# Τεχνολογίες του παγκόσμιου ιστού

> Πελάτης και διακομιστής, HTML, και ο ιστός που γράφουν οι χρήστες.

Πληροφορική, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/web-technologies

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις το Διαδίκτυο από τον Παγκόσμιο Ιστό.
- Να περιγράφεις το μοντέλο πελάτη-διακομιστή, τον ρόλο του DNS και του HTTP/HTTPS.
- Να αναλύεις μια διεύθυνση URL στα μέρη της.
- Να διαβάζεις και να γράφεις μια απλή σελίδα HTML με επικεφαλίδες, παραγράφους, συνδέσμους και εικόνες.
- Να εξηγείς τι άλλαξε όταν οι χρήστες άρχισαν να γράφουν τον ιστό, και τι σημαίνει αυτό για την αξιοπιστία.

## Διαδίκτυο και Παγκόσμιος Ιστός

Οι δύο λέξεις χρησιμοποιούνται σαν να είναι το ίδιο, αλλά δεν είναι.

- Το **Διαδίκτυο** (Internet) είναι το **δίκτυο**: εκατομμύρια υπολογιστές και δίκτυα σε όλο τον κόσμο, συνδεδεμένα με καλώδια, οπτικές ίνες και ασύρματες ζεύξεις, που ανταλλάσσουν δεδομένα με κοινούς κανόνες (πρωτόκολλα).
- Ο **Παγκόσμιος Ιστός** (World Wide Web) είναι **μία υπηρεσία** που τρέχει πάνω στο Διαδίκτυο: σελίδες συνδεδεμένες μεταξύ τους με συνδέσμους. Τον επινόησε ο Tim Berners-Lee στο CERN, στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, οι βιντεοκλήσεις και τα online παιχνίδια χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο χωρίς να είναι μέρος του Ιστού.

> **Κλειδί**
>
> **Το Διαδίκτυο είναι οι δρόμοι· ο Ιστός είναι ένα από τα πράγματα που κυκλοφορούν πάνω τους.**
>
> Όταν λέμε «δεν έχω ίντερνετ», εννοούμε ότι δεν υπάρχει σύνδεση στο δίκτυο, οπότε δεν δουλεύει ούτε ο Ιστός ούτε τίποτα άλλο. Μια σελίδα που δεν ανοίγει ενώ τα μηνύματα φτάνουν κανονικά είναι πρόβλημα του Ιστού, ή της συγκεκριμένης σελίδας, όχι του Διαδικτύου.

## Πελάτης και διακομιστής

Ο Ιστός δουλεύει με το μοντέλο **πελάτη-διακομιστή** (client-server):

| Ρόλος                    | Ποιος είναι                                                 | Τι κάνει                                      |
| ------------------------ | ----------------------------------------------------------- | --------------------------------------------- |
| **Πελάτης**              | ο φυλλομετρητής σου (browser), στο κινητό ή στον υπολογιστή | **ζητά** σελίδες και τις εμφανίζει            |
| **Διακομιστής** (server) | υπολογιστής που φιλοξενεί έναν ιστότοπο                     | **απαντά** στέλνοντας τα αρχεία που ζητήθηκαν |

Η επικοινωνία είναι πάντα **αίτημα και απάντηση**: ο πελάτης ρωτά, ο διακομιστής απαντά. Ο διακομιστής δεν στέλνει σελίδες σε κανέναν αν δεν του ζητηθούν.

## Η διεύθυνση URL

Κάθε σελίδα στον Ιστό έχει μια μοναδική διεύθυνση, το **URL** (Uniform Resource Locator):

```text
https://www.example.com/lessons/python.html
└─┬─┘   └──────┬─────┘└─────────┬────────┘
πρωτόκολλο   όνομα τομέα      διαδρομή
```

| Μέρος                | Στο παράδειγμα         | Τι λέει                                  |
| -------------------- | ---------------------- | ---------------------------------------- |
| Πρωτόκολλο           | `https`                | με ποιους κανόνες θα γίνει η επικοινωνία |
| Όνομα τομέα (domain) | `www.example.com`      | σε ποιον διακομιστή θα πάει το αίτημα    |
| Διαδρομή (path)      | `/lessons/python.html` | ποιο αρχείο ζητείται από τον διακομιστή  |

Το `.gr` στο τέλος του ονόματος τομέα είναι ο **τομέας ανωτάτου επιπέδου**: εδώ δείχνει την Ελλάδα, ενώ το `.com`, το `.org` και το `.eu` είναι άλλοι.

