# Υπέρ Μαντιθέου 9–13: ο ιδιωτικός βίος και η θητεία

> Οι προίκες των αδερφών, η συμφιλίωση με τον αδερφό, και η εκστρατεία στην Αλίαρτο.

Αρχαία Ελληνικά Προσανατολισμού, Β΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-b/ancient-greek-or/mantitheus-9-13

## Τι θα μάθεις

- Να μεταφράζεις πιστά τις §9–13 του Υπέρ Μαντιθέου.
- Να εξηγείς γιατί στη δοκιμασία ο Μαντίθεος λογοδοτεί για όλο τον βίο του, και πώς χτίζει το ήθος του με αντιθέσεις.
- Να αναγνωρίζεις τις συμπερασματικές προτάσεις, τις πλάγιες ερωτήσεις και τον πλάγιο λόγο του κειμένου, και να τρέπεις τον πλάγιο σε ευθύ.
- Να διακρίνεις τη δίκη, τη γραφή και την εισαγγελία, και να τοποθετείς την εκστρατεία στην Αλίαρτο (395 π.Χ.).

## Το πλαίσιο

Ο Μαντίθεος τελείωσε με την κατηγορία: απέδειξε ότι δεν ήταν ιππέας επί των
Τριάκοντα και κάλεσε μάρτυρα. Θα μπορούσε να σταματήσει εδώ. Η δοκιμασία όμως
δεν είναι συνηθισμένη δίκη: ελέγχει αν ο υποψήφιος είναι **άξιος** για το
αξίωμα. Στις §9–13 ο Μαντίθεος περνά λοιπόν στον **βίο** του: πρώτα τον
**ιδιωτικό** (§10), ύστερα τον **δημόσιο** (§11–12), και τέλος τη
**στρατιωτική** του θητεία, αρχίζοντας από την εκστρατεία στην Αλίαρτο
(§13).

Το **395 π.Χ.** η Αθήνα συμμάχησε με τους Βοιωτούς εναντίον της Σπάρτης. Στην
**Αλίαρτο**, κοντά στην Κωπαΐδα, οι Θηβαίοι νίκησαν τον Σπαρτιάτη **Λύσανδρο**,
που σκοτώθηκε στη μάχη. Ο **Ορθόβουλος** ήταν ο φύλαρχος της φυλής του
Μαντιθέου και κρατούσε τον κατάλογο των ιππέων της.

