# Ανισώσεις 1ου βαθμού

> Ίδια δουλειά με τις εξισώσεις, με μία παγίδα στο πρόσημο.

Μαθηματικά, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/linear-inequalities

## Τι θα μάθεις

- Να λύνεις ανισώσεις πρώτου βαθμού και να ξέρεις πότε αλλάζει η φορά.
- Να γράφεις τη λύση ως διάστημα και να τη δείχνεις στην αριθμογραμμή.
- Να λύνεις σύστημα δύο ανισώσεων βρίσκοντας την τομή των λύσεων.
- Να κάνεις διερεύνηση όταν ο συντελεστής του x είναι παράμετρος.

## Ίδια δουλειά με τις εξισώσεις, με μία εξαίρεση

Μια ανίσωση λύνεται όπως μια εξίσωση: φέρνεις τα $x$ στο ένα μέλος, τους αριθμούς στο άλλο, και στο τέλος απομονώνεις το $x$. Οι επιτρεπτές κινήσεις είναι σχεδόν οι ίδιες:

- Προσθέτω ή αφαιρώ **τον ίδιο** αριθμό στα δύο μέλη. Η φορά δεν αλλάζει.
- Πολλαπλασιάζω ή διαιρώ με **θετικό** αριθμό. Η φορά δεν αλλάζει.
- Πολλαπλασιάζω ή διαιρώ με **αρνητικό** αριθμό. Η φορά **αντιστρέφεται**.

> **Κλειδί**
>
> Γιατί αντιστρέφεται; Σκέψου το με αριθμούς. Ισχύει $2 < 5$. Πολλαπλασίασε και τα δύο με $-1$: παίρνεις $-2$ και $-5$. Ποιο είναι τώρα μεγαλύτερο;
>
> Το $-2$. Ο πολλαπλασιασμός με αρνητικό είναι καθρέφτης γύρω από το μηδέν, και ο καθρέφτης αντιστρέφει τη σειρά. Δεν είναι κανόνας που αποστηθίζεις — είναι γεωμετρία.

## Γιατί η λύση είναι διάστημα και όχι αριθμός

Μια εξίσωση πρώτου βαθμού έχει (συνήθως) **μία** λύση. Μια ανίσωση έχει **άπειρες**, και η απάντηση περιγράφει ποιες.

Δες το γραφικά: η λύση της $\alpha x + \beta > 0$ είναι τα $x$ για τα οποία η ευθεία $y = \alpha x + \beta$ βρίσκεται **πάνω** από τον άξονα $x$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πού είναι θετική η αx + β;*

Το σημείο όπου η ευθεία κόβει τον άξονα είναι το **σύνορο**: εκεί αλλάζει η απάντηση από «όχι» σε «ναι». Αν $\alpha > 0$ η λύση είναι δεξιά του συνόρου, αν $\alpha < 0$ αριστερά. Αυτό είναι ακριβώς ο κανόνας της αντιστροφής, ιδωμένος από ψηλά.

## Πίνακας προσήμου

Ο πίνακας προσήμου συνοψίζει το παραπάνω χωρίς σχήμα. Για την παράσταση $\alpha x + \beta$ με ρίζα $x_0 = -\frac{\beta}{\alpha}$:

|                 | $x < x_0$ | $x = x_0$ | $x > x_0$ |
| --------------- | --------- | --------- | --------- |
| αν $\alpha > 0$ | αρνητική  | $0$       | θετική    |
| αν $\alpha < 0$ | θετική    | $0$       | αρνητική  |

«Ετερόσημο του $\alpha$ αριστερά, ομόσημο δεξιά» — αυτή είναι η μία φράση που πρέπει να θυμάσαι, και θα τη χρησιμοποιείς ξανά στο τριώνυμο.

## Σύστημα ανισώσεων

Όταν σου δίνονται δύο ανισώσεις που πρέπει να ισχύουν **ταυτόχρονα**, λύνεις την καθεμία χωριστά και κρατάς την **τομή**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η τομή δύο ανισώσεων*

> **Πρόσεχε**
>
> Τομή σημαίνει **και**, όχι **ή**. Αν η μία ανίσωση δίνει $x > 3$ και η άλλη $x > 7$, η τομή είναι $x > 7$ — όχι και τα δύο διαστήματα μαζί. Το αυστηρότερο κερδίζει.

