# Υπέρ Μαντιθέου 4–8: ούτε ιππέας, ούτε με τους Τριάκοντα

> Η διήγηση: πού βρισκόταν ο Μαντίθεος στα χρόνια της τυραννίας.

Αρχαία Ελληνικά Προσανατολισμού, Β΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-b/ancient-greek-or/mantitheus-4-8

## Τι θα μάθεις

- Να μεταφράζεις πιστά τις §4–8 του Υπέρ Μαντιθέου.
- Να τοποθετείς τα γεγονότα της διήγησης στην ιστορία του 405–403 π.Χ. (Αιγός ποταμοί, Τριάκοντα, Φυλή).
- Να αναγνωρίζεις τις γενικές απόλυτες, τις κατηγορηματικές μετοχές και τις απρόσωπες συντάξεις του κειμένου.
- Να αξιολογείς τα επιχειρήματα με τα οποία ο Μαντίθεος αναιρεί την κατηγορία, έντεχνα και άτεχνα.

## Το πλαίσιο

Στο προοίμιο ο Μαντίθεος υποσχέθηκε να αποδείξει ότι δεν ήταν ιππέας, ούτε
ζούσε στην Αθήνα, ούτε μετείχε στο καθεστώς των Τριάκοντα. Στις §4–8 κρατά
την υπόσχεση: είναι η **αναίρεση της κατηγορίας**, η πρώτη ενότητα του μέρους
που το βιβλίο ονομάζει **διήγηση – απόδειξη** (§4–19).

Για να καταλάβεις τα επιχειρήματα, χρειάζεσαι τη χρονολογία:

| Χρόνος               | Γεγονός                                                                                                                                                      |
| -------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| πριν από το 405 π.Χ. | Ο πατέρας στέλνει τον Μαντίθεο και τον αδελφό του στον Πόντο.                                                                                                |
| 405 π.Χ.             | Η «ἐν Ἑλλησπόντῳ συμφορά»: ο αθηναϊκός στόλος καταστρέφεται στους Αιγός ποταμούς.                                                                            |
| 404 π.Χ.             | Γκρεμίζονται τα Μακρά Τείχη με διαταγή του Λυσάνδρου· το πολίτευμα γίνεται ολιγαρχικό, με τους Τριάκοντα.                                                    |
| 403 π.Χ.             | Οι δημοκρατικοί του Θρασυβούλου κατεβαίνουν από τη **Φυλή** στον Πειραιά· πέντε μέρες πριν, επιστρέφει ο Μαντίθεος. Το φθινόπωρο αποκαθίσταται η δημοκρατία. |

Ο **Σάτυρος** ήταν βασιλιάς του Κιμμερίου Βοσπόρου (στη σημερινή Κριμαία),
φίλος των Ελλήνων και του πατέρα του Μαντιθέου.

