# Ευθύγραμμη ομαλή κίνηση

> Θέση, μετατόπιση, ταχύτητα — και τα διαγράμματά τους.

Φυσική, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/physics/uniform-motion

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις θέση, μετατόπιση και διάστημα.
- Να διαβάζεις διάγραμμα θέσης–χρόνου και να βγάζεις την ταχύτητα από την κλίση.
- Να υπολογίζεις μετατόπιση ως εμβαδόν σε διάγραμμα ταχύτητας–χρόνου.
- Να λύνεις προβλήματα συνάντησης δύο σωμάτων.

## Πρώτα διάλεξε από πού μετράς

Δεν υπάρχει «θέση» χωρίς σημείο αναφοράς. Πριν γράψεις οτιδήποτε, ορίζεις:

- μια **αρχή** (το σημείο $x = 0$),
- μια **θετική φορά** (προς τα πού μετράς θετικά),
- μια **αρχή χρόνου** ($t = 0$).

Μετά από αυτό, η **θέση** $x$ είναι ένας αριθμός με πρόσημο. Αρνητική θέση δεν σημαίνει τίποτα περίεργο — σημαίνει «στην άλλη πλευρά της αρχής».

> **Κλειδί**
>
> Τρεις έννοιες που μοιάζουν και δεν είναι ίδιες:
>
> - **Θέση** $x$: πού είσαι, σε σχέση με την αρχή.
> - **Μετατόπιση** $\Delta x = x_2 - x_1$: πόσο άλλαξε η θέση. Διανυσματικό, έχει πρόσημο.
> - **Διάστημα** $s$: πόσο δρόμο διάνυσες συνολικά. Μονόμετρο, πάντα θετικό.
>
> Πηγαίνεις από το σπίτι στο σχολείο και γυρνάς: μετατόπιση $0$, διάστημα διπλάσιο της απόστασης.

## Ευθύγραμμη ομαλή κίνηση

Ομαλή σημαίνει **σταθερή ταχύτητα**. Τότε:

$$
v = \frac{\Delta x}{\Delta t}, \qquad x = x_0 + v t
$$

Η δεύτερη σχέση είναι εξίσωση ευθείας — γι' αυτό το διάγραμμα $x - t$ της ομαλής κίνησης είναι πάντα ευθεία γραμμή.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Διάγραμμα θέσης – χρόνου*

Διάβασε το διάγραμμα, μην το αποστηθίσεις:

- **Ανηφόρα** → θετική ταχύτητα, κινείται προς τη θετική φορά.
- **Κατηφόρα** → αρνητική ταχύτητα.
- **Οριζόντια** → ακίνητο.
- **Πιο απότομη** → μεγαλύτερο μέτρο ταχύτητας.

> **Πρόσεχε**
>
> Το διάγραμμα $x - t$ **δεν είναι η τροχιά**. Μια ευθεία που ανεβαίνει δεν σημαίνει ότι το σώμα ανεβαίνει — σημαίνει ότι η θέση του μεγαλώνει με τον χρόνο, σε ευθύγραμμη κίνηση που μπορεί κάλλιστα να είναι οριζόντια.
>
> Ο κατακόρυφος άξονας είναι θέση, όχι ύψος.

## Το διάγραμμα ταχύτητας – χρόνου

Στην ομαλή κίνηση το $v - t$ είναι **οριζόντια** ευθεία. Το ενδιαφέρον είναι τι σημαίνει το εμβαδόν κάτω από αυτήν:

$$
E = v \cdot \Delta t = \Delta x
$$

Μονάδες: $\frac{\text{m}}{\text{s}} \cdot \text{s} = \text{m}$. Το εμβαδόν **είναι** η μετατόπιση.