*Οι λύσεις της x > 3 και της x > 7 σε δύο αριθμογραμμές, και από κάτω η τομή τους, που είναι η x > 7.*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: \$3x - 7 < 5\$

1. Προσθέτω $7$ στα δύο μέλη. Πρόσθεση: η φορά μένει ίδια.

   $3x < 12$
2. Διαιρώ με $3$. Το $3$ είναι **θετικό**, άρα η φορά πάλι μένει ίδια.

   $x < 4$
3. Η λύση είναι $(-\infty, 4)$.

   **Έλεγχος.** Παίρνω έναν αριθμό μέσα, π.χ. $x = 0$: $3 \cdot 0 - 7 = -7 < 5$ ✓. Και έναν έξω, $x = 10$: $30 - 7 = 23$, που δεν είναι $< 5$ ✓.

### Παράδειγμα 2: \$-2x + 1 \geq 9\$

1. Αφαιρώ $1$ από τα δύο μέλη:

   $-2x \geq 8$
2. Τώρα διαιρώ με $-2$. Ο αριθμός είναι **αρνητικός**, άρα η φορά αντιστρέφεται: το $\geq$ γίνεται $\leq$.

   $x \leq -4$
3. Η λύση είναι $(-\infty, -4]$. Αγκύλη στο $-4$, γιατί η ανίσωση επιτρέπει την ισότητα.
4. **Έλεγχος με το σύνορο.** Βάζω $x = -4$: $-2(-4) + 1 = 9$, και $9 \geq 9$ ✓. Το άκρο ανήκει, όπως το γράψαμε.

   Αν είχα ξεχάσει να αντιστρέψω τη φορά, θα κατέληγα σε $x \geq -4$. Δοκίμασε τότε το $x = 0$: $1 \geq 9$, ψευδές. Ο έλεγχος με έναν αριθμό πιάνει αυτό το λάθος κάθε φορά.

### Παράδειγμα 3: \$\frac{x}{2} - 1 < \frac{x - 4}{3}\$

1. Διώχνω τους παρονομαστές πολλαπλασιάζοντας με το Ε.Κ.Π.$(2, 3) = 6$. Το $6$ είναι **θετικό**, άρα η φορά δεν αλλάζει.

   $6 \cdot \frac{x}{2} - 6 \cdot 1 < 6 \cdot \frac{x-4}{3}$
2. $3x - 6 < 2(x - 4)$

   $3x - 6 < 2x - 8$
3. Μαζεύω: αφαιρώ $2x$ και προσθέτω $6$ στα δύο μέλη.

   $x < -2$
4. Η λύση είναι $(-\infty, -2)$.

   Πρόσεξε ότι εδώ δεν χρειάστηκε αντιστροφή πουθενά: πολλαπλασιάσαμε μόνο με το $6$ και προσθαφαιρέσαμε.

### Παράδειγμα 4: Λύσε το σύστημα \$2x - 1 > 3\$ και \$5 - x \geq 0\$

1. Πρώτη ανίσωση: $2x - 1 > 3 \Rightarrow 2x > 4 \Rightarrow x > 2$.

   Διαιρέσαμε με θετικό, φορά ίδια. Λύση: $(2, +\infty)$.
2. Δεύτερη ανίσωση: $5 - x \geq 0 \Rightarrow -x \geq -5$.

   Πολλαπλασιάζω με $-1$: φορά **αντιστρέφεται**, άρα $x \leq 5$. Λύση: $(-\infty, 5]$.
3. Οι δύο πρέπει να ισχύουν ταυτόχρονα, άρα κρατώ την τομή:

   $2 < x \leq 5$, δηλαδή το διάστημα $(2, 5]$.
4. **Έλεγχος στα άκρα.** Το $x = 5$: πρώτη δίνει $9 > 3$ ✓, δεύτερη $0 \geq 0$ ✓ — ανήκει. Το $x = 2$: πρώτη δίνει $3 > 3$ ✗ — δεν ανήκει.

