# Παραλληλόγραμμα και τραπέζια

> Ιδιότητες που αποδεικνύονται, δεν αποστηθίζονται.

Μαθηματικά, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/parallelograms

## Τι θα μάθεις

- Να ξέρεις τις ιδιότητες του παραλληλογράμμου και από πού αποδεικνύονται.
- Να χρησιμοποιείς τα κριτήρια: πότε ένα τετράπλευρο είναι παραλληλόγραμμο.
- Να τοποθετείς ορθογώνιο, ρόμβο και τετράγωνο στην ιεραρχία.
- Να εφαρμόζεις το θεώρημα της διαμέσου τραπεζίου και τριγώνου.

## Ένας ορισμός, τέσσερις συνέπειες

**Παραλληλόγραμμο** είναι το τετράπλευρο με τις απέναντι πλευρές παράλληλες. Αυτό είναι όλο — ένας ορισμός, μία απαίτηση.

Όλα τα υπόλοιπα **αποδεικνύονται**:

1. Οι απέναντι πλευρές είναι **ίσες**.
2. Οι απέναντι γωνίες είναι **ίσες**.
3. Οι διαδοχικές γωνίες είναι **παραπληρωματικές**.
4. Οι διαγώνιοι **διχοτομούνται** (η καθεμία χωρίζει την άλλη σε δύο ίσα μέρη).

*Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με βέλη στις παράλληλες πλευρές, σημάδια στις ίσες απέναντι πλευρές, τόξα στις ίσες απέναντι γωνίες και τις δύο διαγώνιους που τέμνονται στο Ο.*

> **Κλειδί**
>
> Πώς αποδεικνύεται η πρώτη ιδιότητα, και γιατί αξίζει να το δεις:
>
> Φέρε τη διαγώνιο $A\Gamma$ στο παραλληλόγραμμο $AB\Gamma\Delta$. Στα τρίγωνα $AB\Gamma$ και $\Gamma\Delta A$:
>
> - $\widehat{BA\Gamma} = \widehat{\Delta\Gamma A}$ (εντός εναλλάξ, αφού $AB \parallel \Gamma\Delta$)
> - $A\Gamma = A\Gamma$ (κοινή)
> - $\widehat{B\Gamma A} = \widehat{\Delta A\Gamma}$ (εντός εναλλάξ, αφού $B\Gamma \parallel A\Delta$)
>
> Κριτήριο **Γ-Π-Γ**, άρα τα τρίγωνα είναι ίσα, άρα $AB = \Gamma\Delta$ και $B\Gamma = A\Delta$.
>
> Πρόσεξε τι μόλις έγινε: η παραλληλία έγινε ισότητα γωνιών (προηγούμενη ενότητα), και η ισότητα γωνιών έγινε ισότητα τριγώνων (ενότητα πριν από αυτήν). Η Γεωμετρία χτίζεται σε στρώσεις.

## Τα κριτήρια — η αντίστροφη κατεύθυνση

Για να **αποδείξεις** ότι ένα τετράπλευρο είναι παραλληλόγραμμο, αρκεί ένα από τα παρακάτω:

- Απέναντι πλευρές **ίσες**.
- Απέναντι γωνίες **ίσες**.
- Οι διαγώνιοι **διχοτομούνται**.
- **Δύο** απέναντι πλευρές ίσες **και** παράλληλες.

> **Πρόσεχε**
>
> Στο τελευταίο κριτήριο χρειάζονται **και τα δύο**, στο **ίδιο** ζεύγος πλευρών.
>
> Δύο πλευρές ίσες αλλά όχι παράλληλες δίνουν ισοσκελές τραπέζιο, όχι παραλληλόγραμμο. Δύο πλευρές παράλληλες αλλά όχι ίσες δίνουν απλό τραπέζιο.

## Η ιεραρχία

Τα ειδικά παραλληλόγραμμα δεν είναι ξεχωριστά σχήματα — είναι παραλληλόγραμμα με **επιπλέον** απαίτηση:

| Σχήμα     | Επιπλέον απαίτηση           | Επιπλέον ιδιότητα διαγωνίων                 |
| --------- | --------------------------- | ------------------------------------------- |
| Ορθογώνιο | μία ορθή γωνία              | διαγώνιοι **ίσες**                          |
| Ρόμβος    | δύο διαδοχικές πλευρές ίσες | διαγώνιοι **κάθετες**, διχοτόμοι των γωνιών |
| Τετράγωνο | και τα δύο παραπάνω         | ίσες **και** κάθετες                        |

> **Θυμήσου**
>
> Κάθε τετράγωνο είναι ορθογώνιο **και** ρόμβος **και** παραλληλόγραμμο. Η ιεραρχία πάει μόνο προς τα πάνω: ένα ορθογώνιο δεν είναι τετράγωνο εκτός αν έχει και ίσες πλευρές.
>
> Στις ασκήσεις σωστού/λάθους αυτό εμφανίζεται συνέχεια. «Κάθε ρόμβος είναι παραλληλόγραμμο» → σωστό. «Κάθε παραλληλόγραμμο είναι ρόμβος» → λάθος.