## Τι γίνεται όταν πατάς Enter

1. **DNS.** Οι υπολογιστές στο Διαδίκτυο βρίσκονται με αριθμούς, τις **διευθύνσεις IP**, όχι με ονόματα. Το **DNS** (Domain Name System) λειτουργεί σαν τηλεφωνικός κατάλογος: μεταφράζει το `www.example.com` στη διεύθυνση IP του διακομιστή.
2. **Αίτημα.** Ο φυλλομετρητής στέλνει στον διακομιστή ένα αίτημα **HTTP**: «δώσε μου το `/lessons/python.html`».
3. **Απάντηση.** Ο διακομιστής απαντά με έναν **κωδικό κατάστασης** και, αν όλα πάνε καλά, με το αρχείο.
4. **Εμφάνιση.** Ο φυλλομετρητής διαβάζει το HTML, ζητά με νέα αιτήματα ό,τι άλλο χρειάζεται (εικόνες, CSS, JavaScript), και σχεδιάζει τη σελίδα.

| Κωδικός | Σημασία                          |
| ------- | -------------------------------- |
| `200`   | εντάξει, να η σελίδα             |
| `404`   | η σελίδα δεν βρέθηκε             |
| `500`   | κάτι πήγε στραβά στον διακομιστή |

Το **HTTPS** είναι το HTTP με **κρυπτογράφηση**. Όσα ανταλλάσσουν πελάτης και διακομιστής, όπως κωδικοί και στοιχεία φόρμας, δεν διαβάζονται από όποιον βρίσκεται ενδιάμεσα, π.χ. σε ένα δημόσιο Wi-Fi.

> **Πρόσεχε**
>
> **Το λουκετάκι του HTTPS δεν σημαίνει ότι ο ιστότοπος είναι έντιμος.**
>
> Σημαίνει μόνο ότι η σύνδεση είναι κρυπτογραφημένη, δηλαδή ότι μιλάς ιδιωτικά με **αυτόν** τον διακομιστή. Αν ο διακομιστής ανήκει σε απατεώνα, μιλάς ιδιωτικά με τον απατεώνα. Γι' αυτό ελέγχεις πάντα και το όνομα τομέα: το `mybank-login.xyz` δεν είναι τράπεζα, όσο λουκέτο κι αν έχει.

## HTML: η γλώσσα των σελίδων

Η **HTML** (HyperText Markup Language) **δεν** είναι γλώσσα προγραμματισμού: δεν έχει μεταβλητές, επιλογή ή επανάληψη. Είναι **γλώσσα σήμανσης**: περιγράφει τι είναι κάθε κομμάτι μιας σελίδας (επικεφαλίδα, παράγραφος, σύνδεσμος), με **ετικέτες** (tags) σε γωνιακές αγκύλες.

```html
<!DOCTYPE html>
<html lang="el">
  <head>
    <meta charset="utf-8">
    <title>Η τάξη μας</title>
  </head>
  <body>
    <h1>Η Α΄ Λυκείου</h1>
    <p>Φέτος μαθαίνουμε <strong>Python</strong>.</p>
    <ul>
      <li>Μεταβλητές</li>
      <li>Βρόχοι</li>
    </ul>
    <a href="https://www.python.org">Η σελίδα της Python</a>
    <img src="class.jpg" alt="Φωτογραφία της τάξης">
  </body>
</html>
```

Οι περισσότερες ετικέτες έρχονται σε ζεύγη: η `<p>` ανοίγει μια παράγραφο και η `</p>` την κλείνει. Ανοιχτή ετικέτα, περιεχόμενο και κλειστή ετικέτα μαζί λέγονται **στοιχείο** (element). Μερικά στοιχεία, όπως το `<img>`, δεν έχουν περιεχόμενο και δεν κλείνουν.