## Το κείμενο

> **9** Περὶ μὲν τοίνυν αὐτῆς τῆς αἰτίας οὐκ οἶδ᾽ ὅ τι δεῖ πλείω λέγειν·
> δοκεῖ δέ μοι, ὦ βουλή, ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις ἀγῶσι περὶ αὐτῶν μόνων τῶν
> κατηγορημένων προσήκειν ἀπολογεῖσθαι, ἐν δὲ ταῖς δοκιμασίαις δίκαιον εἶναι
> παντὸς τοῦ βίου λόγον διδόναι. δέομαι οὖν ὑμῶν μετ᾽ εὐνοίας ἀκροάσασθαί μου.
> ποιήσομαι δὲ τὴν ἀπολογίαν ὡς ἂν δύνωμαι διὰ βραχυτάτων.
>
> **10** Ἐγὼ γὰρ πρῶτον μέν, οὐσίας μοι οὐ πολλῆς καταλειφθείσης διὰ τὰς
> συμφορὰς καὶ τὰς τοῦ πατρὸς καὶ τὰς τῆς πόλεως, δύο μὲν ἀδελφὰς ἐξέδωκα
> ἐπιδοὺς τριάκοντα μνᾶς ἑκατέρᾳ, πρὸς τὸν ἀδελφὸν δ᾽ οὕτως ἐνειμάμην ὥστ᾽
> ἐκεῖνον πλέον ὁμολογεῖν ἔχειν ἐμοῦ τῶν πατρῴων, καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἅπαντας
> οὕτως βεβίωκα ὥστε μηδεπώποτέ μοι μηδὲ πρὸς ἕνα μηδὲν ἔγκλημα γενέσθαι.
>
> **11** καὶ τὰ μὲν ἴδια οὕτως διῴκηκα· περὶ δὲ τῶν κοινῶν μοι μέγιστον
> ἡγοῦμαι τεκμήριον εἶναι τῆς ἐμῆς ἐπιεικείας, ὅτι τῶν νεωτέρων ὅσοι περὶ
> κύβους ἢ πότους ἢ \[περὶ] τὰς τοιαύτας ἀκολασίας τυγχάνουσι τὰς διατριβὰς
> ποιούμενοι, πάντας αὐτοὺς ὄψεσθέ μοι διαφόρους ὄντας, καὶ πλεῖστα τούτους
> περὶ ἐμοῦ λογοποιοῦντας καὶ ψευδομένους. καίτοι δῆλον ὅτι, εἰ τῶν αὐτῶν
> ἐπεθυμοῦμεν, οὐκ ἂν τοιαύτην γνώμην εἶχον περὶ ἐμοῦ.
>
> **12** ἔτι δ᾽, ὦ βουλή, οὐδεὶς ἂν ἀποδεῖξαι περὶ ἐμοῦ δύναιτο οὔτε δίκην
> αἰσχρὰν οὔτε γραφὴν οὔτε εἰσαγγελίαν γεγενημένην· καίτοι ἑτέρους ὁρᾶτε
> πολλάκις εἰς τοιούτους ἀγῶνας καθεστηκότας. πρὸς τοίνυν τὰς στρατείας καὶ
> τοὺς κινδύνους τοὺς πρὸς τοὺς πολεμίους σκέψασθε οἷον ἐμαυτὸν παρέχω τῇ
> πόλει.
>
> **13** πρῶτον μὲν γάρ, ὅτε τὴν συμμαχίαν ἐποιήσασθε πρὸς \[τοὺς] Βοιωτοὺς καὶ
> εἰς Ἁλίαρτον ἔδει βοηθεῖν, ὑπὸ Ὀρθοβούλου κατειλεγμένος ἱππεύειν ἐπειδὴ
> πάντας ἑώρων τοῖς μὲν ἱππεύουσιν ἀσφάλειαν εἶναι δεῖν νομίζοντας, τοῖς δ᾽
> ὁπλίταις κίνδυνον ἡγουμένους, ἑτέρων ἀναβάντων ἐπὶ τοὺς ἵππους ἀδοκιμάστων
> παρὰ τὸν νόμον ἐγὼ προσελθὼν ἔφην τῷ Ὀρθοβούλῳ ἐξαλεῖψαί με ἐκ τοῦ
> καταλόγου, ἡγούμενος αἰσχρὸν εἶναι τοῦ πλήθους μέλλοντος κινδυνεύειν ἄδειαν
> ἐμαυτῷ παρασκευάσαντα στρατεύεσθαι. Καί μοι ἀνάβηθι, Ὀρθόβουλε.
>
> Λυσίας, *Ὑπὲρ Μαντιθέου* (XVI) 9–13

