# Τρίγωνα και κριτήρια ισότητας

> Πότε δύο τρίγωνα είναι ίσα χωρίς να τα μετρήσεις όλα.

Μαθηματικά, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/triangles

## Τι θα μάθεις

- Να ταξινομείς τρίγωνα ως προς πλευρές και ως προς γωνίες.
- Να εφαρμόζεις τα τρία κριτήρια ισότητας και να ξέρεις γιατί το ΠΠΓ δεν είναι κριτήριο.
- Να γράφεις μια απόδειξη ισότητας με σειρά: τι δίνεται, τι θέλω, ποιο κριτήριο.
- Να χρησιμοποιείς την τριγωνική ανισότητα για να κρίνεις αν ένα τρίγωνο υπάρχει.

## Πότε δύο τρίγωνα είναι ίσα

Δύο τρίγωνα είναι **ίσα** όταν συμπίπτουν αν τα βάλεις το ένα πάνω στο άλλο — δηλαδή έχουν ίσες και τις τρεις πλευρές και ίσες και τις τρεις γωνίες.

Αυτά είναι έξι στοιχεία. Η καλή είδηση: δεν χρειάζεται να ελέγξεις και τα έξι. **Τρία αρκούν**, αν είναι τα σωστά τρία.

> **Κλειδί**
>
> **Τα τρία κριτήρια ισότητας:**
>
> - **Π-Γ-Π** — δύο πλευρές και η **περιεχόμενη** γωνία τους.
> - **Γ-Π-Γ** — δύο γωνίες και η **προσκείμενη** σε αυτές πλευρά.
> - **Π-Π-Π** — και οι τρεις πλευρές.
>
> Η λέξη «περιεχόμενη» στο πρώτο κριτήριο δεν είναι διακοσμητική. Πρέπει να είναι η γωνία **ανάμεσα** στις δύο πλευρές, όχι οποιαδήποτε.

> **Πρόσεχε**
>
> **Το Π-Π-Γ δεν είναι κριτήριο.** Δύο πλευρές και μια γωνία που **δεν** βρίσκεται ανάμεσά τους μπορούν να δώσουν δύο διαφορετικά τρίγωνα.
>
> Ούτε το **Γ-Γ-Γ** είναι κριτήριο ισότητας: τρεις ίσες γωνίες δίνουν τρίγωνα με το ίδιο **σχήμα**, αλλά οποιοδήποτε μέγεθος. Αυτά λέγονται **όμοια**, όχι ίσα — και είναι το θέμα της Β΄ Λυκείου.

## Ταξινόμηση

**Ως προς τις πλευρές:**

- **Σκαληνό** — καμία πλευρά ίση με άλλη.
- **Ισοσκελές** — δύο ίσες πλευρές. Οι γωνίες απέναντί τους είναι ίσες.
- **Ισόπλευρο** — τρεις ίσες πλευρές, άρα και τρεις γωνίες $60°$.

*Ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ με τις ίσες πλευρές ΑΒ και ΑΓ σημαδεμένες και τις ίσες γωνίες Β και Γ απέναντί τους σημειωμένες με τόξα.*

**Ως προς τις γωνίες:** οξυγώνιο, ορθογώνιο, αμβλυγώνιο — με βάση τη μεγαλύτερη γωνία.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε το τρίγωνο που θέλεις*

Καθώς πειραματίζεσαι, πρόσεξε μια σταθερή σχέση: **απέναντι από τη μεγαλύτερη γωνία βρίσκεται πάντα η μεγαλύτερη πλευρά**. Ισχύει και το αντίστροφο.

## Τριγωνική ανισότητα

Δεν φτιάχνεις τρίγωνο με οποιαδήποτε τρία μήκη. Κάθε πλευρά πρέπει να είναι μικρότερη από το άθροισμα των άλλων δύο:

$$
|\beta - \gamma| < \alpha < \beta + \gamma
$$

Η διαίσθηση είναι απλή: η ευθεία είναι ο συντομότερος δρόμος. Αν πας από το $B$ στο $\Gamma$ περνώντας από το $A$, κάνεις αναγκαστικά μεγαλύτερη διαδρομή από το να πας κατευθείαν.

## Πώς γράφεται μια απόδειξη ισότητας

Πάντα με την ίδια δομή, και σε αυτή τη σειρά:

1. **Τι δίνεται** — γράψε τα δεδομένα ως ισότητες.
2. **Τι θέλω** — ποια δύο τρίγωνα ισχυρίζομαι ότι είναι ίσα.
3. **Τα τρία στοιχεία** — ένα-ένα, με αιτιολόγηση το καθένα.
4. **Το κριτήριο** — ονόμασέ το.
5. **Το συμπέρασμα** — τι προκύπτει από την ισότητα.