## Το κείμενο

> **4** Ἡμᾶς γὰρ ὁ πατὴρ πρὸ τῆς ἐν Ἑλλησπόντῳ συμφορᾶς ὡς Σάτυρον τὸν ἐν τῷ
> Πόντῳ διαιτησομένους ἐξέπεμψε, καὶ οὔτε τῶν τειχῶν καθαιρουμένων
> <ἐπεδημοῦμεν> οὔτε μεθισταμένης τῆς πολιτείας, ἀλλ᾽ ἤλθομεν πρὶν τοὺς
> ἀπὸ Φυλῆς εἰς τὸν Πειραιᾶ κατελθεῖν πρότερον πένθ᾽ ἡμέραις.
>
> **5** καίτοι οὔτε ἡμᾶς εἰκὸς ἦν εἰς τοιοῦτον καιρὸν ἀφιγμένους ἐπιθυμεῖν
> μετέχειν τῶν ἀλλοτρίων κινδύνων, οὔτ᾽ ἐκεῖνοι φαίνονται τοιαύτην γνώμην
> ἔχοντες ὥστε καὶ τοῖς ἀποδημοῦσι καὶ τοῖς μηδὲν ἐξαμαρτάνουσι μεταδιδόναι
> τῆς πολιτείας, ἀλλὰ μᾶλλον ἠτίμαζον καὶ τοὺς συγκαταλύσαντας τὸν δῆμον.
>
> **6** ἔπειτα δὲ ἐκ μὲν τοῦ σανιδίου τοὺς ἱππεύσαντας σκοπεῖν εὔηθές ἐστιν·
> ἐν τούτῳ γὰρ πολλοὶ μὲν τῶν ὁμολογούντων ἱππεύειν οὐκ ἔνεισιν, ἔνιοι δὲ τῶν
> ἀποδημούντων ἐγγεγραμμένοι εἰσίν. ἐκεῖνος δ᾽ ἐστὶν ἔλεγχος μέγιστος· ἐπειδὴ
> γὰρ κατήλθετε, ἐψηφίσασθε τοὺς φυλάρχους ἀπενεγκεῖν τοὺς ἱππεύσαντας, ἵνα
> τὰς καταστάσεις ἀναπράξητε παρ᾽ αὐτῶν.
>
> **7** ἐμὲ τοίνυν οὐδεὶς ἂν ἀποδείξειεν οὔτ᾽ ἀπενεχθέντα ὑπὸ τῶν φυλάρχων
> οὔτε παραδοθέντα τοῖς συνδίκοις οὔτε κατάστασιν καταβαλόντα. καίτοι πᾶσι
> ῥᾴδιον τοῦτο γνῶναι, ὅτι ἀναγκαῖον ἦν τοῖς φυλάρχοις, εἰ μὴ ἀποδείξειαν τοὺς
> ἔχοντας τὰς καταστάσεις, αὐτοῖς ζημιοῦσθαι. ὥστε πολὺ ἂν δικαιότερον
> ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἢ τούτοις πιστεύοιτε· ἐκ μὲν γὰρ τούτων ῥᾴδιον ἦν
> ἐξαλειφθῆναι τῷ βουλομένῳ, ἐν ἐκείνοις δὲ τοὺς ἱππεύσαντας ἀναγκαῖον ἦν ὑπὸ
> τῶν φυλάρχων ἀπενεχθῆναι.
>
> **8** ἔτι δέ, ὦ βουλή, εἴπερ ἵππευσα, οὐκ ἂν ἦ ἔξαρνος ὡς δεινόν τι
> πεποιηκώς, ἀλλ᾽ ἠξίουν, ἀποδείξας ὡς οὐδεὶς ὑπ᾽ ἐμοῦ τῶν πολιτῶν κακῶς
> πέπονθε, δοκιμάζεσθαι. ὁρῶ δὲ καὶ ὑμᾶς ταύτῃ τῇ γνώμῃ χρωμένους, καὶ πολλοὺς
> μὲν τῶν τότε ἱππευσάντων βουλεύοντας, πολλοὺς δ᾽ αὐτῶν στρατηγοὺς καὶ
> ἱππάρχους κεχειροτονημένους. ὥστε μηδὲν δι᾽ ἄλλο με ἡγεῖσθε ταύτην
> ποιεῖσθαι τὴν ἀπολογίαν, ἢ ὅτι περιφανῶς ἐτόλμησάν μου καταψεύσασθαι.
> Ἀνάβηθι δέ μοι καὶ μαρτύρησον.
>
> Λυσίας, *Ὑπὲρ Μαντιθέου* (XVI) 4–8

Οι γωνίες στο «<ἐπεδημοῦμεν>» σημαίνουν ότι η λέξη λείπει από τα
χειρόγραφα και την πρόσθεσε ο εκδότης για να βγαίνει το νόημα.