## Η μετάφραση

| Αρχαίο κείμενο                                                                                                      | Μετάφραση                                                                                                                                            |
| ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Περὶ μὲν τοίνυν αὐτῆς τῆς αἰτίας οὐκ οἶδ᾽ ὅ τι δεῖ πλείω λέγειν·                                                    | Για την ίδια λοιπόν την κατηγορία δεν ξέρω τι χρειάζεται να πω περισσότερο·                                                                          |
| δοκεῖ δέ μοι, ὦ βουλή, ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις ἀγῶσι περὶ αὐτῶν μόνων τῶν κατηγορημένων προσήκειν ἀπολογεῖσθαι,          | νομίζω όμως, βουλευτές, ότι στις άλλες δίκες πρέπει να απολογείται κανείς μόνο για τα ίδια τα σημεία της κατηγορίας,                                 |
| ἐν δὲ ταῖς δοκιμασίαις δίκαιον εἶναι παντὸς τοῦ βίου λόγον διδόναι.                                                 | ενώ στις δοκιμασίες είναι δίκαιο να λογοδοτεί για όλη του τη ζωή.                                                                                    |
| δέομαι οὖν ὑμῶν μετ᾽ εὐνοίας ἀκροάσασθαί μου.                                                                       | Σας παρακαλώ λοιπόν να με ακούσετε με καλή διάθεση.                                                                                                  |
| ποιήσομαι δὲ τὴν ἀπολογίαν ὡς ἂν δύνωμαι διὰ βραχυτάτων.                                                            | Και θα κάνω την απολογία μου όσο πιο σύντομα μπορώ.                                                                                                  |
| Ἐγὼ γὰρ πρῶτον μέν, οὐσίας μοι οὐ πολλῆς καταλειφθείσης διὰ τὰς συμφορὰς καὶ τὰς τοῦ πατρὸς καὶ τὰς τῆς πόλεως,     | Πρώτα πρώτα λοιπόν, αν και δεν μου αφέθηκε μεγάλη περιουσία, εξαιτίας των συμφορών και του πατέρα μου και της πόλης,                                 |
| δύο μὲν ἀδελφὰς ἐξέδωκα ἐπιδοὺς τριάκοντα μνᾶς ἑκατέρᾳ,                                                             | πάντρεψα τις δύο αδελφές μου δίνοντας προίκα τριάντα μνες στην καθεμιά,                                                                              |
| πρὸς τὸν ἀδελφὸν δ᾽ οὕτως ἐνειμάμην ὥστ᾽ ἐκεῖνον πλέον ὁμολογεῖν ἔχειν ἐμοῦ τῶν πατρῴων,                            | και με τον αδελφό μου μοίρασα την κληρονομιά έτσι, ώστε εκείνος να παραδέχεται ότι έχει από την πατρική περιουσία περισσότερα από μένα,              |
| καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἅπαντας οὕτως βεβίωκα ὥστε μηδεπώποτέ μοι μηδὲ πρὸς ἕνα μηδὲν ἔγκλημα γενέσθαι.                | και με όλους τους άλλους έχω ζήσει έτσι, ώστε ποτέ ως τώρα να μην έχει κανείς κανένα παράπονο από μένα.                                              |
| καὶ τὰ μὲν ἴδια οὕτως διῴκηκα·                                                                                      | Έτσι λοιπόν έχω χειριστεί τις ιδιωτικές μου υποθέσεις·                                                                                               |
| περὶ δὲ τῶν κοινῶν μοι μέγιστον ἡγοῦμαι τεκμήριον εἶναι τῆς ἐμῆς ἐπιεικείας,                                        | όσο για τη δημόσια ζωή μου, θεωρώ ότι η μεγαλύτερη απόδειξη της χρηστότητάς μου είναι η εξής,                                                        |
| ὅτι τῶν νεωτέρων ὅσοι περὶ κύβους ἢ πότους ἢ \[περὶ] τὰς τοιαύτας ἀκολασίας τυγχάνουσι τὰς διατριβὰς ποιούμενοι,    | ότι όσοι από τους νέους περνούν τον καιρό τους με ζάρια ή με ποτά ή \[με] παρόμοιες ακολασίες,                                                       |
| πάντας αὐτοὺς ὄψεσθέ μοι διαφόρους ὄντας, καὶ πλεῖστα τούτους περὶ ἐμοῦ λογοποιοῦντας καὶ ψευδομένους.              | όλους αυτούς θα δείτε ότι είναι εχθροί μου, και ότι αυτοί κυρίως διαδίδουν φήμες και λένε ψέματα για μένα.                                           |
| καίτοι δῆλον ὅτι, εἰ τῶν αὐτῶν ἐπεθυμοῦμεν, οὐκ ἂν τοιαύτην γνώμην εἶχον περὶ ἐμοῦ.                                 | Και βέβαια είναι φανερό ότι, αν είχαμε τις ίδιες επιθυμίες, δεν θα είχαν τέτοια γνώμη για μένα.                                                      |
| ἔτι δ᾽, ὦ βουλή, οὐδεὶς ἂν ἀποδεῖξαι περὶ ἐμοῦ δύναιτο οὔτε δίκην αἰσχρὰν οὔτε γραφὴν οὔτε εἰσαγγελίαν γεγενημένην· | Επιπλέον, βουλευτές, κανείς δεν θα μπορούσε να αποδείξει ότι έγινε εναντίον μου ούτε ιδιωτική δίκη για κάτι ντροπιαστικό ούτε γραφή ούτε εισαγγελία· |
| καίτοι ἑτέρους ὁρᾶτε πολλάκις εἰς τοιούτους ἀγῶνας καθεστηκότας.                                                    | κι όμως βλέπετε άλλους να έχουν βρεθεί συχνά σε τέτοιες δίκες.                                                                                       |
| πρὸς τοίνυν τὰς στρατείας καὶ τοὺς κινδύνους τοὺς πρὸς τοὺς πολεμίους σκέψασθε οἷον ἐμαυτὸν παρέχω τῇ πόλει.        | Εξετάστε τώρα πώς φέρομαι στην πόλη στις εκστρατείες και στους κινδύνους απέναντι στους εχθρούς.                                                     |
| πρῶτον μὲν γάρ, ὅτε τὴν συμμαχίαν ἐποιήσασθε πρὸς \[τοὺς] Βοιωτοὺς καὶ εἰς Ἁλίαρτον ἔδει βοηθεῖν,                   | Πρώτα πρώτα, όταν κάνατε τη συμμαχία με τους Βοιωτούς και έπρεπε να πάμε σε βοήθεια στην Αλίαρτο,                                                    |
| ὑπὸ Ὀρθοβούλου κατειλεγμένος ἱππεύειν                                                                               | αν και ο Ορθόβουλος με είχε γράψει στον κατάλογο να υπηρετήσω στο ιππικό,                                                                            |
| ἐπειδὴ πάντας ἑώρων τοῖς μὲν ἱππεύουσιν ἀσφάλειαν εἶναι δεῖν νομίζοντας, τοῖς δ᾽ ὁπλίταις κίνδυνον ἡγουμένους,      | επειδή έβλεπα ότι όλοι πίστευαν πως οι ιππείς θα ήταν οπωσδήποτε ασφαλείς, ενώ οι οπλίτες θα κινδύνευαν,                                             |
| ἑτέρων ἀναβάντων ἐπὶ τοὺς ἵππους ἀδοκιμάστων παρὰ τὸν νόμον                                                         | ενώ άλλοι ανέβηκαν στα άλογα χωρίς να έχουν περάσει δοκιμασία, παρά τον νόμο,                                                                        |
| ἐγὼ προσελθὼν ἔφην τῷ Ὀρθοβούλῳ ἐξαλεῖψαί με ἐκ τοῦ καταλόγου,                                                      | εγώ πήγα στον Ορθόβουλο και του είπα να με σβήσει από τον κατάλογο,                                                                                  |
| ἡγούμενος αἰσχρὸν εἶναι τοῦ πλήθους μέλλοντος κινδυνεύειν ἄδειαν ἐμαυτῷ παρασκευάσαντα στρατεύεσθαι.                | γιατί θεωρούσα ντροπή, ενώ το πλήθος επρόκειτο να κινδυνεύσει, να εκστρατεύω έχοντας εξασφαλίσει για τον εαυτό μου ασφάλεια.                         |
| Καί μοι ἀνάβηθι, Ὀρθόβουλε.                                                                                         | Και ανέβα, σε παρακαλώ, Ορθόβουλε.                                                                                                                   |