> **Θυμήσου**
>
> Το βήμα 5 είναι που κερδίζει τις μονάδες. Η ισότητα των τριγώνων σπάνια είναι το ζητούμενο· είναι το **εργαλείο**. Μόλις την αποδείξεις, όλα τα υπόλοιπα στοιχεία τους είναι ίσα — και ένα από αυτά είναι συνήθως αυτό που σου ζητούσαν.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Υπάρχει τρίγωνο με πλευρές \$3, 4, 9\$;

1. Ελέγχω τη μεγαλύτερη πλευρά. Πρέπει να είναι μικρότερη από το άθροισμα των άλλων δύο.

   $3 + 4 = 7$
2. Είναι $9 < 7$; **Όχι.**
3. Τέτοιο τρίγωνο **δεν υπάρχει**. Οι δύο μικρές πλευρές δεν «φτάνουν» να συναντηθούν πάνω από τη μεγάλη.

   Αρκεί να ελέγξεις μόνο τη μεγαλύτερη πλευρά: αν περνάει αυτή, οι άλλες δύο περνούν αυτόματα.

### Παράδειγμα 2: Ισοσκελές με \$\widehat{A} = 40°\$ ως γωνία κορυφής. Βρες τις άλλες.

*Ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ με γωνία κορυφής Α 40° και τις γωνίες της βάσης Β και Γ σημειωμένες με ερωτηματικό.*

1. Σε ισοσκελές τρίγωνο οι γωνίες της βάσης είναι **ίσες**. Έστω $x$ η καθεμία.
2. $40° + x + x = 180°$
3. $2x = 140° \Rightarrow x = 70°$
4. Οι γωνίες είναι $40°, 70°, 70°$.

   **Προσοχή στη διατύπωση.** Αν η άσκηση έλεγε «$\widehat{A} = 40°$ είναι γωνία **βάσης**», η απάντηση θα ήταν εντελώς άλλη: $40°, 40°, 100°$. Ποια γωνία είναι ποια αλλάζει το πρόβλημα.

### Παράδειγμα 3: Το \$M\$ είναι μέσο του \$B\Gamma\$ και \$AB = A\Gamma\$. Δείξε ότι \$AM \perp B\Gamma\$.

*Τρίγωνο ΑΒΓ με ΑΒ = ΑΓ και το τμήμα ΑΜ από την κορυφή Α προς το μέσο Μ της ΒΓ.*

1. **Τι δίνεται:** $AB = A\Gamma$ (ισοσκελές) και $MB = M\Gamma$ (το $M$ είναι μέσο).

   **Τι θέλω:** ότι η $AM$ είναι κάθετη στη $B\Gamma$.
2. Συγκρίνω τα τρίγωνα $ABM$ και $A\Gamma M$. Τα τρία στοιχεία:
   - $AB = A\Gamma$ (δίνεται)
   - $MB = M\Gamma$ (δίνεται, το $M$ είναι μέσο)
   - $AM = AM$ (**κοινή** πλευρά)
3. Τρεις πλευρές ίσες μία προς μία → κριτήριο **Π-Π-Π**.

   Άρα $ABM = A\Gamma M$.
4. Από την ισότητα των τριγώνων προκύπτει ότι **όλα** τα αντίστοιχα στοιχεία είναι ίσα, άρα και οι γωνίες:

   $\widehat{AMB} = \widehat{AM\Gamma}$
5. Αλλά οι δύο αυτές γωνίες είναι **παραπληρωματικές**, αφού τα $B$, $M$, $\Gamma$ είναι συνευθειακά:

   $\widehat{AMB} + \widehat{AM\Gamma} = 180°$
6. Δύο ίσες γωνίες με άθροισμα $180°$ είναι από $90°$ η καθεμία.

   Άρα $AM \perp B\Gamma$. **Ο.Ε.Δ.**

   Πρόσεξε τη διαδρομή: η ισότητα των τριγώνων δεν ήταν το ζητούμενο — ήταν ο τρόπος να φτάσουμε στις γωνίες.

### Παράδειγμα 4: Στο τρίγωνο \$AB\Gamma, \ \widehat{A} = 80°\$ και \$\widehat{B} = 60°\$. Ποια πλευρά είναι η μεγαλύτερη;

1. Βρίσκω πρώτα την τρίτη γωνία:

   $\widehat{\Gamma} = 180° - 80° - 60° = 40°$
2. Η μεγαλύτερη γωνία είναι η $\widehat{A} = 80°$.
3. Απέναντι από τη μεγαλύτερη γωνία βρίσκεται η μεγαλύτερη πλευρά. Απέναντι από το $A$ είναι η $B\Gamma$.