## Η μετάφραση

| Αρχαίο κείμενο                                                                                                                  | Μετάφραση                                                                                                                                                                          |
| ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Ἡμᾶς γὰρ ὁ πατὴρ πρὸ τῆς ἐν Ἑλλησπόντῳ συμφορᾶς ὡς Σάτυρον τὸν ἐν τῷ Πόντῳ διαιτησομένους ἐξέπεμψε,                             | Ο πατέρας μας λοιπόν, πριν από τη συμφορά στον Ελλήσποντο, μας έστειλε στον Σάτυρο, τον βασιλιά του Πόντου, για να ζήσουμε εκεί,                                                   |
| καὶ οὔτε τῶν τειχῶν καθαιρουμένων <ἐπεδημοῦμεν> οὔτε μεθισταμένης τῆς πολιτείας,                                                | και δεν βρισκόμασταν στην Αθήνα ούτε όταν γκρεμίζονταν τα τείχη ούτε όταν άλλαζε το πολίτευμα,                                                                                     |
| ἀλλ᾽ ἤλθομεν πρὶν τοὺς ἀπὸ Φυλῆς εἰς τὸν Πειραιᾶ κατελθεῖν πρότερον πένθ᾽ ἡμέραις.                                              | αλλά ήρθαμε πέντε μέρες πριν κατεβούν οι δημοκρατικοί από τη Φυλή στον Πειραιά.                                                                                                    |
| καίτοι οὔτε ἡμᾶς εἰκὸς ἦν εἰς τοιοῦτον καιρὸν ἀφιγμένους ἐπιθυμεῖν μετέχειν τῶν ἀλλοτρίων κινδύνων,                             | Και βέβαια, ούτε ήταν φυσικό εμείς, αφού είχαμε φτάσει σε τέτοια κρίσιμη στιγμή, να θέλουμε να μετέχουμε σε ξένους κινδύνους,                                                      |
| οὔτ᾽ ἐκεῖνοι φαίνονται τοιαύτην γνώμην ἔχοντες ὥστε καὶ τοῖς ἀποδημοῦσι καὶ τοῖς μηδὲν ἐξαμαρτάνουσι μεταδιδόναι τῆς πολιτείας, | ούτε εκείνοι (οι Τριάκοντα) είναι φανερό ότι είχαν τέτοια διάθεση, ώστε να δίνουν μερίδιο στην εξουσία σε όσους έλειπαν στο εξωτερικό και σε όσους δεν είχαν κάνει κανένα αδίκημα, |
| ἀλλὰ μᾶλλον ἠτίμαζον καὶ τοὺς συγκαταλύσαντας τὸν δῆμον.                                                                        | αλλά αντίθετα στερούσαν τα πολιτικά δικαιώματα ακόμη και από όσους τους βοήθησαν να καταλύσουν τη δημοκρατία.                                                                      |
| ἔπειτα δὲ ἐκ μὲν τοῦ σανιδίου τοὺς ἱππεύσαντας σκοπεῖν εὔηθές ἐστιν·                                                            | Έπειτα, είναι αφέλεια να κρίνει κανείς από το σανίδιο ποιοι υπηρέτησαν στο ιππικό·                                                                                                 |
| ἐν τούτῳ γὰρ πολλοὶ μὲν τῶν ὁμολογούντων ἱππεύειν οὐκ ἔνεισιν, ἔνιοι δὲ τῶν ἀποδημούντων ἐγγεγραμμένοι εἰσίν.                   | γιατί σε αυτό πολλοί από όσους παραδέχονται ότι υπηρέτησαν στο ιππικό δεν υπάρχουν, ενώ μερικοί από όσους έλειπαν στο εξωτερικό είναι γραμμένοι.                                   |
| ἐκεῖνος δ᾽ ἐστὶν ἔλεγχος μέγιστος·                                                                                              | Η μεγαλύτερη απόδειξη όμως είναι η εξής·                                                                                                                                           |
| ἐπειδὴ γὰρ κατήλθετε, ἐψηφίσασθε τοὺς φυλάρχους ἀπενεγκεῖν τοὺς ἱππεύσαντας,                                                    | όταν επιστρέψατε, ψηφίσατε να παραδώσουν οι φύλαρχοι κατάλογο με όσους υπηρέτησαν στο ιππικό,                                                                                      |
| ἵνα τὰς καταστάσεις ἀναπράξητε παρ᾽ αὐτῶν.                                                                                      | για να εισπράξετε πίσω από αυτούς τα επιδόματα εγκατάστασης.                                                                                                                       |
| ἐμὲ τοίνυν οὐδεὶς ἂν ἀποδείξειεν οὔτ᾽ ἀπενεχθέντα ὑπὸ τῶν φυλάρχων οὔτε παραδοθέντα τοῖς συνδίκοις οὔτε κατάστασιν καταβαλόντα. | Για μένα λοιπόν κανείς δεν θα μπορούσε να αποδείξει ούτε ότι καταγράφηκα από τους φυλάρχους ούτε ότι παραδόθηκα στους συνδίκους ούτε ότι επέστρεψα επίδομα.                        |
| καίτοι πᾶσι ῥᾴδιον τοῦτο γνῶναι,                                                                                                | Και είναι εύκολο για όλους να καταλάβουν τούτο,                                                                                                                                    |
| ὅτι ἀναγκαῖον ἦν τοῖς φυλάρχοις, εἰ μὴ ἀποδείξειαν τοὺς ἔχοντας τὰς καταστάσεις, αὐτοῖς ζημιοῦσθαι.                             | ότι οι φύλαρχοι, αν δεν υπέδειχναν όσους είχαν πάρει τα επιδόματα, ήταν υποχρεωμένοι να πληρώσουν πρόστιμο οι ίδιοι.                                                               |
| ὥστε πολὺ ἂν δικαιότερον ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἢ τούτοις πιστεύοιτε·                                                          | Επομένως θα ήταν πολύ πιο δίκαιο να πιστεύετε εκείνους τους καταλόγους παρά αυτά εδώ (τα ονόματα του σανιδίου)·                                                                    |
| ἐκ μὲν γὰρ τούτων ῥᾴδιον ἦν ἐξαλειφθῆναι τῷ βουλομένῳ,                                                                          | γιατί από αυτά εδώ ήταν εύκολο να σβηστεί όποιος ήθελε,                                                                                                                            |
| ἐν ἐκείνοις δὲ τοὺς ἱππεύσαντας ἀναγκαῖον ἦν ὑπὸ τῶν φυλάρχων ἀπενεχθῆναι.                                                      | ενώ σε εκείνους ήταν υποχρεωτικό να γραφτούν από τους φυλάρχους όσοι υπηρέτησαν στο ιππικό.                                                                                        |
| ἔτι δέ, ὦ βουλή, εἴπερ ἵππευσα, οὐκ ἂν ἦ ἔξαρνος ὡς δεινόν τι πεποιηκώς,                                                        | Επιπλέον, βουλευτές, αν πράγματι είχα υπηρετήσει στο ιππικό, δεν θα το αρνιόμουν, σαν να είχα κάνει κάτι φοβερό,                                                                   |
| ἀλλ᾽ ἠξίουν, ἀποδείξας ὡς οὐδεὶς ὑπ᾽ ἐμοῦ τῶν πολιτῶν κακῶς πέπονθε, δοκιμάζεσθαι.                                              | αλλά θα ζητούσα να εγκριθεί η εκλογή μου, αφού αποδείξω ότι κανένας από τους πολίτες δεν έχει πάθει κακό από μένα.                                                                 |
| ὁρῶ δὲ καὶ ὑμᾶς ταύτῃ τῇ γνώμῃ χρωμένους,                                                                                       | Και βλέπω ότι κι εσείς έχετε αυτή τη γνώμη,                                                                                                                                        |
| καὶ πολλοὺς μὲν τῶν τότε ἱππευσάντων βουλεύοντας, πολλοὺς δ᾽ αὐτῶν στρατηγοὺς καὶ ἱππάρχους κεχειροτονημένους.                  | και ότι πολλοί από όσους υπηρέτησαν τότε στο ιππικό είναι βουλευτές, και πολλοί από αυτούς έχουν εκλεγεί στρατηγοί και ίππαρχοι.                                                   |
| ὥστε μηδὲν δι᾽ ἄλλο με ἡγεῖσθε ταύτην ποιεῖσθαι τὴν ἀπολογίαν, ἢ ὅτι περιφανῶς ἐτόλμησάν μου καταψεύσασθαι.                     | Γι’ αυτό να μη νομίζετε ότι κάνω αυτή την απολογία για κανέναν άλλο λόγο, παρά επειδή τόλμησαν να πουν ολοφάνερα ψέματα εις βάρος μου.                                             |
| Ἀνάβηθι δέ μοι καὶ μαρτύρησον.                                                                                                  | Ανέβα, σε παρακαλώ, και κατάθεσε.                                                                                                                                                  |

