# Κοινωνικά δίκτυα

> Προφίλ, συνδέσεις και περιεχόμενο που γράφουν οι χρήστες — και τι κοστίζει.

Πληροφορική, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/social-networks

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι ένα κοινωνικό δίκτυο στο Διαδίκτυο: προφίλ, συνδέσεις, περιεχόμενο που γράφουν οι χρήστες.
- Να κατατάσσεις τα κοινωνικά δίκτυα σε κατηγορίες: μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μικρο-ιστολόγια, ιστολόγια, wiki, θεματικά.
- Να σταθμίζεις τα πλεονεκτήματα των κοινωνικών δικτύων απέναντι στους κινδύνους τους.
- Να αναγνωρίζεις την εξαπάτηση και τον ηλεκτρονικό εκφοβισμό και να ξέρεις τι κάνεις αν τους συναντήσεις.

## Από την παρέα στην πλατφόρμα

Στην καθημερινή ζωή, **κοινωνικό δίκτυο** είναι μια ομάδα ανθρώπων που επικοινωνούν μεταξύ τους, μαζί με όλες τις σχέσεις που υπάρχουν ανάμεσά τους: η τάξη σου, η ομάδα μπάσκετ, οι συγγενείς.

Στο Διαδίκτυο, ο όρος σημαίνει μια **ηλεκτρονική πλατφόρμα** που δίνει στα μέλη της τη δυνατότητα να συνδέονται και να αλληλεπιδρούν. Στην ουσία είναι **εικονικές κοινότητες**: ο καθένας φτιάχνει ένα προφίλ και χτίζει ένα δίκτυο επαφών, με τις οποίες επικοινωνεί μέσα από την πλατφόρμα.

Πώς δουλεύει:

- **Εγγραφή και προφίλ.** Με την εγγραφή δημιουργείται το **προφίλ** του χρήστη: όνομα, ημερομηνία γέννησης, ενδιαφέροντα, σπουδές. Ο χρήστης συμπληρώνει όσα θέλει, και μπορεί να μην τα δείχνει σε όλους.
- **Συνδέσεις.** Ψάχνεις άλλους χρήστες και τους στέλνεις αίτημα σύνδεσης· εκείνοι το εγκρίνουν ή το απορρίπτουν. Μετά από μια σύνδεση, ο καθένας βλέπει και τις συνδέσεις του άλλου, και ο κύκλος μεγαλώνει.
- **Περιεχόμενο.** Ανεβάζεις αναρτήσεις, φωτογραφίες, βίντεο, και σχολιάζεις τις αναρτήσεις των άλλων. Μπορείς να φτιάξεις ή να μπεις σε **ομάδες** με κοινά ενδιαφέροντα.

> **Κλειδί**
>
> Σε ένα κοινωνικό δίκτυο **το περιεχόμενο το γράφουν οι ίδιοι οι χρήστες**. Η πλατφόρμα δίνει μόνο τα εργαλεία. Γι' αυτό η αξία της εξαρτάται από το πόσοι γράφουν: χωρίς αναρτήσεις, μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης είναι ένας άδειος ιστότοπος.

Οι χρήστες χωρίζονται σε **ενεργούς** και **ανενεργούς**, ανάλογα με το πόσο χρησιμοποιούν την πλατφόρμα. Όσοι αναρτούν πολύ και έχουν πολλές συνδέσεις λέγονται **δημοφιλείς**: ηθοποιοί, αθλητές, δημοσιογράφοι, πολιτικοί. Κοινωνικά δίκτυα χρησιμοποιούν και οι **επιχειρήσεις**, για να επικοινωνούν απευθείας με τους πελάτες τους.