   Άρα η **$B\Gamma$** είναι η μεγαλύτερη.
4. Και η σειρά όλων: $\widehat{A} > \widehat{B} > \widehat{\Gamma}$, άρα $B\Gamma > A\Gamma > AB$.

   Επιβεβαίωσέ το στο διάγραμμα πιο πάνω: φτιάξε ένα τρίγωνο με γωνίες κοντά σε αυτές και σύγκρινε τα μήκη.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος συνδυασμός στοιχείων **δεν** αποτελεί κριτήριο ισότητας τριγώνων;
   - Δύο πλευρές και η περιεχόμενη γωνία
   - Τρεις γωνίες
   - Τρεις πλευρές
   - Δύο γωνίες και η προσκείμενη πλευρά
2. Ποια τριάδα μηκών **μπορεί** να είναι πλευρές τριγώνου;
   - $2, 3, 6$
   - $5, 6, 10$
   - $1, 1, 3$
   - $4, 5, 9$
3. Σε ισοσκελές τρίγωνο η γωνία κορυφής είναι $100°$. Πόση είναι κάθε γωνία της βάσης;
   - $80°$
   - $40°$
   - $50°$
   - $100°$
4. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ ισχύει $\widehat{A} = 45°$, $\widehat{B} = 95°$. Ποια πλευρά είναι η μικρότερη;
   - $B\Gamma$
   - $AB$
   - $A\Gamma$
   - Είναι όλες ίσες
5. Σε δύο τρίγωνα δίνονται $AB = \Delta E$, $A\Gamma = \Delta Z$ και $\widehat{A} = \widehat{\Delta}$. Ποιο κριτήριο εφαρμόζεται;
   - Π-Π-Π
   - Π-Γ-Π
   - Γ-Π-Γ
   - Κανένα — τα δεδομένα δεν αρκούν
6. Ξέρεις δύο γωνίες ενός τριγώνου και την πλευρά ανάμεσά τους. Ποιο κριτήριο ισότητας εφαρμόζεις;
   - Γωνία-πλευρά-γωνία
   - Πλευρά-γωνία-πλευρά
   - Πλευρά-πλευρά-πλευρά
   - Γωνία-γωνία-γωνία
7. Σε ισοσκελές τρίγωνο κάθε γωνία της βάσης είναι $50^\circ$. Πόση είναι η γωνία κορυφής;
   - $80^\circ$
   - $50^\circ$
   - $100^\circ$
   - $130^\circ$
8. Σε κάθε τρίγωνο, η μεγαλύτερη πλευρά βρίσκεται απέναντι από:
   - τη μεγαλύτερη γωνία
   - τη μικρότερη γωνία
   - πάντα την ορθή γωνία
   - καμία συγκεκριμένη γωνία

## Ασκήσεις

1. Υπάρχει τρίγωνο με πλευρές $4$, $7$ και $12$;
2. Σε ισοσκελές τρίγωνο $AB\Gamma$ με $AB = A\Gamma$, η γωνία $\widehat{B}$ είναι κατά $15^\circ$ μεγαλύτερη από τη γωνία $\widehat{A}$. Βρες τις γωνίες του.
3. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ με $\widehat{A} = 50^\circ$ και $\widehat{B} = 75^\circ$, ποια πλευρά είναι η μεγαλύτερη;
4. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ είναι $AB = 4$ cm και $B\Gamma = 9$ cm, και η $A\Gamma$ είναι ακέραιος αριθμός εκατοστών. Η $\widehat{B}$ είναι μεγαλύτερη από τις άλλες δύο γωνίες. Πόση μπορεί να είναι η $A\Gamma$;
5. Ένα ισοσκελές τρίγωνο έχει περίμετρο $30$ cm.
   α) Αν μία πλευρά του είναι $6$ cm, πόσες είναι οι άλλες δύο;
   β) Αν μία πλευρά του είναι $14$ cm, πόσες είναι οι άλλες δύο;
   γ) Πόσο είναι το μεγαλύτερο ακέραιο μήκος που μπορεί να έχει η βάση;
6. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ είναι $AB = 3$ cm και $A\Gamma = 9$ cm. Η διάμεσος $AM$ έχει μήκος ακέραιο αριθμό εκατοστών. Πόση μπορεί να είναι;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/triangles