## Λεξιλόγιο

| Λέξη                    | Σημασία στο κείμενο                                            |
| ----------------------- | -------------------------------------------------------------- |
| ἡ ἐν Ἑλλησπόντῳ συμφορά | η καταστροφή στους Αιγός ποταμούς (405 π.Χ.)                   |
| ὡς + αιτιατική προσώπου | προς, κοντά σε κάποιον                                         |
| διαιτάομαι, -ῶμαι       | ζω, περνώ τη ζωή μου                                           |
| καθαιρέω, -ῶ            | γκρεμίζω                                                       |
| μεθίσταμαι              | αλλάζω, μεταβάλλομαι                                           |
| κατέρχομαι              | επιστρέφω από την εξορία                                       |
| καίτοι                  | και βέβαια, κι όμως                                            |
| ἀποδημέω, -ῶ            | ζω μακριά από την πατρίδα                                      |
| ἐξαμαρτάνω              | κάνω αδίκημα                                                   |
| μεταδίδωμί τινί τινος   | δίνω σε κάποιον μερίδιο από κάτι                               |
| ἀτιμάζω τινά            | στερώ από κάποιον τα πολιτικά του δικαιώματα                   |
| εὐήθης, -ες             | αφελής, απλοϊκός (εὖ + ἦθος)                                   |
| τὸ σανίδιον             | πινακίδα με γύψο, όπου γράφονταν δημόσια τα ονόματα των ιππέων |
| ὁ φύλαρχος              | ο επικεφαλής του ιππικού κάθε φυλής                            |
| ἀποφέρω τινάς           | παραδίδω κατάλογο με κάποιους                                  |
| ἡ κατάστασις            | το επίδομα που έπαιρνε ο ιππέας από το δημόσιο                 |
| ἀναπράττω               | εισπράττω πίσω                                                 |
| ὁ σύνδικος              | συνήγορος του δημοσίου                                         |
| ζημιόομαι, -οῦμαι       | τιμωρούμαι, πληρώνω πρόστιμο                                   |
| τὰ γράμματα             | οι κατάλογοι (των φυλάρχων)                                    |
| ἔξαρνός εἰμι            | αρνούμαι                                                       |
| κακῶς πάσχω             | παθαίνω κακό (αντίθετο: εὖ πάσχω)                              |
| χειροτονέω, -ῶ          | εκλέγω με ανάταση του χεριού                                   |
| καταψεύδομαί τινος      | λέω ψέματα εναντίον κάποιου                                    |

### Λεξιλογικά: ετυμολογικά συγγενείς λέξεις

| Λέξη του κειμένου         | Συγγενείς λέξεις της νέας ελληνικής  |
| ------------------------- | ------------------------------------ |
| ἐξέπεμψε (ἐκπέμπω)        | πομπή, εκπομπή, πομπός, προπομπός    |
| καθαιρουμένων (καθαιρέω)  | καθαίρεση, αίρεση, αιρετός, εξαίρεση |
| ἐπεδημοῦμεν (ἐπιδημέω)    | δήμος, δημότης, δημοκρατία, απόδημος |
| μεθισταμένης (μεθίσταμαι) | μετάσταση, στάση, σταθμός, κατάσταση |
| ἀφιγμένους (ἀφικνοῦμαι)   | άφιξη, ικέτης, ικεσία                |
| ἠτίμαζον (ἀτιμάζω)        | ατιμία, τιμή, άτιμος, ατίμωση        |
| χρωμένους (χρῶμαι)        | χρήση, χρήσιμος, χρηστικός, χρήμα    |

Η ομοιότητα του ήχου δεν αρκεί: η *πεμπτουσία* δεν έχει σχέση με το *πέμπω*,
βγαίνει από το *πέμπτος*.

