# Άρθρο και επιστολή

> Τα δύο είδη που ζητούνται πιο συχνά: η δομή τους, ο τίτλος, η προσφώνηση, η υπογραφή.

Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/language/article-letter

## Τι θα μάθεις

- Να γράφεις άρθρο με τίτλο, πρόλογο, κύριο μέρος και επίλογο που ταιριάζουν στο μέσο και στο κοινό του.
- Να γράφεις επίσημη επιστολή με όλα τα τυπικά μέρη: τόπο και ημερομηνία, προσφώνηση, πρόλογο, κύριο μέρος, επίλογο, αποφώνηση, υπογραφή.
- Να ξεχωρίζεις τον δηλωτικό από τον υπαινικτικό τίτλο και να σχολιάζεις τι πετυχαίνει ο καθένας.
- Να γράφεις πρόλογο που ξεκινά από αφόρμηση και επίλογο που κλείνει με πρόταση ή αίτημα.

## Δύο είδη, δύο σκελετοί

Το **άρθρο** και η **επιστολή** είναι τα δύο είδη που θα σου ζητηθούν πιο
συχνά, στο σχολείο και στις εξετάσεις. Και τα δύο συνήθως **πείθουν** ή
**προτείνουν**, και τα δύο έχουν πρόλογο, κύριο μέρος και επίλογο. Η μεγάλη
διαφορά είναι ο **δέκτης**: το άρθρο απευθύνεται σε ένα **γενικό κοινό**, η
επιστολή σε **έναν συγκεκριμένο** παραλήπτη, πρόσωπο ή φορέα.

|              | Άρθρο                                | Επίσημη επιστολή                     |
| ------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ |
| **Δέκτης**   | αναγνώστες ενός μέσου                | ένα πρόσωπο ή φορέας                 |
| **Αρχή**     | τίτλος (και ίσως υπότιτλος)          | τόπος και ημερομηνία, προσφώνηση     |
| **Πρόλογος** | αφόρμηση και θέση                    | ποιος γράφει και γιατί               |
| **Επίλογος** | συμπέρασμα, πρόταση, ερώτημα         | αίτημα, ευχαριστίες                  |
| **Τέλος**    | χωρίς αποφώνηση                      | αποφώνηση και υπογραφή               |
| **Πρόσωπο**  | α΄ ή γ΄ πρόσωπο, συχνά α΄ πληθυντικό | α΄ πρόσωπο, β΄ πληθυντικός ευγενείας |

> **Κλειδί**
>
> Η μορφή δεν είναι τυπολατρία. Η προσφώνηση λέει **σε ποιον** μιλάς, ο
> πρόλογος της επιστολής **ποιος είσαι και τι θέλεις**, ο τίτλος του άρθρου
> **γιατί να σε διαβάσει** κάποιος που δεν σε ξέρει. Κάθε τυπικό μέρος κάνει
> μια δουλειά για τον αναγνώστη.

## Το άρθρο

**Τίτλος.** Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι:

- **Δηλωτικός** ή **κυριολεκτικός**: λέει καθαρά το θέμα ή τη θέση. «Η
  σχολική αυλή χρειάζεται δέντρα.» Πλεονέκτημα: σαφήνεια· ο αναγνώστης ξέρει
  τι θα διαβάσει.
- **Υπαινικτικός** ή **συνυποδηλωτικός**: χρησιμοποιεί μεταφορά, ερώτηση,
  λογοπαίγνιο. «Μια αυλή χωρίς σκιά», «Ποιος έκοψε τα πεύκα;». Πλεονέκτημα:
  προκαλεί περιέργεια και συναίσθημα· ο αναγνώστης θέλει να μάθει.

Στο Θέμα Β των Πανελλαδικών ζητείται συχνά σχόλιο για τον τίτλο ενός
κειμένου: τι είδους είναι και πώς σχετίζεται με το περιεχόμενο.

