# Python: δεδομένα και εκφράσεις

> Τύποι, τελεστές, προτεραιότητα και μετατροπές τύπου.

Πληροφορική, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/python-data-expressions

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τους βασικούς τύπους της Python: int, float, str, bool.
- Να χρησιμοποιείς μεταβλητές και την εκχώρηση με το σύμβολο =.
- Να υπολογίζεις εκφράσεις με τους τελεστές / // % ** και να εφαρμόζεις την προτεραιότητά τους.
- Να μετατρέπεις τύπους με int(), float() και str(), και να ξέρεις ότι η input() επιστρέφει πάντα κείμενο.

## Η Python και το πρώτο πρόγραμμα

Η **Python** είναι γλώσσα προγραμματισμού υψηλού επιπέδου: γράφεται με λέξεις που μοιάζουν με αγγλικά και όχι με τις εντολές του επεξεργαστή. Ένας **διερμηνευτής** (interpreter) διαβάζει το πρόγραμμα γραμμή γραμμή και το εκτελεί.

Το πιο μικρό πρόγραμμα είναι μία γραμμή:

```python
print("Καλημέρα")
```

```text
Καλημέρα
```

Η `print()` εμφανίζει ό,τι της δώσεις μέσα στις παρενθέσεις. Αν της δώσεις πολλά, χωρισμένα με κόμμα, τα εμφανίζει στην ίδια γραμμή με ένα κενό ανάμεσα.

## Μεταβλητές και εκχώρηση

Μια **μεταβλητή** είναι ένα όνομα που δείχνει σε μια τιμή στη μνήμη. Στην Python τη δημιουργείς απλώς δίνοντάς της τιμή, με το σύμβολο `=`:

```python
students = 24
buses = 1
students = students + 3
print(students, buses)
```

```text
27 1
```

Το `=` στην Python είναι η **εκχώρηση**, αυτό που στον ψευδοκώδικα γράφαμε `<-`. Δεν είναι ισότητα: η γραμμή `students = students + 3` σημαίνει «υπολόγισε το δεξί μέρος με την τωρινή τιμή και γράψ' το πίσω στη μεταβλητή».

Τα ονόματα μεταβλητών γράφονται με λατινικούς χαρακτήρες, ψηφία και κάτω παύλα, δεν ξεκινούν με ψηφίο, και ξεχωρίζουν κεφαλαία από πεζά: το `total` και το `Total` είναι δύο διαφορετικές μεταβλητές. Όνομα όπως `avg_grade` λέει τι περιέχει· όνομα όπως `x2` δεν λέει τίποτα.

## Οι τέσσερις βασικοί τύποι

Κάθε τιμή έχει έναν **τύπο**, που ορίζει τι είδους δεδομένο είναι και ποιες πράξεις επιτρέπονται πάνω του.

| Τύπος   | Τι αποθηκεύει                 | Παραδείγματα           |
| ------- | ----------------------------- | ---------------------- |
| `int`   | ακέραιους                     | `17`, `-3`, `0`        |
| `float` | πραγματικούς (με υποδιαστολή) | `3.5`, `-0.25`, `2.0`  |
| `str`   | κείμενο (συμβολοσειρά)        | `"Άννα"`, `'17'`, `""` |
| `bool`  | λογικές τιμές                 | `True`, `False`        |

Η συνάρτηση `type()` λέει τον τύπο μιας τιμής:

```python
print(type(17), type(3.5), type("17"), type(True))
```

```text
<class 'int'> <class 'float'> <class 'str'> <class 'bool'>
```

Πρόσεξε το `"17"`: είναι **κείμενο** δύο χαρακτήρων, όχι αριθμός. Τα εισαγωγικά κάνουν όλη τη διαφορά. Και στην Python η υποδιαστολή γράφεται με **τελεία**, όχι με κόμμα.