## Λεξιλόγιο

| Λέξη                   | Σημασία στο κείμενο                          |
| ---------------------- | -------------------------------------------- |
| ἡ αἰτία                | η κατηγορία                                  |
| ὁ ἀγών                 | η δίκη                                       |
| τὰ κατηγορημένα        | τα σημεία της κατηγορίας                     |
| λόγον δίδωμί τινος     | λογοδοτώ για κάτι                            |
| ἀκροάομαί τινος        | ακούω κάποιον με προσοχή                     |
| ἡ οὐσία                | η περιουσία                                  |
| ἐκδίδωμι               | παντρεύω (μια κόρη ή αδελφή)                 |
| ἐπιδίδωμι              | δίνω προίκα                                  |
| νέμομαι πρός τινα      | μοιράζομαι κάτι με κάποιον                   |
| τὰ πατρῷα              | η πατρική περιουσία                          |
| μηδεπώποτε             | ποτέ ως τώρα                                 |
| τὸ ἔγκλημα             | παράπονο, μομφή                              |
| τὰ ἴδια / τὰ κοινά     | ο ιδιωτικός / ο δημόσιος βίος                |
| διοικέω, -ῶ            | διευθύνω, χειρίζομαι                         |
| ἡ ἐπιείκεια            | η χρηστότητα, η κοσμιότητα                   |
| οἱ κύβοι               | τα ζάρια                                     |
| ποιοῦμαι τὰς διατριβάς | περνώ τον καιρό μου                          |
| διάφορος (+ δοτ.)      | εχθρός, αντίπαλος                            |
| λογοποιέω, -ῶ          | διαδίδω φήμες, πλάθω ιστορίες                |
| ἡ δίκη                 | ιδιωτική δίκη                                |
| ἡ γραφή                | γραπτή καταγγελία για δημόσιο αδίκημα        |
| ἡ εἰσαγγελία           | καταγγελία για σοβαρό αδίκημα κατά της πόλης |
| καταλέγω               | γράφω σε κατάλογο, στρατολογώ                |
| ἀδοκίμαστος, -ον       | που δεν πέρασε δοκιμασία                     |
| ἐξαλείφω               | σβήνω                                        |
| ἡ ἄδεια                | η ασφάλεια, η αποφυγή του κινδύνου           |

### Λεξιλογικά: ετυμολογικά συγγενείς λέξεις

| Λέξη του κειμένου        | Συγγενείς λέξεις της νέας ελληνικής      |
| ------------------------ | ---------------------------------------- |
| οὐσίας (οὐσία, εἰμί)     | ουσιαστικός, ουσιώδης, απουσία, παρουσία |
| ἐξέδωκα (ἐκδίδωμι)       | έκδοση, εκδότης, δόση, προδοσία          |
| ἐνειμάμην (νέμομαι)      | διανομή, νομός, νόμος, απονομή           |
| ἔγκλημα                  | εγκληματίας, έγκληση, καλώ, κλήση        |
| ἐπιεικείας (ἐπιείκεια)   | επιεικής, εικός, εικασία                 |
| διατριβάς (διατριβή)     | τριβή, τρίβω, διατριβή, ατριβής          |
| κατειλεγμένος (καταλέγω) | κατάλογος, λέξη, επιλογή, συλλογή        |

