα σε οριστική, υποτακτική,
ευκτική ή προστακτική είναι μία πρόταση. Γράψε δίπλα χρόνο, πρόσωπο, αριθμό.

**4. Ξεχώρισε κύριες και δευτερεύουσες.** Ψάξε συνδέσμους (*ὅτι, ὡς, ἐπεί,
ἐπειδή, εἰ, ἐάν, ἵνα, ὥστε, μή, πρίν*) και αναφορικές αντωνυμίες (*ὅς, ὅστις,
οἷος*). Η κύρια είναι ο κορμός· οι δευτερεύουσες κρέμονται πάνω της.

**5. Κώλο προς κώλο: ρήμα, υποκείμενο, συμπλήρωμα.** Το υποκείμενο είναι η
ονομαστική που συμφωνεί με το ρήμα, ή το δείχνει η κατάληξη. Ύστερα ρώτα:
συνδετικό (θέλει κατηγορούμενο), μεταβατικό (σε ποια πτώση το αντικείμενο),
απρόσωπο (*δεῖ, χρή, ἔξεστι, ἔστι*: το υποκείμενο είναι απαρέμφατο);

**6. Οι μετοχές.** Με τι συμφωνεί η καθεμιά; Αν συμφωνεί με όρο της πρότασης,
είναι **συνημμένη**· αν έχει δικό της υποκείμενο σε γενική, **απόλυτη**. Μετά το
είδος: επιθετική, κατηγορηματική (μετά από ρήματα όπως *τυγχάνω, παύομαι,
φαίνομαι, ὁρῶ*) ή επιρρηματική.

**7. Τα απαρέμφατα.** Από τι εξαρτάται το καθένα και ποιο είναι το υποκείμενό
του;

**8. Γράψε πιστά, ύστερα στρώσε.** Πρώτα μια μετάφραση που κρατά κάθε λέξη,
μετά νέα ελληνικά που διαβάζονται φυσικά. Στο τέλος, έλεγχος λέξη προς λέξη: τα
πιο συχνά χαμένα είναι ένα *καί*, ένα *γε*, ένας χρόνος.

> **Κλειδί**
>
> **Πρώτα καταλαβαίνω, μετά αποδίδω.** Κώλο προς κώλο: ρήμα → υποκείμενο →
> συμπλήρωμα → μετοχές (με τι συμφωνούν) → απαρέμφατα (από τι εξαρτώνται) →
> δευτερεύουσες (είδος, εξάρτηση). Η μετάφραση γράφεται στο τέλος, πιστή και
> φυσική.

## Ένα αδίδακτο: ο ανάπηρος μπροστά στη Βουλή

**Εισαγωγή.** Στην Αθήνα οι πολίτες με σωματική αναπηρία και πολύ μικρή
περιουσία έπαιρναν από την πόλη ένα μικρό ημερήσιο επίδομα, έναν οβολό. Τον
κατάλογό τους τον έλεγχε η **Βουλή**. Ένας ανάπηρος τεχνίτης κατηγορήθηκε ότι
δεν δικαιούται το επίδομα, γιατί είναι γερός και κερδίζει αρκετά από την τέχνη
του. Στον λόγο που του έγραψε ο Λυσίας απαντά στον κατήγορο. Εδώ μιλά για τη
ζωή του και παρακαλεί τους βουλευτές.