## Αριθμητικοί τελεστές

| Τελεστής    | Πράξη                               | Παράδειγμα | Αποτέλεσμα |
| ----------- | ----------------------------------- | ---------- | ---------- |
| `+` `-` `*` | πρόσθεση, αφαίρεση, πολλαπλασιασμός | `3 * 4`    | `12`       |
| `/`         | διαίρεση                            | `7 / 2`    | `3.5`      |
| `//`        | ακέραιο πηλίκο                      | `7 // 2`   | `3`        |
| `%`         | υπόλοιπο                            | `7 % 2`    | `1`        |
| `**`        | δύναμη                              | `2 ** 10`  | `1024`     |

Ο τελεστής `/` δίνει **πάντα** `float`, ακόμα κι αν η διαίρεση είναι τέλεια: το `10 / 5` βγάζει `2.0`, όχι `2`. Αν θέλεις ακέραιο, χρησιμοποιείς `//`.

Το `%` είναι πιο χρήσιμο απ' όσο φαίνεται. Ένας αριθμός `n` είναι άρτιος όταν `n % 2` είναι `0`, και διαιρείται με το $5$ όταν `n % 5` είναι `0`. Το `n % 10` δίνει το τελευταίο του ψηφίο.

```python
seconds = 200
print(seconds // 60, "λεπτά και", seconds % 60, "δευτερόλεπτα")
```

```text
3 λεπτά και 20 δευτερόλεπτα
```

## Προτεραιότητα

Όπως στα μαθηματικά, οι πράξεις δεν εκτελούνται απλώς από αριστερά προς τα δεξιά:

1. παρενθέσεις
2. `**` (δύναμη)
3. `*` `/` `//` `%`, από αριστερά προς τα δεξιά
4. `+` `-`, από αριστερά προς τα δεξιά

```python
print(2 + 3 * 4)
print((2 + 3) * 4)
print(10 - 4 - 3)
```

```text
14
20
3
```

> **Κλειδί**
>
> **Ο τύπος του αποτελέσματος εξαρτάται από τον τελεστή, όχι μόνο από τους αριθμούς.**
>
> Το `7 / 2` και το `7 // 2` έχουν τους ίδιους ακέραιους, αλλά το πρώτο δίνει `3.5` και το δεύτερο `3`. Και το `+` ανάμεσα σε δύο `str` δεν προσθέτει καθόλου: **ενώνει**.
>
> Πριν γράψεις μια πράξη, ρώτα: τι τύπου είναι οι τιμές μου, και τι τύπο θέλω να βγει;

## Κείμενο και πράξεις

Με συμβολοσειρές το `+` κάνει **συνένωση** και το `*` με ακέραιο κάνει **επανάληψη**:

```python
print("5" + "3")
print("ha" * 3)
```

```text
53
hahaha
```

Κείμενο και αριθμός όμως δεν ενώνονται. Η Python σταματά με σφάλμα αντί να μαντέψει τι εννοείς. Το μήνυμα λάθους έχει πολλές γραμμές· η τελευταία είναι αυτή που λέει τι συνέβη:

```python
age = "45"
print(age + 1)
```

```text
TypeError: can only concatenate str (not "int") to str
```

## Μετατροπές τύπου και input()

Οι συναρτήσεις `int()`, `float()` και `str()` μετατρέπουν μια τιμή σε άλλο τύπο:

```python
print(int("5") + int("3"))
print(float("2.5") * 2)
print(str(12) + " μαθητές")
print(int(3.9))
```

```text
8
5.0
12 μαθητές
3
```

Το `int(3.9)` δίνει `3`: **κόβει** το δεκαδικό μέρος, δεν στρογγυλεύει. Για στρογγυλοποίηση υπάρχει η `round()`.