## Η γλώσσα του κειμένου

### Τύποι

- **πλείω** = *πλείονα*, ουδέτερο πληθυντικού του *πλείων* (συγκριτικός του
  *πολύς*)· **διὰ βραχυτάτων**: υπερθετικός του *βραχύς*.
- **ὄψεσθε**: μέλλοντας του *ὁρῶ*· **ἑώρων**: παρατατικός του ίδιου ρήματος,
  με διπλή αύξηση.
- **ἐνειμάμην**: αόριστος α΄ μέσης φωνής του υγρόληκτου *νέμω* (θέμα *νεμ-*,
  αόριστος *ἔνειμα*, με αναπληρωματική έκταση).
- **διῴκηκα**: παρακείμενος του *διοικῶ*· **κατειλεγμένος**: μετοχή
  παθητικού παρακειμένου του *καταλέγω*.
- **ἀνάβηθι**: προστακτική αορίστου β΄ του *ἀναβαίνω*.

### Μετοχές

- *οὐσίας … καταλειφθείσης*: **γενική απόλυτη εναντιωματική** («αν και δεν μου
  αφέθηκε»).
- *ἐπιδούς*: τροπική, συνημμένη στο υποκείμενο.
- *τυγχάνουσι … ποιούμενοι*, *ὄψεσθε … ὄντας, λογοποιοῦντας, ψευδομένους*,
  *ὁρᾶτε … καθεστηκότας*, *ἑώρων … νομίζοντας, ἡγουμένους*: **κατηγορηματικές**.
- *γεγενημένην*: κατηγορηματική από το *ἀποδεῖξαι*.
- *κατειλεγμένος*: **εναντιωματική**, συνημμένη στο *ἐγώ*.
- *ἑτέρων ἀναβάντων*: **γενική απόλυτη** (χρονική), με κατηγορούμενο το
  *ἀδοκιμάστων*. *τοῦ πλήθους μέλλοντος*: γενική απόλυτη.
- *προσελθών*: χρονική. *ἡγούμενος*: **αιτιολογική**.
- *παρασκευάσαντα*: τροπική, συνημμένη στο εννοούμενο υποκείμενο του
  *στρατεύεσθαι* (*ἐμέ*)· γι’ αυτό είναι σε αιτιατική.

### Απαρέμφατα και προτάσεις

- *δοκεῖ μοι … προσήκειν … δίκαιον εἶναι*: ειδικά απαρέμφατα, υποκείμενα του
  απρόσωπου *δοκεῖ*. Τα *ἀπολογεῖσθαι* και *λόγον διδόναι* είναι υποκείμενα των
  απρόσωπων *προσήκει* και *δίκαιόν ἐστι*.
- *ὅ τι δεῖ πλείω λέγειν*: **πλάγια ερωτηματική**, αντικείμενο του *οἶδα*.
  *σκέψασθε οἷον ἐμαυτὸν παρέχω*: πλάγια ερωτηματική, αντικείμενο του
  *σκέψασθε*.
- *ὡς ἂν δύνωμαι*: **αναφορική παραβολική**, δηλώνει ποσό.
- *ὥστ᾽ ἐκεῖνον … ἔχειν* και *ὥστε … ἔγκλημα γενέσθαι*: **συμπερασματικές**
  με απαρέμφατο. Οι αρνήσεις *μηδεπώποτε … μηδὲ … μηδέν* δεν αλληλοαναιρούνται:
  ενισχύουν η μία την άλλη.
- *ὅτι … ὄψεσθε*: **ειδική**, επεξήγηση στο εννοούμενο *τοῦτο*, που είναι
  υποκείμενο του *εἶναι*· *τεκμήριον* κατηγορούμενο.
- *εἰ … ἐπεθυμοῦμεν, οὐκ ἂν … εἶχον*: υποθετικός λόγος **αντίθετος του
  πραγματικού**.
- *ἐμοῦ* (*πλέον ἔχειν ἐμοῦ*): **γενική συγκριτική**, β΄ όρος σύγκρισης.