**Πρόλογος.** Ξεκινά από μια **αφόρμηση**: ένα πρόσφατο γεγονός, μια
είδηση, ένα στοιχείο, μια εικόνα, μια ερώτηση. Και καταλήγει στη **θέση** ή
στο **ερώτημα** που θα συζητήσει το άρθρο. Μια ή δύο παράγραφοι το πολύ.

**Κύριο μέρος.** Μία παράγραφος για κάθε επιχείρημα ή πλευρά, με θεματική
περίοδο και λεπτομέρειες. Αν φέρεις την αντίθετη άποψη, τη φέρνεις για να
απαντήσεις σε αυτήν.

**Επίλογος.** Δεν επαναλαμβάνει όλο το κείμενο. **Συμπεραίνει**,
**προτείνει**, ή **αφήνει ένα ερώτημα** στον αναγνώστη. Συχνά γυρίζει στην
εικόνα της αφόρμησης και την κλείνει.

## Η επίσημη επιστολή

Μια επίσημη επιστολή έχει **σταθερή σειρά** μερών, και ο παραλήπτης την
περιμένει. Δοκίμασε να τη χτίσεις.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Χτίσε την επιστολή*

Δύο παραλλαγές που θα συναντήσεις:

- Η **φιλική επιστολή** κρατά τη σειρά, αλλά με οικείο ύφος: «Αγαπητή μου
  Ελένη,», β΄ ενικό, «Με αγάπη».
- Η **ανοιχτή επιστολή** απευθύνεται σε έναν παραλήπτη αλλά δημοσιεύεται,
  ώστε να τη διαβάσουν όλοι. Έχει μορφή επιστολής και στόχο άρθρου: πιέζει
  τον παραλήπτη δημόσια.

> **Πρόσεχε**
>
> Στις εξετάσεις **δεν υπογράφεις με το όνομά σου**. Το γραπτό πρέπει να
> μένει ανώνυμο. Υπογράφεις με την ιδιότητα που δίνει η εκφώνηση («Ένας
> μαθητής της Α΄ Λυκείου», «Το μαθητικό συμβούλιο») ή με ένα γενικό «Χ.Χ.».

> **Θυμήσου**
>
> - Άρθρο: **τίτλος, πρόλογος με αφόρμηση και θέση, κύριο μέρος, επίλογος**.
>   Χωρίς προσφώνηση και υπογραφή.
> - Τίτλος **δηλωτικός** (σαφήνεια) ή **υπαινικτικός** (περιέργεια,
>   συναίσθημα).
> - Επιστολή: **τόπος και ημερομηνία, προσφώνηση, πρόλογος (ποιος, γιατί),
>   κύριο μέρος, επίλογος (αίτημα, ευχαριστίες), αποφώνηση, υπογραφή**.
> - Ο **δέκτης** αποφασίζει: γενικό κοινό για το άρθρο, ένας συγκεκριμένος για
>   την επιστολή.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σχολίασε τους δύο τίτλους για το ίδιο δικό μας άρθρο σχετικά με τα σκουπίδια στις παραλίες: «Οι παραλίες μας γεμίζουν πλαστικά» και «Θάλασσα από πλαστικό».

1. Ο πρώτος είναι **δηλωτικός**: πλήρης πρόταση, κυριολεκτικές λέξεις, λέει
   ακριβώς το θέμα. Ο αναγνώστης ξέρει αμέσως τι θα διαβάσει. Το «μας» δίνει
   και μια νότα συλλογικής ευθύνης.
2. Ο δεύτερος είναι **υπαινικτικός**: ονοματική φράση με **μεταφορά** (η
   θάλασσα δεν είναι κυριολεκτικά από πλαστικό). Είναι σύντομος και αιχμηρός,
   δημιουργεί μια εικόνα που **σοκάρει** και κάνει τον αναγνώστη να θέλει να
   μάθει πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα. Χάνει σε ακρίβεια, κερδίζει σε
   **εντύπωση**.