## Η γλώσσα του κειμένου

### Μετοχές

- *διαιτησομένους*: **τελική** μετοχή (μέλλοντας), συνημμένη στο *ἡμᾶς*.
- *τῶν τειχῶν καθαιρουμένων*, *μεθισταμένης τῆς πολιτείας*: **γενικές
  απόλυτες χρονικές**, με δικό τους υποκείμενο (*τῶν τειχῶν*, *τῆς πολιτείας*).
- *ἀφιγμένους*: **αιτιολογική**, συνημμένη στο *ἡμᾶς*.
- *φαίνονται … ἔχοντες*: **κατηγορηματική** από το *φαίνονται*.
- *τοῖς ἀποδημοῦσι*, *τοῖς μηδὲν ἐξαμαρτάνουσι*, *τοὺς συγκαταλύσαντας*, *τοὺς
  ἱππεύσαντας*, *τῷ βουλομένῳ*: **επιθετικές** μετοχές ως ουσιαστικά.
- *ἀπενεχθέντα*, *παραδοθέντα*, *καταβαλόντα*: **κατηγορηματικές** από το *ἂν
  ἀποδείξειεν*, στο *ἐμέ*.
- *ὡς … πεποιηκώς*: **αιτιολογική υποκειμενικής αιτιολογίας** (με το *ὡς*: ο
  λόγος που θα φαινόταν, όχι ο πραγματικός).
- *ἀποδείξας*: επιρρηματική μετοχή, που το σχολικό βιβλίο τη χαρακτηρίζει
  **υποθετική** («αν αποδείκνυα»)· μπορείς να τη δεις και ως χρονική.
- *χρωμένους*, *βουλεύοντας*, *κεχειροτονημένους*: **κατηγορηματικές** από το
  *ὁρῶ*.

### Απαρέμφατα και απρόσωπες συντάξεις

- *εἰκὸς ἦν … ἐπιθυμεῖν*: απρόσωπη σύνταξη· το *ἐπιθυμεῖν* είναι
  **υποκείμενο**, με δικό του υποκείμενο το *ἡμᾶς*. Το *μετέχειν* είναι
  τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο του *ἐπιθυμεῖν*.
- *σκοπεῖν εὔηθές ἐστιν*, *ῥᾴδιον τοῦτο γνῶναι*, *ἀναγκαῖον ἦν … ζημιοῦσθαι*,
  *ῥᾴδιον ἦν ἐξαλειφθῆναι*, *ἀναγκαῖον ἦν … ἀπενεχθῆναι*: όλα απρόσωπες
  εκφράσεις με απαρέμφατο **υποκείμενο**.
- *ἐψηφίσασθε τοὺς φυλάρχους ἀπενεγκεῖν*: **τελικό** απαρέμφατο, αντικείμενο,
  με υποκείμενο *τοὺς φυλάρχους* (ετεροπροσωπία).
- *ὁμολογούντων ἱππεύειν*: **ειδικό** απαρέμφατο, αντικείμενο της μετοχής.
- *ἠξίουν … δοκιμάζεσθαι*, *με ἡγεῖσθε … ποιεῖσθαι*: τελικό και ειδικό
  απαρέμφατο αντίστοιχα.

### Προτάσεις και σύνδεση

- *πρὶν … κατελθεῖν*: **χρονική** πρόταση· με *πρίν* και απαρέμφατο, γιατί η
  κύρια πρόταση (*ἤλθομεν*) είναι καταφατική. Το *πένθ’ ἡμέραις* είναι
  **δοτική του μέτρου** στο *πρότερον*.
- *ὥστε … μεταδιδόναι*: **συμπερασματική** με απαρέμφατο, γιατί δηλώνει το
  αναμενόμενο, όχι πραγματικό αποτέλεσμα.
- *ἐπειδὴ … κατήλθετε*: χρονική. *ἵνα … ἀναπράξητε*: τελική.
- *ὅτι ἀναγκαῖον ἦν*: ειδική, επεξήγηση στο *τοῦτο*. *ὡς οὐδεὶς … πέπονθε*:
  ειδική, αντικείμενο του *ἀποδείξας*.
- *ὥστε πολὺ ἂν … πιστεύοιτε*, *ὥστε μηδὲν … ἡγεῖσθε*: εδώ το *ὥστε* στην αρχή
  περιόδου είναι **παρατακτικό**, «επομένως, γι’ αυτό», και εισάγει **κύρια**
  πρόταση. Η πρώτη έχει δυνητική ευκτική, η δεύτερη προστακτική.
- *ἢ τούτοις*: β΄ όρος σύγκρισης με *ἢ*, στην ίδια πτώση με τον α΄ (*ἐκείνοις
  τοῖς γράμμασιν*), στο *δικαιότερον*.

