Παραλληλόγραμμα και τραπέζια
Ιδιότητες που αποδεικνύονται, δεν αποστηθίζονται.
24 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ευκλείδεια Γεωμετρία Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να ξέρεις τις ιδιότητες του παραλληλογράμμου και από πού αποδεικνύονται.
- Να χρησιμοποιείς τα κριτήρια: πότε ένα τετράπλευρο είναι παραλληλόγραμμο.
- Να τοποθετείς ορθογώνιο, ρόμβο και τετράγωνο στην ιεραρχία.
- Να εφαρμόζεις το θεώρημα της διαμέσου τραπεζίου και τριγώνου.
Ένας ορισμός, τέσσερις συνέπειες
Παραλληλόγραμμο είναι το τετράπλευρο με τις απέναντι πλευρές παράλληλες. Αυτό είναι όλο — ένας ορισμός, μία απαίτηση.
Όλα τα υπόλοιπα αποδεικνύονται:
- Οι απέναντι πλευρές είναι ίσες.
- Οι απέναντι γωνίες είναι ίσες.
- Οι διαδοχικές γωνίες είναι παραπληρωματικές.
- Οι διαγώνιοι διχοτομούνται (η καθεμία χωρίζει την άλλη σε δύο ίσα μέρη).
Τα κριτήρια — η αντίστροφη κατεύθυνση
Για να αποδείξεις ότι ένα τετράπλευρο είναι παραλληλόγραμμο, αρκεί ένα από τα παρακάτω:
- Απέναντι πλευρές ίσες.
- Απέναντι γωνίες ίσες.
- Οι διαγώνιοι διχοτομούνται.
- Δύο απέναντι πλευρές ίσες και παράλληλες.
Η ιεραρχία
Τα ειδικά παραλληλόγραμμα δεν είναι ξεχωριστά σχήματα — είναι παραλληλόγραμμα με επιπλέον απαίτηση:
| Σχήμα | Επιπλέον απαίτηση | Επιπλέον ιδιότητα διαγωνίων |
|---|---|---|
| Ορθογώνιο | μία ορθή γωνία | διαγώνιοι ίσες |
| Ρόμβος | δύο διαδοχικές πλευρές ίσες | διαγώνιοι κάθετες, διχοτόμοι των γωνιών |
| Τετράγωνο | και τα δύο παραπάνω | ίσες και κάθετες |
Τραπέζιο και διάμεσος
Τραπέζιο είναι το τετράπλευρο με δύο μόνο πλευρές παράλληλες (τις βάσεις). Η διάμεσός του ενώνει τα μέσα των μη παράλληλων πλευρών και ισούται με τον μέσο όρο των βάσεων:
Το ίδιο θεώρημα σε τρίγωνο: το τμήμα που ενώνει τα μέσα δύο πλευρών είναι παράλληλο προς την τρίτη και ίσο με το μισό της.
Αυτό είναι στην ουσία η ίδια πρόταση: το τρίγωνο είναι τραπέζιο με τη μία βάση εκφυλισμένη σε σημείο, δηλαδή , και τότε .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε παραλληλόγραμμο, . Βρες τις υπόλοιπες γωνίες.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η απέναντι γωνία είναι ίση:
Οι διαδοχικές γωνίες είναι παραπληρωματικές:
Και η απέναντι της :
Έλεγχος. Το άθροισμα των γωνιών κάθε τετραπλεύρου είναι :
✓
Παράδειγμα 2
Σε παραλληλόγραμμο, και . Βρες το .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι και είναι απέναντι πλευρές, άρα ίσες:
Άρα και ✓
Ο έλεγχος εδώ δεν είναι τυπικότητα: αν έβγαιναν διαφορετικά μήκη, θα σήμαινε ότι έκανες λάθος στην εξίσωση.
Παράδειγμα 3
Δείξε ότι αν οι διαγώνιοι τετραπλεύρου διχοτομούνται, είναι παραλληλόγραμμο.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δίνεται: οι διαγώνιοι και τέμνονται στο με και .
Θέλω: και .
Συγκρίνω τα τρίγωνα και :
- (δίνεται)
- (κατακορυφήν — ίσες πάντα, χωρίς προϋπόθεση)
- (δίνεται)
Κριτήριο Π-Γ-Π, άρα τα τρίγωνα είναι ίσα.
Συνεπώς .
Αυτές οι δύο γωνίες είναι εντός εναλλάξ των ευθειών και με τέμνουσα την .
Ίσες εντός εναλλάξ ⟹ .
Με τον ίδιο ακριβώς συλλογισμό στα τρίγωνα και προκύπτει .
Και οι δύο ζευγαρωτές πλευρές παράλληλες, άρα παραλληλόγραμμο. Ο.Ε.Δ.
Παράδειγμα 4
Τραπέζιο με βάσεις και . Πόσο είναι η διάμεσος;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Έλεγχος λογικής. Το βρίσκεται ανάμεσα στο και στο , όπως πρέπει: η διάμεσος είναι μέσος όρος, άρα δεν μπορεί να ξεφύγει από τις δύο βάσεις.
Αν σου βγει διάμεσος μεγαλύτερη και από τις δύο βάσεις, έχεις κάνει λάθος πράξη.
Παράδειγμα 5
Σε τρίγωνο με , τα είναι μέσα των . Πόσο είναι το ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το ενώνει τα μέσα δύο πλευρών, άρα είναι η διάμεσος του τριγώνου.
Το θεώρημα λέει ότι είναι παράλληλο προς την τρίτη πλευρά και ίσο με το μισό της:
Επιπλέον, — και αυτό είναι συχνά το πιο χρήσιμο κομμάτι, γιατί σου δίνει παραλληλία χωρίς να σου δοθεί.
Μπορείς να το δεις και ως τραπέζιο με : . Ίδιο θεώρημα, οριακή περίπτωση.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε παραλληλόγραμμο μία γωνία είναι . Πόσες είναι οι άλλες τρεις;
Τα κατάφερες;
- Να ξέρεις τις ιδιότητες του παραλληλογράμμου και από πού αποδεικνύονται.
- Να χρησιμοποιείς τα κριτήρια: πότε ένα τετράπλευρο είναι παραλληλόγραμμο.
- Να τοποθετείς ορθογώνιο, ρόμβο και τετράγωνο στην ιεραρχία.
- Να εφαρμόζεις το θεώρημα της διαμέσου τραπεζίου και τριγώνου.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.