### Ο πλάγιος λόγος της §13

*ἔφην τῷ Ὀρθοβούλῳ ἐξαλεῖψαί με ἐκ τοῦ καταλόγου*: το *ἔφην* εδώ σημαίνει «είπα
να…» (επιθυμία), άρα το απαρέμφατο είναι **τελικό**. Υποκείμενό του ο
Ορθόβουλος (από το *τῷ Ὀρθοβούλῳ*): ετεροπροσωπία. Σε ευθύ λόγο γίνεται
**προστακτική**:

> «Ἐξάλειψόν με ἐκ τοῦ καταλόγου, ὦ Ὀρθόβουλε».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ανάλυσε την §10, πρώτο κομμάτι*

## Ερμηνεία

### Γιατί όλος ο βίος

Η §9 είναι **μετάβαση**: κλείνει την αναίρεση της κατηγορίας (*οὐκ οἶδ᾽ ὅ τι
δεῖ πλείω λέγειν*) και ανοίγει την απολογία για τον βίο. Ο Μαντίθεος εξηγεί
γιατί: στις άλλες δίκες κρίνεται μια πράξη, στη **δοκιμασία** κρίνεται ένας
άνθρωπος. Η διαδικασία ρωτούσε για τους γονείς, τη στρατεία, τους φόρους· ο
Μαντίθεος πηγαίνει πιο μακριά και λογοδοτεί για όλα. Ζητά **εύνοια** και
υπόσχεται **συντομία** (*διὰ βραχυτάτων*), δύο τρόποι να κρατήσει την προσοχή
της Βουλής.

### Ο ιδιωτικός βίος

Η §10 δείχνει έναν **υπεύθυνο αρχηγό οικογένειας**. Η περιουσία ήταν μικρή,
γιατί τη βάρυναν οι συμφορές του πατέρα και της πόλης, κι όμως:

- πάντρεψε τις δύο αδελφές του με **τριάντα μνες** την καθεμιά, προίκα καλή για
  τα μέτρα της εποχής, χωρίς να τον υποχρεώνει ο νόμος·
- άφησε στον μικρότερο αδελφό του **μεγαλύτερο μερίδιο**, ενώ ο νόμος ήθελε τα
  αδέλφια να κληρονομούν ίσα·
- δεν έδωσε σε **κανέναν** αφορμή για παράπονο.

Η εικόνα είναι γενναιοδωρία και αφιλοκέρδεια, το αντίθετο ενός νέου
αριστοκράτη που κοιτά το συμφέρον του.

### Ο δημόσιος βίος

Η §11 έχει ένα έξυπνο **ψυχολογικό** επιχείρημα. Οι νέοι που περνούν τον καιρό
τους με ζάρια, ποτά και ακολασίες είναι **όλοι** εχθροί του Μαντιθέου, και
αυτοί κυρίως λένε ψέματα για εκείνον. Γιατί; Αν ήταν σαν αυτούς, θα ήταν φίλοι
του (*εἰ τῶν αὐτῶν ἐπεθυμοῦμεν…*): ο όμοιος τον όμοιο γυρεύει. Η εχθρότητά τους
γίνεται έτσι **απόδειξη** της χρηστότητάς του, και οι διαδόσεις τους χάνουν
κάθε αξία.

Η §12 προσθέτει ένα **ηθικό** επιχείρημα, πολύ αγαπητό στους ρήτορες: ο
Μαντίθεος δεν βρέθηκε **ποτέ σε δίκη**, ούτε ιδιωτική (*δίκη*) ούτε δημόσια
(*γραφή*, *εἰσαγγελία*). Οι Αθηναίοι ήταν φιλόδικοι, και επαινούσαν όποιον
έμενε μακριά από τα δικαστήρια.

### Η αρχή της στρατιωτικής θητείας

Η §13 είναι η πιο **δραματική** στιγμή. Ο Μαντίθεος ήταν γραμμένος στο ιππικό,
θέση ασφαλέστερη. Όλοι πίστευαν ότι οι ιππείς δεν θα κινδύνευαν, ενώ οι
οπλίτες θα έδιναν τη σκληρή μάχη· άλλοι μάλιστα ανέβηκαν στα άλογα
**παράνομα**, χωρίς δοκιμασία. Εκείνος έκανε το **αντίθετο**: ζήτησε να τον
σβήσουν από τον κατάλογο, για να πολεμήσει ως **οπλίτης**. Δύο ειρωνείες
δυναμώνουν το επιχείρημα:

- ο άνθρωπος που κατηγορείται ότι ήταν ιππέας **αρνήθηκε** να γίνει ιππέας, όταν
  το ιππικό ήταν η ασφαλής θέση·
- οι άλλοι παραβίασαν τον νόμο για να γλιτώσουν, εκείνος τον σεβάστηκε για να
  κινδυνεύσει.

Η αιτιολόγηση είναι ηθική: *αἰσχρὸν εἶναι … ἄδειαν ἐμαυτῷ παρασκευάσαντα
στρατεύεσθαι*. Και ο Ορθόβουλος, που κρατούσε τον κατάλογο, ανεβαίνει να το
βεβαιώσει.