## Τραπέζιο και διάμεσος

**Τραπέζιο** είναι το τετράπλευρο με **δύο μόνο** πλευρές παράλληλες (τις βάσεις). Η **διάμεσός** του ενώνει τα μέσα των μη παράλληλων πλευρών και ισούται με τον μέσο όρο των βάσεων:

$$
\mu = \frac{\beta_1 + \beta_2}{2}
$$

Το ίδιο θεώρημα σε τρίγωνο: το τμήμα που ενώνει τα μέσα δύο πλευρών είναι **παράλληλο** προς την τρίτη και ίσο με το **μισό** της.

Αυτό είναι στην ουσία η ίδια πρόταση: το τρίγωνο είναι τραπέζιο με τη μία βάση εκφυλισμένη σε σημείο, δηλαδή $\beta_2 = 0$, και τότε $\mu = \frac{\beta_1}{2}$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε παραλληλόγραμμο, \$\widehat{A} = 65°\$. Βρες τις υπόλοιπες γωνίες.

*Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με γωνία Α 65° και τις άλλες τρεις γωνίες σημειωμένες x, y, z.*

1. Η απέναντι γωνία είναι **ίση**:

   $\widehat{\Gamma} = 65°$
2. Οι διαδοχικές γωνίες είναι **παραπληρωματικές**:

   $\widehat{B} = 180° - 65° = 115°$
3. Και η απέναντι της $\widehat{B}$:

   $\widehat{\Delta} = 115°$
4. **Έλεγχος.** Το άθροισμα των γωνιών κάθε τετραπλεύρου είναι $360°$:

   $65 + 115 + 65 + 115 = 360$ ✓

### Παράδειγμα 2: Σε παραλληλόγραμμο, \$AB = 2x + 3\$ και \$\Gamma\Delta = x + 9\$. Βρες το \$x\$.

*Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με ΑΒ = 2x + 3 και ΓΔ = x + 9.*

1. Οι $AB$ και $\Gamma\Delta$ είναι **απέναντι** πλευρές, άρα ίσες:

   $2x + 3 = x + 9$
2. $2x - x = 9 - 3 \Rightarrow x = 6$
3. Άρα $AB = 2 \cdot 6 + 3 = 15$ και $\Gamma\Delta = 6 + 9 = 15$ ✓

   Ο έλεγχος εδώ δεν είναι τυπικότητα: αν έβγαιναν διαφορετικά μήκη, θα σήμαινε ότι έκανες λάθος στην εξίσωση.

### Παράδειγμα 3: Δείξε ότι αν οι διαγώνιοι τετραπλεύρου διχοτομούνται, είναι παραλληλόγραμμο.

1. **Δίνεται:** οι διαγώνιοι $A\Gamma$ και $B\Delta$ τέμνονται στο $O$ με $OA = O\Gamma$ και $OB = O\Delta$.

   **Θέλω:** $AB \parallel \Gamma\Delta$ και $B\Gamma \parallel A\Delta$.
2. Συγκρίνω τα τρίγωνα $OAB$ και $O\Gamma\Delta$:
   - $OA = O\Gamma$ (δίνεται)
   - $\widehat{AOB} = \widehat{\Gamma O\Delta}$ (**κατακορυφήν** — ίσες πάντα, χωρίς προϋπόθεση)
   - $OB = O\Delta$ (δίνεται)
3. Κριτήριο **Π-Γ-Π**, άρα τα τρίγωνα είναι ίσα.

   Συνεπώς $\widehat{OAB} = \widehat{O\Gamma\Delta}$.
4. Αυτές οι δύο γωνίες είναι **εντός εναλλάξ** των ευθειών $AB$ και $\Gamma\Delta$ με τέμνουσα την $A\Gamma$.

   Ίσες εντός εναλλάξ ⟹ $AB \parallel \Gamma\Delta$.
5. Με τον ίδιο ακριβώς συλλογισμό στα τρίγωνα $OB\Gamma$ και $O\Delta A$ προκύπτει $B\Gamma \parallel A\Delta$.

   Και οι δύο ζευγαρωτές πλευρές παράλληλες, άρα παραλληλόγραμμο. **Ο.Ε.Δ.**

### Παράδειγμα 4: Τραπέζιο με βάσεις \$8\$ και \$14\$. Πόσο είναι η διάμεσος;

1. $\mu = \frac{\beta_1 + \beta_2}{2} = \frac{8 + 14}{2}$
2. $= \frac{22}{2} = 11$
3. **Έλεγχος λογικής.** Το $11$ βρίσκεται ανάμεσα στο $8$ και στο $14$, όπως πρέπει: η διάμεσος είναι μέσος όρος, άρα δεν μπορεί να ξεφύγει από τις δύο βάσεις.

   Αν σου βγει διάμεσος μεγαλύτερη και από τις δύο βάσεις, έχεις κάνει λάθος πράξη.

