# Απόλυτη τιμή

> Απόσταση από το μηδέν — και γιατί αυτό αλλάζει τα πάντα.

Μαθηματικά, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/absolute-value

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς την απόλυτη τιμή ως απόσταση και όχι ως «βγάζω το μείον».
- Να λύνεις εξισώσεις της μορφής |παράσταση| = α με διερεύνηση στο α.
- Να λύνεις τις ανισώσεις |x| < α και |x| > α και να γράφεις τη λύση ως διάστημα.
- Να διαβάζεις το |x − α| ως απόσταση του x από το α.

## Απόσταση, όχι «βγάζω το μείον»

Η απόλυτη τιμή του $x$, γραμμένη $|x|$, είναι η **απόσταση του $x$ από το μηδέν** πάνω στην αριθμογραμμή.

Η απόσταση δεν είναι ποτέ αρνητική. Γι' αυτό $|{-5}| = 5$ και $|5| = 5$: και οι δύο αριθμοί απέχουν πέντε βήματα από το μηδέν, απλώς προς διαφορετικές κατευθύνσεις.

Ο τυπικός ορισμός λέει ακριβώς το ίδιο, με πράξεις:

$$
|x| = \begin{cases} x, & x \geq 0 \\ -x, & x < 0 \end{cases}
$$

> **Πρόσεχε**
>
> Το $-x$ στη δεύτερη γραμμή **δεν είναι αρνητικός αριθμός**. Αν $x = -5$, τότε $-x = 5$. Το μείον εδώ σημαίνει «το αντίθετο», και το αντίθετο ενός αρνητικού είναι θετικό.
>
> Αυτό είναι το σημείο όπου χάνονται οι περισσότεροι: διαβάζουν το $-x$ ως «κάτι αρνητικό» και συμπεραίνουν ότι η απόλυτη τιμή μπορεί να βγει αρνητική. Δεν μπορεί, ποτέ.

## Η γραφική παράσταση

Δες τι κάνει η απόλυτη τιμή σε μια ευθεία. Σύρε το $\alpha$ και πρόσεξε: το κομμάτι που θα ήταν κάτω από τον άξονα $x$ «αναδιπλώνεται» προς τα πάνω.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η y = |αx + β| δίπλα στην y = αx + β*

Το σημείο όπου η γραφική παράσταση «σπάει» είναι εκεί που το εσωτερικό του απολύτου μηδενίζεται. Εκεί αλλάζει ο κλάδος του ορισμού.

> **Κλειδί**
>
> Τέσσερις ιδιότητες που χρησιμοποιείς συνέχεια:
>
> 1. $|x| \geq 0$ πάντα, και $|x| = 0$ **μόνο** όταν $x = 0$.
> 2. $|-x| = |x|$ — ο καθρέφτης δεν αλλάζει απόσταση.
> 3. $|x \cdot y| = |x| \cdot |y|$ και $\left|\frac{x}{y}\right| = \frac{|x|}{|y|}$.
> 4. $|x|^2 = x^2$ και $\sqrt{x^2} = |x|$.
>
> Πρόσεξε ότι στη λίστα **δεν** υπάρχει $|x + y| = |x| + |y|$. Δεν ισχύει: $|3 + (-3)| = 0$, ενώ $|3| + |-3| = 6$. Ισχύει μόνο η ανισότητα $|x + y| \leq |x| + |y|$.

## Εξισώσεις με απόλυτη τιμή

Η εξίσωση $|x| = \alpha$ ρωτάει: ποιοι αριθμοί απέχουν $\alpha$ από το μηδέν; Η απάντηση εξαρτάται από το $\alpha$:

- **$\alpha > 0$** — δύο αριθμοί, ένας δεξιά και ένας αριστερά: $x = \alpha$ ή $x = -\alpha$.
- **$\alpha = 0$** — ένας μόνο: $x = 0$.
- **$\alpha < 0$** — **κανένας**. Καμία απόσταση δεν είναι αρνητική. Η εξίσωση είναι αδύνατη.

Η τρίτη περίπτωση είναι η πιο συχνή παγίδα σε εξετάσεις: μια εξίσωση σαν την $|2x - 1| = -3$ δεν λύνεται με πράξεις, απορρίπτεται με ένα σχόλιο.

## Ανισώσεις: μέσα ή έξω

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ανίσωση |x − κ| < ρ*

Η εικόνα δίνει και τους δύο κανόνες ταυτόχρονα. Για $\alpha > 0$:

$$
|x| < \alpha \iff -\alpha < x < \alpha
$$

$$
|x| > \alpha \iff x < -\alpha \quad \lor \quad x > \alpha
$$

Το πρώτο είναι **ένα** διάστημα γύρω από το μηδέν — «μέσα». Το δεύτερο είναι **δύο** κομμάτια, δεξιά και αριστερά — «έξω». Και το «ή» δεν γράφεται ποτέ ως διπλή ανισότητα: το $\alpha < x < -\alpha$ δεν ισχύει για κανένα $x$.

> **Θυμήσου**
>
> Το $|x - \alpha|$ είναι η **απόσταση του $x$ από το $\alpha$**. Με αυτή τη φράση, μια ανίσωση σαν την $|x - 7| \leq 2$ διαβάζεται χωρίς πράξεις: όλοι οι αριθμοί που απέχουν το πολύ $2$ από το $7$, δηλαδή από το $5$ ως το $9$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: \$|2x - 6| = 4\$

1. Το $4$ είναι θετικό, άρα υπάρχουν **δύο** περιπτώσεις: το εσωτερικό είναι $4$ ή είναι $-4$.