## Κατηγορίες

Τα κοινωνικά δίκτυα κατατάσσονται με διάφορα κριτήρια: αντικείμενο, είδος περιεχομένου, τρόπο εγγραφής, τρόπο επικοινωνίας. Με βάση το **είδος και το περιεχόμενο**:

| Κατηγορία                     | Τι κάνει                                                                                                 | Παράδειγμα                                                                |
| ----------------------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------- |
| **Μέσα κοινωνικής δικτύωσης** | προφίλ, συνδέσεις, αναρτήσεις· γενικής χρήσης ή για συγκεκριμένο σκοπό                                   | Facebook· LinkedIn για επαγγελματίες· σχολικά περιβάλλοντα όπως το Edmodo |
| **Μικρο-ιστολόγια**           | σύντομα μηνύματα προς όσους σε «ακολουθούν», που μπορούν να τα αναμεταδώσουν                             | X (πρώην Twitter)                                                         |
| **Ιστολόγια** (blogs)         | διαδικτυακό ημερολόγιο ενός συντάκτη, με τις νεότερες καταχωρίσεις πρώτες και σχόλια από τους αναγνώστες | blogs.sch.gr του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου                             |
| **Wiki**                      | σελίδες που γράφουν και διορθώνουν όλοι μαζί, με ιστορικό αλλαγών                                        | Wikipedia                                                                 |
| **Κοινωνικά αγαπημένα**       | οι αγαπημένες σου σελίδες αποθηκευμένες στον λογαριασμό σου, με ετικέτες, και κοινές με άλλους           |                                                                           |
| **Κοινωνικές προτροπές**      | σου προτείνουν σελίδες με βάση τα ενδιαφέροντα που δήλωσες και τις επιλογές σου                          |                                                                           |
| **Θεματικά δίκτυα**           | ένα κυρίως είδος περιεχομένου                                                                            | YouTube για βίντεο, Pinterest και Flickr για φωτογραφίες                  |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια κατηγορία είναι;*

Δύο διαφορές αξίζει να τις κρατήσεις.

**Ιστολόγιο ή wiki;** Στο ιστολόγιο αλλαγές κάνει **μόνο ο συντάκτης**· οι άλλοι σχολιάζουν. Στο wiki όλα τα μέλη έχουν **ισότιμο ρόλο**: ο καθένας μπορεί να γράψει, να διορθώσει ή να σβήσει. Γι' αυτό το wiki κρατάει **πλήρες ιστορικό** κάθε σελίδας, ώστε μια κακή αλλαγή να αναιρείται.

**Γιατί μέτρησαν τόσο τα ιστολόγια;** Για πρώτη φορά, κάποιος μπορούσε να δημοσιεύσει στο Διαδίκτυο **χωρίς να ξέρει προγραμματισμό**. Η εφαρμογή φρόντιζε την ιστοσελίδα, και ο χρήστης ασχολούνταν μόνο με το περιεχόμενο.

## Τι κερδίζεις

- **Επικοινωνία** με πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, με άλλη γλώσσα, κουλτούρα και εμπειρίες.
- **Πληροφόρηση** άμεση, σε πραγματικό χρόνο.
- **Συνεργασία**: ανταλλαγή υλικού και απόψεων, κοινές εργασίες.
- **Ψυχαγωγία**: βίντεο, φωτογραφίες, εφαρμογές.
- Για τις **επιχειρήσεις**: άμεση επαφή με τους πελάτες και κοινό ευρύτερο από τα παραδοσιακά μέσα.

## Τι κινδυνεύεις

**Υπερβολική ενασχόληση.** Η πλατφόρμα είναι φτιαγμένη για να σε κρατάει. Υπάρχουν άνθρωποι που νιώθουν ότι μια εμπειρία μετράει μόνο αν την ανεβάσουν, και που ελέγχουν συνέχεια για απαντήσεις.