| Ετικέτα                 | Τι δηλώνει                                                                    |
| ----------------------- | ----------------------------------------------------------------------------- |
| `<head>`                | πληροφορίες για τη σελίδα, όπως ο τίτλος στην καρτέλα· δεν φαίνονται στο σώμα |
| `<body>`                | ό,τι βλέπει ο αναγνώστης                                                      |
| `<h1>` ως `<h6>`        | επικεφαλίδες, από την πιο σημαντική στη λιγότερο                              |
| `<p>`                   | παράγραφος                                                                    |
| `<ul>`, `<li>`          | λίστα με κουκκίδες, και κάθε στοιχείο της                                     |
| `<a href="…">`          | **σύνδεσμος** (υπερσύνδεσμος) προς άλλη διεύθυνση                             |
| `<img src="…" alt="…">` | εικόνα, με εναλλακτικό κείμενο                                                |

Τα `href`, `src` και `alt` είναι **ιδιότητες** (attributes): δίνουν επιπλέον πληροφορίες σε μια ετικέτα. Το `alt` περιγράφει την εικόνα με λέξεις, για όποιον δεν μπορεί να τη δει: έναν άνθρωπο που χρησιμοποιεί αναγνώστη οθόνης, ή κάποιον με αργή σύνδεση που δεν τη φόρτωσε.

## Τρεις γλώσσες, τρεις δουλειές

Μια σύγχρονη σελίδα χτίζεται με τρία είδη αρχείων:

| Γλώσσα         | Απαντά στο                   | Παράδειγμα                               |
| -------------- | ---------------------------- | ---------------------------------------- |
| **HTML**       | τι **είναι** το περιεχόμενο; | «αυτό είναι επικεφαλίδα»                 |
| **CSS**        | πώς **φαίνεται**;            | «οι επικεφαλίδες είναι μπλε και μεγάλες» |
| **JavaScript** | πώς **συμπεριφέρεται**;      | «όταν πατηθεί το κουμπί, δείξε το μενού» |

Μια σελίδα που είναι ίδια για όλους, ένα αρχείο HTML που απλώς στέλνεται, λέγεται **στατική**. Μια σελίδα που φτιάχνεται τη στιγμή του αιτήματος, όπως το χρονολόγιο ενός κοινωνικού δικτύου που είναι διαφορετικό για κάθε χρήστη, λέγεται **δυναμική**.

## Ο ιστός που γράφουν οι χρήστες

Στα πρώτα χρόνια, λίγοι έγραφαν σελίδες και πολλοί τις διάβαζαν. Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, με αυτό που ονομάστηκε **Web 2.0**, ο Ιστός άρχισε να γράφεται από τους ίδιους τους χρήστες:

- **wiki**, όπως η Βικιπαίδεια, όπου οποιοσδήποτε διορθώνει ένα λήμμα
- **ιστολόγια** (blogs) και **κοινωνικά δίκτυα**
- πλατφόρμες **βίντεο** και **κριτικές** χρηστών για προϊόντα και μαγαζιά

Αυτό έδωσε φωνή σε εκατομμύρια ανθρώπους. Έφερε όμως και δύο ερωτήματα που πριν δεν υπήρχαν με την ίδια ένταση.

**Ποιος το έγραψε, και μπορώ να το εμπιστευτώ;** Μια σελίδα που φαίνεται επαγγελματική μπορεί να την έγραψε οποιοσδήποτε. Πριν πιστέψεις κάτι, ψάχνεις: ποιος είναι ο συντάκτης, πότε γράφτηκε, αν αναφέρει πηγές, και αν το ίδιο το λένε και άλλες, ανεξάρτητες πηγές.

**Τι μένει από όσα γράφω εγώ;** Ό,τι ανεβάζεις αντιγράφεται, αποθηκεύεται και ψάχνεται, συχνά για χρόνια. Αυτό είναι το **ψηφιακό σου αποτύπωμα**. Και ό,τι ανεβάζεις για άλλους, όπως μια φωτογραφία φίλων, είναι και δικό τους αποτύπωμα.

> **Θυμήσου**
>
> - Διαδίκτυο: το δίκτυο. Ιστός: υπηρεσία πάνω του, με σελίδες και συνδέσμους.
> - Πελάτης (φυλλομετρητής) ζητά, διακομιστής απαντά.
> - DNS: όνομα τομέα σε διεύθυνση IP. HTTP: οι κανόνες αιτήματος και απάντησης. HTTPS: το ίδιο, κρυπτογραφημένο.
> - HTML: δομή. CSS: εμφάνιση. JavaScript: συμπεριφορά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ανάλυσε τη διεύθυνση https\://el.wikipedia.org/wiki/Python: ποιο είναι το πρωτόκολλο, το όνομα τομέα και η διαδρομή; Είναι η σύνδεση κρυπτογραφημένη;

1. **Πρωτόκολλο:** ό,τι είναι πριν από το `://`, δηλαδή `https`.
2. **Όνομα τομέα:** από το `://` ως την επόμενη κάθετο, δηλαδή `el.wikipedia.org`. Το `el` μπροστά δείχνει την ελληνική έκδοση, και το `.org` είναι ο τομέας ανωτάτου επιπέδου.
3. **Διαδρομή:** ό,τι ακολουθεί, δηλαδή `/wiki/Python`.