> ἐμοὶ γὰρ ὁ μὲν πατὴρ κατέλιπεν οὐδέν, τὴν δὲ μητέρα τελευτήσασαν πέπαυμαι
> τρέφων τρίτον ἔτος τουτί, παῖδες δέ μοι οὔπω εἰσὶν οἵ με θεραπεύσουσι.
> τέχνην δὲ κέκτημαι βραχέα δυναμένην ὠφελεῖν, ἣν αὐτὸς μὲν ἤδη χαλεπῶς
> ἐργάζομαι, τὸν διαδεξόμενον δ᾽ αὐτὴν οὔπω δύναμαι κτήσασθαι. πρόσοδος δέ μοι
> οὐκ ἔστιν ἄλλη πλὴν ταύτης, ἣν ἂν ἀφέλησθέ με, κινδυνεύσαιμ᾽ ἂν ὑπὸ τῇ
> δυσχερεστάτῃ γενέσθαι τύχῃ. μὴ τοίνυν, ἐπειδή γε ἔστιν, ὦ βουλή, σῶσαί με
> δικαίως, ἀπολέσητε ἀδίκως· μηδὲ ἃ νεωτέρῳ καὶ μᾶλλον ἐρρωμένῳ ὄντι ἔδοτε,
> πρεσβύτερον καὶ ἀσθενέστερον γιγνόμενον ἀφέλησθε· μηδὲ πρότερον καὶ περὶ τοὺς
> οὐδὲν ἔχοντας κακὸν ἐλεημονέστατοι δοκοῦντες εἶναι νυνὶ διὰ τοῦτον τοὺς καὶ
> τοῖς ἐχθροῖς ἐλεινοὺς ὄντας ἀγρίως ἀποδέξησθε· μηδ᾽ ἐμὲ τολμήσαντες
> ἀδικῆσαι καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς ὁμοίως ἐμοὶ διακειμένους ἀθυμῆσαι ποιήσητε.
>
> Λυσίας 24, *Ὑπὲρ τοῦ ἀδυνάτου* 6–7 (έκδ. W. R. M. Lamb, όπως στη βιβλιοθήκη Perseus)

| Λέξη               | Σημασία                                             |
| ------------------ | --------------------------------------------------- |
| τρέφω              | συντηρώ, φροντίζω για τη ζωή κάποιου                |
| τρίτον ἔτος τουτί  | εδώ και τρία χρόνια, τώρα πάει τρίτος χρόνος        |
| θεραπεύω           | περιποιούμαι, φροντίζω                              |
| βραχέα             | λίγο                                                |
| ὁ διαδεξόμενος     | αυτός που θα με διαδεχτεί (εδώ: ένας δούλος βοηθός) |
| ἡ πρόσοδος         | το εισόδημα                                         |
| ταύτης             | εννοεί το επίδομα της πόλης                         |
| ἔστι + απαρέμφατο  | είναι δυνατό, επιτρέπεται (= ἔξεστι)                |
| ἐρρωμένος, -η, -ον | γερός, δυνατός (μετοχή του *ῥώννυμαι*)              |
| ἐλεήμων, -ον       | σπλαχνικός                                          |
| ἐλεινός, -ή, -όν   | αξιολύπητος (= *ἐλεεινός*)                          |
| ἀποδέχομαι         | υποδέχομαι, μεταχειρίζομαι                          |
| ἀθυμῶ              | χάνω το κουράγιο μου                                |

Την απόστροφο τη γράφουμε με το σημάδι (᾽) του σχολικού βιβλίου· κατά τα άλλα
το κείμενο είναι όπως στην έκδοση.

### Κώλο προς κώλο

Η πρώτη περίοδος έχει τρεις κύριες προτάσεις με *μέν … δέ … δέ*: ο πατέρας
(*κατέλιπεν*), η μητέρα (*πέπαυμαι*), τα παιδιά (*εἰσίν*). Η τρίτη έχει μια
αναφορική (*οἵ με θεραπεύσουσι*). Η δεύτερη περίοδος μιλά για την τέχνη του:
κύρια *κέκτημαι*, αναφορική *ἣν … ἐργάζομαι*, και ένα δεύτερο σκέλος με *δέ*
(*οὔπω δύναμαι*). Η τρίτη για το εισόδημα: κύρια *οὐκ ἔστιν*, και μια
αναφορική *ἣν ἂν ἀφέλησθέ με* που λειτουργεί ως υπόθεση για την απόδοση
*κινδυνεύσαιμ᾽ ἄν*. Η τελευταία μεγάλη περίοδος είναι τέσσερις **παρακλήσεις**
με *μὴ … μηδὲ … μηδὲ … μηδ᾽*, όλες με υποτακτική αορίστου.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ανάλυσε την πρώτη παράκληση*

