# Python: επανάληψη

> for και while, και οι κλασικοί αλγόριθμοι: μέτρηση, άθροισμα, μέγιστο.

Πληροφορική, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/python-iteration

## Τι θα μάθεις

- Να χρησιμοποιείς τον βρόχο for με τη range(), και να ξέρεις ότι το τέλος δεν περιλαμβάνεται.
- Να χρησιμοποιείς τον βρόχο while και να εξασφαλίζεις ότι τερματίζει.
- Να εφαρμόζεις τους κλασικούς αλγορίθμους: μέτρηση, άθροισμα, μέσος όρος, μέγιστο και ελάχιστο.
- Να συμπληρώνεις πίνακα τιμών για έναν βρόχο.

## Γιατί χρειαζόμαστε επανάληψη

Για να εμφανίσεις τους αριθμούς από το $1$ ως το $5$ αρκούν πέντε `print`. Για το $1$ ως το $1000$ όχι. Η **δομή επανάληψης** (βρόχος, loop) εκτελεί ένα μπλοκ εντολών ξανά και ξανά, και είναι αυτό που κάνει τον υπολογιστή χρήσιμο: δεν βαριέται την εκατοστή φορά.

Η Python έχει δύο βρόχους:

| Βρόχος  | Χρησιμοποιείται όταν                                                                |
| ------- | ----------------------------------------------------------------------------------- |
| `for`   | ξέρεις από πριν πόσες φορές, ή θέλεις να περάσεις από κάθε στοιχείο μιας σειράς     |
| `while` | επαναλαμβάνεις **όσο** ισχύει μια συνθήκη, χωρίς να ξέρεις πόσες φορές θα χρειαστεί |

## Ο βρόχος for και η range()

```python
for i in range(1, 6):
    print(i, i * i)
```

```text
1 1
2 4
3 9
4 16
5 25
```

Η μεταβλητή `i` παίρνει με τη σειρά κάθε τιμή που δίνει η `range()`, και για κάθε μία εκτελείται το μπλοκ με την εσοχή. Όπως στο `if`, η γραμμή τελειώνει με `:`.

Η `range()` έχει τρεις μορφές:

| Κλήση              | Τιμές            | Πλήθος |
| ------------------ | ---------------- | ------ |
| `range(5)`         | `0, 1, 2, 3, 4`  | $5$    |
| `range(1, 6)`      | `1, 2, 3, 4, 5`  | $5$    |
| `range(10, 0, -2)` | `10, 8, 6, 4, 2` | $5$    |

> **Κλειδί**
>
> **Η `range(a, b)` ξεκινά από το `a` και σταματά ΠΡΙΝ από το `b`.**
>
> Το `range(1, 6)` δεν περιέχει το $6$. Γι' αυτό, για τους αριθμούς από το $1$ ως το `n` γράφεις `range(1, n + 1)`. Το πλήθος των τιμών είναι `b - a`, και το `range(n)` δίνει ακριβώς `n` τιμές, από το $0$ ως το `n - 1`.

## Ο βρόχος while

```python
n = 1
while n < 100:
    n = n * 2
print(n)
```

```text
128
```

Ο βρόχος ελέγχει τη συνθήκη **πριν** από κάθε επανάληψη. Αν είναι αληθής, εκτελεί το μπλοκ και ξαναγυρίζει στον έλεγχο. Αν είναι ψευδής, προχωρά στην εντολή μετά τον βρόχο. Αν η συνθήκη είναι ψευδής από την αρχή, το μπλοκ δεν εκτελείται ούτε μία φορά.

> **Πρόσεχε**
>
> **Κάτι μέσα στον βρόχο πρέπει να αλλάζει τη συνθήκη.**
>
> Αν σβήσεις τη γραμμή `n = n * 2`, το `n` μένει $1$, η συνθήκη μένει αληθής, και ο βρόχος δεν τελειώνει ποτέ. Αυτός είναι ο **ατέρμων βρόχος**, και παραβιάζει την περατότητα. Το πρόγραμμα το σταματάς με Ctrl+C.

Ο `while` ταιριάζει όταν δεν ξέρεις πόσα δεδομένα θα έρθουν. Ένα συνηθισμένο σχήμα: διαβάζεις αριθμούς μέχρι ο χρήστης να δώσει $0$, που λειτουργεί ως **τιμή τερματισμού** (φρουρός, sentinel):

*Διαδραστικό στη σελίδα: Άθροισμα ως το 0*

Με είσοδο $12$, $7$, $30$ και $0$, εμφανίζεται $49$. Πρόσεξε ότι η `input()` γράφεται **δύο φορές**: μία πριν από τον βρόχο, για τον πρώτο έλεγχο, και μία στο τέλος του μπλοκ, για τον επόμενο. Αν ο χρήστης δώσει $0$ αμέσως, ο βρόχος δεν εκτελείται και εμφανίζεται $0$.