Η `input()` διαβάζει ό,τι πληκτρολογεί ο χρήστης, και το επιστρέφει **πάντα ως κείμενο**, ακόμα κι αν ο χρήστης έγραψε αριθμό. Γι' αυτό σχεδόν κάθε αριθμητική είσοδος περνά από μετατροπή:

```python
age = int(input("Πόσων χρονών είσαι; "))
print("Σε πέντε χρόνια θα είσαι", age + 5)
```

Αν ο χρήστης πληκτρολογήσει `15`, το πρόγραμμα εμφανίζει `Σε πέντε χρόνια θα είσαι 20`. Χωρίς το `int()` θα σταματούσε με το σφάλμα που είδες πριν.

> **Πρόσεχε**
>
> **Οι πραγματικοί αριθμοί δεν είναι πάντα ακριβείς.**
>
> ```python
> print(0.1 + 0.2)
> ```
>
> ```text
> 0.30000000000000004
> ```
>
> Δεν είναι λάθος της Python. Ο υπολογιστής αποθηκεύει τους αριθμούς στο δυαδικό σύστημα, και το $0{,}1$ εκεί δεν γράφεται ακριβώς, όπως το $1/3$ δεν γράφεται ακριβώς στο δεκαδικό. Γι' αυτό δεν ελέγχεις ποτέ δύο `float` με `==`, και στρογγυλεύεις με `round(x, 2)` όταν εμφανίζεις ποσά.

## Σχόλια

Ό,τι γράφεται μετά το `#` σε μια γραμμή είναι **σχόλιο**: η Python το αγνοεί. Τα σχόλια είναι για τον άνθρωπο που θα διαβάσει τον κώδικα, συχνά εσένα σε έναν μήνα.

```python
price = 40      # τιμή σε ευρώ
vat = 0.24      # ΦΠΑ 24%
print(price * (1 + vat))
```

```text
49.6
```

> **Θυμήσου**
>
> - `=` είναι εκχώρηση, όχι ισότητα.
> - `/` δίνει πάντα `float`· `//` δίνει ακέραιο πηλίκο, `%` το υπόλοιπο.
> - Η δύναμη `**` προηγείται του πολλαπλασιασμού, που προηγείται της πρόσθεσης.
> - Η `input()` επιστρέφει πάντα `str`.
> - Η `int()` κόβει το δεκαδικό μέρος, δεν στρογγυλεύει.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Υπολόγισε την τιμή της έκφρασης 7 + 3 \* 2 \*\* 2 // 5 στην Python.

1. **Πρώτα η δύναμη:** `2 ** 2` δίνει `4`. Η έκφραση γίνεται `7 + 3 * 4 // 5`.
2. **Μετά `*` και `//`, από αριστερά προς τα δεξιά:** `3 * 4` δίνει `12`, και `12 // 5` δίνει `2`.
3. **Τέλος η πρόσθεση:** `7 + 2` δίνει `9`.

   Αν είχες κάνει πρώτα το `4 // 5`, θα έβγαινε `0` και το αποτέλεσμα `7`. Το «από αριστερά προς τα δεξιά» για τελεστές ίδιας προτεραιότητας δεν είναι λεπτομέρεια.

### Παράδειγμα 2: Ένα πρόγραμμα διαβάζει δύο αριθμούς με input() και εμφανίζει το άθροισμά τους. Ο χρήστης δίνει 5 και 3, και το πρόγραμμα εμφανίζει 53. Βρες και διόρθωσε το λάθος.

1. **Το λάθος πρόγραμμα:**
   ```python
   a = "5"   # ό,τι θα επέστρεφε η input()
   b = "3"
   print(a + b)
   ```
   ```text
   53
   ```
2. **Η αιτία:** η `input()` επιστρέφει `str`. Το `+` ανάμεσα σε δύο συμβολοσειρές κάνει συνένωση, όχι πρόσθεση.
3. **Η διόρθωση:** μετατροπή σε `int` πριν από την πράξη.
   ```python
   a = int("5")
   b = int("3")
   print(a + b)
   ```
   ```text
   8
   ```
   Στο πραγματικό πρόγραμμα γράφεται `a = int(input())`. Το σφάλμα δεν εμφανίστηκε ως μήνυμα λάθους, και γι' αυτό είναι επικίνδυνο: το πρόγραμμα έτρεξε και έδωσε λάθος απάντηση.