**Διαμοιρασμός προσωπικών δεδομένων.** Αυτό που λες σε τρεις φίλους στο προαύλιο μένει σε τρεις φίλους. Αυτό που αναρτάς μπορεί να το δει ο φίλος ενός φίλου, ένας άγνωστος, αργότερα κι ένας εργοδότης. Και **ό,τι αναρτηθεί μένει**: ακόμα κι αν το σβήσεις, μπορεί κάποιος να το έχει ήδη αντιγράψει ή αναμεταδώσει. Το ίδιο ισχύει για τους **άλλους** που εμφανίζονται στις αναρτήσεις σου: μια φωτογραφία με το πρόσωπο ενός φίλου είναι και δικά του προσωπικά δεδομένα, και πριν την ανεβάσεις ρωτάς αν συμφωνεί.

**Παραχώρηση προσωπικών δεδομένων.** Ακόμα κι αν προσέχεις τι δείχνεις στους άλλους, με την εγγραφή δέχεσαι **όρους χρήσης** που δίνουν στην εταιρεία πρόσβαση σε ό,τι ανεβάζεις. Η πιο αθώα συνέπεια είναι οι **στοχευμένες διαφημίσεις**, που επιλέγονται με βάση τις αναρτήσεις και τις προτιμήσεις σου.

**Εξαπάτηση και κλοπή ταυτότητας.** Ένα **ψεύτικο προφίλ** φτιάχνεται σε λίγα λεπτά. Ένας ενήλικος μπορεί να παριστάνει τον μαθητή για να πλησιάσει παιδιά· κάποιος μπορεί να παριστάνει έναν γνωστό άνθρωπο για να τον εκθέσει. Με όσα ξέρει από το προφίλ σου, ένας απατεώνας μπορεί να σου στείλει μήνυμα που μοιάζει να έρχεται από την τράπεζά σου και να σου ζητήσει τους κωδικούς σου.

**Ηλεκτρονικός εκφοβισμός** (cyberbullying). Γελοιοποίηση με πειραγμένη φωτογραφία, μαζικά υβριστικά μηνύματα, κοροϊδία, ή αποκλεισμός ενός παιδιού από την ομάδα ώστε να νιώσει απομονωμένο. Στο Διαδίκτυο ένα «αθώο αστείο» διαδίδεται σε λίγες ώρες σε ανθρώπους που δεν θα το έβλεπαν ποτέ στην αυλή.

> **Πρόσεχε**
>
> Αν δέχεσαι εκφοβισμό, ή τον βλέπεις να γίνεται σε άλλον, **μίλα νωρίς**: σε έναν γονιό, σε έναν καθηγητή, σε κάποιον που εμπιστεύεσαι. Κράτα στιγμιότυπα οθόνης, μην απαντάς στον θύτη, και χρησιμοποίησε τα εργαλεία αναφοράς και αποκλεισμού της πλατφόρμας. Συμβουλές για τέτοιες περιπτώσεις υπάρχουν στο **saferinternet.gr**, και παράνομο περιεχόμενο καταγγέλλεται στο **safeline.gr**. Όσο νωρίτερα αντιμετωπιστεί, τόσο μικρότερο γίνεται.

Μια γενική συμβουλή: φέρσου στο Διαδίκτυο όπως θα φερόσουν σε **δημόσιο χώρο**, στην πλατεία της γειτονιάς σου, γιατί αυτό είναι, μια πλατεία που τη βλέπει όλος ο κόσμος. Οι κανόνες καλής συμπεριφοράς στο Διαδίκτυο έχουν και όνομα: **netiquette**.

> **Θυμήσου**
>
> - Κοινωνικό δίκτυο στο Διαδίκτυο: πλατφόρμα με προφίλ, συνδέσεις και περιεχόμενο που γράφουν οι χρήστες.
> - Ιστολόγιο: γράφει ένας, σχολιάζουν οι άλλοι. Wiki: γράφουν όλοι, με ιστορικό αλλαγών.
> - Ό,τι αναρτάς μπορεί να το δει οποιοσδήποτε, και μπορεί να μείνει για πάντα.
> - Οι όροι χρήσης δίνουν στην εταιρεία πρόσβαση στα δεδομένα σου.
> - Ψεύτικα προφίλ και εκφοβισμός υπάρχουν· μίλα νωρίς και ζήτα βοήθεια.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μια ομάδα τεσσάρων μαθητών θέλει να γράψει μαζί ένα κείμενο για την ιστορία της πόλης της. Ιστολόγιο ή wiki;

