# Η συνάρτηση f(x) = αx + β

> Κλίση, τομή με τον άξονα, παράλληλες ευθείες και το V της |x|.

Μαθηματικά, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/linear-function

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις την κλίση μιας ευθείας από τη γωνία της με τον άξονα x'x ή από δύο σημεία της.
- Να διαβάζεις στην f(x) = αx + β την κλίση και το σημείο τομής με τον άξονα y'y.
- Να βρίσκεις την εξίσωση ευθείας από δύο σημεία, ή από ένα σημείο και μια παράλληλή της.
- Να σχεδιάζεις την f(x) = |x| και να λύνεις γραφικά ανισώσεις με ευθείες.

## Πόσο ανηφορίζει μια ευθεία

Μια ευθεία $\varepsilon$ τέμνει τον άξονα $x'x$ σε ένα σημείο $A$. Στρέψε την ημιευθεία $Ax$ γύρω από το $A$ αντίθετα από τους δείκτες του ρολογιού μέχρι να πέσει πάνω στην $\varepsilon$: η γωνία $\omega$ που διέγραψε είναι η **γωνία της $\varepsilon$ με τον άξονα $x'x$**. Αν η ευθεία είναι παράλληλη στον $x'x$, ή συμπίπτει μαζί του, λέμε ότι $\omega = 0°$. Πάντα $0° \leq \omega < 180°$.

**Συντελεστής διεύθυνσης** ή **κλίση** της $\varepsilon$ είναι η εφαπτομένη αυτής της γωνίας:

$$
\lambda = \varepsilon\varphi\,\omega
$$

- οξεία γωνία, **θετική** κλίση: η ευθεία ανεβαίνει από αριστερά προς τα δεξιά
- αμβλεία γωνία, **αρνητική** κλίση: κατεβαίνει
- $\omega = 0°$, κλίση **μηδέν**: οριζόντια

Για $\omega = 90°$ η ευθεία είναι κατακόρυφη και η $\varepsilon\varphi\,90°$ δεν ορίζεται, οπότε **η κατακόρυφη ευθεία δεν έχει κλίση**.

## Η $f(x) = \alpha x + \beta$

Η γραφική παράσταση της $f(x) = \alpha x + \beta$ είναι **ευθεία** με εξίσωση $y = \alpha x + \beta$ (την απόδειξη θα τη δεις στη Β΄ Λυκείου). Δύο αριθμοί την περιγράφουν πλήρως:

- το $\beta$: η ευθεία τέμνει τον άξονα $y'y$ στο σημείο $B(0, \beta)$, γιατί $f(0) = \beta$
- το $\alpha$: είναι η **κλίση** της, $\lambda = \alpha$

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι κάνει το α και τι το β*

Για την $y = 0{,}5x + 1$: τέμνει τον $y'y$ στο $(0, 1)$, και για $y = 0$ βρίσκεις $x = -2$, άρα τέμνει τον $x'x$ στο $(-2, 0)$. Στο ορθογώνιο τρίγωνο που σχηματίζεται, $\varepsilon\varphi\,\omega = \frac{1}{2}$, ίση με τον συντελεστή του $x$.

Αν $\alpha = 0$, η συνάρτηση γίνεται $f(x) = \beta$ και λέγεται **σταθερή**: παίρνει την ίδια τιμή για κάθε $x$, και η γραφική της παράσταση είναι οριζόντια ευθεία.

### Κλίση από δύο σημεία

Αν τα $A(x_1, y_1)$ και $B(x_2, y_2)$ είναι πάνω στην $y = \alpha x + \beta$, τότε $y_1 = \alpha x_1 + \beta$ και $y_2 = \alpha x_2 + \beta$. Αφαιρώντας, το $\beta$ φεύγει:

$$
\alpha = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}
$$

> **Κλειδί**
>
> Η κλίση είναι **πόσο ανεβαίνει το $y$ για κάθε μονάδα που προχωράς στο $x$**. Ό,τι δύο σημεία κι αν πάρεις πάνω στην ίδια ευθεία, ο λόγος βγαίνει ο ίδιος: αυτό σημαίνει ευθεία.

Η ευθεία από τα $A(-1, 3)$ και $B(3, 6)$ έχει κλίση $\frac{6 - 3}{3 - (-1)} = \frac{3}{4} = 0{,}75$, άρα σχηματίζει με τον $x'x$ γωνία $\omega$ με $\varepsilon\varphi\,\omega = 0{,}75$, περίπου $36{,}87°$.

*Η ευθεία ε που περνάει από τα σημεία Α(−1, 3) και Β(3, 6): από το Α στο Β το x αυξάνεται κατά 4 και το y κατά 3.*

> **Πρόσεχε**
>
> Πάρε τις διαφορές **με την ίδια σειρά** πάνω και κάτω: $\frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}$ ή $\frac{y_1 - y_2}{x_1 - x_2}$, που δίνουν το ίδιο. Το $\frac{y_2 - y_1}{x_1 - x_2}$ δίνει την αντίθετη κλίση. Και αν $x_1 = x_2$, ο παρονομαστής μηδενίζεται: η ευθεία είναι κατακόρυφη, $x = x_1$, και δεν είναι γραφική παράσταση συνάρτησης.

