# Ερευνητικό ερώτημα και υπόθεση

> Τι ρωτάς ακριβώς, και τι περιμένεις να βρεις πριν μετρήσεις.

Τεχνολογία, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/technology/research-question

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις το θέμα μιας έρευνας από το ερευνητικό ερώτημα.
- Να ελέγχεις αν ένα ερώτημα είναι συγκεκριμένο, μετρήσιμο και εφικτό, και να το διορθώνεις όταν δεν είναι.
- Να γράφεις μια υπόθεση που κάνει πρόβλεψη και λέει γιατί, πριν από τις μετρήσεις.
- Να εξηγείς γιατί μια υπόθεση που διαψεύδεται είναι κι αυτή αποτέλεσμα.

## Από το θέμα στο ερώτημα

Η ομάδα του Γ2 είχε ένα **θέμα**: τη θερμομόνωση. Ένα θέμα όμως δεν ερευνάται. Είναι μια περιοχή, σαν το κεφάλαιο ενός βιβλίου. Αυτό που ερευνάς είναι ένα **ερευνητικό ερώτημα**: μια ερώτηση με τόσο σαφή όρια, που ξέρεις από πριν τι θα μετρήσεις για να την απαντήσεις.

Δες πώς στενεύει σε τρία βήματα:

|                    | Διατύπωση                                                                                                   | Τι λείπει                                |
| ------------------ | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------- |
| Θέμα               | Θερμομόνωση                                                                                                 | δεν είναι καν ερώτηση                    |
| Γενικό ερώτημα     | Ποιο υλικό μονώνει καλύτερα;                                                                                | ποια υλικά; πώς φαίνεται το «καλύτερα»;  |
| Ερευνητικό ερώτημα | Ποιο από τέσσερα περιτυλίγματα κρατά πιο ζεστά 200 ml νερού σε χάρτινο ποτήρι με καπάκι, μετά από 20 λεπτά; | τίποτα: ξέρεις τι αλλάζεις και τι μετράς |

Το τελευταίο έχει μέσα του σχεδόν όλο το πείραμα: τι συγκρίνεις (τέσσερα περιτυλίγματα), τι μετράς (θερμοκρασία), πότε (στα 20 λεπτά), και πού (ίδιο ποτήρι, ίδια ποσότητα νερού).

## Τι κάνει ένα ερώτημα ερευνήσιμο

Ένα καλό ερευνητικό ερώτημα περνά τρεις ελέγχους:

1. **Συγκεκριμένο:** λέει τι ακριβώς συγκρίνεις. Το «τι επηρεάζει τα φυτά;» έχει εκατό απαντήσεις· το «πώς αλλάζει το ύψος της φασολιάς σε δύο εβδομάδες με 2, 4 ή 6 ώρες φως τη μέρα;» έχει μία.
2. **Μετρήσιμο:** η απάντηση βγαίνει από μετρήσεις, όχι από γνώμες. Το «ποιο ποτήρι είναι πιο όμορφο;» δεν μετριέται με κανένα όργανο.
3. **Εφικτό:** χωράει στα όργανα, στον χρόνο και στους κανόνες ασφαλείας του σχολείου. Το «πόσο ζεστό μένει το νερό σε έναν μήνα;» είναι μετρήσιμο, αλλά όχι μέσα σε μια διδακτική ώρα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ερευνάται ή όχι;*

## Η υπόθεση

Πριν μετρήσεις, γράφεις τι **περιμένεις** να βρεις και **γιατί**. Αυτή είναι η **υπόθεση**: μια πρόβλεψη που μπορεί να ελεγχθεί με το πείραμα. Δεν είναι στην τύχη· στηρίζεται σε ό,τι έμαθες από τις πηγές.

Ένα σχήμα που βοηθά:

> **Αν** \[αλλάξω αυτό], **τότε** \[θα συμβεί αυτό], **επειδή** \[αυτός είναι ο λόγος].

Η υπόθεση του Γ2: *Αν τυλίξουμε το ποτήρι σε μάλλινη κάλτσα ή σε πλαστικό με φυσαλίδες, τότε το νερό θα είναι πιο ζεστό στα 20 λεπτά απ' ό,τι με αλουμινόχαρτο ή χαρτοπετσέτα, επειδή αυτά τα δύο κρατούν παγιδευμένο αέρα, και ο ακίνητος αέρας είναι κακός αγωγός της θερμότητας.*

> **Κλειδί**
>
> Το **ερευνητικό ερώτημα** λέει τι ψάχνεις· η **υπόθεση** λέει τι περιμένεις να βρεις και γιατί. Και τα δύο γράφονται **πριν** από τις μετρήσεις. Το πείραμα έχει νόημα μόνο αν η υπόθεση μπορεί να βγει λάθος.