### Παράδειγμα 2: Γράψε πρόλογο για άρθρο σε σχολική εφημερίδα με θέμα αν πρέπει να μπει τρίτη ώρα γυμναστικής στο πρόγραμμα.

1. Αφόρμηση: ένα στοιχείο ή μια εικόνα από την καθημερινότητα του σχολείου.
   Θέση: τι υποστηρίζω. Δύο ως τρεις προτάσεις.
2. **«Την περασμένη εβδομάδα, στο τεστ φυσικής κατάστασης, οι μισοί από την
   τάξη μας σταμάτησαν πριν από τον τρίτο γύρο του γηπέδου. Δεν φταίει η
   τεμπελιά· φταίει ότι κάθονται έξι ώρες τη μέρα στο θρανίο και άλλες τρεις
   στο γραφείο. Μία ακόμη ώρα γυμναστικής δεν είναι πολυτέλεια· είναι το
   ελάχιστο.»** Η αφόρμηση είναι συγκεκριμένη και οικεία στους αναγνώστες, και
   η τελευταία πρόταση δηλώνει καθαρά τη θέση.

### Παράδειγμα 3: Βρες τα προβλήματα μορφής στη δική μας επιστολή: «Γεια σας! Είμαστε κάποιοι μαθητές. Το γήπεδο του σχολείου έχει τρύπες και κάποιος θα χτυπήσει. Φτιάξτε το. Ευχαριστώ.»

1. **Λείπουν**: τόπος και ημερομηνία, παραλήπτης στην προσφώνηση («Αξιότιμε
   κύριε Δήμαρχε» ή «Κύριε Πρόεδρε»), αποφώνηση, υπογραφή. Το «Γεια σας!» είναι
   χαιρετισμός της καθομιλουμένης, όχι προσφώνηση.
2. **Ο πρόλογος δεν λέει ποιος γράφει**: «κάποιοι μαθητές» δεν δίνει
   ιδιότητα ούτε σχολείο. Και ο επίλογος, με την προστακτική «Φτιάξτε το»,
   **απαιτεί** αντί να **ζητά**· το «Ευχαριστώ» σε ενικό, ενώ γράφουν πολλοί,
   δείχνει ότι ο πομπός άλλαξε στη μέση. Μια επίσημη επιστολή θα έλεγε: «Σας
   παρακαλούμε να εξετάσετε την επισκευή του γηπέδου».