### Η $y = \alpha x$ και οι δύο διχοτόμοι

Με $\beta = 0$ η ευθεία $y = \alpha x$ περνάει από την αρχή των αξόνων. Δύο περιπτώσεις αξίζει να τις θυμάσαι:

- $y = x$: κλίση $1$, γωνία $45°$. Είναι η **διχοτόμος** του 1ου και του 3ου τεταρτημορίου.
- $y = -x$: κλίση $-1$, γωνία $135°$. Είναι η διχοτόμος του 2ου και του 4ου τεταρτημορίου.

## Δύο ευθείες

Για τις $\varepsilon_1: y = \alpha_1 x + \beta_1$ και $\varepsilon_2: y = \alpha_2 x + \beta_2$:

| Αν                                               | τότε οι ευθείες      |
| ------------------------------------------------ | -------------------- |
| $\alpha_1 = \alpha_2$ και $\beta_1 \neq \beta_2$ | είναι **παράλληλες** |
| $\alpha_1 = \alpha_2$ και $\beta_1 = \beta_2$    | **ταυτίζονται**      |
| $\alpha_1 \neq \alpha_2$                         | **τέμνονται**        |

Ίση κλίση σημαίνει ίση εφαπτομένη, άρα ίση γωνία με τον $x'x$. Από εδώ βγαίνουν δύο οικογένειες ευθειών:

- οι $y = \alpha x + 1$, για κάθε $\alpha$, περνούν **όλες** από το $(0, 1)$: ίδιο $\beta$, διαφορετική κλίση
- οι $y = 2x + \beta$, για κάθε $\beta$, είναι **όλες παράλληλες**: ίδια κλίση, διαφορετική τομή με τον $y'y$

## Η $f(x) = |x|$

Από τον ορισμό της απόλυτης τιμής, $|x| = x$ για $x \geq 0$ και $|x| = -x$ για $x < 0$. Η γραφική παράσταση είναι λοιπόν **δύο ημιευθείες** που ξεκινούν από την αρχή: η $y = -x$ για $x \leq 0$ και η $y = x$ για $x \geq 0$. Μοιάζει με ένα **V** με κορυφή το $O$, συμμετρικό ως προς τον $y'y$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η |x| απέναντι σε μια οριζόντια ευθεία*

Με $k = 1$: το V είναι κάτω από την $y = 1$ ανάμεσα στα $-1$ και $1$, άρα $|x| < 1$ για $x \in (-1, 1)$ και $|x| > 1$ για $x \in (-\infty, -1) \cup (1, +\infty)$. Είναι ακριβώς ό,τι βρίσκεις και αλγεβρικά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες την εξίσωση της ευθείας που περνάει από τα \$A(1, 2)\$ και \$B(2, 3)\$

1. **Η κλίση:**

   $\alpha = \frac{3 - 2}{2 - 1} = 1$
2. **Το $\beta$.** Η ευθεία είναι $y = x + \beta$ και περνάει από το $A(1, 2)$, άρα $2 = 1 + \beta$, δηλαδή $\beta = 1$.
3. $y = x + 1$

   **Έλεγχος με το $B$:** $2 + 1 = 3$ ✓

### Παράδειγμα 2: Βρες τη γωνία της ευθείας \$y = -\sqrt{3}\\,x + 2\$ με τον άξονα \$x'x\$

1. Η κλίση είναι ο συντελεστής του $x$: $\varepsilon\varphi\,\omega = -\sqrt{3}$.
2. Αρνητική κλίση σημαίνει **αμβλεία** γωνία. Η οξεία γωνία με $\varepsilon\varphi = \sqrt{3}$ είναι οι $60°$.
3. Η αμβλεία με την αντίθετη εφαπτομένη είναι η παραπληρωματική της:

   $\omega = 180° - 60° = 120°$

### Παράδειγμα 3: Βρες την ευθεία που είναι παράλληλη στην \$y = 2x - 3\$ και περνάει από το \$A(1, 1)\$

1. **Παράλληλη σημαίνει ίδια κλίση:** $\alpha = 2$, άρα η ευθεία είναι $y = 2x + \beta$.
2. **Περνάει από το $A$:** $1 = 2 \cdot 1 + \beta$, δηλαδή $\beta = -1$.
3. $y = 2x - 1$

   Έχει $\beta = -1 \neq -3$, οπότε είναι πράγματι παράλληλη και όχι η ίδια ευθεία.

