# Η κρίση της πόλης-κράτους, ο Φίλιππος και ο Αλέξανδρος

> Η πανελλήνια ιδέα, η άνοδος της Μακεδονίας και το έργο του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Ιστορία, Α΄ Λυκείου. https://www.akademio.gr/el/lyk-a/history/philip-alexander

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τα συμπτώματα της κρίσης της πόλης-κράτους τον 4ο αι. π.Χ., με τη Βασίλειο ειρήνη και τη θηβαϊκή ηγεμονία ως παραδείγματα.
- Να παρουσιάζεις την πανελλήνια ιδέα, από τον Γοργία ως τον Ισοκράτη, και τη στάση του Δημοσθένη απέναντί της.
- Να περιγράφεις πώς ο Φίλιππος Β΄ ισχυροποίησε τη Μακεδονία και τι συμφωνήθηκε στο συνέδριο της Κορίνθου (337 π.Χ.).
- Να αναλύεις το έργο του Μεγάλου Αλεξάνδρου στον στρατιωτικό, πολιτικό, οικονομικό και πολιτιστικό τομέα, και τα επιτεύγματα των γραμμάτων και των επιστημών του 5ου και 4ου αι. π.Χ.

## Από το περιθώριο στην ηγεσία

Το 404 π.Χ. η Μακεδονία ήταν ένα βασίλειο στο βόρειο άκρο του ελληνικού
κόσμου, που οι μεγάλες πόλεις του Νότου σχεδόν δεν το λογάριαζαν. Εξήντα έξι
χρόνια αργότερα, στη Χαιρώνεια, ο βασιλιάς του νίκησε μαζί Αθηναίους και
Θηβαίους, και την επόμενη χρονιά όλες σχεδόν οι πόλεις τον αναγνώρισαν αρχηγό
τους. Η ενότητα ρωτά δύο πράγματα: **τι είχε πάθει ο κόσμος των πόλεων** για
να γίνει αυτό, και **τι έφτιαξαν** στη θέση του ο Φίλιππος και ο γιος του.

## Η κρίση της πόλης-κράτους

Ο Πελοποννησιακός πόλεμος έληξε το **404 π.Χ.** με την ήττα της Αθήνας και την
αναγνώριση της **σπαρτιατικής ηγεμονίας**. Οι έμμεσες συνέπειές του όμως
βάρυναν όλο τον επόμενο αιώνα. Τον **4ο αι. π.Χ.** οι πόλεις-κράτη είχαν δύο
μέτωπα:

- **στο εσωτερικό**, οικονομική και κοινωνική κρίση·
- **στο εξωτερικό**, οξυμένο ανταγωνισμό και συνεχείς συγκρούσεις, που συχνά
  τις υποκινούσαν οι **Πέρσες**. Η πολιτική τους ήταν απλή: χρήματα άλλοτε στη
  μία και άλλοτε στην άλλη πόλη, ώστε οι Έλληνες να μένουν διασπασμένοι.

Μετά το 404 οι Πέρσες στήριξαν έναν **αντισπαρτιατικό συνασπισμό** από τη
**Θήβα, την Κόρινθο, το Άργος και την Αθήνα**. Οι συγκρούσεις που ακολούθησαν
λέγονται **Βοιωτικός ή Κορινθιακός πόλεμος (395–386 π.Χ.)**. Τον έκλεισε μια
ειρήνη ταπεινωτική για τον ελληνισμό, η **Βασίλειος** ή **Ανταλκίδειος
ειρήνη (386 π.Χ.)**. Με αυτήν οι Σπαρτιάτες, σε συμφωνία με τον Μεγάλο
Βασιλιά:

1. παρέδωσαν στην Περσία τις ελληνικές πόλεις των **παραλίων της Μικράς Ασίας**
   και την **Κύπρο**·
2. διακήρυξαν την **αυτονομία** όλων των ελληνικών πόλεων, εκτός από την
   **Ίμβρο, τη Λήμνο και τη Σκύρο**, που έμειναν στους Αθηναίους·
3. έγιναν οι ίδιοι **τοποτηρητές** της ειρήνης στην κυρίως Ελλάδα, δηλαδή
   όργανα της περσικής πολιτικής.