### Η μετάφραση

| Αρχαίο κείμενο                                                                                   | Μετάφραση (δική μας)                                                                                                              |
| ------------------------------------------------------------------------------------------------ | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| ἐμοὶ γὰρ ὁ μὲν πατὴρ κατέλιπεν οὐδέν,                                                            | Σε μένα λοιπόν ο πατέρας μου δεν άφησε τίποτα,                                                                                    |
| τὴν δὲ μητέρα τελευτήσασαν πέπαυμαι τρέφων τρίτον ἔτος τουτί,                                    | και τη μητέρα μου, επειδή πέθανε, έπαψα να τη συντηρώ, και τώρα πάει τρίτος χρόνος,                                               |
| παῖδες δέ μοι οὔπω εἰσὶν οἵ με θεραπεύσουσι.                                                     | και παιδιά δεν έχω ακόμη, για να με φροντίσουν.                                                                                   |
| τέχνην δὲ κέκτημαι βραχέα δυναμένην ὠφελεῖν,                                                     | Έχω μια τέχνη που μπορεί να με ωφελεί λίγο,                                                                                       |
| ἣν αὐτὸς μὲν ἤδη χαλεπῶς ἐργάζομαι,                                                              | την οποία ο ίδιος πια την ασκώ με δυσκολία,                                                                                       |
| τὸν διαδεξόμενον δ᾽ αὐτὴν οὔπω δύναμαι κτήσασθαι.                                                | και κάποιον που θα τη συνεχίσει στη θέση μου δεν μπορώ ακόμη να τον αποκτήσω.                                                     |
| πρόσοδος δέ μοι οὐκ ἔστιν ἄλλη πλὴν ταύτης,                                                      | Και άλλο εισόδημα δεν έχω εκτός από αυτό εδώ,                                                                                     |
| ἣν ἂν ἀφέλησθέ με, κινδυνεύσαιμ᾽ ἂν ὑπὸ τῇ δυσχερεστάτῃ γενέσθαι τύχῃ.                           | και αν μου το αφαιρέσετε, θα κινδύνευα να βρεθώ στην πιο δύσκολη μοίρα.                                                           |
| μὴ τοίνυν, ἐπειδή γε ἔστιν, ὦ βουλή, σῶσαί με δικαίως, ἀπολέσητε ἀδίκως·                         | Μη λοιπόν, βουλευτές, αφού είναι δυνατό να με σώσετε δίκαια, με καταστρέψετε άδικα·                                               |
| μηδὲ ἃ νεωτέρῳ καὶ μᾶλλον ἐρρωμένῳ ὄντι ἔδοτε, πρεσβύτερον καὶ ἀσθενέστερον γιγνόμενον ἀφέλησθε· | ούτε όσα μου δώσατε όταν ήμουν νεότερος και πιο γερός, να μου τα αφαιρέσετε τώρα που γίνομαι γεροντότερος και πιο αδύναμος·       |
| μηδὲ πρότερον καὶ περὶ τοὺς οὐδὲν ἔχοντας κακὸν ἐλεημονέστατοι δοκοῦντες εἶναι                   | ούτε, ενώ πρωτύτερα είχατε τη φήμη ότι είστε πολύ σπλαχνικοί ακόμη και με όσους δεν είχαν κανένα κακό,                            |
| νυνὶ διὰ τοῦτον τοὺς καὶ τοῖς ἐχθροῖς ἐλεινοὺς ὄντας ἀγρίως ἀποδέξησθε·                          | να φερθείτε τώρα σκληρά, εξαιτίας αυτού εδώ, σε όσους είναι αξιολύπητοι ακόμη και στα μάτια των εχθρών τους·                      |
| μηδ᾽ ἐμὲ τολμήσαντες ἀδικῆσαι καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς ὁμοίως ἐμοὶ διακειμένους ἀθυμῆσαι ποιήσητε.   | ούτε, τολμώντας να αδικήσετε εμένα, να κάνετε να χάσουν το κουράγιο τους και οι άλλοι που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση με μένα. |

Πρόσεξε δύο επιλογές της μετάφρασης. Το *τοῖς ἐχθροῖς* είναι δοτική του
κρίνοντος προσώπου, γι’ αυτό γράφουμε «στα μάτια των εχθρών», όχι «στους
εχθρούς». Και το *τὸν διαδεξόμενον … κτήσασθαι* σημαίνει, στην Αθήνα του 4ου
αιώνα, να αγοράσει έναν δούλο που θα μάθει την τέχνη· η μετάφραση το κρατά
γενικό, όπως το αρχαίο.

