# Python: συναρτήσεις και βιβλιοθήκες

> def, εμβέλεια μεταβλητών, και import από τις random και math.

Πληροφορική, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/python-functions-modules

## Τι θα μάθεις

- Να ορίζεις συναρτήσεις με def, παραμέτρους και return, και να τις καλείς με ορίσματα.
- Να ξεχωρίζεις το return από το print, και να εξηγείς τι επιστρέφει μια συνάρτηση χωρίς return.
- Να εξηγείς την εμβέλεια: τοπικές και καθολικές μεταβλητές.
- Να εισάγεις και να χρησιμοποιείς συναρτήσεις από τις βιβλιοθήκες math και random.

## Γιατί συναρτήσεις

Έχεις ήδη χρησιμοποιήσει πολλές συναρτήσεις: `print()`, `len()`, `int()`, `sum()`. Καθεμιά κάνει μία δουλειά, και την καλείς με το όνομά της χωρίς να ξέρεις πώς είναι γραμμένη μέσα.

Μπορείς να φτιάξεις και δικές σου. Μια **συνάρτηση** είναι ένα κομμάτι κώδικα με όνομα, που γράφεται μία φορά και καλείται όσες φορές χρειαστεί. Είναι η αποσύνθεση της πρώτης ενότητας, γραμμένη σε κώδικα: κάθε υποπρόβλημα γίνεται μία συνάρτηση.

## Ορισμός και κλήση

```python
def area(width, height):
    return width * height

print(area(3, 4))
total = area(5, 2) + area(1, 1)
print(total)
```

```text
12
11
```

| Κομμάτι         | Τι είναι                                                                    |
| --------------- | --------------------------------------------------------------------------- |
| `def`           | η λέξη που ξεκινά τον ορισμό                                                |
| `area`          | το όνομα της συνάρτησης                                                     |
| `width, height` | οι **παράμετροι**: μεταβλητές που παίρνουν τιμή κατά την κλήση              |
| `return`        | τερματίζει τη συνάρτηση και **επιστρέφει** μια τιμή σε αυτόν που την κάλεσε |
| `area(3, 4)`    | η **κλήση**· το `3` και το `4` είναι τα **ορίσματα**                        |

Ο ορισμός από μόνος του **δεν εκτελεί τίποτα**. Απλώς λέει στην Python «όταν σου ζητήσω `area`, κάνε αυτό». Ο κώδικας μέσα τρέχει μόνο όταν η συνάρτηση καλείται, και κάθε φορά με τα ορίσματα της συγκεκριμένης κλήσης.

## return ή print;

> **Κλειδί**
>
> **Το `return` δίνει μια τιμή πίσω στο πρόγραμμα. Το `print` τη δείχνει στην οθόνη και την ξεχνά.**
>
> Μια συνάρτηση που επιστρέφει μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέσα σε έκφραση: `area(5, 2) + area(1, 1)`. Μια συνάρτηση που απλώς εμφανίζει δεν δίνει τίποτα για να προστεθεί.

```python
def show_area(width, height):
    print(width * height)

x = show_area(3, 4)
print(x)
```

```text
12
None
```

Το `12` εμφανίστηκε από την `print` μέσα στη συνάρτηση. Η `x` όμως πήρε `None`: έτσι λέγεται στην Python το «καμία τιμή», και αυτό επιστρέφει κάθε συνάρτηση που τελειώνει χωρίς `return`.

Μια συνάρτηση μπορεί να έχει περισσότερα από ένα `return`. Το πρώτο που εκτελείται την τερματίζει αμέσως:

```python
def is_even(n):
    if n % 2 == 0:
        return True
    return False

print(is_even(4), is_even(7))
```

```text
True False
```

## Προκαθορισμένες τιμές παραμέτρων

Μια παράμετρος μπορεί να έχει τιμή που χρησιμοποιείται όταν το όρισμα λείπει:

```python
def greet(name, greeting="Γεια"):
    return greeting + ", " + name

print(greet("Άννα"))
print(greet("Νίκο", "Καλημέρα"))
```

```text
Γεια, Άννα
Καλημέρα, Νίκο
```

## Εμβέλεια: τοπικές και καθολικές μεταβλητές

Η **εμβέλεια** (scope) μιας μεταβλητής είναι το κομμάτι του προγράμματος όπου αυτή υπάρχει.