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η βασική διαφορά ανάμεσα σε άρθρο και επίσημη επιστολή;
   - Το άρθρο πείθει, ενώ η επιστολή μόνο πληροφορεί για ένα πρόβλημα.
   - Ο δέκτης: γενικό κοινό στο άρθρο, συγκεκριμένος παραλήπτης στην επιστολή.
   - Το άρθρο έχει παραγράφους, ενώ η επιστολή γράφεται σε ένα ενιαίο μπλοκ κειμένου.
   - Το άρθρο γράφεται σε γ΄ πρόσωπο, ενώ η επιστολή πάντα σε β΄ ενικό.
2. Ποιος τίτλος είναι υπαινικτικός;
   - «Η ανεργία των νέων αυξήθηκε φέτος»
   - «Πρέπει να μειωθούν τα τέλη στάθμευσης»
   - «Οι αλλαγές στο πρόγραμμα των εξετάσεων»
   - «Η γενιά της αναμονής»
3. Ποια σειρά είναι σωστή σε επίσημη επιστολή;
   - Προσφώνηση, τόπος και ημερομηνία, κύριο μέρος, υπογραφή, αποφώνηση
   - Τόπος και ημερομηνία, προσφώνηση, κυρίως κείμενο, αποφώνηση, υπογραφή
   - Τίτλος, προσφώνηση, πρόλογος, κύριο μέρος, επίλογος, υπογραφή
   - Υπογραφή, προσφώνηση, κυρίως κείμενο, τόπος και ημερομηνία στο τέλος
4. Τι πρέπει να κάνει ο πρόλογος μιας επίσημης επιστολής;
   - Να ξεκινά με μια εντυπωσιακή εικόνα, για να τραβήξει την προσοχή του αναγνώστη.
   - Να ευχαριστεί τον παραλήπτη για όσα έχει κάνει μέχρι σήμερα για την πόλη.
   - Να λέει ποιος γράφει, με ποια ιδιότητα, και γιατί.
   - Να δίνει όλα τα επιχειρήματα συνοπτικά, για να μην κουραστεί ο παραλήπτης.
5. Ποια αποφώνηση ταιριάζει σε επιστολή προς τον Περιφερειάρχη;
   - «Με εκτίμηση,»
   - «Με αγάπη και πολλά φιλιά,»
   - «Τα λέμε σύντομα!»
   - «Περιμένουμε άμεσα την απάντησή σας.»
6. Ποιος είναι αδύναμος επίλογος για ένα άρθρο;
   - Μια συγκεκριμένη πρόταση για το τι μπορεί να γίνει από αύριο
   - Ένα ερώτημα που αφήνει τον αναγνώστη να σκεφτεί τη δική του θέση
   - Η επιστροφή στην εικόνα του προλόγου, για να κλείσει ο κύκλος
   - Η επανάληψη όλων των επιχειρημάτων με τη σειρά
7. Τι είναι η «ανοιχτή επιστολή»;
   - Επιστολή χωρίς προσφώνηση και αποφώνηση, που γράφεται πιο ελεύθερα.
   - Επιστολή σε έναν παραλήπτη που δημοσιεύεται για να τη διαβάσουν όλοι.
   - Επιστολή που στέλνεται σε πολλούς παραλήπτες ταυτόχρονα με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο.
   - Επιστολή που δεν έχει ακόμα κλείσει και περιμένει απάντηση από τον παραλήπτη.
8. Η εκφώνηση στις εξετάσεις σου ζητά επιστολή ως πρόεδρος του μαθητικού συμβουλίου. Πώς υπογράφεις;
   - Με το ονοματεπώνυμό σου, για να φαίνεται ποιος έγραψε την επιστολή.
   - Δεν υπογράφεις καθόλου, γιατί η υπογραφή δεν ανήκει στις επιστολές των εξετάσεων.
   - Με την ιδιότητα που δίνει η εκφώνηση, π.χ. «Ο πρόεδρος του μαθητικού συμβουλίου».
   - Με το όνομα του σχολείου σου και την τάξη σου, για να ξέρει ο παραλήπτης.

## Ασκήσεις

1. Ποια δύο μέρη έχει η επίσημη επιστολή πριν από το κυρίως κείμενο;
2. Εξήγησε πότε θα διάλεγες δηλωτικό και πότε υπαινικτικό τίτλο για ένα άρθρο.
3. Δικός μας πρόλογος άρθρου: «Το θέμα της ανακύκλωσης είναι πολύ σημαντικό στις μέρες μας. Όλοι πρέπει να ανακυκλώνουμε. Σε αυτό το άρθρο θα μιλήσω για την ανακύκλωση.» Γιατί είναι αδύναμος, και πώς θα τον βελτίωνες;
4. Ξαναγράψε σε μορφή κατάλληλη για επίσημη επιστολή προς τη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών τα δύο κομμάτια της δικής μας επιστολής.
   α) Προσφώνηση: «Γεια σας, τεχνική υπηρεσία!»
   β) Επίλογος: «Φτιάξτε το γρήγορα, ευχαριστώ.»
5. Η βιβλιοθήκη της γειτονιάς σου θα κλείσει. Θέλεις να το αποτρέψεις. Θα έγραφες επιστολή στον δήμαρχο, άρθρο στην τοπική εφημερίδα ή ανοιχτή επιστολή; Αιτιολόγησε την επιλογή σου.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/language/article-letter