   Η σύνδεση **είναι** κρυπτογραφημένη, γιατί το πρωτόκολλο είναι `https`. Αυτό λέει ότι κανείς ενδιάμεσος δεν βλέπει τι διαβάζεις, όχι ότι όσα γράφει το λήμμα είναι σωστά.

### Παράδειγμα 2: Ένας μαθητής έγραψε: \<h1>Η εκδρομή μας\<h1>, μετά \<p>Πήγαμε στους \<strong>Δελφούς\</p>, και τέλος \<img src='delphi.jpg'>. Βρες τα τρία λάθη.

1. **Πρώτο λάθος:** η επικεφαλίδα δεν κλείνει. Η δεύτερη ετικέτα πρέπει να είναι `</h1>`, με κάθετο. Χωρίς αυτήν, ο φυλλομετρητής θεωρεί ότι και όσα ακολουθούν είναι επικεφαλίδα.
2. **Δεύτερο λάθος:** το `<strong>` ανοίγει μέσα στην παράγραφο αλλά δεν κλείνει ποτέ. Πρέπει `<strong>Δελφούς</strong>` πριν από το `</p>`. Τα στοιχεία κλείνουν με την ανάποδη σειρά απ' ό,τι άνοιξαν.
3. **Τρίτο λάθος:** η εικόνα δεν έχει `alt`. Η σελίδα θα εμφανιστεί, αλλά όποιος δεν βλέπει την εικόνα δεν θα μάθει τι δείχνει.
   ```html
   <h1>Η εκδρομή μας</h1>
   <p>Πήγαμε στους <strong>Δελφούς</strong></p>
   <img src="delphi.jpg" alt="Το θέατρο των Δελφών">
   ```
   Ο φυλλομετρητής συνήθως δεν βγάζει μήνυμα λάθους για τέτοια. Προσπαθεί να μαντέψει τι εννοούσες, και γι' αυτό τα λάθη στην HTML φαίνονται ως παράξενη εμφάνιση, όχι ως σφάλμα.

### Παράδειγμα 3: Γράφεις σωστά μια διεύθυνση και ο φυλλομετρητής δείχνει 404. Σε ποιο βήμα της διαδρομής αιτήματος και απάντησης βρίσκεται το πρόβλημα;

1. **Το DNS δούλεψε.** Αν δεν είχε βρεθεί η διεύθυνση IP, δεν θα είχε φτάσει αίτημα πουθενά και δεν θα υπήρχε κανείς να απαντήσει με κωδικό.
2. **Ο διακομιστής απάντησε.** Ο κωδικός $404$ είναι απάντηση του διακομιστή, οπότε η σύνδεση λειτουργεί.
3. **Το πρόβλημα είναι στη διαδρομή.** Ο διακομιστής δεν έχει αρχείο με αυτό το όνομα: η σελίδα μετακινήθηκε, διαγράφηκε, ή υπάρχει ένα λάθος γράμμα στο κομμάτι μετά το όνομα τομέα.

   Ο κωδικός κατάστασης είναι πληροφορία: σου λέει ως πού έφτασε το αίτημα.