Την ηγεμονία τη διεκδίκησαν για λίγο οι **Θηβαίοι**. Η άνοδός τους κρίθηκε στα
**Λεύκτρα (371 π.Χ.)** και η πτώση τους στη **Μαντίνεια (362 π.Χ.)**.

Οι πόλεμοι ανάμεσα στις πόλεις, οι πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές μέσα
σε καθεμιά, και ο παρεμβατικός ρόλος των Περσών ήταν τα **τρία συμπτώματα της
παρακμής** της πόλης-κράτους.

## Η πανελλήνια ιδέα

Ορισμένοι πνευματικοί άνθρωποι είδαν αυτή την κακοδαιμονία και ονειρεύτηκαν
έναν **πανελλήνιο συνασπισμό**. Η ιδέα διατυπώθηκε για πρώτη φορά στα **τέλη
του 5ου αι. π.Χ.** από τον σοφιστή **Γοργία**, σε λόγο του στο ιερό της
**Ολυμπίας**. Ο κύριος εκφραστής της ήταν ο Αθηναίος ρητοροδιδάσκαλος
**Ισοκράτης**, και η σκέψη του άλλαξε σε δύο στάδια:

- Στον **Πανηγυρικό (380 π.Χ.)** υποστήριξε ότι τον κοινό αγώνα κατά των
  Περσών μπορούσε να τον αναλάβει η **Αθήνα**, ανασυστήνοντας την ηγεμονία
  της.
- Η Αθήνα όμως δεν ενέπνεε εμπιστοσύνη ούτε μπορούσε να επιβληθεί. Ο
  Ισοκράτης στράφηκε τότε στην ιδέα ενός **ισχυρού μονάρχη**, που θα ένωνε
  τους Έλληνες και θα τους οδηγούσε κατά των Περσών. Έλπισε διαδοχικά στον
  **Ευαγόρα**, βασιλιά της Σαλαμίνας της Κύπρου, στον **Ιάσονα**, τύραννο των
  Φερών, στον **Διονύσιο Α΄**, τύραννο των Συρακουσών, και στα βαθιά του
  γεράματα στον **Φίλιππο Β΄**.

Ο Ισοκράτης ξέφυγε από το τοπικιστικό πνεύμα των πολιτικών της εποχής του.
Αντίθετος, πιστός πάντα στον πρωταγωνιστικό ρόλο της **Αθήνας**, ήταν ο ρήτορας
**Δημοσθένης**.

## Ο Φίλιππος Β΄ και η ένωση των Ελλήνων

Όταν σταθεροποίησε τη θέση του στον θρόνο, ο Φίλιππος έβαλε δύο στόχους με
αυτή τη σειρά: πρώτα την **ισχυροποίηση** του μακεδονικού κράτους, μετά την
**επέκταση** της εξουσίας του.

Η ισχυροποίηση στηρίχτηκε σε τέσσερις ενέργειες:

| Τομέας                 | Τι έκανε                                                                                                                                                                                                        |
| ---------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Σύνορα**             | Αντιμετώπισε τις επιδρομές των **Ιλλυριών** και των **Παιόνων** στον βορρά.                                                                                                                                     |
| **Στρατός**            | Η **μακεδονική φάλαγγα**: **πεζέταιροι** σε βάθος **16 σειρών**, με τη **σάρισα**, δόρυ μήκους **6 μ.** Το ιππικό το επάνδρωναν οι ευγενείς, οι **εταίροι**. Συμπλήρωναν ακοντιστές, τοξότες και **πελταστές**. |
| **Οικονομία**          | Κατέλαβε τα χρυσωρυχεία του **Παγγαίου** και έκοψε **χρυσούς στατήρες**, που σιγά σιγά εκτόπισαν από τον ελλαδικό χώρο τους περσικούς **δαρεικούς**.                                                            |
| **Εξωτερική πολιτική** | Επεκτατική. Στην αρχή έδινε γη στους στρατιώτες του· μετά την παρέμβασή του στον Νότο στόχευε στην **ένωση των Ελλήνων υπό την αρχηγία του**.                                                                   |

Η επέκταση έγινε σε δύο στάδια:

1. Κατέλαβε πόλεις της **Χαλκιδικής** και εδάφη της Ανατολικής Μακεδονίας και
   της **Θράκης**, ως τις δυτικές ακτές του **Εύξεινου Πόντου**.
2. Με αφορμή προβλήματα του **μαντείου των Δελφών** επενέβη στη **Θεσσαλία**
   και στη νότια Ελλάδα. Στη **Χαιρώνεια (338 π.Χ.)** νίκησε τις ενωμένες
   δυνάμεις **Θηβαίων και Αθηναίων** και επιβλήθηκε ως ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης
   του κοινού αγώνα κατά των Περσών.