### Το κείμενο και τα φαινόμενα της Α΄

- **γ΄ κλίση, υγρόληκτα**: *πατήρ*, *μητέρα* (συγκοπτόμενα). **Παραθετικά**:
  *νεωτέρῳ, πρεσβύτερον, ἀσθενέστερον* (συγκριτικός), *ἐλεημονέστατοι,
  δυσχερεστάτῃ* (υπερθετικός).
- **αόριστος β΄**: *ἀφέλησθε* (υποτακτική του *ἀφειλόμην*, από το
  *ἀφαιροῦμαι*).
- **συνηρημένα σε -έω** και οι χρόνοι τους: *ὠφελεῖν, δοκοῦντες, ἀδικῆσαι,
  ἀθυμῆσαι, ποιήσητε*: στους άλλους χρόνους το *ε* εκτείνεται σε *η*.
- **κατηγορηματική μετοχή**: *πέπαυμαι τρέφων*. **Επιθετική**: *τὸν
  διαδεξόμενον*, *τοὺς … ὄντας*, *τοὺς … διακειμένους*.
- **απρόσωπη σύνταξη**: *ἔστι σῶσαι* (το απαρέμφατο είναι υποκείμενο).
- **δίπτωτο ρήμα**: *ἀφαιροῦμαί τινά τι*: *ἣν … ἀφέλησθέ με* (άμεσο το
  πρόσωπο, *με*· έμμεσο το πράγμα, *ἥν*).
- **υποθετικός λόγος**: υπόθεση *ἣν ἂν ἀφέλησθέ με* (κρυφή, σε αναφορική
  πρόταση, με μορφή προσδοκώμενου), απόδοση *κινδυνεύσαιμ᾽ ἂν … γενέσθαι*
  (δυνητική ευκτική): **μικτός** υποθετικός λόγος.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κλίνε το «ὁ πατήρ» και το «ἡ μήτηρ»*

### Τι λέει το κείμενο

Ο ομιλητής χτίζει την παράκλησή του σε δύο κινήσεις. Πρώτα **γεγονότα**,
λιτά, σε σύντομες προτάσεις: κανένας πατέρας, καμία μητέρα, κανένα παιδί, μια
τέχνη που αποδίδει λίγο και ασκείται πια δύσκολα, κανένα άλλο εισόδημα. Η
απαρίθμηση μόνη της δείχνει τη μοναξιά και τη φτώχεια του. Ύστερα τέσσερις
**παρακλήσεις** με *μή*, που ανεβαίνουν: να μην τον καταστρέψουν, να μην του
πάρουν σε γεράματα ό,τι του έδωσαν νέο, να μη χάσουν τη φήμη της
σπλαχνικότητας, να μην απογοητεύσουν όλους όσους είναι σαν αυτόν. Η τελευταία
μετατρέπει την προσωπική του υπόθεση σε ζήτημα της **πόλης**. Είναι
**παθοποιία**, όπως στους επιλόγους· ο Λυσίας όμως τη στηρίζει σε απλά
γεγονότα, με τη γνωστή του **ηθοποιία**: ακούμε έναν απλό τεχνίτη, όχι έναν
ρήτορα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γραμματική. α) «τὴν μητέρα»: να γράψετε τη γενική ενικού και τη δοτική πληθυντικού. β) «τὸν διαδεξόμενον»: να γράψετε τον ίδιο τύπο στον ενεστώτα και στον αόριστο. γ) «νεωτέρῳ, ἀσθενέστερον»: να γράψετε τους άλλους βαθμούς. δ) «ποιήσητε»: να γράψετε το α΄ ενικό της ευκτικής και το β΄ πληθυντικό της προστακτικής του ίδιου χρόνου.