### Παράδειγμα 5: Σε τρίγωνο με \$B\Gamma = 18\$, τα \$M, N\$ είναι μέσα των \$AB, A\Gamma\$. Πόσο είναι το \$MN\$;

1. Το $MN$ ενώνει τα **μέσα** δύο πλευρών, άρα είναι η διάμεσος του τριγώνου.
2. Το θεώρημα λέει ότι είναι παράλληλο προς την τρίτη πλευρά και ίσο με το μισό της:

   $MN = \frac{B\Gamma}{2} = \frac{18}{2} = 9$
3. Επιπλέον, $MN \parallel B\Gamma$ — και αυτό είναι συχνά το πιο χρήσιμο κομμάτι, γιατί σου δίνει παραλληλία χωρίς να σου δοθεί.
4. Μπορείς να το δεις και ως τραπέζιο με $\beta_2 = 0$: $\mu = \frac{18 + 0}{2} = 9$. Ίδιο θεώρημα, οριακή περίπτωση.

## Ερωτήσεις

1. Σε παραλληλόγραμμο μια γωνία είναι $110°$. Πόση είναι η διαδοχική της;
   - $110°$
   - $70°$
   - $90°$
   - $250°$
2. Ποια πρόταση είναι **λανθασμένη**;
   - Κάθε τετράγωνο είναι ρόμβος
   - Κάθε ρόμβος είναι τετράγωνο
   - Κάθε ορθογώνιο είναι παραλληλόγραμμο
   - Κάθε τετράγωνο είναι ορθογώνιο
3. Σε ποιο σχήμα οι διαγώνιοι είναι **ίσες αλλά όχι αναγκαστικά κάθετες**;
   - Ρόμβος
   - Ορθογώνιο
   - Τετράγωνο
   - Κάθε παραλληλόγραμμο
4. Σε τρίγωνο με $B\Gamma = 24$, το τμήμα που ενώνει τα μέσα των $AB$ και $A\Gamma$ έχει μήκος:
   - $24$
   - $12$
   - $48$
   - $8$
5. Ποια συνθήκη **δεν** αρκεί για να είναι ένα τετράπλευρο παραλληλόγραμμο;
   - Οι διαγώνιοι διχοτομούνται
   - Δύο απέναντι πλευρές είναι ίσες
   - Οι απέναντι γωνίες είναι ίσες ανά ζεύγος
   - Δύο απέναντι πλευρές είναι ίσες και παράλληλες
6. Τραπέζιο έχει βάσεις $8$ και $12$. Πόσο είναι η διάμεσός του;
   - $10$
   - $20$
   - $4$
   - $6$
7. Σε ποιο σχήμα οι διαγώνιοι είναι **κάθετες**, χωρίς να είναι αναγκαστικά ίσες;
   - Στον ρόμβο
   - Στο ορθογώνιο
   - Στο τετράγωνο
   - Σε κάθε παραλληλόγραμμο
8. Ποια συνθήκη **αρκεί** για να είναι ένα τετράπλευρο παραλληλόγραμμο;
   - Οι διαγώνιοί του διχοτομούνται
   - Μία γωνία του είναι ορθή
   - Δύο πλευρές του είναι ίσες
   - Οι διαγώνιοί του είναι ίσες

## Ασκήσεις

1. Σε παραλληλόγραμμο μία γωνία είναι $65^\circ$. Πόσες είναι οι άλλες τρεις;
   *Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με γωνία Α 65° και τις άλλες τρεις γωνίες σημειωμένες x, y, z.*
2. Σε τραπέζιο η μεγάλη βάση είναι κατά $6$ μεγαλύτερη από τη μικρή, και η διάμεσος είναι $13$. Βρες τις δύο βάσεις.
3. Σε παραλληλόγραμμο ισχύει $AB = 3x - 2$ και $\Gamma\Delta = x + 8$. Βρες το $x$.
   *Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με ΑΒ = 3x − 2 και ΓΔ = x + 8.*
4. Σε παραλληλόγραμμο $AB\Gamma\Delta$ είναι $AB = 10$ και $A\Delta = 6$. Η διχοτόμος της γωνίας $\widehat{A}$ τέμνει την πλευρά $\Gamma\Delta$ στο $E$. Πόσο είναι το $E\Gamma$;
5. Σε τετράπλευρο $AB\Gamma\Delta$ οι διαγώνιοι είναι $A\Gamma = 10$ και $B\Delta = 14$. Τα $K$, $\Lambda$, $M$, $N$ είναι τα μέσα των πλευρών $AB$, $B\Gamma$, $\Gamma\Delta$ και $\Delta A$.
   α) Τι είδους τετράπλευρο είναι το $K\Lambda MN$;
   β) Πόση είναι η περίμετρός του;
   γ) Αν επιπλέον οι διαγώνιοι του $AB\Gamma\Delta$ είναι κάθετες, τι είδους γίνεται το $K\Lambda MN$;
6. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ η $AM$ είναι διάμεσος και το $N$ είναι το μέσο της $AM$. Η ευθεία $BN$ τέμνει την $A\Gamma$ στο $\Delta$. Είναι $A\Gamma = 12$ cm και $B\Delta = 10$ cm.
   α) Πόσο είναι το $A\Delta$;
   β) Πόσα είναι τα $N\Delta$ και $BN$;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/parallelograms