Η ένωση έγινε πραγματικότητα στο **συνέδριο της Κορίνθου (337 π.Χ.)**, όπου
πήραν μέρος **όλες οι πόλεις εκτός από τη Σπάρτη**. Συμφωνήθηκαν τρία πράγματα:

- **απαγορεύτηκαν** οι συγκρούσεις ανάμεσα στις πόλεις και η βίαιη μεταβολή
  των πολιτευμάτων τους·
- προστατεύτηκε η **ελεύθερη ναυσιπλοΐα** και καταδικάστηκε η **πειρατεία**·
- ιδρύθηκε **πανελλήνια συμμαχία**, αμυντική και επιθετική, με **ισόβιο
  αρχηγό τον Φίλιππο Β΄**.

Ο Φίλιππος δολοφονήθηκε, και το **336 π.Χ.** ο **Αλέξανδρος** επανέλαβε το
συνέδριο: οι αντιπρόσωποι ανανέωσαν στο πρόσωπό του τον όρκο που είχαν δώσει
στον πατέρα του. Η εκστρατεία που ξεκίνησε το 334 π.Χ. από την Πέλλα και
έφτασε ως τον Ινδό είναι το φόντο· εδώ μας ενδιαφέρει τι άφησε πίσω της.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από την ήττα της Αθήνας ως τη Βαβυλώνα*

## Το έργο του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Με την κατάκτηση της Ανατολής ο ελληνισμός έφτασε στα πέρατα του τότε γνωστού
κόσμου, και έτσι δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για την **οικουμενική** του
ανάπτυξη. Το βιβλίο εξετάζει το έργο σε τέσσερις τομείς:

- **Στρατιωτικός.** Εδώ η εικόνα μας είναι πιο ολοκληρωμένη. Ο Αλέξανδρος
  χαρακτηρίζεται διορατικός στρατηγός με μεγαλοφυή σκέψη, όχι μόνο για όσα
  κατέκτησε αλλά για τον **σχεδιασμό** του, και στις κατά μέτωπο μάχες και
  στις πολιορκίες.
- **Πολιτικός.** Έχει υποστηριχθεί ότι στόχευε στην **ανάμειξη του ελληνικού
  με τον ασιατικό κόσμο**, ενωμένους κάτω από μια ισχυρή διοίκηση. Αποδέχτηκε
  τις τοπικές συνήθειες και τον διαφορετικό τρόπο άσκησης της εξουσίας σε
  κάθε λαό. **Κράτησε τις σατραπείες** και τις ανέθεσε σε Έλληνες ή Πέρσες
  ηγεμόνες, για να φτιάξει μια νέα διοικητική παράδοση.
- **Οικονομικός.** Προώθησε τη **νομισματική οικονομία** και εγκατέλειψε την
  ιδέα του αυτοκρατορικού θησαυροφυλακίου. Οι σατράπες δεν μάζευαν πια φόρους.
  Στη θέση της σατραπείας ως φορολογικής μονάδας έφτιαξε τη **φορολογική
  περιφέρεια**, με περισσότερες από μία σατραπείες. Οι θησαυροί έγιναν χρυσό
  νόμισμα, και έτσι η απέραντη αυτοκρατορία απέκτησε **ενιαίο νομισματικό
  σύστημα**.
- **Πολιτιστικός.** Διάδοση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού,
  υιοθέτηση στοιχείων από τις παραδόσεις της Ανατολής, **νέες πόλεις** που
  έγιναν εμπορικά και πνευματικά κέντρα, εξερευνήσεις, φιλόσοφοι και ερευνητές
  μέσα στην εκστρατεία. Όλα μαζί έδωσαν στην εκστρατεία τη διάσταση της
  **ένοπλης εξερεύνησης**.