> **Πρόσεχε**
>
> Μια υπόθεση που **διαψεύδεται** δεν είναι αποτυχία της ομάδας. Είναι αποτέλεσμα: έμαθες ότι ο λόγος που φανταζόσουν δεν ισχύει, ή δεν φτάνει. Αποτυχία είναι να αλλάξεις την υπόθεση **αφού** δεις τα αποτελέσματα, ώστε να «βγει σωστή». Τότε το πείραμα δεν έλεγξε τίποτα.

> **Θυμήσου**
>
> - **Θέμα** → **γενικό ερώτημα** → **ερευνητικό ερώτημα**: κάθε βήμα στενεύει.
> - Καλό ερώτημα: **συγκεκριμένο**, **μετρήσιμο**, **εφικτό**.
> - Υπόθεση: **Αν… τότε… επειδή…**, γραμμένη πριν από τις μετρήσεις.
> - Μια διαψευσμένη υπόθεση είναι κι αυτή γνώση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μια άλλη ομάδα θέλει να ερευνήσει «τα φυτά και τη μουσική». Πώς γίνεται αυτό ερευνητικό ερώτημα;

1. **Θέμα:** φυτά και μουσική. Ωραίο, αλλά δεν λέει τι θα κάνεις.
2. **Πρώτη στένωση:** «Μεγαλώνουν πιο γρήγορα τα φυτά με μουσική;» Ποια φυτά; Ποια μουσική; Πόσο δυνατά; Πώς μετράς το «μεγαλώνουν»;
3. **Δεύτερη στένωση, με τους τρεις ελέγχους.** Συγκεκριμένο: φασόλια από το ίδιο σακουλάκι, ίδια γλάστρα, ίδιο χώμα. Μετρήσιμο: το ύψος του βλαστού σε χιλιοστά. Εφικτό: τρεις εβδομάδες, σε δύο αίθουσες του σχολείου.
4. **Ερευνητικό ερώτημα:** «Διαφέρει το ύψος φασολιών σε τρεις εβδομάδες, αν ακούνε μουσική δύο ώρες τη μέρα ή καθόλου;»
5. **Υπόθεση:** η ομάδα δεν βρήκε σε πηγές κάποιον λόγο που να κάνει τη μουσική να βοηθά, οπότε γράφει: «Αν τα φυτά ακούνε μουσική, τότε δεν θα έχουν διαφορετικό ύψος, επειδή δεν ξέρουμε μηχανισμό με τον οποίο ο ήχος να επηρεάζει την ανάπτυξη». Και αυτή είναι υπόθεση: μπορεί να βγει λάθος.

### Παράδειγμα 2: Στο Γ2 μια μαθήτρια υποστήριζε ότι το αλουμινόχαρτο θα ήταν το καλύτερο, «αφού το χρησιμοποιούμε στην κουζίνα για να κρατάμε το φαγητό ζεστό». Στις μετρήσεις (επινοημένες) το αλουμινόχαρτο έδωσε 43 °C και η μάλλινη κάλτσα 49 °C. Τι γράφει η ομάδα;