1. **Ιστολόγιο:** οι αναρτήσεις τις γράφει και τις διορθώνει ο συντάκτης. Οι άλλοι τρεις θα μπορούσαν μόνο να σχολιάζουν.
2. **Wiki:** και οι τέσσερις έχουν ισότιμο ρόλο. Ο καθένας γράφει τη δική του σελίδα και διορθώνει τις σελίδες των άλλων.
3. **Το ιστορικό αλλαγών** κάνει το wiki ασφαλές για συνεργασία: αν κάποιος σβήσει κατά λάθος μια παράγραφο, η προηγούμενη εκδοχή επανέρχεται. Για κοινή συγγραφή ταιριάζει το **wiki**.

### Παράδειγμα 2: Η Ελένη ανεβάζει από τις διακοπές της φωτογραφία με την ένδειξη «δύο βδομάδες στο νησί!», με δημόσιο προφίλ. Τι αποκαλύπτει χωρίς να το θέλει;

1. **Ότι το σπίτι της είναι άδειο** για δύο εβδομάδες. Αν το προφίλ της δείχνει και την περιοχή όπου μένει, η πληροφορία είναι χρήσιμη σε έναν διαρρήκτη.
2. **Πού βρίσκεται τώρα.** Η φωτογραφία μπορεί να έχει και αποθηκευμένη την τοποθεσία λήψης.
3. **Τι θα μπορούσε να κάνει:** να κρατά το προφίλ ορατό μόνο στους φίλους της, και να ανεβάζει τις φωτογραφίες αφού γυρίσει. Η ανάρτηση δεν είναι το πρόβλημα· η στιγμή και το κοινό της είναι.

### Παράδειγμα 3: Ο Νίκος βλέπει διαφημίσεις για παπούτσια τρεξίματος λίγες μέρες αφού ανάρτησε ότι ξεκίνησε τρέξιμο. Πώς έγινε;