### Παράδειγμα 4: Το νερό παγώνει στους \$0°\$C ή \$32°\$F και βράζει στους \$100°\$C ή \$212°\$F. Βρες τη σχέση \$C = \alpha F + \beta\$

1. **Δύο σημεία της ευθείας**, με το $F$ ως ανεξάρτητη μεταβλητή: $(32, 0)$ και $(212, 100)$.
2. **Κλίση:**

   $\alpha = \frac{100 - 0}{212 - 32} = \frac{100}{180} = \frac{5}{9}$
3. **Το $\beta$** από το $(32, 0)$: $0 = \frac{5}{9} \cdot 32 + \beta$, άρα $\beta = -\frac{160}{9}$.

   $C = \frac{5}{9}F - \frac{160}{9} = \frac{5}{9}(F - 32)$
4. **Υπάρχει θερμοκρασία με τον ίδιο αριθμό και στις δύο κλίμακες;** Θέλεις $C = F$:

   $F = \frac{5}{9}(F - 32) \Leftrightarrow 9F = 5F - 160 \Leftrightarrow F = -40$

   Οι $-40°$C είναι ακριβώς $-40°$F.

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η κλίση και πού τέμνει τον $y'y$ η ευθεία $y = -3x + 2$;
   - κλίση $2$, στο $(0, -3)$
   - κλίση $-3$, στο $(0, 2)$
   - κλίση $3$, στο $(0, 2)$
   - κλίση $-3$, στο $(2, 0)$
2. Πόση είναι η κλίση της ευθείας που περνάει από τα $A(1, 3)$ και $B(2, 1)$;
   - $-2$
   - $2$
   - $-\frac{1}{2}$
   - $4$
3. Η ευθεία $y = x + 2$ σχηματίζει με τον άξονα $x'x$ γωνία:
   - $135°$
   - $60°$
   - $45°$
   - $63°$
4. Ποια από τις παρακάτω ευθείες είναι παράλληλη στην $y = 2x - 3$;
   - $y = -2x - 3$
   - $y = 3x - 2$
   - $y = -3x + 2$
   - $y = 2x + 5$
5. Ποια ευθεία **δεν** έχει συντελεστή διεύθυνσης;
   - Η $y = 4$
   - Η $x = 4$
   - Η $y = 4x$
   - Η $y = -x$
6. Η $f(x) = \beta$ λέγεται σταθερή συνάρτηση. Πώς είναι η γραφική της παράσταση;
   - Ευθεία που περνάει πάντα από την αρχή
   - Κατακόρυφη ευθεία στο $x = \beta$
   - Οριζόντια ευθεία στο ύψος $\beta$
   - Ένα σημείο, το $(0, \beta)$
7. Τι κοινό έχουν όλες οι ευθείες $y = \alpha x + 1$, για τις διάφορες τιμές του $\alpha$;
   - Είναι όλες παράλληλες μεταξύ τους
   - Περνούν όλες από το σημείο $(0, 1)$
   - Περνούν όλες από το σημείο $(1, 0)$
   - Σχηματίζουν όλες γωνία $45°$ με τον $x'x$
8. Για ποια $x$ η γραφική παράσταση της $f(x) = |x|$ είναι **πάνω** από την ευθεία $y = 2$;
   - $x \in (-2, 2)$
   - $x \in (2, +\infty)$
   - $x \in (-\infty, -2) \cup (2, +\infty)$
   - για κάθε $x \neq 0$

## Ασκήσεις

1. Πόση είναι η κλίση της ευθείας που περνάει από τα $A(1, 2)$ και $B(2, 1)$;
2. Η ευθεία $y = \alpha x + \beta$ περνάει από το $A(2, -1)$ και τέμνει τον άξονα $y'y$ στο $B(0, 5)$. Βρες την εξίσωσή της.
3. Βρες τη γωνία που σχηματίζει με τον άξονα $x'x$ η ευθεία που περνάει από τα $A(0, -1)$ και $B(\sqrt{3}, 2)$.
4. Βρες την εξίσωση της ευθείας που περνάει από τα $A(1, 3)$ και $B(2, 1)$.
5. Μια ευθεία είναι παράλληλη στην $y = -2x + 1$ και σχηματίζει με τους θετικούς ημιάξονες $Ox$ και $Oy$ τρίγωνο με εμβαδόν $9$. Βρες την εξίσωσή της.
6. Μια φωτεινή ακτίνα κινείται πάνω στην ευθεία $y = 1 - x$ και ανακλάται στον άξονα $x'x$. Πάνω σε ποια ευθεία κινείται η ανακλώμενη ακτίνα;
7. Για κάθε τιμή του $\lambda$ έχεις την ευθεία $\varepsilon_\lambda : y = \lambda x + 1 - 2\lambda$.
   α) Δείξε ότι όλες αυτές οι ευθείες περνούν από το ίδιο σημείο, και βρες το.
   β) Για ποια $\lambda$ η $\varepsilon_\lambda$ σχηματίζει τρίγωνο με τους θετικούς ημιάξονες $Ox$ και $Oy$; Πόσο είναι το μικρότερο εμβαδόν που μπορεί να έχει αυτό το τρίγωνο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/linear-function
