# Εξισώσεις 2ου βαθμού

> Η διακρίνουσα και τι σου λέει πριν κάνεις πράξεις.

Μαθηματικά, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/quadratic-equations

## Τι θα μάθεις

- Να λύνεις κάθε εξίσωση δευτέρου βαθμού με τον τύπο και να ελέγχεις τη διακρίνουσα πρώτη.
- Να συνδέεις το πλήθος των ριζών με τη θέση της παραβολής ως προς τον άξονα x.
- Να χρησιμοποιείς άθροισμα και γινόμενο ριζών χωρίς να τις υπολογίσεις.
- Να βρίσκεις το πρόσημο του τριωνύμου για κάθε x.

## Η διακρίνουσα απαντάει πριν κάνεις πράξεις

Κάθε εξίσωση δευτέρου βαθμού γράφεται

$$
\alpha x^2 + \beta x + \gamma = 0, \quad \alpha \neq 0
$$

και λύνεται με τον τύπο

$$
x = \frac{-\beta \pm \sqrt{\Delta}}{2\alpha}, \qquad \Delta = \beta^2 - 4\alpha\gamma
$$

Το $\Delta$ λέγεται **διακρίνουσα** και είναι το πρώτο πράγμα που υπολογίζεις — όχι επειδή το χρειάζεται ο τύπος, αλλά επειδή σου λέει τι θα βρεις:

- $\Delta > 0$ → **δύο** διαφορετικές πραγματικές ρίζες.
- $\Delta = 0$ → **μία** διπλή ρίζα, $x = -\frac{\beta}{2\alpha}$.
- $\Delta < 0$ → **καμία** πραγματική ρίζα. Η ρίζα αρνητικού δεν ορίζεται στους πραγματικούς.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η παραβολή y = αx² + βx + γ*

> **Κλειδί**
>
> Η διακρίνουσα και η γραφική παράσταση λένε το ίδιο πράγμα με δύο γλώσσες:
>
> | $\Delta$ | Ρίζες     | Η παραβολή                        |
> | -------- | --------- | --------------------------------- |
> | $> 0$    | δύο       | κόβει τον άξονα $x$ σε δύο σημεία |
> | $= 0$    | μία διπλή | **εφάπτεται** στον άξονα $x$      |
> | $< 0$    | καμία     | δεν αγγίζει καθόλου τον άξονα $x$ |
>
> Στην τελευταία περίπτωση η παραβολή είναι ολόκληρη πάνω ή ολόκληρη κάτω από τον άξονα — και ποιο από τα δύο το κρίνει το πρόσημο του $\alpha$.

## Άθροισμα και γινόμενο ριζών

Αν $x_1, x_2$ είναι οι ρίζες, τότε

$$
S = x_1 + x_2 = -\frac{\beta}{\alpha}, \qquad P = x_1 x_2 = \frac{\gamma}{\alpha}
$$

Αυτοί οι δύο τύποι σου επιτρέπουν να απαντήσεις ερωτήσεις **χωρίς να λύσεις** την εξίσωση: πόσο κάνει το $x_1^2 + x_2^2$, είναι ομόσημες οι ρίζες, τι πρόσημο έχουν.

Χρήσιμη ταυτότητα που προκύπτει: $x_1^2 + x_2^2 = S^2 - 2P$.

> **Πρόσεχε**
>
> Πριν χρησιμοποιήσεις τα $S$ και $P$, βεβαιώσου ότι η εξίσωση **έχει** ρίζες, δηλαδή $\Delta \geq 0$. Οι τύποι δίνουν αριθμούς ακόμα και όταν $\Delta < 0$ — απλώς αυτοί οι αριθμοί δεν είναι άθροισμα και γινόμενο τίποτα πραγματικού.

## Πρόσημο τριωνύμου

Όταν $\Delta > 0$ με ρίζες $x_1 < x_2$, το τριώνυμο έχει:

- πρόσημο **ομόσημο** του $\alpha$ έξω από τις ρίζες,
- πρόσημο **ετερόσημο** του $\alpha$ ανάμεσά τους.