- **Τοπική** είναι μια μεταβλητή που δημιουργείται μέσα σε συνάρτηση, μαζί με τις παραμέτρους της. Υπάρχει μόνο όσο τρέχει η συνάρτηση, και δεν φαίνεται έξω από αυτήν.
- **Καθολική** (global) είναι μια μεταβλητή που δημιουργείται έξω από κάθε συνάρτηση. Φαίνεται παντού, και οι συναρτήσεις μπορούν να τη διαβάσουν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δύο counter με το ίδιο όνομα*

Η εκχώρηση `counter = 99` μέσα στη συνάρτηση **δεν** άλλαξε την καθολική. Δημιούργησε μια **νέα, τοπική** μεταβλητή με το ίδιο όνομα, που χάθηκε όταν τελείωσε η συνάρτηση. Αντίστροφα, μια τοπική μεταβλητή δεν φαίνεται απ' έξω. Η Python σταματά με σφάλμα, και η τελευταία γραμμή του μηνύματος λέει τι έγινε:

```python
def f():
    y = 5

f()
print(y)
```

```text
NameError: name 'y' is not defined
```

> **Πρόσεχε**
>
> **Η λέξη `global` υπάρχει, αλλά σπάνια είναι η σωστή λύση.**
>
> Αν γράψεις `global counter` στην αρχή της συνάρτησης, η εκχώρηση θα αλλάξει την καθολική μεταβλητή. Μια συνάρτηση όμως που αλλάζει μεταβλητές έξω από τον εαυτό της είναι δύσκολο να ελεγχθεί: το αποτέλεσμά της εξαρτάται από το τι έγινε πριν. Ο καθαρός δρόμος είναι να περνάς τις τιμές ως ορίσματα και να παίρνεις το αποτέλεσμα με `return`.

## Βιβλιοθήκες: import

Η Python έρχεται με έτοιμες **βιβλιοθήκες** (modules): αρχεία γεμάτα συναρτήσεις που έγραψαν άλλοι. Για να τις χρησιμοποιήσεις, τις **εισάγεις** με `import`.

### Η math

```python
import math

print(math.sqrt(16), math.floor(3.7), math.ceil(3.2))
print(round(math.pi, 2))
print(math.ceil(120 / 50))
```

```text
4.0 3 4
3.14
3
```

Μετά το `import math`, κάθε συνάρτηση γράφεται με το όνομα της βιβλιοθήκης μπροστά: `math.sqrt`. Η `ceil` στρογγυλεύει **προς τα πάνω**, και λύνει το πρόβλημα των λεωφορείων της πρώτης ενότητας: $120$ μαθητές θέλουν $3$ λεωφορεία των $50$ θέσεων, όχι $2$.

Αν χρειάζεσαι μόνο μία συνάρτηση, μπορείς να την εισαγάγεις χωριστά, και τότε γράφεται χωρίς πρόθεμα:

```python
from math import sqrt
print(sqrt(2))
```

```text
1.4142135623730951
```

### Η random

Η `random` δίνει **ψευδοτυχαίους** αριθμούς: μοιάζουν τυχαίοι, αλλά παράγονται από αλγόριθμο.

```python
import random

die = random.randint(1, 6)
coin = random.choice(["κορόνα", "γράμματα"])
p = random.random()
print(die, coin, p)
```

Κάθε εκτέλεση δίνει άλλα αποτελέσματα, γι' αυτό δεν υπάρχει μία «σωστή» έξοδος. Η `randint(1, 6)` δίνει ακέραιο από το $1$ ως το $6$, **μαζί** με το $6$, σε αντίθεση με τη `range()`. Η `choice` διαλέγει ένα στοιχείο από λίστα, και η `random()` δίνει πραγματικό αριθμό από το $0$ ως λίγο κάτω από το $1$.