> **Θυμήσου**
>
> Αυτοί οι δύο κανόνες ισχύουν σε κάθε κίνηση, όχι μόνο στην ομαλή:
>
> - **Κλίση** στο $x - t$ → ταχύτητα.
> - **Εμβαδόν** στο $v - t$ → μετατόπιση.
>
> Στην επόμενη ενότητα, όπου η ταχύτητα αλλάζει, θα είναι το βασικό σου εργαλείο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Αυτοκίνητο από \$x\_0 = -20\ \text{m}\$ με \$v = 15\ \text{m/s}\$. Πού είναι στα \$4\ \text{s}\$;

1. $x = x_0 + vt = -20 + 15 \cdot 4$
2. $= -20 + 60 = 40\ \text{m}$
3. Η **μετατόπιση** είναι $\Delta x = 40 - (-20) = 60\ \text{m}$.

   Πρόσεξε ότι η μετατόπιση ($60\ \text{m}$) δεν είναι η τελική θέση ($40\ \text{m}$). Είναι δύο διαφορετικά μεγέθη και συχνά ζητούνται μαζί για να δουν αν τα ξεχωρίζεις.
4. **Πότε περνάει από την αρχή;** Θέτω $x = 0$:

   $0 = -20 + 15t \Rightarrow t = \frac{20}{15} \approx 1{,}33\ \text{s}$

### Παράδειγμα 2: Πηγαίνεις \$100\ \text{m}\$ δεξιά σε \$20\ \text{s}\$ και \$60\ \text{m}\$ αριστερά σε \$15\ \text{s}\$.

1. Ορίζω θετική φορά τα δεξιά.

   Πρώτο σκέλος: $\Delta x_1 = +100\ \text{m}$. Δεύτερο: $\Delta x_2 = -60\ \text{m}$.
2. **Συνολική μετατόπιση:** $\Delta x = 100 - 60 = +40\ \text{m}$

   **Συνολικό διάστημα:** $s = 100 + 60 = 160\ \text{m}$ (χωρίς πρόσημα)
3. **Μέση ταχύτητα** (διανυσματική): $\bar{v} = \frac{\Delta x}{\Delta t} = \frac{40}{35} \approx 1{,}14\ \text{m/s}$
4. **Μέση ταχύτητα ως προς το διάστημα** (μονόμετρη): $\frac{160}{35} \approx 4{,}57\ \text{m/s}$

   Δύο πολύ διαφορετικοί αριθμοί για την ίδια διαδρομή. Η άσκηση πρέπει να λέει ποιον θέλει — και αν δεν το λέει καθαρά, γράψε και τους δύο εξηγώντας τη διαφορά.

### Παράδειγμα 3: Δύο αυτοκίνητα ξεκινούν ταυτόχρονα από απόσταση \$300\ \text{m}\$, το ένα προς το άλλο, με \$20\$ και \$10\ \text{m/s}\$.

1. **Ορίζω σύστημα αναφοράς.** Αρχή στη θέση του πρώτου, θετική φορά προς το δεύτερο.

   Πρώτο: $x_1 = 0 + 20t$

   Δεύτερο: ξεκινά από $300\ \text{m}$ και κινείται **αντίθετα**, άρα $x_2 = 300 - 10t$
2. Συναντιούνται όταν βρίσκονται στην **ίδια θέση**:

   $20t = 300 - 10t$
3. $30t = 300 \Rightarrow t = 10\ \text{s}$
4. Θέση συνάντησης: $x = 20 \cdot 10 = 200\ \text{m}$ από το πρώτο.

   **Έλεγχος με το δεύτερο:** $300 - 10 \cdot 10 = 200\ \text{m}$ ✓ Ίδιος αριθμός από δύο δρόμους.
5. **Ο γρήγορος δρόμος για την επόμενη φορά:** πλησιάζουν με σχετική ταχύτητα $20 + 10 = 30\ \text{m/s}$, άρα καλύπτουν τα $300\ \text{m}$ σε $\frac{300}{30} = 10\ \text{s}$.

   Ίδιο αποτέλεσμα, μία γραμμή.