Ο Αλέξανδρος βασίλεψε μόνο **δεκατρία χρόνια (336–323 π.Χ.)** και πέθανε στα
**τριάντα τρία** του. Έμεινε όμως ζωντανός στη μνήμη των λαών: το έργο του
έγινε **τομή** για την πορεία της Ανατολής και της Μεσογείου, και η μορφή του
πέρασε ως μυθικός ήρωας στην παράδοση πολλών λαών.

## Γράμματα και επιστήμες τον 5ο και 4ο αι. π.Χ.

Οι δύο κλασικοί αιώνες άφησαν έργα που έγιναν **πρότυπα** για τους
δημιουργούς των επόμενων εποχών.

- **Φιλοσοφία.** Από τα μέσα του 5ου αι. π.Χ. έβαλε στο κέντρο τον
  **άνθρωπο** και ζήτησε να εξηγήσει τα φαινόμενα με τη λογική
  (**ορθολογισμός**): πρώτα οι σοφιστές και ο **Σωκράτης**, τον 4ο αιώνα ο
  **Πλάτων** και ο **Αριστοτέλης**, που αναζητούσαν πρακτικές εφαρμογές για να
  γίνει καλύτερος ο άνθρωπος και η ζωή του.
- **Ιστοριογραφία.** Ο **Ηρόδοτος**, και κυρίως ο **Θουκυδίδης**, που έθεσε τα
  θεμέλια της επιστημονικής ιστορικής συγγραφής· στον ίδιο δρόμο, τον 4ο
  αιώνα, ο **Ξενοφών**.
- **Ποίηση.** Οι τρεις τραγικοί, **Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης**, έκαναν το
  θέατρο λόγο υψηλών διανοημάτων· οι κωμωδίες του **Αριστοφάνη** έγιναν
  κριτική της καθημερινής πολιτικής ζωής.
- **Ρητορική.** Η δημοκρατία και η οργάνωση της δικαιοσύνης την καλλιέργησαν
  τον 4ο αιώνα, με τον **Λυσία**, τον **Ισοκράτη** και τον **Δημοσθένη**.
- **Επιστήμες.** Ο ορθολογισμός συστηματοποίησε τις γνώσεις για τη φύση και
  τον άνθρωπο. Ο **Μέτων** διακρίθηκε στην αστρονομία και τα μαθηματικά, ο
  **Ιππόδαμος** από τη Μίλητο στη χωροταξική οργάνωση των πόλεων με
  προδιαγραμμένο σχέδιο, και ο **Ιπποκράτης** από την Κω στην ιατρική: όλες
  οι ασθένειες, ακόμα και η «ιερά νόσος», η επιληψία, έχουν **φυσικά αίτια**.
  Αφετηρία της ιατρικής έγινε η μελέτη του ανθρώπινου σώματος.

> **Κλειδί**
>
> **Ιστορικοί όροι**
>
> **Βασίλειος (Ανταλκίδειος) ειρήνη (386 π.Χ.):** η ειρήνη που έκλεισε τον
> Κορινθιακό πόλεμο. Οι Σπαρτιάτες, σε συμφωνία με τον Πέρση βασιλιά, του
> παρέδωσαν τις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας και την Κύπρο και έγιναν
> τοποτηρητές της ειρήνης στην Ελλάδα.
>
> **Πανελλήνια ιδέα:** η πολιτική ιδέα της ένωσης των Ελλήνων σε κοινό αγώνα
> κατά των Περσών. Τη διατύπωσε πρώτος ο Γοργίας στα τέλη του 5ου αι. π.Χ.·
> κύριος εκφραστής της ήταν ο Ισοκράτης.
>
> **Μακεδονική φάλαγγα:** το κύριο σώμα του στρατού του Φιλίππου Β΄, από
> πεζέταιρους σε βάθος 16 σειρών, οπλισμένους με τη σάρισα, δόρυ μήκους 6 μ.
>
> **Εταίροι:** οι ευγενείς Μακεδόνες που επάνδρωναν το ιππικό.
>
> **Συνέδριο της Κορίνθου (337 π.Χ.):** η συνέλευση όλων των ελληνικών πόλεων
> εκτός από τη Σπάρτη, που απαγόρευσε τους πολέμους ανάμεσά τους και ίδρυσε
> πανελλήνια συμμαχία με ισόβιο αρχηγό τον Φίλιππο Β΄.
>
> **Φορολογική περιφέρεια:** η νέα φορολογική μονάδα του Αλεξάνδρου, με
> περισσότερες από μία σατραπείες· οι σατράπες έπαψαν να συγκεντρώνουν τους
> φόρους.
>
> **Ορθολογισμός:** η προσπάθεια να ερμηνευτούν τα φαινόμενα με βάση τη λογική.