### Οι υποθετικοί λόγοι

| Υπόθεση           | Απόδοση                             | Είδος                          |
| ----------------- | ----------------------------------- | ------------------------------ |
| εἰ μὴ ἀποδείξειαν | ἀναγκαῖον ἦν … ζημιοῦσθαι           | αόριστη επανάληψη στο παρελθόν |
| εἴπερ ἵππευσα     | οὐκ ἂν ἦ ἔξαρνος … ἀλλ᾽ ἠξίουν (ἄν) | αντίθετο του πραγματικού       |

Στο *ἠξίουν* το *ἄν* εννοείται από την πρώτη απόδοση. Το *ἦ* είναι α΄ ενικό
του παρατατικού του *εἰμί* («ήμουν»).

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ανάλυσε την §7, πρώτη περίοδο*

## Ερμηνεία

### Πρώτο επιχείρημα: δεν ήταν εκεί

Η §4 είναι **διήγηση**, και μάλιστα με ακριβή χρονολογία. Ο Μαντίθεος έλειπε
στον Πόντο πριν από τους Αιγός ποταμούς, και γύρισε **πέντε μέρες** πριν
κατέβουν οι δημοκρατικοί στον Πειραιά, όταν το καθεστώς των Τριάκοντα
κατέρρεε. Η μικρή λεπτομέρεια (*πένθ᾽ ἡμέραις*) κάνει την αφήγηση πιο
**αξιόπιστη**. Ο μάρτυρας που καλεί στο τέλος (*Ἀνάβηθι … καὶ μαρτύρησον*) θα
βεβαιώσει ακριβώς αυτό.

### Δεύτερο επιχείρημα: τα εἰκότα

Στη §5 το επιχείρημα είναι **λογικό**, από το πιθανό (*εἰκὸς ἦν*). Δεν ήταν
φυσικό ένας νέος που μόλις γύρισε, σε τόσο κρίσιμη στιγμή, να θέλει να
μοιραστεί τους κινδύνους ενός καθεστώτος που κατέρρεε. Ούτε οι Τριάκοντα
έδιναν θέσεις σε όσους έλειπαν: αντίθετα, στερούσαν τα δικαιώματα ακόμη και
από τους συνεργάτες τους. Το σχολικό βιβλίο θυμίζει τον Θηραμένη, που ο
Κριτίας τον έστειλε στον θάνατο.

### Τρίτο επιχείρημα: δύο κατάλογοι

Στις §6–7 ο Μαντίθεος αντιμετωπίζει το μόνο στοιχείο του κατηγόρου, το
**σανίδιο**. Το απορρίπτει ως **εὔηθες**: ήταν εκτεθειμένο σε δημόσια θέα, και ο
καθένας μπορούσε να σβήσει ή να γράψει ένα όνομα· γι’ αυτό λείπουν άνθρωποι
που ομολογούν ότι ήταν ιππείς, και υπάρχουν άλλοι που έλειπαν. Του
αντιπαραθέτει έναν **επίσημο** κατάλογο: όταν γύρισαν οι δημοκρατικοί, οι
φύλαρχοι έπρεπε να καταγράψουν όσους πήραν **κατάσταση**, για να την
επιστρέψουν. Αν παρέλειπαν κάποιον, πλήρωναν οι ίδιοι· άρα ο κατάλογος αυτός
ήταν προσεκτικός και αξιόπιστος. Και σε αυτόν το όνομα του Μαντιθέου **δεν**
υπάρχει. Το συμπέρασμα (*ὥστε πολὺ ἂν δικαιότερον…*) βγαίνει μόνο του.

### Τέταρτο επιχείρημα: κι αν ήταν;

Η §8 είναι η πιο έξυπνη κίνηση. Ο Μαντίθεος δέχεται υποθετικά την κατηγορία:
**ακόμη κι αν** ήταν ιππέας, δεν θα το αρνιόταν, γιατί η θητεία στο ιππικό δεν
είναι έγκλημα· θα ζητούσε μόνο να αποδείξει ότι δεν έβλαψε κανέναν. Η απόδειξη
είναι μπροστά στα μάτια των βουλευτών: πολλοί που ήταν τότε ιππείς **είναι
τώρα βουλευτές**, στρατηγοί και ίππαρχοι. Έτσι το επιχείρημα:

- αφαιρεί από την κατηγορία το βάρος της·
- κολακεύει τη Βουλή, που κρίνει δίκαια (*ὁρῶ δὲ καὶ ὑμᾶς ταύτῃ τῇ γνώμῃ
  χρωμένους*), και μάλιστα τους βουλευτές που ήταν οι ίδιοι ιππείς·
- δείχνει ότι ο κατήγορος δεν έχει τίποτα σοβαρό: ο Μαντίθεος απολογείται
  μόνο επειδή *περιφανῶς ἐτόλμησάν μου καταψεύσασθαι*.