> **Κλειδί**
>
> Ο Μαντίθεος χτίζει το ήθος του με **αντιθέσεις**: γενναιόδωρος ενώ η
> περιουσία ήταν μικρή· κόσμιος απέναντι στους άσωτους νέους· χωρίς δίκες ενώ
> άλλοι βρίσκονται συνεχώς σε δίκες· οπλίτης ενώ άλλοι ανέβαιναν παράνομα στα
> άλογα. Κάθε αντίθεση ακούγεται σαν γεγονός, αλλά λειτουργεί ως **απόδειξη**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε τι διαφέρει, κατά τον Μαντίθεο, μια συνηθισμένη δίκη από τη δοκιμασία; Πώς αξιοποιεί τη διαφορά αυτή στη συνέχεια του λόγου;

1. **Η διαφορά.** Στις άλλες δίκες ο κατηγορούμενος πρέπει να απολογείται μόνο
   για όσα του αποδίδονται (*περὶ αὐτῶν μόνων τῶν κατηγορημένων*). Στη δοκιμασία
   είναι δίκαιο να λογοδοτεί για ολόκληρη τη ζωή του (*παντὸς τοῦ βίου λόγον
   διδόναι*), γιατί κρίνεται αν είναι άξιος για ένα αξίωμα.
2. **Η αξιοποίηση.** Έτσι δικαιολογεί γιατί δεν σταματά στην αναίρεση της
   κατηγορίας. Μιλά για τον ιδιωτικό του βίο (προίκες, μοιρασιά με τον αδελφό,
   κανένα παράπονο), για τον δημόσιο (εχθρός των άσωτων, καμία δίκη) και για τη
   στρατιωτική του θητεία (Αλίαρτος). Μεταφέρει τη συζήτηση από ένα αμφίβολο
   έγγραφο, το σανίδιο, στο πεδίο όπου είναι πιο δυνατός: τη ζωή του.

### Παράδειγμα 2: «ἔφην τῷ Ὀρθοβούλῳ ἐξαλεῖψαί με ἐκ τοῦ καταλόγου»: α) Να χαρακτηρίσετε συντακτικά το απαρέμφατο και να γράψετε το υποκείμενό του. β) Να τρέψετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ.

1. **α) Το απαρέμφατο.** Το *ἔφην* δεν δηλώνει εδώ απλή ανακοίνωση, αλλά
   **επιθυμία** («είπα να…»), γι’ αυτό το *ἐξαλεῖψαι* είναι **τελικό**
   απαρέμφατο, αντικείμενο του *ἔφην*. Υποκείμενό του είναι το *τὸν Ὀρθόβουλον*,
   που εννοείται από τη δοτική *τῷ Ὀρθοβούλῳ* (ετεροπροσωπία). Το *με* είναι
   αντικείμενο του απαρεμφάτου.
2. **β) Ο ευθύς λόγος.** Το τελικό απαρέμφατο αορίστου γίνεται **προστακτική
   αορίστου** β΄ ενικού, και το πρόσωπο στο οποίο μιλά ο Μαντίθεος μπαίνει σε
   κλητική: «Ἐξάλειψόν με ἐκ τοῦ καταλόγου, ὦ Ὀρθόβουλε».

> **Πρόσεχε**
>
> - **αἰτία** εδώ είναι «η κατηγορία», όχι «η αιτία»· **ἀγών** είναι «η δίκη».
> - **διάφορος** με δοτική σημαίνει «εχθρός»: *μοι διαφόρους* = εχθρούς μου, όχι
>   «διαφορετικούς από μένα».
> - **ἐκδίδωμι** τις αδελφές = τις παντρεύω· **ἐπιδίδωμι** = δίνω προίκα.
> - **κατειλεγμένος** είναι εναντιωματική μετοχή: αν και γραμμένος στους ιππείς,
>   ζήτησε να πολεμήσει ως οπλίτης. Μην τη μεταφράσεις «επειδή».

> **Θυμήσου**
>
> - §9: στη δοκιμασία ο υποψήφιος λογοδοτεί για όλο τον βίο του.
> - §10: ιδιωτικός βίος: προίκες, γενναιόδωρη μοιρασιά, κανένα παράπονο.
> - §11–12: δημόσιος βίος: εχθρός των άσωτων νέων, καμία δίκη.
> - §13: Αλίαρτος (395 π.Χ.): ζητά να σβηστεί από τους ιππείς, για να πολεμήσει
>   ως οπλίτης.