## Οι κλασικοί αλγόριθμοι

Τέσσερα μοτίβα εμφανίζονται ξανά και ξανά. Όλα έχουν την ίδια δομή: **αρχική τιμή πριν από τον βρόχο, ενημέρωση μέσα, αποτέλεσμα μετά.**

Στα παραδείγματα οι βαθμοί είναι γραμμένοι σε **λίστα**, ανάμεσα σε αγκύλες. Το `for g in grades:` περνά από κάθε βαθμό με τη σειρά. Οι λίστες είναι το θέμα της επόμενης ενότητας.

### Άθροισμα και μέσος όρος

```python
grades = [14, 18, 9, 18, 16]
total = 0
for g in grades:
    total = total + g
print(total, total / len(grades))
```

```text
75 15.0
```

Το `total` ξεκινά από $0$, το ουδέτερο στοιχείο της πρόσθεσης. Η `len(grades)` δίνει το πλήθος των στοιχείων, εδώ $5$.

### Μέτρηση

```python
grades = [14, 18, 9, 18, 16]
count = 0
for g in grades:
    if g >= 15:
        count = count + 1
print(count)
```

```text
3
```

Ο **μετρητής** αυξάνεται κατά $1$ κάθε φορά που ένα στοιχείο ικανοποιεί τη συνθήκη. Είναι το άθροισμα, μόνο που προσθέτεις $1$ αντί για την τιμή.

### Μέγιστο και ελάχιστο

```python
grades = [14, 18, 9, 18, 16]
best = grades[0]
for g in grades:
    if g > best:
        best = g
print(best)
```

```text
18
```

Το `grades[0]` είναι το πρώτο στοιχείο της λίστας. Το μέγιστο ξεκινά από εκεί: «ο καλύτερος που έχω δει μέχρι στιγμής είναι ο πρώτος». Κάθε επόμενος που είναι μεγαλύτερος τον αντικαθιστά. Για το ελάχιστο αλλάζει μόνο η σύγκριση, σε `g < worst`.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πίνακας τιμών για το μέγιστο*

> **Πρόσεχε**
>
> **Μην ξεκινάς το μέγιστο από το $0$.**
>
> Αν όλες οι τιμές είναι αρνητικές, π.χ. θερμοκρασίες $-3$, $-7$, $-1$, κανένα στοιχείο δεν ξεπερνά το $0$ και το πρόγραμμα θα απαντούσε $0$, μια τιμή που δεν υπάρχει καν στα δεδομένα. Το πρώτο στοιχείο είναι πάντα ασφαλής αρχή.

> **Θυμήσου**
>
> | Αλγόριθμος | Αρχική τιμή                 | Μέσα στον βρόχο                          |
> | ---------- | --------------------------- | ---------------------------------------- |
> | Άθροισμα   | `total = 0`                 | `total = total + x`                      |
> | Μέτρηση    | `count = 0`                 | αν ισχύει η συνθήκη, `count = count + 1` |
> | Μέσος όρος | άθροισμα και πλήθος         | μετά τον βρόχο: `total / count`          |
> | Μέγιστο    | `best =` το πρώτο στοιχείο  | αν `x > best`, τότε `best = x`           |
> | Ελάχιστο   | `worst =` το πρώτο στοιχείο | αν `x < worst`, τότε `worst = x`         |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Βρες το λάθος: ο μέσος όρος που βγαίνει 2.0*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσες φορές εκτελείται το σώμα του for i in range(3, 15, 4) και ποιες τιμές παίρνει το i;

1. **Αρχή $3$, βήμα $4$:** οι υποψήφιες τιμές είναι $3$, $7$, $11$, $15$, …
2. **Το τέλος $15$ δεν περιλαμβάνεται**, οπότε η σειρά σταματά στο $11$.
3. **Τρεις επαναλήψεις**, με `i` ίσο με $3$, $7$ και $11$.
   ```python
   for i in range(3, 15, 4):
       print(i)
   ```
   ```text
   3
   7
   11
   ```

### Παράδειγμα 2: Γράψε πρόγραμμα που βρίσκει τον μέσο όρο μόνο των θετικών αριθμών μιας λίστας, π.χ. της \[4, -2, 10, 0, 7].

1. **Χρειάζονται δύο μεταβλητές:** άθροισμα **και** μετρητής, γιατί ο διαιρέτης δεν είναι το πλήθος όλων των στοιχείων αλλά μόνο των θετικών.
2. **Μέσα στον βρόχο**, και οι δύο ενημερώνονται **μόνο** όταν `x > 0`. Το $0$ δεν είναι θετικό, οπότε δεν μετράει.
3. **Μετά τον βρόχο**, διαίρεση, αλλά μόνο αν βρέθηκε έστω ένας θετικός. Αλλιώς θα γινόταν διαίρεση με το μηδέν.
   ```python
   numbers = [4, -2, 10, 0, 7]
   total = 0
   count = 0
   for x in numbers:
       if x > 0:
           total = total + x
           count = count + 1
   if count > 0:
       print(total / count)
   else:
       print("Κανένας θετικός")
   ```
   ```text
   7.0
   ```
   Θετικοί είναι οι $4$, $10$ και $7$: άθροισμα $21$, πλήθος $3$, μέσος όρος $7$. Αν διαιρούσες με `len(numbers)`, θα έβγαινε $4{,}2$, λάθος.