### Παράδειγμα 1: Να εξηγήσετε γιατί ο 4ος αι. π.Χ. χαρακτηρίζεται περίοδος κρίσης της πόλης-κράτους.

1. **Το σχέδιο.** Η ερώτηση θέλει συμπτώματα, όχι αφήγηση πολέμων. Βάλε τα τρία
   συμπτώματα του βιβλίου και δώσε σε καθένα ένα παράδειγμα με χρονολογία.
2. **Οι συγκρούσεις ανάμεσα στις πόλεις.** Μετά το 404 π.Χ. η σπαρτιατική
   ηγεμονία προκάλεσε τον Κορινθιακό πόλεμο (395–386 π.Χ.). Ακολούθησε η
   θηβαϊκή ηγεμονία, από τα Λεύκτρα (371) ως τη Μαντίνεια (362). Καμία πόλη δεν
   μπόρεσε να κρατήσει την πρωτοκαθεδρία.
3. **Η κρίση μέσα στις πόλεις.** Οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, πολιτικές
   αναταραχές στο εσωτερικό καθεμιάς.
4. **Ο ρόλος των Περσών.** Με χρήματα, άλλοτε στη μία πόλη και άλλοτε στην άλλη,
   κρατούσαν τους Έλληνες διασπασμένους. Το αποκορύφωμα ήταν η Βασίλειος ειρήνη
   (386): οι Σπαρτιάτες παρέδωσαν τις πόλεις της Μικράς Ασίας και την Κύπρο και
   έγιναν όργανα της περσικής πολιτικής.
5. **Το κλείσιμο.** Τα τρία μαζί εξηγούν και την απάντηση της εποχής: την
   πανελλήνια ιδέα, που ζητούσε ενότητα απέναντι στον κοινό εχθρό.

### Παράδειγμα 2: Διάβασε μια πηγή: τι ζητά ο Ισοκράτης από τον Φίλιππο

1. **Η πηγή.** Στον λόγο του «Φίλιππος», ο Ισοκράτης γράφει στον βασιλιά της
   Μακεδονίας:
   > «Λέω λοιπόν ότι πρέπει να ευεργετείς τους Έλληνες, να είσαι βασιλιάς των
   > Μακεδόνων, και να άρχεις σε όσο περισσότερους βαρβάρους μπορείς.»
   >
   > — Ισοκράτης, Φίλιππος, 154 (απόδοση δική μας)
2. **Ποιος γράφει και πότε.** Ένας Αθηναίος ρητοροδιδάσκαλος σε μεγάλη ηλικία,
   που είχε ήδη απογοητευτεί από την Αθήνα ως ηγέτιδα. Ο λόγος γράφτηκε πριν από
   τη Χαιρώνεια, όταν ο Φίλιππος ήταν ήδη η ισχυρότερη δύναμη του ελληνικού
   κόσμου.
3. **Τι λέει.** Τρεις διαφορετικές σχέσεις με τρεις ομάδες. Στους Μακεδόνες ο
   Φίλιππος είναι **βασιλιάς**. Στους βαρβάρους **άρχει**, δηλαδή τους κατακτά.
   Στους Έλληνες όμως δεν είναι ούτε βασιλιάς ούτε κατακτητής: είναι
   **ευεργέτης**. Ο Ισοκράτης θέλει έναν αρχηγό που οι πόλεις θα ακολουθήσουν
   επειδή τις ωφελεί, όχι έναν κυρίαρχο.
4. **Η σύνδεση με τα γεγονότα.** Το συνέδριο της Κορίνθου (337 π.Χ.) μοιάζει με
   αυτό το σχέδιο: οι πόλεις κρατούν τα πολιτεύματά τους, σταματούν οι πόλεμοι
   ανάμεσά τους, και ο Φίλιππος γίνεται **αρχηγός μιας συμμαχίας** κατά των
   Περσών, όχι βασιλιάς των Ελλήνων. Το ότι η συμμαχία ακολούθησε μια νίκη στο
   πεδίο της μάχης δείχνει πόση απόσταση έμενε ανάμεσα στο σχέδιο και την πράξη.