1. **α)** Το *μήτηρ* είναι υγρόληκτο συγκοπτόμενο: **τῆς μητρός**, **ταῖς
   μητράσι(ν)**. Στη γενική χάνεται το *ε* του θέματος· στη δοτική πληθυντικού
   μπαίνει *α* πριν από την κατάληξη.
2. **β)** Το *διαδεξόμενον* είναι μετοχή μέλλοντα μέσης φωνής του *διαδέχομαι*
   (θέμα *δεχ-* + *σ* → *ξ*). Ενεστώτας: **τὸν διαδεχόμενον**· αόριστος:
   **τὸν διαδεξάμενον**.
3. **γ)** *νέος – νεώτερος – νεώτατος*: **νέῳ, νεωτάτῳ**. *ἀσθενής –
   ἀσθενέστερος – ἀσθενέστατος*: **ἀσθενῆ, ἀσθενέστατον**.
4. **δ)** Το *ποιήσητε* είναι υποτακτική αορίστου α΄ του *ποιῶ* (*ε* → *η*
   στους άλλους χρόνους). Ευκτική: **ποιήσαιμι**· προστακτική: **ποιήσατε**.

### Παράδειγμα 2: Συντακτικό. Να αναγνωρίσετε συντακτικά τις λέξεις: «μητέρα», «τρέφων», «ὠφελεῖν», «τὸν διαδεξόμενον», «ταύτης», «ἐλεημονέστατοι», «τοῖς ἐχθροῖς», «ἀθυμῆσαι».

1. **μητέρα**: αντικείμενο της μετοχής *τρέφων*. **τρέφων**: κατηγορηματική
   μετοχή από το *πέπαυμαι*, συνημμένη στο υποκείμενο (*ἐγώ*). Το *παύομαι* με
   μετοχή σημαίνει «σταματώ να κάνω κάτι».
2. **ὠφελεῖν**: τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο της μετοχής *δυναμένην*.
   **τὸν διαδεξόμενον**: επιθετική μετοχή ως ουσιαστικό, αντικείμενο του
   απαρεμφάτου *κτήσασθαι*.
3. **ταύτης**: γενική που εξαρτάται από το *πλήν*, εμπρόθετος της εξαίρεσης
   στο *ἄλλη*. **ἐλεημονέστατοι**: κατηγορούμενο στο εννοούμενο υποκείμενο
   (*ὑμεῖς*), μέσω του *εἶναι*.
4. **τοῖς ἐχθροῖς**: δοτική του κρίνοντος προσώπου στο *ἐλεινούς* («στα μάτια
   των εχθρών»). **ἀθυμῆσαι**: τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο του *ποιήσητε*
   (*ποιῶ τινα* + απαρέμφατο = κάνω κάποιον να…), με υποκείμενο το *τοὺς ἄλλους*
   (ετεροπροσωπία).

> **Πρόσεχε**
>
> - **ἔστι** με απαρέμφατο δεν είναι «υπάρχει»: σημαίνει «είναι δυνατό», όπως το
>   *ἔξεστι*. Ο τόνος στην πρώτη συλλαβή δείχνει ότι δεν είναι το απλό
>   συνδετικό *ἐστί*, και το απαρέμφατο δίπλα του δίνει τη σημασία.
> - **μή + υποτακτική αορίστου** σε κύρια πρόταση είναι **απαγόρευση**: «μη
>   με καταστρέψετε». Μην τη μεταφράσεις ως ενδοιαστική.
> - **ἃ … ἔδοτε** είναι αντικείμενο του *ἀφέλησθε*: πρώτα έρχεται η αναφορική
>   και μετά το ρήμα από το οποίο εξαρτάται. Μη μεταφράζεις με τη σειρά των
>   λέξεων.
> - **ἀφέλησθε** δεν είναι από το *ὠφελῶ*: είναι αόριστος β΄ του *ἀφαιροῦμαι*
>   (*ἀφειλόμην*). Το *ὠφελεῖν* της ίδιας περιόδου είναι άλλο ρήμα.