   Γι' αυτό παρένθεση αριστερά και αγκύλη δεξιά.

### Παράδειγμα 5: \$\lambda x > 6\$, με παράμετρο \$\lambda\$

1. Δεν ξέρω το πρόσημο του $\lambda$, άρα δεν ξέρω αν θα αντιστρέψω τη φορά. **Διερεύνηση σε τρεις περιπτώσεις.**
2. **$\lambda > 0$.** Διαιρώ με θετικό, φορά ίδια:

   $x > \frac{6}{\lambda}$
3. **$\lambda < 0$.** Διαιρώ με αρνητικό, φορά αντιστρέφεται:

   $x < \frac{6}{\lambda}$
4. **$\lambda = 0$.** Η ανίσωση γίνεται $0 \cdot x > 6$, δηλαδή $0 > 6$: ψευδές για κάθε $x$. **Αδύνατη.**
5. Η απάντηση είναι και οι τρεις περιπτώσεις μαζί. Όπως και στις εξισώσεις, το λάθος που κοστίζει δεν είναι η πράξη — είναι να ξεχάσεις ότι το $\lambda$ μπορεί να είναι μηδέν ή αρνητικό.

## Ερωτήσεις

1. Λύσε την ανίσωση $4x + 3 \leq 11$.
   - $x \leq 2$
   - $x \geq 2$
   - $x \leq 3{,}5$
   - $x \leq 8$
2. Λύσε την ανίσωση $-3x > 12$.
   - $x > -4$
   - $x < -4$
   - $x > 4$
   - $x < 4$
3. Ποια είναι η λύση του συστήματος $x > 1$ και $x > 6$;
   - $x > 1$
   - $x > 6$
   - $1 < x < 6$
   - Αδύνατο
4. Η παράσταση $-2x + 8$ είναι θετική για ποιες τιμές του $x$;
   - $x < 4$
   - $x > 4$
   - $x < -4$
   - Για κάθε $x$
5. Για ποια τιμή του $\lambda$ η ανίσωση $\lambda x < 3$ είναι αληθής για **κάθε** πραγματικό $x$;
   - $\lambda = 3$
   - $\lambda = 0$
   - $\lambda > 0$
   - Για καμία τιμή
6. Λύσε την ανίσωση $\frac{x}{2} - 1 > \frac{x}{3}$.
   - $x > 6$
   - $x < 6$
   - $x > -6$
   - $x > 1$
7. Λύσε την ανίσωση $-3x + 6 < 0$.
   - $x > 2$
   - $x < 2$
   - $x > -2$
   - $x < -2$
8. Ποια είναι η λύση του συστήματος $x \geq -2$ και $x < 3$;
   - $-2 \leq x < 3$
   - $x < 3$
   - $x \geq -2$
   - Καμία λύση

## Ασκήσεις

1. Λύσε: $2x - 5 < 9$
2. Λύσε: $2(x - 3) > 5x + 6$
3. Λύσε: $\frac{x}{3} - 1 < \frac{x - 2}{4}$
4. Το ταξί Α χρεώνει $4$ € στην αφετηρία και $0{,}75$ € το χιλιόμετρο. Το ταξί Β χρεώνει $2$ € και $1$ € το χιλιόμετρο. Έχεις $16$ €. Για ποιες αποστάσεις το Α βγαίνει φθηνότερο από το Β και σου φτάνουν τα χρήματα για να το πάρεις;
5. Η ανίσωση $(\lambda - 1)x < 3$ έχει για λύσεις ακριβώς τα $x > -1$. Βρες το $\lambda$.
6. Δίνεται η ανίσωση $\lambda x + 2 > x + \lambda$, με παράμετρο $\lambda$.
   α) Για ποιες τιμές του $\lambda$ αληθεύει για κάθε $x$ με $0 \leq x \leq 1$;
   β) Υπάρχει τιμή του $\lambda$ για την οποία δεν αληθεύει για κανένα $x$ του $[0, 1]$;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/linear-inequalities