Η φράση που το θυμάσαι: «**ετερόσημο ανάμεσα, ομόσημο έξω**». Όταν $\Delta = 0$ το τριώνυμο είναι ομόσημο του $\alpha$ παντού εκτός από τη ρίζα, και όταν $\Delta < 0$ ομόσημο του $\alpha$ **παντού**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: \$x^2 - 5x + 6 = 0\$

1. Αναγνωρίζω τους συντελεστές: $\alpha = 1$, $\beta = -5$, $\gamma = 6$.

   Η πιο συχνή πηγή λάθους είναι το πρόσημο του $\beta$. Είναι $-5$, με το μείον.
2. **Διακρίνουσα πρώτα.**

   $\Delta = (-5)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 6 = 25 - 24 = 1 > 0$

   Δύο ρίζες, και μάλιστα «καθαρές», αφού $\sqrt{1} = 1$.
3. $x = \frac{5 \pm 1}{2}$

   $x_1 = \frac{6}{2} = 3$, $\quad x_2 = \frac{4}{2} = 2$
4. **Έλεγχος με $S$ και $P$.** $S = 3 + 2 = 5 = -\frac{-5}{1}$ ✓ και $P = 3 \cdot 2 = 6 = \frac{6}{1}$ ✓.

   Αυτός ο έλεγχος παίρνει πέντε δευτερόλεπτα και πιάνει σχεδόν κάθε λάθος πράξης.

### Παράδειγμα 2: \$4x^2 - 12x + 9 = 0\$

1. $\alpha = 4$, $\beta = -12$, $\gamma = 9$.

   $\Delta = 144 - 4 \cdot 4 \cdot 9 = 144 - 144 = 0$
2. $\Delta = 0$, άρα **μία διπλή ρίζα**:

   $x = -\frac{\beta}{2\alpha} = \frac{12}{8} = \frac{3}{2}$
3. Γεωμετρικά: η παραβολή **εφάπτεται** στον άξονα $x$ στο σημείο $\frac{3}{2}$.
4. Παρατήρηση που αξίζει: $4x^2 - 12x + 9 = (2x - 3)^2$, τέλειο τετράγωνο.

   Κάθε φορά που $\Delta = 0$, το τριώνυμο είναι τέλειο τετράγωνο. Τα δύο γεγονότα είναι το ίδιο γεγονός.

### Παράδειγμα 3: \$2x^2 + x + 3 = 0\$

1. $\alpha = 2$, $\beta = 1$, $\gamma = 3$.

   $\Delta = 1 - 4 \cdot 2 \cdot 3 = 1 - 24 = -23 < 0$
2. $\Delta < 0$, άρα η εξίσωση **δεν έχει πραγματικές ρίζες**. Σταματάω εδώ — δεν αντικαθιστώ στον τύπο.
3. Επιπλέον συμπέρασμα, δωρεάν: αφού $\Delta < 0$ και $\alpha = 2 > 0$, το τριώνυμο $2x^2 + x + 3$ είναι **θετικό για κάθε $x$**.

   Η παραβολή είναι ολόκληρη πάνω από τον άξονα. Αυτό είναι συχνά η πραγματική ερώτηση της άσκησης.

### Παράδειγμα 4: Αν \$x\_1, x\_2\$ ρίζες της \$x^2 - 6x + 4 = 0\$, βρες το \$x\_1^2 + x\_2^2\$

1. Πρώτα ελέγχω ότι υπάρχουν ρίζες: $\Delta = 36 - 16 = 20 > 0$ ✓
2. $S = x_1 + x_2 = -\frac{-6}{1} = 6$

   $P = x_1 x_2 = \frac{4}{1} = 4$
3. Χρησιμοποιώ την ταυτότητα:

   $x_1^2 + x_2^2 = (x_1 + x_2)^2 - 2x_1x_2 = S^2 - 2P$
4. $= 36 - 8 = 28$

   Δεν χρειάστηκε να βρω τις ρίζες. Και καλά έκανα: είναι $3 \pm \sqrt{5}$, και το τετράγωνό τους θα ήταν άσκοπη ταλαιπωρία.

### Παράδειγμα 5: Για ποια \$x\$ ισχύει \$x^2 - x - 6 > 0\$;

1. Πρώτα βρίσκω τις ρίζες του τριωνύμου.

   $\Delta = 1 + 24 = 25$, $\quad x = \frac{1 \pm 5}{2}$

   $x_1 = -2$, $x_2 = 3$
2. Ο συντελεστής είναι $\alpha = 1 > 0$, άρα η παραβολή είναι «χαμογελαστή».