## Ερωτήσεις

1. Ένας δρομέας τρέχει έναν πλήρη γύρο σε στίβο $400\ \text{m}$ και σταματά εκεί που ξεκίνησε. Πόση είναι η μετατόπισή του;
   - $400\ \text{m}$
   - $0$
   - $800\ \text{m}$
   - $200\ \text{m}$
2. Σε διάγραμμα $x - t$ η γραμμή είναι **οριζόντια**. Τι κάνει το σώμα;
   - Κινείται με σταθερή ταχύτητα
   - Είναι ακίνητο
   - Επιταχύνεται
   - Κινείται προς τα πίσω
3. Σε διάγραμμα $v - t$, το εμβαδόν κάτω από τη γραμμή παριστάνει:
   - Την επιτάχυνση
   - Τη μετατόπιση
   - Τη μέση ταχύτητα
   - Τη δύναμη
4. Σώμα ξεκινά από $x_0 = 10\ \text{m}$ με $v = -4\ \text{m/s}$. Πού βρίσκεται στα $5\ \text{s}$;
   - $30\ \text{m}$
   - $-10\ \text{m}$
   - $-20\ \text{m}$
   - $20\ \text{m}$
5. Δύο σώματα απέχουν $180\ \text{m}$ και κινούνται το ένα προς το άλλο με $12$ και $6\ \text{m/s}$. Σε πόση ώρα συναντιούνται;
   - $10\ \text{s}$
   - $15\ \text{s}$
   - $30\ \text{s}$
   - $20\ \text{s}$
6. Σε διάγραμμα $x - t$ η γραμμή είναι ευθεία με **αρνητική** κλίση. Τι κάνει το σώμα;
   - Κινείται με σταθερή ταχύτητα προς τα αρνητικά
   - Είναι ακίνητο σε αρνητική θέση
   - Επιβραδύνεται μέχρι να σταματήσει
   - Επιταχύνεται σταθερά προς τα αρνητικά
7. Σε διάγραμμα επιτάχυνσης $\alpha - t$, τι παριστάνει το εμβαδόν κάτω από τη γραμμή;
   - Τη μεταβολή της ταχύτητας
   - Τη μετατόπιση
   - Την ίδια την ταχύτητα
   - Τη δύναμη
8. Δύο σώματα απέχουν $240$ m και κινούνται το ένα προς το άλλο με $15$ και $5$ m/s. Σε πόση ώρα συναντιούνται;
   - $12$ s
   - $16$ s
   - $48$ s
   - $24$ s

## Ασκήσεις

1. Ποδηλάτης διανύει $150$ m σε $30$ s με σταθερή ταχύτητα. Πόση είναι η ταχύτητά του;
2. Ποδηλάτης ξεκινά από $x_0 = 40$ m και κινείται προς την αρνητική φορά με σταθερή ταχύτητα $18$ km/h. Σε ποια θέση είναι μετά από $1$ λεπτό;
3. Ένας οδηγός στην εθνική οδό ρίχνει μια ματιά σε ένα μήνυμα στο κινητό του. Ας πούμε ότι τα μάτια του φεύγουν από τον δρόμο για $4$ s. Την ταχύτητα του αυτοκινήτου την εκτιμάς εσύ.
   α) Πόσα μέτρα διανύει το αυτοκίνητο όσο ο οδηγός δεν κοιτάζει τον δρόμο;
   β) Πόσο αργά θα έπρεπε να κινείται, ώστε στα ίδια $4$ s να διανύσει μόνο όσο το μήκος του αυτοκινήτου του;
4. Ο Νίκος ξεκινά από τη θέση $x = 0$ και τρέχει με σταθερή ταχύτητα $6$ m/s. $10$ s αργότερα ξεκινά από το ίδιο σημείο, προς την ίδια κατεύθυνση, η Ελένη με σταθερή ταχύτητα $10$ m/s. Μετράς τον χρόνο από τη στιγμή που ξεκινά ο Νίκος.
   α) Ποια χρονική στιγμή τον φτάνει η Ελένη;
   β) Σε ποια θέση γίνεται η συνάντηση;
   γ) Πόσο απέχουν τη στιγμή $t = 15$ s;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/physics/uniform-motion