1. **Η υπόθεσή της διαψεύστηκε** σε αυτό το πείραμα: το αλουμινόχαρτο κράτησε το νερό μόνο λίγο πιο ζεστό από το ποτήρι χωρίς περιτύλιγμα (42 °C).
2. **Δεν την σβήνουν.** Γράφουν στην εργασία ποια ήταν η υπόθεση, ότι δεν επιβεβαιώθηκε, και ψάχνουν γιατί.
3. **Ψάχνουν την εξήγηση στις πηγές:** το αλουμίνιο είναι πολύ καλός αγωγός της θερμότητας, και ένα λεπτό φύλλο δεν παγιδεύει σχεδόν καθόλου αέρα. Στην κουζίνα βοηθά κυρίως επειδή σκεπάζει το φαγητό και περιορίζει την εξάτμιση.
4. **Αποτέλεσμα:** η διαψευσμένη υπόθεση έδωσε στην ομάδα μια ιδέα για νέο πείραμα: αλουμινόχαρτο **πάνω από** στρώμα πλαστικού με φυσαλίδες. Έτσι προχωρά η έρευνα.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο από τα παρακάτω είναι **ερευνητικό ερώτημα** και όχι απλώς θέμα;
   - Η θερμομόνωση στα σπίτια, στα ρούχα και στα ποτήρια
   - Πόσο κρυώνει το νερό σε 20 λεπτά με κάθε περιτύλιγμα;
   - Τα υλικά και η θερμότητα στην καθημερινότητα
   - Γιατί είναι σημαντικό να μονώνουμε σωστά;
2. Ποιο ερώτημα **δεν** είναι μετρήσιμο;
   - Πόσα δευτερόλεπτα κάνει να πέσει ένα φτερό από 2 m;
   - Πόσα γραμμάρια νερό απορροφά κάθε χαρτοπετσέτα;
   - Ποια χαρτοπετσέτα έχει το πιο ωραίο σχέδιο;
   - Πόσα εκατοστά μεγαλώνει ένα φασόλι σε μία εβδομάδα;
3. «Πόσο ζεστό μένει το νερό σε ένα ποτήρι με κάλτσα μετά από μία εβδομάδα;» Ποιος έλεγχος αποτυγχάνει;
   - Το εφικτό: δεν χωράει στον χρόνο του μαθήματος
   - Το μετρήσιμο: η θερμοκρασία του νερού δεν μετριέται
   - Το συγκεκριμένο: δεν λέει τι μετράμε
   - Κανένας: είναι καλό ερευνητικό ερώτημα
4. Ποια διατύπωση είναι **υπόθεση** με την έννοια της έρευνας;
   - Θα δοκιμάσουμε τέσσερα περιτυλίγματα σε ποτήρια
   - Ποιο περιτύλιγμα κρατά πιο ζεστό το νερό;
   - Η κάλτσα κράτησε το νερό στους 49 °C
   - Η κάλτσα θα κρατήσει πιο ζεστό το νερό, λόγω αέρα
5. Γιατί η υπόθεση γράφεται **πριν** από τις μετρήσεις;
   - Για να ξέρει η ομάδα ποια αποτελέσματα να κρατήσει
   - Για να μπορεί το πείραμα να την ελέγξει πραγματικά
   - Επειδή μετά τις μετρήσεις δεν χρειάζεται πια
   - Επειδή έτσι ζητά ο καθηγητής στην εργασία
6. Οι μετρήσεις έδειξαν ότι η υπόθεση της ομάδας ήταν λάθος. Τι κάνει η ομάδα;
   - Ξαναγράφει την υπόθεση ώστε να ταιριάζει στα δεδομένα
   - Ξαναμετρά ώσπου να βγει όπως περίμενε
   - Τη γράφει ως διαψευσμένη και ψάχνει γιατί
   - Παραλείπει την υπόθεση από την εργασία
7. Η υπόθεση του Γ2 τελειώνει με «…επειδή ο ακίνητος αέρας είναι κακός αγωγός της θερμότητας». Από πού βγήκε αυτό το «επειδή»;
   - Από τις μετρήσεις της πρώτης δοκιμής
   - Από την έρευνα πηγών, πριν από το πείραμα
   - Από ό,τι πίστευε η πλειοψηφία της τάξης στην αρχή
   - Από το ποιο υλικό ήταν πιο φθηνό

## Ασκήσεις

1. Ποιοι είναι οι τρεις έλεγχοι που πρέπει να περνά ένα ερευνητικό ερώτημα;
2. Το ερώτημα «Ποια μπάλα είναι καλύτερη;» δεν ερευνάται έτσι. Τι πρέπει να προσθέσεις για να γίνει ερευνητικό ερώτημα;
3. Η ομάδα Γ του Γ2 έγραψε πριν από το πείραμα την πρόβλεψη που βλέπεις, και μετά μέτρησε. Οι θερμοκρασίες είναι επινοημένες, μέσες τιμές τριών δοκιμών, στα 20 λεπτά με αρχή τους 60 °C.

   Πρόβλεψη και μέτρηση της ομάδας Γ (φανταστικά δεδομένα).

   | Περιτύλιγμα | Πρόβλεψη της ομάδας | Μέτρηση στα 20 λεπτά |
   | --- | --- | --- |
   | Χωρίς περιτύλιγμα | η πιο κρύα | $42$ °C |
   | Αλουμινόχαρτο | η πιο ζεστή | $43$ °C |
   | Χαρτοπετσέτα | μέτρια | $44$ °C |
   | Πλαστικό με φυσαλίδες | μέτρια | $48$ °C |
   | Μάλλινη κάλτσα | μέτρια | $49$ °C |

   α) Ποιο σκέλος της πρόβλεψης επιβεβαιώθηκε;
   β) Ποιο σκέλος διαψεύστηκε;
   γ) Πόσους βαθμούς πιο ζεστό από το αλουμινόχαρτο κράτησε το νερό η κάλτσα;
4. Η ομάδα σου έχει θέμα «το παγάκι που λιώνει» και μία διδακτική ώρα για το πείραμα. Τι ερευνητικό ερώτημα και τι υπόθεση θα έγραφες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/technology/research-question