> **Θυμήσου**
>
> - `def όνομα(παράμετροι):` ορίζει· `όνομα(ορίσματα)` καλεί.
> - `return` επιστρέφει τιμή και τερματίζει τη συνάρτηση. Χωρίς `return`, επιστρέφεται `None`.
> - Ό,τι δημιουργείται μέσα σε συνάρτηση είναι **τοπικό**. Εκχώρηση μέσα σε συνάρτηση δεν αλλάζει καθολική μεταβλητή, εκτός αν δηλωθεί `global`.
> - `import math` και μετά `math.sqrt(x)`· ή `from math import sqrt` και μετά `sqrt(x)`.
> - `random.randint(a, b)`: και τα δύο άκρα περιλαμβάνονται.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γράψε συνάρτηση average(numbers) που επιστρέφει τον μέσο όρο μιας λίστας, και συνάρτηση above(numbers) που επιστρέφει πόσα στοιχεία είναι πάνω από τον μέσο όρο.

1. **Η `average`** είναι ένα άθροισμα διά πλήθος, με `return`, ώστε το αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται παρακάτω.
2. **Η `above` καλεί την `average`.** Έτσι ο μέσος όρος γράφεται μία φορά, και η `above` κάνει μόνο τη μέτρηση:
   ```python
   def average(numbers):
       return sum(numbers) / len(numbers)

   def above(numbers):
       avg = average(numbers)
       count = 0
       for x in numbers:
           if x > avg:
               count = count + 1
       return count

   grades = [14, 18, 9, 18, 16]
   print(average(grades), above(grades))
   ```
   ```text
   15.0 3
   ```
3. **Έλεγχος:** άθροισμα $75$, πλήθος $5$, μέσος όρος $15$. Πάνω από $15$ είναι οι $18$, $18$ και $16$: τρεις.

   Οι `avg`, `count` και `x` είναι **τοπικές** στην `above`. Μια άλλη συνάρτηση μπορεί να έχει δικές της μεταβλητές με τα ίδια ονόματα χωρίς να συγκρούονται.

### Παράδειγμα 2: Ένα πρόγραμμα ορίζει x = 5 και τη συνάρτηση double(x), που εκτελεί x = x \* 2 και return x. Μετά γράφει y = double(x) και print(x, y). Τι εμφανίζει, και γιατί;

1. **Το πρόγραμμα:**

   *Διαδραστικό στη σελίδα: Η x μέσα και έξω από τη double*
2. **Η παράμετρος `x` είναι τοπική.** Κατά την κλήση παίρνει την τιμή $5$, διπλασιάζεται σε $10$, και η συνάρτηση επιστρέφει $10$, που γράφεται στην `y`.
3. **Η καθολική `x` μένει $5$.** Η τοπική `x` είναι άλλη μεταβλητή, με το ίδιο όνομα. Αν ήθελες να αλλάξει η καθολική, θα έγραφες `x = double(x)`: η τιμή βγαίνει με `return` και γράφεται ρητά εκεί που τη θέλεις.

### Παράδειγμα 3: Χρησιμοποίησε τη random για να προσομοιώσεις 1000 ρίψεις ζαριού, και μέτρησε πόσες φορές έφερε 6. Τι αριθμό περιμένεις;

1. **Ένας βρόχος για τις ρίψεις** και ένας μετρητής, το κλασικό μοτίβο μέτρησης:
   ```python
   import random

   sixes = 0
   for i in range(1000):
       if random.randint(1, 6) == 6:
           sixes = sixes + 1
   print(sixes)
   ```
2. **Το αποτέλεσμα αλλάζει σε κάθε εκτέλεση.** Κάθε ρίψη φέρνει $6$ με πιθανότητα $1/6$, οπότε περιμένεις γύρω στα $1000 / 6$, δηλαδή περίπου $167$.
3. **«Γύρω στα» σημαίνει ότι και $150$ και $180$ είναι φυσιολογικά.** Αν όμως έβγαινε σταθερά $0$ ή $1000$, θα έψαχνες λάθος στον κώδικα. Ένα συνηθισμένο: `randint(1, 5)`, που δεν φέρνει ποτέ $6$.