1. **Οι όροι χρήσης** που αποδέχτηκε στην εγγραφή επιτρέπουν στην πλατφόρμα να επεξεργάζεται το περιεχόμενο που ανεβάζει.
2. **Η πλατφόρμα** διάβασε την ανάρτηση, συμπέρανε ένα ενδιαφέρον και τον έβαλε στο κοινό που στοχεύει ένας διαφημιστής αθλητικών ειδών.
3. Αυτή είναι η **πιο αθώα** μορφή παραχώρησης δεδομένων, και δείχνει πώς πληρώνεται μια δωρεάν υπηρεσία: η υπηρεσία είναι δωρεάν για τον χρήστη, γιατί ο διαφημιστής πληρώνει για την προσοχή του.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος δημιουργεί το περιεχόμενο σε μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης;
   - Οι δημοσιογράφοι που προσλαμβάνει η εταιρεία
   - Οι ίδιοι οι χρήστες της πλατφόρμας
   - Οι διαφημιστές που πληρώνουν την εταιρεία
   - Οι προγραμματιστές που φτιάχνουν την πλατφόρμα
2. Τι ξεχωρίζει ένα wiki από ένα ιστολόγιο;
   - Το wiki δεν δέχεται εικόνες ούτε συνδέσμους
   - Στο wiki μόνο ο διαχειριστής αλλάζει τις σελίδες
   - Στο wiki όλα τα μέλη γράφουν και διορθώνουν ισότιμα
   - Το wiki δείχνει πρώτα τις νεότερες καταχωρίσεις
3. Σε ποια κατηγορία ανήκει μια υπηρεσία όπου στέλνεις σύντομα μηνύματα σε όσους σε ακολουθούν, και εκείνοι τα αναμεταδίδουν;
   - Στα μικρο-ιστολόγια
   - Στα θεματικά κοινωνικά δίκτυα
   - Στα κοινωνικά αγαπημένα
   - Στα wiki
4. Ανέβασες μια φωτογραφία και τη μετάνιωσες. Τη σβήνεις μετά από μία ώρα. Τι ισχύει;
   - Χάνεται από παντού, γιατί η πλατφόρμα τη διέγραψε
   - Δεν χάνεται ποτέ, γιατί δεν γίνεται να σβηστεί
   - Μένει μόνο στο κινητό σου, σε κρυφό φάκελο
   - Μπορεί να την έχει ήδη αντιγράψει ή αναμεταδώσει κάποιος
5. Βλέπεις διαφημίσεις που ταιριάζουν παράξενα πολύ με όσα ανάρτησες. Από πού προκύπτει αυτό;
   - Από τους όρους χρήσης που αποδέχτηκες στην εγγραφή
   - Από κάποιον ιό που έχει μολύνει τη συσκευή
   - Από φίλους που πούλησαν τα στοιχεία σου
   - Από τύχη, αφού οι διαφημίσεις μπαίνουν τυχαία
6. Ένα προφίλ με φωτογραφία συνομήλικου σου ζητάει σύνδεση. Δεν τον ξέρεις, αλλά έχετε κοινούς φίλους. Τι ισχύει;
   - Αφού έχετε κοινούς φίλους, είναι σίγουρα ασφαλής
   - Η φωτογραφία δείχνει ότι είναι πράγματι συνομήλικος
   - Τα προφίλ ελέγχονται από την πλατφόρμα πριν δημιουργηθούν
   - Δεν μπορείς να ξέρεις ποιος είναι από το προφίλ του
7. Σε μια ομάδα της τάξης κυκλοφορεί πειραγμένη φωτογραφία ενός συμμαθητή σου για να τον κοροϊδέψουν. Ποια είναι η καλύτερη αντίδραση;
   - Να μην πεις τίποτα, γιατί είναι απλώς ένα αστείο
   - Να απαντήσεις με μια πειραγμένη φωτογραφία του θύτη
   - Να το πεις νωρίς σε έναν ενήλικο που εμπιστεύεσαι
   - Να βγεις αθόρυβα από την ομάδα
8. Γιατί τα ιστολόγια έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην ανάπτυξη των κοινωνικών δικτύων;
   - Γιατί ήταν τα πρώτα που είχαν διαφημίσεις
   - Γιατί για πρώτη φορά δημοσίευες χωρίς να ξέρεις προγραμματισμό
   - Γιατί συνέδεαν τους χρήστες με αιτήματα φιλίας
   - Γιατί επέτρεπαν σε όλους να διορθώνουν τα κείμενα

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται το σύνολο των στοιχείων που δημιουργείται για κάθε χρήστη με την εγγραφή του σε ένα κοινωνικό δίκτυο;
2. Σε ποια κατηγορία κοινωνικού δικτύου ανήκει καθεμιά από τις παρακάτω;
   α) Η Wikipedia
   β) Μια πλατφόρμα που φιλοξενεί κυρίως βίντεο
   γ) Ένα διαδικτυακό ημερολόγιο με σχόλια αναγνωστών
3. Ένα μήνυμα που μοιάζει να έρχεται από την τράπεζά σου ζητάει να «επιβεβαιώσεις» τους κωδικούς σου. Από ποιον κίνδυνο των κοινωνικών δικτύων μπορεί να πήρε ο αποστολέας τα στοιχεία σου;
4. Ο Γιάννης θέλει να ανεβάσει φωτογραφία της τάξης από την εκδρομή, όπου φαίνονται πρόσωπα συμμαθητών του.
   α) Τι πρέπει να ζητήσει πρώτα από τους συμμαθητές του;
   β) Ποια ρύθμιση του προφίλ περιορίζει ποιοι βλέπουν τη φωτογραφία;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/social-networks