> **Πρόσεχε**
>
> **Γοργίας ή Ισοκράτης;** Την πανελλήνια ιδέα τη **διατύπωσε πρώτος** ο Γοργίας
> (τέλη 5ου αι. π.Χ., Ολυμπία)· ο Ισοκράτης ήταν ο **κύριος εκφραστής** της.
> Και ο Ισοκράτης δεν ήθελε από την αρχή μονάρχη: στον Πανηγυρικό (380 π.Χ.)
> ηγέτιδα ήταν η Αθήνα. Μην μπερδέψεις επίσης τα δύο συνέδρια της Κορίνθου:
> το **337** τη συμμαχία την ίδρυσε ο Φίλιππος, το **336** ο Αλέξανδρος απλώς
> ανανέωσε τον όρκο. Τέλος, οι **στατήρες** ήταν του Φιλίππου και εκτόπισαν
> τους περσικούς **δαρεικούς**· το ενιαίο νομισματικό σύστημα της αυτοκρατορίας
> είναι έργο του Αλεξάνδρου.

> **Θυμήσου**
>
> - Κρίση του 4ου αι. π.Χ.: πόλεμοι ανάμεσα στις πόλεις, εσωτερικές αναταραχές,
>   περσική παρέμβαση· **Κορινθιακός πόλεμος (395–386)**, **Βασίλειος ειρήνη
>   (386)**, **Λεύκτρα (371)**, **Μαντίνεια (362)**.
> - Πανελλήνια ιδέα: **Γοργίας** (Ολυμπία), **Ισοκράτης** (Πανηγυρικός 380, μετά
>   ένας μονάρχης)· αντίθετος ο **Δημοσθένης**.
> - Φίλιππος Β΄: Ιλλυριοί και Παίονες, **φάλαγγα** με σάρισα 6 μ., **εταίροι**,
>   **Παγγαίο** και στατήρες· **Χαιρώνεια (338)**, **Κόρινθος (337)**.
> - Αλέξανδρος: σατραπείες σε Έλληνες ή Πέρσες, **φορολογική περιφέρεια**,
>   ενιαίο νόμισμα, νέες πόλεις, «ένοπλη εξερεύνηση»· **336–323 π.Χ.**
> - Κλασικός πολιτισμός: **ορθολογισμός**, Θουκυδίδης, τραγικοί και Αριστοφάνης,
>   Λυσίας και Δημοσθένης, Μέτων, Ιππόδαμος, **Ιπποκράτης**.