## Ερωτήσεις

1. Ένα πρόγραμμα περιέχει μόνο τον ορισμό def hello(): print("Γεια"), χωρίς καμία άλλη γραμμή. Τι εμφανίζει όταν εκτελεστεί;
   - Τίποτα
   - Γεια
   - None
   - Σφάλμα, γιατί η συνάρτηση δεν έχει return
2. Η συνάρτηση h(x) περιέχει μόνο print(x + 1). Τι τιμή παίρνει η r μετά το r = h(1);
   - None
   - 2
   - 1
   - Σφάλμα
3. Στην κλήση area(3, 4) της συνάρτησης def area(width, height), τι είναι τα 3 και 4;
   - Ορίσματα
   - Παράμετροι
   - Καθολικές μεταβλητές
   - Επιστρεφόμενες τιμές
4. Με t = 0 έξω, η συνάρτηση inc() περιέχει μόνο t = 1. Τι εμφανίζει το print(t) μετά την κλήση inc();
   - 0
   - 1
   - Σφάλμα NameError
   - None
5. Μια μεταβλητή y δημιουργείται μέσα σε μια συνάρτηση f. Τι γίνεται αν μετά την κλήση f() γράψεις print(y) στο κυρίως πρόγραμμα;
   - Σφάλμα NameError, γιατί η y είναι τοπική
   - Εμφανίζεται η τιμή που πήρε η y μέσα στην f
   - Εμφανίζεται None
   - Εμφανίζεται 0
6. Η συνάρτηση g(n) περιέχει for i in range(n): return i. Τι επιστρέφει η g(5);
   - 0
   - 4
   - [0, 1, 2, 3, 4]
   - 5
7. Για def f(a, b=2): return a ** b, τι επιστρέφει η f(3);
   - 9
   - Σφάλμα, γιατί λείπει το δεύτερο όρισμα
   - 6
   - 3
8. Ποια έκφραση δίνει σωστά πόσα λεωφορεία των 50 θέσεων χρειάζονται για 120 μαθητές;
   - math.ceil(120 / 50)
   - math.floor(120 / 50)
   - round(120 / 50)
   - 120 // 50
9. Μετά το import math, πώς καλείς την τετραγωνική ρίζα του 16;
   - math.sqrt(16)
   - sqrt(16)
   - math(sqrt, 16)
   - 16 ** math
10. Ποιες τιμές μπορεί να δώσει η random.randint(1, 6);
   - 1, 2, 3, 4, 5, 6
   - 1, 2, 3, 4, 5
   - 0, 1, 2, 3, 4, 5
   - Οποιονδήποτε πραγματικό από 1 ως 6

## Ασκήσεις

1. Τι επιστρέφει μια συνάρτηση της Python που δεν έχει εντολή return;
2. Γράψε την πρώτη γραμμή (επικεφαλίδα) μιας συνάρτησης perimeter που δέχεται δύο παραμέτρους, a και b.
3. Δίνεται η συνάρτηση def f(x): return x * x + 1.
   α) Τι επιστρέφει η f(3);
   β) Τι επιστρέφει η f(f(1));
   γ) Τι επιστρέφει η f(-2) + f(0);
4. Υπολόγισε με τη math:
   α) math.floor(-2.5)
   β) math.ceil(-2.5)
   γ) math.sqrt(math.ceil(15.2))

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/python-functions-modules
