# Νόμος του Ωμ και αντίσταση

> Η πιο χρήσιμη ευθεία γραμμή στη φυσική.

Φυσική, Γ΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-c/physics/ohms-law

## Τι θα μάθεις

- Να εφαρμόζεις τον νόμο του Ωμ για να βρεις τάση, ένταση ή αντίσταση.
- Να διαβάζεις την αντίσταση ως κλίση στο διάγραμμα τάσης έντασης.
- Να ξέρεις από τι εξαρτάται η αντίσταση ενός αγωγού.

## Η πιο χρήσιμη ευθεία γραμμή

Πάρε έναν αντιστάτη και μέτρα το ρεύμα που περνά για διάφορες τάσεις. Σχεδίασε τα ζευγάρια σε άξονες.

Τα σημεία πέφτουν πάνω σε **ευθεία γραμμή** που περνά από την αρχή.

Αυτό σημαίνει ότι η ένταση είναι **ανάλογη** της τάσης: το πηλίκο $V : I$ μένει σταθερό. Αυτό το σταθερό πηλίκο είναι ιδιότητα του αντιστάτη: η **αντίστασή** του $R$.

$$
V = I \cdot R
$$

Μονάδα της αντίστασης το **Ohm** ($\Omega$): ένα ohm σημαίνει ότι ένα βολτ οδηγεί ένα αμπέρ.

*Αντιστάτες από ηλεκτρονικά κυκλώματα. Μοιάζουν ίδιοι, αλλά οι χρωματιστές λωρίδες είναι κωδικός που δίνει την αντίσταση του καθενός. Αυτοί εδώ έχουν από 47 Ω ως 47 000 Ω. Στην ίδια τάση, από εκείνον με τα 47 Ω θα περάσει χίλιες φορές περισσότερο ρεύμα απ' ό,τι από εκείνον με τα 47 000 Ω.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τάση και ένταση*

## Οι τρεις μορφές

Ο ίδιος νόμος, λυμένος ως προς ό,τι ζητάς:

$$
V = I R \qquad I = \frac{V}{R} \qquad R = \frac{V}{I}
$$

Δεν είναι τρεις τύποι να απομνημονεύσεις: είναι ένας, με απλή αλγεβρική αναδιάταξη.

> **Κλειδί**
>
> Η αντίσταση δεν είναι «εμπόδιο που βάζει κάποιος».
>
> Είναι **ιδιότητα του υλικού και του σχήματος** του αγωγού, όπως η πυκνότητα.
>
> Ένας συγκεκριμένος αντιστάτης έχει την ίδια αντίσταση είτε τον συνδέσεις σε μπαταρία των $3$ V είτε των $12$ V. Αυτό που αλλάζει είναι το ρεύμα.

## Από τι εξαρτάται η αντίσταση

| Παράγοντας  | Επίδραση                                    |
| ----------- | ------------------------------------------- |
| υλικό       | ο χαλκός άγει πολύ καλύτερα από τον σίδηρο  |
| μήκος       | διπλάσιο μήκος, διπλάσια αντίσταση          |
| διατομή     | παχύτερο καλώδιο, μικρότερη αντίσταση       |
| θερμοκρασία | στα μέταλλα, όσο ζεσταίνεται τόσο αυξάνεται |

Η αναλογία με το νερό συνεχίζει να δουλεύει: ένας μακρύς και στενός σωλήνας δυσκολεύει τη ροή περισσότερο από έναν κοντό και φαρδύ.

> **Πρόσεχε**
>
> Δεν υπακούουν όλα τα στοιχεία στον νόμο του Ωμ.
>
> Ο λαμπτήρας πυρακτώσεως ζεσταίνεται καθώς περνά ρεύμα, και η αντίστασή του **αυξάνεται**. Το διάγραμμά του δεν είναι ευθεία γραμμή.
>
> Ο νόμος ισχύει για μεταλλικούς αγωγούς και αντιστάτες σε **σταθερή θερμοκρασία**. Αυτή η προϋπόθεση αναφέρεται πάντα στη διατύπωσή του, και δεν είναι λεπτομέρεια.