> **Θυμήσου**
>
> - Το αδίδακτο της Β΄ ελέγχει τη γραμματική και το συντακτικό της Α΄ Λυκείου.
> - Ανάλυση κατά κώλα: περίοδοι → ρήματα → κύριες και δευτερεύουσες →
>   υποκείμενο και συμπλήρωμα → μετοχές → απαρέμφατα → πιστή μετάφραση →
>   στρώσιμο → έλεγχος.
> - Στον Λυσία: σύντομες προτάσεις, μέν … δέ, ηθοποιία· στις παρακλήσεις, μή
>   με υποτακτική αορίστου.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο είναι το πρώτο βήμα όταν παίρνεις ένα αδίδακτο κείμενο;
   - Να μεταφράσεις λέξη λέξη από την αρχή
   - Να διαβάσεις την εισαγωγή και τις λέξεις που δίνονται
   - Να βρεις όλες τις μετοχές
   - Να απαντήσεις πρώτα στις ερωτήσεις γραμματικής
2. Στο «τὴν δὲ μητέρα … πέπαυμαι τρέφων», η μετοχή «τρέφων» είναι:
   - Τροπική, συνημμένη στο μητέρα
   - Χρονική, γενική απόλυτη
   - Κατηγορηματική από το πέπαυμαι
   - Επιθετική μετοχή, που λειτουργεί ως ουσιαστικό
3. Τι σημαίνει το «ἔστι» στο «ἐπειδή γε ἔστιν … σῶσαί με δικαίως»;
   - Υπάρχει
   - Είναι δίκαιο
   - Πρέπει
   - Είναι δυνατό
4. Τι εκφράζει το «μὴ … ἀπολέσητε»;
   - Φόβο, ενδοιαστική πρόταση
   - Απαγόρευση σε κύρια πρόταση
   - Σκοπό, τελική πρόταση
   - Υπόθεση που δεν θα πραγματοποιηθεί
5. Από ποιο ρήμα είναι ο τύπος «ἀφέλησθε»;
   - Από το ἀφαιροῦμαι, αόριστος β΄
   - Από το ὠφελῶ, ενεστώτας της υποτακτικής
   - Από το ἀφίημι, μέλλοντας
   - Από το ἀφελής, ως επίρρημα
6. Πού βρίσκεται η υπόθεση στον λόγο «ἣν ἂν ἀφέλησθέ με, κινδυνεύσαιμ᾽ ἂν … γενέσθαι»;
   - Στο κινδυνεύσαιμ᾽ ἄν
   - Στο γενέσθαι
   - Στην αναφορική ἣν ἂν ἀφέλησθέ με
   - Δεν υπάρχει υπόθεση, γιατί δεν υπάρχει εἰ
7. Πώς αποδίδεις καλύτερα το «τοὺς καὶ τοῖς ἐχθροῖς ἐλεινοὺς ὄντας»;
   - Όσους λυπούνται ακόμη και τους εχθρούς τους
   - Όσους μοιάζουν με τους εχθρούς σας
   - Όσους πολέμησαν ενάντια στους εχθρούς
   - Όσους είναι αξιολύπητοι ακόμη και στα μάτια των εχθρών
8. Ποια είναι η γενική ενικού του «ἡ μήτηρ»;
   - τῆς μητέρος
   - τῆς μητρός
   - τῆς μήτρας
   - τῆς μητῆρος

## Ασκήσεις

1. Σε ποια πτώση μπαίνει ο β΄ όρος σύγκρισης όταν δεν υπάρχει το «ἤ»;
2. Εξήγησε πώς ξεχωρίζεις μια συνημμένη από μια απόλυτη μετοχή, και γιατί αυτό αλλάζει τη μετάφραση.
3. Στο αδίδακτο (Λυσίας 24.6–7):
   α) Χαρακτήρισε τη μετοχή «τελευτήσασαν».
   β) Τι πρόταση είναι το «οἵ με θεραπεύσουσι»;
   γ) Ποια είναι η συντακτική θέση του «σῶσαι»;
   δ) Γράψε το α΄ ενικό της οριστικής του χρόνου του «ἀφέλησθε».
4. Δύο μαθητές μετέφρασαν το «ἣν ἂν ἀφέλησθέ με, κινδυνεύσαιμ᾽ ἂν ὑπὸ τῇ δυσχερεστάτῃ γενέσθαι τύχῃ». Α: «την οποία αν μου αφαιρέσετε, κινδυνεύω να γίνω κάτω από τη δυσκολότατη τύχη». Β: «και αν μου το πάρετε, θα κινδύνευα να βρεθώ στην πιο δύσκολη μοίρα». Κρίνε ποια μετάφραση είναι καλύτερη.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-b/ancient-greek-or/unseen-b