> **Κλειδί**
>
> Ο Μαντίθεος αναιρεί την κατηγορία με **έντεχνες** πίστεις (το εἰκός της §5, τη
> σύγκριση των καταλόγων, το υποθετικό επιχείρημα της §8) και με **άτεχνες** (τον
> μάρτυρα, τους επίσημους καταλόγους των φυλάρχων). Τα στήνει **κλιμακωτά**: από
> το απλό γεγονός της απουσίας του ως το «ακόμη κι αν», που αφοπλίζει την
> κατηγορία.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ποιο είναι το ισχυρότερο επιχείρημα του Μαντιθέου στις §4–8; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

1. **Η επιλογή.** Το ισχυρότερο είναι το επιχείρημα των **καταλόγων των
   φυλάρχων** (§6–7), γιατί είναι το μόνο που απαντά κατευθείαν στο στοιχείο του
   κατηγόρου, το σανίδιο.
2. **Γιατί πείθει.** Ο Μαντίθεος συγκρίνει δύο έγγραφα. Το σανίδιο ήταν δημόσια
   εκτεθειμένο και αναξιόπιστο: *ἐκ μὲν γὰρ τούτων ῥᾴδιον ἦν ἐξαλειφθῆναι τῷ
   βουλομένῳ*. Οι κατάλογοι των φυλάρχων ήταν επίσημοι, και οι φύλαρχοι είχαν
   λόγο να μην παραλείψουν κανέναν, αφού αλλιώς θα πλήρωναν οι ίδιοι (*ἀναγκαῖον
   ἦν τοῖς φυλάρχοις … αὐτοῖς ζημιοῦσθαι*). Το όνομά του δεν βρίσκεται σε
   αυτούς, και *οὐδεὶς ἂν ἀποδείξειεν* ότι επέστρεψε κατάσταση.
3. **Η μορφή του.** Είναι ενθύμημα πάνω σε άτεχνη πίστη: ένα έγγραφο και ένας
   λογικός συλλογισμός για την αξιοπιστία του. Το συμπέρασμα το λέει ο ίδιος, με
   παρατακτικό *ὥστε*: *πολὺ ἂν δικαιότερον ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἢ τούτοις
   πιστεύοιτε*.

### Παράδειγμα 2: «ὡς οὐδεὶς ὑπ᾽ ἐμοῦ τῶν πολιτῶν κακῶς πέπονθε»: α) Να αντικαταστήσετε την ειδική πρόταση με ισοδύναμη συντακτικά έκφραση. β) Να τρέψετε τη σύνταξη σε ενεργητική.

1. **α) Η ισοδύναμη έκφραση.** Το *ἀποδείκνυμι* παίρνει και κατηγορηματική
   μετοχή. Ο παρακείμενος *πέπονθε* γίνεται μετοχή παρακειμένου, που συμφωνεί με
   το υποκείμενο της πρότασης, το οποίο γίνεται αντικείμενο: «ἀποδείξας
   **οὐδένα** ὑπ’ ἐμοῦ τῶν πολιτῶν κακῶς **πεπονθότα**».
2. **β) Η ενεργητική σύνταξη.** Το *κακῶς πάσχω* είναι το «παθητικό» του *κακῶς
   ποιῶ*. Το ποιητικό αίτιο *ὑπ’ ἐμοῦ* γίνεται υποκείμενο, το υποκείμενο
   *οὐδείς* γίνεται αντικείμενο, ο χρόνος μένει παρακείμενος: «ὡς **οὐδένα** τῶν
   πολιτῶν **κακῶς πεποίηκα**».

> **Πρόσεχε**
>
> - **Η ἐν Ἑλλησπόντῳ συμφορά** είναι οι Αιγός ποταμοί (405 π.Χ.), όχι κάποια
>   ναυμαχία του Μαντιθέου.
> - **Οἱ ἀπὸ Φυλῆς** δεν είναι κάτοικοι ενός χωριού: είναι οι δημοκρατικοί του
>   Θρασυβούλου, που ξεκίνησαν από το φρούριο της Φυλής.
> - **Ὥστε στην αρχή περιόδου** είναι παρατακτικό και εισάγει κύρια πρόταση· μη
>   ψάχνεις συμπερασματική.
> - **Κατάστασις** εδώ δεν είναι «κατάσταση», αλλά το επίδομα των ιππέων·
>   **ἀπενεχθέντα** δεν είναι «που μεταφέρθηκε», αλλά «που γράφτηκε στον
>   κατάλογο».