> **Θυμήσου**
>
> Η αντίσταση διαβάζεται ως **κλίση** στο διάγραμμα με την τάση $V$ στον κατακόρυφο άξονα και την ένταση $I$ στον οριζόντιο.
>
> Εκεί, πιο απότομη ευθεία σημαίνει μεγαλύτερη αντίσταση: χρειάζεται περισσότερη τάση για το ίδιο ρεύμα. Αν οι άξονες είναι ανάποδα, όπως στο διαδραστικό διάγραμμα πιο πάνω, ισχύει το αντίθετο: η πιο απότομη ευθεία είναι η μικρότερη αντίσταση.
>
> Και ένα σημείο ελέγχου που ισχύει πάντα: μηδενική τάση δίνει μηδενικό ρεύμα, άρα η ευθεία περνά από την αρχή των αξόνων.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Αντιστάτης 20 Ω συνδέεται σε μπαταρία 12 V. Πόσο ρεύμα περνά;

*Μπαταρία 12 V συνδεδεμένη με αντιστάτη 20 Ω, με το ρεύμα I σημειωμένο στο κύκλωμα.*

1. $$
   I = \frac{V}{R} = \frac{12}{20}
   $$
2. $$
   I = 0{,}6 \; \text{A}
   $$
3. **Έλεγχος λογικής:** η αντίσταση είναι αρκετά μεγαλύτερη από την τάση σε αριθμητική τιμή, οπότε το ρεύμα βγαίνει μικρότερο από ένα αμπέρ.

### Παράδειγμα 2: Από συσκευή περνούν 0,5 A όταν συνδεθεί στα 230 V. Πόση είναι η αντίστασή της;

1. $$
   R = \frac{V}{I} = \frac{230}{0{,}5}
   $$
2. $$
   R = 460 \; \Omega
   $$
3. **Έλεγχος:** $0{,}5 \cdot 460 = 230$ V. Σωστό.
4. Η διαίρεση με αριθμό μικρότερο της μονάδας **μεγαλώνει** το αποτέλεσμα — κάτι που ξενίζει την πρώτη φορά, αλλά είναι ακριβώς ο λόγος που μικρά ρεύματα σημαίνουν μεγάλες αντιστάσεις.

### Παράδειγμα 3: Διπλασιάζεις την τάση σε έναν αντιστάτη. Τι γίνεται το ρεύμα;

1. Η αντίσταση είναι ιδιότητα του αντιστάτη και δεν αλλάζει.
2. Από τον νόμο του Ωμ, με σταθερό $R$, η ένταση είναι **ανάλογη** της τάσης.
3. Άρα το ρεύμα **διπλασιάζεται**.
4. Στο διάγραμμα φαίνεται αμέσως: η ευθεία περνά από την αρχή, οπότε διπλάσιο $V$ αντιστοιχεί σε διπλάσιο $I$.

   Σε λαμπτήρα πυρακτώσεως όμως αυτό δεν θα ίσχυε ακριβώς, γιατί η αυξημένη θερμοκρασία ανεβάζει και την αντίσταση.