### Παράδειγμα 3: Δίνεται ένας τριψήφιος αριθμός, π.χ. 472. Βρες με τελεστές της Python το ψηφίο των μονάδων, των δεκάδων και των εκατοντάδων.

1. **Μονάδες:** το υπόλοιπο της διαίρεσης με $10$, `472 % 10`, δίνει `2`.
2. **Δεκάδες:** πρώτα πετάς τις μονάδες με `472 // 10`, που δίνει `47`, και μετά παίρνεις το τελευταίο ψηφίο: `47 % 10` δίνει `7`.
3. **Εκατοντάδες:** `472 // 100` δίνει `4`.
   ```python
   n = 472
   print(n // 100, n // 10 % 10, n % 10)
   ```
   ```text
   4 7 2
   ```
   Στο `n // 10 % 10` οι δύο τελεστές έχουν την ίδια προτεραιότητα, οπότε εκτελούνται από αριστερά προς τα δεξιά: πρώτα το `//`, μετά το `%`.

## Ερωτήσεις

1. Τι εμφανίζει η εντολή print(10 / 5);
   - 2.0
   - 2
   - 0
   - Σφάλμα, γιατί δύο ακέραιοι δεν διαιρούνται με /
2. Τι δίνουν οι εκφράσεις 17 // 5 και 17 % 5;
   - 3 και 2
   - 3.4 και 2
   - 2 και 3
   - 3 και 0.4
3. Ποια είναι η τιμή της έκφρασης 3 + 4 * 2 - 1;
   - 10
   - 13
   - 7
   - 14
4. Τι εμφανίζει η εντολή print("5" + "3");
   - 53
   - 8
   - Σφάλμα TypeError
   - "5" + "3"
5. Ο χρήστης πληκτρολογεί 15 στην εντολή x = input(). Τι τύπου είναι η x;
   - str
   - int
   - float
   - Εξαρτάται από το τι πληκτρολογήθηκε
6. Τι επιστρέφει η int(3.9);
   - 3
   - 4
   - 3.9
   - Σφάλμα, γιατί το 3.9 δεν είναι ακέραιος
7. Ποια έκφραση υπολογίζει το 2 στην 5η δύναμη;
   - 2 ** 5
   - 2 ^ 5
   - 2 * 5
   - pow 2, 5
8. Μετά τις εντολές x = 4 και x = x * 3, ποια είναι η τιμή της x;
   - 12
   - 4
   - Σφάλμα, γιατί η x δεν μπορεί να είναι ίση με x * 3
   - 0
9. Τι εμφανίζει η print(0.1 + 0.2 == 0.3);
   - False
   - True
   - 0.3
   - Σφάλμα, γιατί δεν συγκρίνονται float
10. Ποια έκφραση δίνει το τελευταίο ψηφίο ενός θετικού ακεραίου n;
   - n % 10
   - n // 10
   - n / 10
   - n - 10

## Ασκήσεις

1. Τι τύπου είναι η τιμή 7 / 7 στην Python;
2. Τι εμφανίζει η εντολή print(2 + 3 * 2 ** 2);
3. Ένα βίντεο διαρκεί 500 δευτερόλεπτα.
   α) Ποια έκφραση δίνει τα ολόκληρα λεπτά;
   β) Πόσα λεπτά είναι;
   γ) Πόσα δευτερόλεπτα περισσεύουν;
4. Δίνονται a = "4" και b = 2.
   α) Τι δίνει η a * b;
   β) Τι δίνει η int(a) * b;
   γ) Τι δίνει η a + b;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/informatics/python-data-expressions