### Παράδειγμα 3: Ποιο είναι το μικρότερο n για το οποίο το άθροισμα 1 + 2 + … + n ξεπερνά το 50;

1. **Δεν ξέρουμε από πριν πόσες προσθέσεις θα χρειαστούν**, οπότε ο κατάλληλος βρόχος είναι ο `while`.
2. **Όσο το άθροισμα δεν έχει ξεπεράσει το $50$**, αύξησε το `n` και πρόσθεσέ το:

   *Διαδραστικό στη σελίδα: Πότε ξεπερνά το 50*
3. **Έλεγχος:** το άθροισμα ως το $9$ είναι $45$, που δεν ξεπερνά το $50$. Ως το $10$ γίνεται $55$. Άρα $n = 10$.

   Η σειρά των εντολών μέσα στον βρόχο μετράει: αν πρόσθετες πριν αυξήσεις το `n`, το πρώτο άθροισμα θα ήταν $0 + 0$ και το αποτέλεσμα θα έβγαινε μετατοπισμένο κατά ένα.

## Ερωτήσεις

1. Ποιες τιμές δίνει η range(1, 5);
   - 1, 2, 3, 4
   - 1, 2, 3, 4, 5
   - 0, 1, 2, 3, 4
   - 2, 3, 4, 5
2. Πόσες τιμές δίνει η range(2, 10, 3);
   - 3
   - 8
   - 4
   - 2
3. Ποια τιμή έχει η s μετά τις εντολές s = 0 και for i in range(1, 5): s = s + i;
   - 10
   - 15
   - 4
   - 5
4. Ο βρόχος while x > 0: ... εκτελείται με αρχική τιμή x = 0. Πόσες φορές εκτελείται το σώμα του;
   - Καμία
   - Μία
   - Άπειρες
   - Εξαρτάται από το τι κάνει το σώμα
5. Τι πρόβλημα έχει ο κώδικας i = 1 και while i <= 10: print(i), χωρίς άλλη εντολή στο σώμα;
   - Δεν τελειώνει ποτέ, γιατί το i δεν αλλάζει
   - Εμφανίζει μόνο το 1 και σταματά
   - Κανένα, εμφανίζει τους αριθμούς από το 1 ως το 10
   - Συντακτικό λάθος
6. Για το μέγιστο των θερμοκρασιών −3, −7, −1, ο κώδικας ξεκινά με best = 0. Τι θα εμφανίσει;
   - 0
   - −1
   - −7
   - Σφάλμα
7. Σε έναν αλγόριθμο μέτρησης, τι προσθέτεις στον μετρητή όταν ένα στοιχείο ικανοποιεί τη συνθήκη;
   - 1
   - Την τιμή του στοιχείου
   - Τη θέση του στοιχείου
   - Τίποτα, ο μετρητής αυξάνεται μόνος του
8. Θέλεις τον μέσο όρο μόνο των θετικών στοιχείων της λίστας [4, −2, 10, 0, 7]. Με τι διαιρείς το άθροισμά τους;
   - Με το πλήθος των θετικών, δηλαδή 3
   - Με len της λίστας, δηλαδή 5
   - Με το 4, γιατί το 0 δεν είναι αρνητικό
   - Με το μεγαλύτερο στοιχείο
9. Μετά τις εντολές n = 10, c = 0 και while n > 1: n = n // 2 και c = c + 1, πόσο είναι το c;
   - 3
   - 5
   - 4
   - Ο βρόχος δεν τελειώνει
10. Ποια δουλειά ταιριάζει περισσότερο στον βρόχο while;
   - Να διαβάζεις αριθμούς μέχρι ο χρήστης να δώσει 0
   - Να εμφανίσεις τον πίνακα του 7, από 7 × 1 ως 7 × 10
   - Να περάσεις από κάθε βαθμό μιας λίστας
   - Να αθροίσεις τους αριθμούς από το 1 ως το 100

## Ασκήσεις

1. Γράψε μια κλήση της range() που δίνει τους αριθμούς 1, 2, …, 10.
2. Ποιες τιμές δίνει η range(10, 0, -3);
3. Δίνεται η λίστα θερμοκρασιών [12, -3, 8, -5, 0, 4].
   α) Πόσες είναι κάτω από το μηδέν;
   β) Ποια είναι η ελάχιστη;
   γ) Ποιος είναι ο μέσος όρος όλων;
4. Ένα ποσό 1000 ευρώ αυξάνεται 10% κάθε χρόνο. Ο βρόχος while money < 2000: money = money * 1.1 και years = years + 1 ξεκινά με years = 0.
   α) Πόσο είναι το years στο τέλος;
   β) Πόσες φορές ελέγχθηκε η συνθήκη;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/python-iteration