## Ερωτήσεις

1. Γιατί, σύμφωνα με τον Μαντίθεο, στη δοκιμασία ο υποψήφιος μιλά για όλη του τη ζωή;
   - Γιατί έτσι ορίζει ο νόμος για όλες τις δίκες
   - Γιατί δεν έχει αρκετά επιχειρήματα για την κατηγορία
   - Γιατί εκεί κρίνεται αν είναι άξιος για το αξίωμα
   - Γιατί του το ζήτησε ο κατήγορος
2. Η μετοχή «οὐσίας μοι οὐ πολλῆς καταλειφθείσης» είναι:
   - Γενική απόλυτη εναντιωματική
   - Συνημμένη στο μοι, αιτιολογική
   - Κατηγορηματική από το ἐξέδωκα
   - Επιθετική στο οὐσίας
3. Πώς μοίρασε ο Μαντίθεος την πατρική περιουσία με τον αδελφό του;
   - Κράτησε ο ίδιος τη μεγαλύτερη μερίδα, ως πρωτότοκος
   - Τη μοίρασαν ακριβώς στη μέση, όπως όριζε ο νόμος
   - Την έδωσε ολόκληρη ως προίκα στις αδελφές τους
   - Άφησε στον αδελφό του τα περισσότερα
4. Τι σημαίνει «πάντας αὐτοὺς ὄψεσθέ μοι διαφόρους ὄντας»;
   - Θα δείτε ότι όλοι αυτοί είναι διαφορετικοί από μένα
   - Θα δείτε ότι όλοι αυτοί είναι εχθροί μου
   - Θα δείτε ότι όλοι αυτοί μου χρωστούν χρήματα
   - Θα δείτε ότι όλοι αυτοί διαφωνούν μεταξύ τους
5. Σε ποια ιδέα στηρίζεται το επιχείρημα «εἰ τῶν αὐτῶν ἐπεθυμοῦμεν, οὐκ ἂν τοιαύτην γνώμην εἶχον περὶ ἐμοῦ»;
   - Ότι οι νέοι πρέπει να σέβονται τους μεγαλύτερους
   - Ότι οι πλούσιοι φθονούνται πάντα από τους φτωχούς
   - Ότι ο όμοιος τον όμοιο γυρεύει
   - Ότι όποιος δεν πήγε ποτέ σε δίκη είναι αθώος
6. Τι ήταν η «γραφή» στο αθηναϊκό δίκαιο;
   - Ιδιωτική δίκη για διαφορά ανάμεσα σε δύο πολίτες
   - Η γραπτή απόφαση των δικαστών
   - Το γραπτό κείμενο του λογογράφου
   - Γραπτή καταγγελία για δημόσιο αδίκημα
7. Τι είδους μετοχή είναι το «κατειλεγμένος» στη §13;
   - Αιτιολογική: επειδή ήταν γραμμένος στο ιππικό
   - Εναντιωματική, συνημμένη στο ἐγώ
   - Γενική απόλυτη χρονική
   - Κατηγορηματική από το ἔφην
8. Πώς γίνεται σε ευθύ λόγο το «ἔφην τῷ Ὀρθοβούλῳ ἐξαλεῖψαί με ἐκ τοῦ καταλόγου»;
   - «Ἐξαλείψω σε ἐκ τοῦ καταλόγου, ὦ Ὀρθόβουλε»
   - «Ἐξαλείψεις με ἐκ τοῦ καταλόγου, ὦ Ὀρθόβουλε»
   - «Ἐξάλειψόν με ἐκ τοῦ καταλόγου, ὦ Ὀρθόβουλε»
   - «Ἐξήλειψάς με ἐκ τοῦ καταλόγου, ὦ Ὀρθόβουλε»

## Ασκήσεις

1. Πόση προίκα έδωσε ο Μαντίθεος σε καθεμιά από τις δύο αδελφές του;
2. «οὐδεὶς ἂν ἀποδεῖξαι περὶ ἐμοῦ δύναιτο οὔτε δίκην αἰσχρὰν οὔτε γραφὴν οὔτε εἰσαγγελίαν γεγενημένην»: Εξήγησε γιατί αυτό είναι επιχείρημα υπέρ του Μαντιθέου.
3. Στο κείμενο των §9–13:
   α) Τι πρόταση είναι το «ὅ τι δεῖ πλείω λέγειν», και ποια η συντακτική της θέση;
   β) Ποια είναι η συντακτική θέση του «ἐμοῦ» στο «πλέον … ἔχειν ἐμοῦ»;
   γ) Χαρακτήρισε τη μετοχή «ἡγούμενος».
   δ) Γράψε τον θετικό και τον υπερθετικό βαθμό του «πλείω», στον ίδιο τύπο.
4. Στην Αλίαρτο ο Μαντίθεος ζήτησε να σβηστεί από τον κατάλογο των ιππέων για να πολεμήσει ως οπλίτης. Κρίνε πόσο πειστικό είναι αυτό το περιστατικό για έναν άνθρωπο που κατηγορείται ότι ήταν ιππέας επί των Τριάκοντα.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-b/ancient-greek-or/mantitheus-9-13