   Κανόνας: **ετερόσημο ανάμεσα, ομόσημο έξω**. Θετικό (ομόσημο του $\alpha$) είναι **έξω** από τις ρίζες.
3. $x < -2$ ή $x > 3$, δηλαδή $(-\infty, -2) \cup (3, +\infty)$.
4. **Έλεγχος με τρεις αριθμούς**, έναν από κάθε περιοχή:

   $x = -3$: $9 + 3 - 6 = 6 > 0$ ✓ (έξω, θετικό)

   $x = 0$: $-6$, αρνητικό ✓ (ανάμεσα)

   $x = 4$: $16 - 4 - 6 = 6 > 0$ ✓ (έξω, θετικό)

   Ένας αριθμός ανά περιοχή, και η απάντηση επιβεβαιώνεται χωρίς θεωρία.

## Ερωτήσεις

1. Πόσες πραγματικές ρίζες έχει η εξίσωση $x^2 + 4x + 7 = 0$;
   - Δύο
   - Μία
   - Καμία
   - Άπειρες
2. Λύσε την $x^2 - 7x + 10 = 0$.
   - $x = 2$ ή $x = 5$
   - $x = -2$ ή $x = -5$
   - $x = 1$ ή $x = 10$
   - $x = 7$ ή $x = 10$
3. Για ποια τιμή του $\kappa$ η εξίσωση $x^2 - 6x + \kappa = 0$ έχει **μία διπλή** ρίζα;
   - $\kappa = 3$
   - $\kappa = 9$
   - $\kappa = 6$
   - $\kappa = 36$
4. Οι ρίζες της $2x^2 - 10x + 8 = 0$ έχουν άθροισμα:
   - $-5$
   - $5$
   - $10$
   - $4$
5. Για ποια $x$ ισχύει $x^2 - 4 < 0$;
   - $-2 < x < 2$
   - $x < -2$ ή $x > 2$
   - $x < 2$
   - Για κανένα $x$
6. Χωρίς να λύσεις την $x^2 - 3x - 10 = 0$, τι ισχύει για τις ρίζες της;
   - Είναι ετερόσημες
   - Είναι και οι δύο θετικές
   - Είναι και οι δύο αρνητικές
   - Δεν υπάρχουν πραγματικές ρίζες
7. Για ποιες τιμές του $\lambda$ το τριώνυμο $x^2 + \lambda x + 9$ είναι θετικό για **κάθε** $x$;
   - $-6 < \lambda < 6$
   - $\lambda > 6$
   - Μόνο $\lambda = 0$
   - Για κάθε $\lambda$
8. Ποιες είναι οι ρίζες της $(x - 2)(x + 5) = 0$;
   - $x = 2$ και $x = -5$
   - $x = -2$ και $x = 5$
   - $x = 2$ και $x = 5$
   - $x = -10$

## Ασκήσεις

1. Λύσε την $x^2 - 7x + 12 = 0$.
2. Για ποια τιμή του $k$ η εξίσωση $x^2 - 6x + k = 0$ έχει διπλή ρίζα; Ποια είναι η ρίζα;
3. Οι ρίζες της $x^2 - 8x + 5 = 0$ είναι $x_1$ και $x_2$. Πόσο κάνει $x_1^2 + x_2^2$;
4. Δίνεται η εξίσωση $x^2 + kx + 4 = 0$, με παράμετρο $k$.
   α) Για ποιες τιμές του $k$ δεν έχει πραγματικές ρίζες;
   β) Για ποιες τιμές του $k$ έχει δύο διαφορετικές αρνητικές ρίζες;
5. Οι ρίζες $x_1, x_2$ της εξίσωσης $x^2 - \lambda x + \lambda + 4 = 0$ έχουν $x_1^2 + x_2^2 = 16$. Βρες το $\lambda$.
6. Δίνονται οι εξισώσεις $x^2 + \lambda x + 1 = 0$ και $x^2 + x + \lambda = 0$, με παράμετρο $\lambda$.
   α) Για ποια τιμή του $\lambda$ έχουν κοινή πραγματική ρίζα;
   β) Για αυτή την τιμή, ποια είναι η κοινή ρίζα, και ποιες οι υπόλοιπες ρίζες των δύο εξισώσεων;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/quadratic-equations