## Ερωτήσεις

1. Τι παρέδωσαν οι Σπαρτιάτες στον Πέρση βασιλιά με τη Βασίλειο (Ανταλκίδειο) ειρήνη του 386 π.Χ.;
   - Τις πόλεις των παραλίων της Μικράς Ασίας και την Κύπρο
   - Την Ίμβρο, τη Λήμνο και τη Σκύρο, μαζί με τον αθηναϊκό στόλο
   - Τη Θήβα και την Κόρινθο, ως ποινή για τον πόλεμο
   - Τα χρυσωρυχεία του Παγγαίου στη Θράκη
2. Ποιες δύο μάχες έκριναν την άνοδο και την πτώση της θηβαϊκής ηγεμονίας;
   - Η Χαιρώνεια (338) και η Κόρινθος (337 π.Χ.)
   - Τα Λεύκτρα (371) και η Μαντίνεια (362 π.Χ.)
   - Η Μαντίνεια (362) και η Χαιρώνεια (338 π.Χ.)
   - Οι Θερμοπύλες (480) και οι Πλαταιές (479 π.Χ.)
3. Ποιος διατύπωσε για πρώτη φορά την πανελλήνια ιδέα, και πού;
   - Ο Ισοκράτης, στον Πανηγυρικό του 380 π.Χ.
   - Ο Δημοσθένης, σε λόγο του στην εκκλησία του δήμου
   - Ο σοφιστής Γοργίας, στην Ολυμπία
   - Ο Φίλιππος Β΄, στο συνέδριο της Κορίνθου
4. Πώς άλλαξε η σκέψη του Ισοκράτη για το ποιος θα ηγηθεί του αγώνα κατά των Περσών;
   - Από τη Σπάρτη στη Θήβα, μετά τη νίκη στα Λεύκτρα
   - Από την Αθήνα σε έναν ισχυρό μονάρχη
   - Από τον Φίλιππο στην Αθήνα, όταν ο Φίλιππος απείλησε την ελευθερία της
   - Δεν άλλαξε: πάντα ζητούσε μια συμμαχία πόλεων χωρίς αρχηγό
5. Τι ήταν η σάρισα;
   - Το χρυσό νόμισμα που έκοψε ο Φίλιππος με το χρυσάφι του Παγγαίου
   - Το σώμα των ευγενών που επάνδρωναν το ιππικό
   - Το δόρυ των πεζέταιρων, μήκους 6 μ.
   - Η ελαφριά ασπίδα των πελταστών και των ακοντιστών
6. Ποια ήταν η συνέπεια της κατάληψης των χρυσωρυχείων του Παγγαίου από τον Φίλιππο;
   - Οι πόλεις της Χαλκιδικής έγιναν σύμμαχοί του χωρίς πόλεμο
   - Οι στατήρες του εκτόπισαν τους περσικούς δαρεικούς
   - Δημιουργήθηκε η φορολογική περιφέρεια
   - Η Σπάρτη δέχτηκε να μπει στη συμμαχία της Κορίνθου
7. Ποιο από τα παρακάτω ΔΕΝ συμφωνήθηκε στο συνέδριο της Κορίνθου (337 π.Χ.);
   - Η απαγόρευση των συγκρούσεων ανάμεσα στις πόλεις
   - Η προστασία της ναυσιπλοΐας και η καταδίκη της πειρατείας
   - Μια συμμαχία, αμυντική και επιθετική, με ισόβιο αρχηγό τον Φίλιππο
   - Η κατάργηση των δημοκρατιών και η εγκατάσταση μακεδονικών φρουρών
8. Τι άλλαξε ο Αλέξανδρος στην οικονομική οργάνωση της αυτοκρατορίας;
   - Οι σατράπες έγιναν υπεύθυνοι και για τον στρατό και για τους φόρους
   - Μάζεψε όλους τους θησαυρούς σε ένα αυτοκρατορικό θησαυροφυλάκιο
   - Κατάργησε τις σατραπείες και έβαλε στη θέση τους πόλεις-κράτη
   - Οι φόροι μαζεύονταν σε φορολογικές περιφέρειες, όχι σε σατραπείες

## Ασκήσεις

1. Ποια ελληνική πόλη δεν πήρε μέρος στο συνέδριο της Κορίνθου το 337 π.Χ.;
2. Στη γραμμή χρόνου λείπει η μάχη του 338 π.Χ., που άνοιξε στον Φίλιππο τον δρόμο για το συνέδριο της Κορίνθου. Ποια είναι;
   *Γραμμή χρόνου του 4ου αιώνα π.Χ. από τα Λεύκτρα ως τον θάνατο του Αλεξάνδρου, με τη μάχη του 338 π.Χ. κρυμμένη.*
3. Να εξηγήσεις με ποιες ενέργειες ο Φίλιππος Β΄ ισχυροποίησε το μακεδονικό κράτος, πριν στραφεί στην ένωση των Ελλήνων.
4. «Και προσευχόταν για όλα τα άλλα αγαθά, και για ομόνοια και κοινωνία στην εξουσία ανάμεσα σε Μακεδόνες και Πέρσες.» — Αρριανός, Αλεξάνδρου Ανάβασις, 7.11.9 (απόδοση δική μας· ο Αλέξανδρος σε επίσημο γεύμα με Μακεδόνες και Πέρσες, το 324 π.Χ.). Ποια πλευρά του έργου του Αλεξάνδρου φωτίζει η πηγή, και με ποια μέτρα του τη συνδέεις;
5. Το συνέδριο της Κορίνθου ήταν η πραγματοποίηση της πανελλήνιας ιδέας ή η υποταγή των πόλεων στη Μακεδονία; Να τεκμηριώσεις την άποψή σου.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/lyk-a/history/philip-alexander