   $2x - 6 = 4 \quad$ ή $\quad 2x - 6 = -4$
2. Λύνω την πρώτη: $2x = 10 \Rightarrow x = 5$.
3. Λύνω τη δεύτερη: $2x = 2 \Rightarrow x = 1$.
4. **Επαλήθευση.** $|2 \cdot 5 - 6| = |4| = 4$ ✓ και $|2 \cdot 1 - 6| = |-4| = 4$ ✓.

   Και οι δύο λύσεις είναι δεκτές: $x = 1$ ή $x = 5$.

### Παράδειγμα 2: \$|3x + 1| = -2\$

1. Πριν κάνω οποιαδήποτε πράξη, κοιτάζω το δεξί μέλος. Είναι $-2$, αρνητικό.
2. Η απόλυτη τιμή είναι απόσταση, και καμία απόσταση δεν είναι αρνητική. Άρα δεν υπάρχει $x$ που να την ικανοποιεί.

   Η εξίσωση είναι **αδύνατη**.
3. Δεν χρειάζεται καμία πράξη. Αν αρχίσεις να γράφεις «$3x + 1 = -2$ ή $3x + 1 = 2$», θα βρεις δύο αριθμούς που **δεν** είναι λύσεις — και θα τους παραδώσεις ως απάντηση.

### Παράδειγμα 3: \$|x - 3| < 5\$

1. Το $5$ είναι θετικό και η ανίσωση είναι «μικρότερο», άρα η λύση είναι **ένα** διάστημα:

   $-5 < x - 3 < 5$
2. Προσθέτω $3$ και στα τρία μέλη. Η πρόσθεση δεν αλλάζει φορά:

   $-5 + 3 < x < 5 + 3 \Rightarrow -2 < x < 8$
3. Η λύση είναι το διάστημα $(-2, 8)$.

   **Διάβασέ το και ως απόσταση:** οι αριθμοί που απέχουν λιγότερο από $5$ από το $3$. Το κέντρο είναι το $3$, η ακτίνα $5$, άρα από $3-5 = -2$ ως $3+5 = 8$. Ίδια απάντηση, χωρίς πράξεις.

### Παράδειγμα 4: \$|2x + 1| \geq 3\$

1. Εδώ η ανίσωση είναι «μεγαλύτερο ή ίσο», άρα η λύση είναι **έξω**: δύο κομμάτια.

   $2x + 1 \leq -3 \quad$ ή $\quad 2x + 1 \geq 3$
2. Πρώτο κομμάτι: $2x \leq -4 \Rightarrow x \leq -2$.
3. Δεύτερο κομμάτι: $2x \geq 2 \Rightarrow x \geq 1$.
4. Η λύση είναι $x \leq -2$ **ή** $x \geq 1$, δηλαδή $(-\infty, -2] \cup [1, +\infty)$.

   **Έλεγχος με έναν αριθμό από τη μέση.** Το $x = 0$ δεν ανήκει στη λύση. Πράγματι: $|2 \cdot 0 + 1| = 1$, που δεν είναι $\geq 3$. Σωστά το αφήσαμε έξω.

## Ερωτήσεις

1. Αν $x < 0$, σε τι ισούται το $|x|$;
   - $x$
   - $-x$
   - $0$
   - Δεν ορίζεται
2. Λύσε την $|x - 2| = 7$.
   - $x = 9$
   - $x = 9$ ή $x = -5$
   - $x = 9$ ή $x = 5$
   - $x = 5$ ή $x = -5$
3. Πόσες λύσεις έχει η εξίσωση $|4x - 1| = -5$;
   - Δύο
   - Μία
   - Καμία
   - Άπειρες
4. Ποιο διάστημα είναι η λύση της $|x + 1| < 4$;
   - $(-5, 3)$
   - $(-3, 5)$
   - $(-\infty, -5) \cup (3, +\infty)$
   - $(-4, 4)$
5. Ποια από τις παρακάτω σχέσεις **δεν** ισχύει για όλους τους πραγματικούς;
   - $|xy| = |x| \cdot |y|$
   - $|x + y| = |x| + |y|$
   - $\sqrt{x^2} = |x|$
   - $|-x| = |x|$
6. Ποια είναι η λύση της $|x - 3| \geq 2$;
   - $x \leq 1$ ή $x \geq 5$
   - $1 \leq x \leq 5$
   - $x \geq 5$
   - Όλοι οι πραγματικοί
7. Ποια είναι η γεωμετρική σημασία του $|x - 5|$;
   - Η απόσταση του $x$ από το $5$ πάνω στην αριθμογραμμή
   - Η απόσταση του $5$ από το μηδέν πάνω στην αριθμογραμμή
   - Ο αριθμός που βρίσκεις αν αφαιρέσεις το $5$ από το $x$
   - Το αντίθετο του $x - 5$, δηλαδή ο αριθμός $5 - x$
8. Ποια σχέση **δεν** ισχύει για κάθε πραγματικό $x$;
   - $|x| = x$
   - $|x| \geq 0$
   - $|x| = |-x|$
   - $|x|^2 = x^2$

## Ασκήσεις

1. Λύσε: $|x + 3| = 5$
2. Λύσε: $2|x - 1| + 3 = 11$
3. Λύσε: $|x + 2| < 4$
4. Λύσε: $|x - 2| = 2x - 7$
5. Πόσοι ακέραιοι $x$ ικανοποιούν την $1 \leq |x - 3| < 4$, και ποιοι είναι;
6. Δίνεται η εξίσωση $\big| |x - 1| - 2 \big| = c$, με παράμετρο $c$.
   α) Λύσε την για $c = 1$.
   β) Για ποιες τιμές του $c$ έχει ακριβώς τρεις λύσεις, και για ποιες ακριβώς τέσσερις;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/math/absolute-value