## Ερωτήσεις

1. Ποια πρόταση για το Διαδίκτυο και τον Παγκόσμιο Ιστό είναι σωστή;
   - Ο Ιστός είναι μία από τις υπηρεσίες που λειτουργούν πάνω στο Διαδίκτυο
   - Διαδίκτυο και Ιστός είναι δύο ονόματα για το ίδιο δίκτυο
   - Το Διαδίκτυο είναι μία από τις υπηρεσίες που λειτουργούν πάνω στον Ιστό
   - Ο Ιστός υπήρχε πριν από το Διαδίκτυο, που χτίστηκε αργότερα πάνω του
2. Στο μοντέλο πελάτη-διακομιστή, ποιος είναι ο πελάτης όταν διαβάζεις μια σελίδα;
   - Ο φυλλομετρητής σου
   - Ο υπολογιστής που φιλοξενεί τη σελίδα
   - Το DNS
   - Η εταιρεία που σου παρέχει σύνδεση
3. Ποια είναι η δουλειά του DNS;
   - Να μεταφράζει ένα όνομα τομέα σε διεύθυνση IP
   - Να κρυπτογραφεί τη σύνδεση ανάμεσα σε χρήστη και διακομιστή
   - Να αποθηκεύει τις σελίδες
   - Να εμφανίζει τη σελίδα στην οθόνη
4. Στη διεύθυνση https://www.example.com/lessons/python.html, ποιο είναι το όνομα τομέα;
   - www.example.com
   - https
   - /lessons/python.html
   - .gr
5. Τι σημαίνει ο κωδικός κατάστασης 404;
   - Ο διακομιστής απάντησε, αλλά δεν βρήκε τη σελίδα
   - Δεν υπάρχει σύνδεση στο Διαδίκτυο από τον υπολογιστή σου
   - Όλα πήγαν καλά
   - Ο διακομιστής έπαθε βλάβη
6. Ένας ιστότοπος έχει λουκέτο και διεύθυνση που ξεκινά με https. Τι ξέρεις με βεβαιότητα;
   - Ότι η σύνδεση είναι κρυπτογραφημένη
   - Ότι ο ιστότοπος είναι αξιόπιστος
   - Ότι το περιεχόμενο είναι αληθινό
   - Ότι ο ιστότοπος είναι ελληνικός
7. Γιατί η HTML δεν θεωρείται γλώσσα προγραμματισμού;
   - Γιατί περιγράφει τη δομή του περιεχομένου και δεν έχει επιλογή ή επανάληψη
   - Γιατί τρέχει μόνο σε διακομιστές και όχι στον υπολογιστή του χρήστη
   - Γιατί είναι πολύ παλιά και την έχουν αντικαταστήσει νεότερες γλώσσες
   - Γιατί γράφεται με ετικέτες μέσα σε <> και όχι με εντολές όπως η Python
8. Σε τι χρησιμεύει η ιδιότητα alt σε μια ετικέτα img;
   - Περιγράφει την εικόνα με λέξεις, για όποιον δεν μπορεί να τη δει
   - Δίνει τη διεύθυνση του αρχείου της εικόνας, για να φορτώσει
   - Ορίζει το πλάτος και το ύψος της εικόνας πάνω στη σελίδα
   - Κάνει την εικόνα σύνδεσμο προς μια άλλη σελίδα
9. Θέλεις όλες οι επικεφαλίδες ενός ιστοτόπου να γίνουν πράσινες. Ποια γλώσσα είναι η κατάλληλη;
   - CSS
   - HTML
   - JavaScript
   - DNS
10. Βρίσκεις σε μια σελίδα με επαγγελματική εμφάνιση έναν εντυπωσιακό ισχυρισμό για την υγεία. Ποιο είναι το καλύτερο επόμενο βήμα;
   - Να ελέγξεις συντάκτη, ημερομηνία και πηγές, και να το διασταυρώσεις αλλού
   - Να το εμπιστευτείς, αφού η σελίδα έχει επαγγελματική εμφάνιση και λογότυπο
   - Να το εμπιστευτείς αν έχει πολλά likes και θετικά σχόλια από αναγνώστες
   - Να το εμπιστευτείς αν η διεύθυνση έχει https και λουκέτο

## Ασκήσεις

1. Ποια ετικέτα HTML δηλώνει την πιο σημαντική επικεφαλίδα μιας σελίδας;
2. Ποιο είναι το πρωτόκολλο και ποια η διαδρομή στη διεύθυνση http://school.example.com/news/2026.html;
3. Βάλε στη σωστή σειρά τα βήματα που γίνονται όταν ανοίγεις μια σελίδα.
   α) Ποιο γίνεται πρώτο;
   β) Ποιο δεύτερο;
   γ) Ποιο τρίτο;
4. Θέλεις έναν σύνδεσμο με κείμενο «Ιστότοπος του σχολείου» προς τη διεύθυνση https://school.example.com.
   α) Ποια ετικέτα χρησιμοποιείς;
   β) Ποια ιδιότητα παίρνει τη διεύθυνση;
   γ) Πώς κλείνει το στοιχείο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/web-technologies