> **Θυμήσου**
>
> - §4: διήγηση με ακριβή χρονολογία· ο Μαντίθεος ήταν στον Πόντο.
> - §5: εἰκότα· ούτε ο ίδιος θα ήθελε ούτε οι Τριάκοντα θα του έδιναν θέση.
> - §6–7: το σανίδιο (αναξιόπιστο) απέναντι στους καταλόγους των φυλάρχων
>   (επίσημους).
> - §8: ακόμη κι αν ήταν ιππέας, δεν θα ήταν έγκλημα· η Βουλή έχει ιππείς ως
>   βουλευτές.

## Ερωτήσεις

1. Πού βρισκόταν ο Μαντίθεος όταν γκρεμίζονταν τα τείχη και άλλαζε το πολίτευμα;
   - Στη Φυλή, με τους δημοκρατικούς
   - Στον Πόντο, κοντά στον Σάτυρο
   - Στον Ελλήσποντο, με τον στόλο
   - Στα Μέγαρα, εξόριστος από τους Τριάκοντα
2. Οι μετοχές «τῶν τειχῶν καθαιρουμένων» και «μεθισταμένης τῆς πολιτείας» είναι:
   - Συνημμένες αιτιολογικές
   - Κατηγορηματικές από το ἐπεδημοῦμεν
   - Γενικές απόλυτες χρονικές
   - Επιθετικές, προσδιορισμοί στα ουσιαστικά
3. Γιατί το «πρὶν» της §4 συντάσσεται με απαρέμφατο (κατελθεῖν);
   - Γιατί η κύρια πρόταση είναι καταφατική
   - Γιατί η πρόταση είναι τελική
   - Γιατί η κάθοδος από τη Φυλή δεν έγινε ποτέ στην πραγματικότητα
   - Γιατί είναι μέρος του πλάγιου λόγου
4. Γιατί ο Μαντίθεος λέει ότι είναι «εὔηθες» να κρίνει κανείς τους ιππείς από το σανίδιο;
   - Γιατί το σανίδιο είχε χαθεί μετά την πτώση των Τριάκοντα
   - Γιατί σε αυτό έλειπαν ιππείς και υπήρχαν άλλοι που έλειπαν
   - Γιατί το σανίδιο το είχαν γράψει οι ίδιοι οι Τριάκοντα
   - Γιατί οι φύλαρχοι αρνήθηκαν να το παραδώσουν
5. Τι ήταν η «κατάστασις» που έπρεπε να επιστρέψουν οι ιππείς;
   - Η κατάσταση της υγείας του αλόγου τους
   - Ένα πρόστιμο για όσους συνεργάστηκαν με τους Τριάκοντα
   - Ο κατάλογος με τα ονόματα των ιππέων
   - Το επίδομα που έπαιρναν από το δημόσιο
6. Τι πρόταση εισάγει το «ὥστε» στο «ὥστε πολὺ ἂν δικαιότερον … πιστεύοιτε»;
   - Κύρια πρόταση, με σημασία «επομένως»
   - Δευτερεύουσα συμπερασματική με απαρέμφατο
   - Τελική με ευκτική του πλαγίου λόγου
   - Αιτιολογική πρόταση
7. Γιατί ο Μαντίθεος λέει «εἴπερ ἵππευσα, οὐκ ἂν ἦ ἔξαρνος»;
   - Για να ομολογήσει ότι τελικά υπηρέτησε στο ιππικό
   - Για να δείξει ότι η θητεία στο ιππικό δεν είναι έγκλημα
   - Για να κατηγορήσει τους βουλευτές που ήταν ιππείς
   - Για να ζητήσει να εξεταστεί και ο κατήγορος
8. Η φράση «οἱ ἀπὸ Φυλῆς» σημαίνει:
   - Τα μέλη της ίδιας φυλής με τον Μαντίθεο
   - Οι φύλαρχοι του ιππικού
   - Οι Σπαρτιάτες της φρουράς
   - Οι δημοκρατικοί του Θρασυβούλου

## Ασκήσεις

1. Πόσες μέρες πριν από την κάθοδο των δημοκρατικών στον Πειραιά επέστρεψε ο Μαντίθεος στην Αθήνα;
2. Εξήγησε το επιχείρημα της §5 και γιατί ανήκει στα εἰκότα.
3. Στο κείμενο των §4–8:
   α) Χαρακτήρισε συντακτικά τη μετοχή «διαιτησομένους».
   β) Ποια είναι η συντακτική θέση του απαρεμφάτου «σκοπεῖν»;
   γ) Γράψε το υποκείμενο του απαρεμφάτου «ἀπενεγκεῖν».
   δ) Μετάτρεψε το «ὅτι περιφανῶς ἐτόλμησάν μου καταψεύσασθαι» σε αιτιολογική μετοχή.
4. Στη §8 ο Μαντίθεος θυμίζει ότι πολλοί πρώην ιππείς είναι τώρα βουλευτές, στρατηγοί και ίππαρχοι. Κρίνε αν το επιχείρημα αυτό είναι ασφαλές για την απολογία του.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-b/ancient-greek-or/mantitheus-4-8