## Ερωτήσεις

1. Αντιστάτης $15$ Ω συνδέεται σε τάση $30$ V. Πόσο ρεύμα περνά;
   - $2$ A
   - $450$ A
   - $0{,}5$ A
   - $15$ A
2. Σε αγωγό περνούν $4$ A με τάση $24$ V. Πόση είναι η αντίστασή του;
   - $6$ Ω
   - $96$ Ω
   - $0{,}17$ Ω
   - $20$ Ω
3. Η τάση σε έναν αντιστάτη σταθερής θερμοκρασίας πέφτει από $12$ V σε $4$ V. Τι γίνεται το ρεύμα;
   - Γίνεται το ένα τρίτο
   - Τριπλασιάζεται
   - Μένει ίδιο
   - Γίνεται το ένα ένατο
4. Ποιο καλώδιο έχει τη **μεγαλύτερη** αντίσταση, με ίδιο υλικό;
   - Μακρύ και λεπτό
   - Κοντό και χοντρό
   - Κοντό και λεπτό
   - Μακρύ και χοντρό
5. Γιατί ο λαμπτήρας πυρακτώσεως δεν δίνει ευθεία γραμμή σε διάγραμμα τάσης έντασης;
   - Γιατί ζεσταίνεται και η αντίστασή του αυξάνεται
   - Γιατί δεν έχει αντίσταση
   - Γιατί ο νόμος του Ωμ δεν ισχύει για κανένα μέταλλο
   - Γιατί το ρεύμα αλλάζει φορά
6. Ένας αντιστάτης $10$ Ω συνδέεται πρώτα σε $3$ V και μετά σε $12$ V, σε σταθερή θερμοκρασία. Τι γίνεται η αντίστασή του;
   - Μένει $10$ Ω
   - Τετραπλασιάζεται
   - Γίνεται το ένα τέταρτο
   - Αυξάνεται κατά $9$ Ω
7. Αντιστάτης $20$ Ω διαρρέεται από ρεύμα $0{,}5$ A. Ποια είναι η τάση στα άκρα του;
   - $10$ V
   - $40$ V
   - $0{,}025$ V
   - $20{,}5$ V
8. Σε διάγραμμα με την τάση στον κατακόρυφο άξονα και την ένταση στον οριζόντιο, τι δείχνει η κλίση της ευθείας;
   - Την αντίσταση
   - Την ισχύ
   - Το φορτίο που πέρασε
   - Τίποτα συγκεκριμένο

## Ασκήσεις

1. Αντιστάτης $5$ Ω συνδέεται σε τάση $20$ V. Πόσο ρεύμα περνά;
2. Δύο λαμπάκια συνδέονται, το καθένα μόνο του, σε μπαταρία $12$ V. Από το πρώτο περνούν $0{,}2$ A και από το δεύτερο $0{,}5$ A. Ποιο έχει τη μεγαλύτερη αντίσταση, και πόση είναι η αντίσταση του καθενός;
3. Ένας αντιστάτης διαρρέεται από $0{,}4$ A όταν συνδεθεί σε $6$ V. Πόσο ρεύμα θα περάσει αν τον συνδέσεις σε $9$ V, σε σταθερή θερμοκρασία;
4. Σε έναν αντιστάτη, σε σταθερή θερμοκρασία, αυξάνεις την τάση κατά $3$ V. Το ρεύμα που τον διαρρέει αυξάνεται κατά $0{,}15$ A.
   α) Πόση είναι η αντίστασή του;
   β) Αν στην αρχή η τάση ήταν $9$ V, πόσο ήταν το ρεύμα πριν και πόσο μετά την αύξηση;
5. Ένα υπόγειο καλώδιο μήκους $10$ km ενώνει τις πόλεις $A$ και $B$ και έχει μέσα δύο ίδια σύρματα. Κάπου στη διαδρομή η μόνωση χάλασε και τα δύο σύρματα ακουμπούν, χωρίς αντίσταση στο σημείο της επαφής. Στην $A$ συνδέεις μπαταρία $12$ V στις άκρες των δύο συρμάτων, με τις άκρες στη $B$ ελεύθερες, και μετράς ρεύμα $0{,}5$ A. Μετά κάνεις το ίδιο από τη $B$, με τις άκρες στην $A$ ελεύθερες, και μετράς $0{,}75$ A. Η θερμοκρασία μένει σταθερή, και οι αντιστάσεις της μπαταρίας και του αμπερομέτρου είναι αμελητέες.
   α) Πόση αντίσταση έχει ο δρόμος του ρεύματος σε κάθε μέτρηση;
   β) Πόσο απέχει η βλάβη από την πόλη $A$;
   γ) Πόση αντίσταση έχει το ένα σύρμα σε όλο του το μήκος;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-c/physics/ohms-law
